(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji Vidinskog sandžaka XV i XVI veka"

Slavoljub Gacovič 

♦ 

Etimologija Slovenskih osnova u ojkonimiji 

Vidinskog sandžaka XV i XVI veka 

♦ 

Izdavač: 

Matična biblioteka 

"Svetozar Markovič", Zaječar 

♦ 

Za izdavača: 

Borivoje Dordevič 

♦ 

Recenzenti: 

dr Nedelj ko Bogdanovič 

Stevan Veljkovič 

♦ 

Lektor: 

Miroslava Stojanova 

♦ 

Tehnička obrada: 

Milan Durovič 

♦ 

Korice: 

Milan Durovič 

♦ 

Stampa: 

Štamparija "Kairos", Zaječar 

♦ 

Tiraž: 

200 primeraka 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 1 



Slavoljub Gacovič 



ETIMOLOGIJA SLOVENSKIH OSNOVA 

U OJKONIMIJI 
VIDINSKOG SANDŽAKA XV I XVI VEKA 



MB "Svetozar Markovič", Zaječar 
1997. 



Slavoljub Gacovič 



SADRZAJ 

IZ RECENZIJE 3 

SKRAČENICE U TEKSTU 7 

SKRAČENICE KORIŠČENIH IZVORA I LITERATURE 9 

PREDGOVOR 14 

ZAHVALE 15 

UVODNE NAPOMENE 17 

ADMINISTRATIVNO UREDENJE VIDINSKOG SANDŽAKA 33 

METODOLOGIJA RADA 35 

TEŠKOČE PRILIKOM ETIMOLOŠKIH PROUČAVANJA 38 

SUFIKSALNA TVORBA OJKONIMA 42 

SLOVENSKA LIČNA I PORODIČNA IMENA 

U OSNOVI OJKONIMA 47 

OJKONIMI SLOVENSKIH OSNOVA 50 

OJKONIMI NEPOZNATOG POREKLA 139 

ISPRAVKE I DOPUNE KNJIŽI 

"ETIMOLOGIJA NESLOVENSKIH OSNOVA..." 142 

SUFIKSI IZ KNJIGE 

"ETIMOLOGIJA NESLOVENSKIH OSNOVA" 157 

ZAKLJUČAK 161 

ZUSAMMENFASSUNG 162 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 3 

IZ RECENZIJE 

Slavo ljub Gacovič poduhvatio se posla koji u našoj jezičkoj 
nauči nisu uradili znaniji i pozvaniji, a teško da če ga se u dogledno 
vreme latiti iole kompetentniji. 

On je preuzeo zadatak da otkriva etimologije ojkonima, tj. 
naziva naseljenih mesta s područja Vidinskog sandžaka, i to iz dalekih 
vekova (XV i XVI) odakle raspolažemo i prvim popisima. 

Etimologija inače spada u najteže i nikad sigurne poslove 
jezičke nauke. U najsrečnijim slučajevima stiže se do uverenja "ne 
kako je nešto nastalo, več kako bi moglo biti". Teškoče u tom poslu 
vezane su s mnogo razloga i uzroka i težina je proporcionalno 
srazmerna s protokom vremena od nastanka imena do trenutka 
njihovih tumačenja. 

Autoru su stajale na putu i neke specijalne okolnosti: 

- velika udaljenost prvih zapisa ojkonima koji se danas proučavaju; 

- zapisivanje na način i u tradiciji pisara kojima jezik žitelja od kojih 
se podaci zapisuju nije maternji, a pismo ne pripada ni jednom narodu 
koji bi mogao biti tvoritelj zapisanih naziva; 

- nastajanje ojkonima u razdobljima iz kojih nema nikakvih zapisa, a 
potom njihova nepoznata istorija do trenutka zapisa i umnogome 
nepovezana od vremena zapisivanja do danas; 

- smešana ojkonimija nastala od više naroda koji su jedni s drugima 
prethodili, jedni pored drugih živeli, ili jedni drugima stvarali 
simbiozu, a nisu medusobno ni genetski ni tipološki srodni; 

- istorija jezika koji su učestvovali u stvaranju ojkonimije, uzetih 
ponaosob, i u interferenciji; 

- prekid kontinuiteta kod mnogih nekada registrovanih mesta i 
njihovih imena; 

- u mnogim slučajevima nesigurna ubikacija; 

- nesigurno (višestrano mogučno) čitanje rukopisa i njihovo 
prenošenje do današnjeg čitaoca. 

Razume se, u ovakvim slučajevima nedovoljna je samo jedna 
nauka, ma kako razvijena bila, pa uz sve navedene teškoče stoji i 
ograničenje da jedan čovek ma kako obrazovan i pronicljiv ne može 
znati sve što je za ovako kompleksne zadatke potrebno. 



4 Slavoljub Gacovič 



Svega toga, dakako, svestan je i naš autor, i - moglo bi se reči - 
pristupio je zagonetkama skrivenim u jeziku i prikrivenim naslagama 
vremena (i svim što nosi burna istorija ovog višenacionalnog prostora) 
ne samo sa rešenošču da uloži trud, vreme, trošak i znanje, več i 
mnogo hrabrosti. Jer, svako je od navedenih imena mesta raskršče sa 
više stranputica i nema rešenja koje bi tražilo dodatne napore ili 
ukazivalo na još neki put u (ne)izvesnost... 

Mislimo da nije preterano reči da ono što u ovoj knjiži imamo 
na 5-6 redaka u etimološkim študijama i raspravama zaslužuje više 
stranica, neretko i učešče stručnjaka iz više naučnih oblasti i 
poznavalaca više stranih jezika. 

Autor je uz sve ovo stvorio i dodatne teškoče odlučivši se da 
sve ojkonime podeli na one sa neslovenskim i one sa slovenskim 
osnovama. To, dakako, ne bi bilo moguče, niti pak beskorisno, 
naprotiv. Ali to komplikuje istraživanje materije koja očigledno nije u 
životu strogo razlučena. Iduči u dubinu vekova zgušnjava se pogled na 
hronologiju supstrata i adstrata i sve teže se (bez pouzdanih podataka) 
meri kada nešto pripada zajedničkom, praistorijskom jezičnom stanju, 
a kada zasebnim jezicima u kojima onda ono što se moglo razviti iz 
iste osnove postaje "strana" reč, pozajmljenica, pa potom odomačena 
(domača) reč... 

Zbog svega ovoga, kako to najčešče biva u etimologiji koja lici 
na daleko nebo s jedva prozirnim maglinama, mnoge etimologije kao i 
u drugih naučnika više su ili manje sigurne, jače ili slabije obrazložene 
pretpostavke, što nikako nije zamerka autoru... 

Uz sva navedena razmišljanja mi knjigu Slavoljuba Gacoviča, s 
radnim naslovom "Etimologija slovenskih osnova u toponimiji 
Vidinskog sandžaka XV i XVI veka" preporučujemo za objavljivanje, 
uvereni da je ona svojim predmetom istraživanja, prihvatljivim 
rešenjima, jednako kao i onim manje sigurnim, i otvaranjem pitanja na 
putu ka drugačijim odgonetima podsticanja proučavanja prošlosti, 
korisna nauči i zanimljiva čitaocima. Koliko i sami toponimi 
(ojkonimi) zanimljiva su i rešenja koja autor daje, trudeči se da u 
svakom konkretnom slučaju otkrije osnovu toponima, prepoznajuči 
najčešče u njoj lična imena, nazive za bilje, neki od kvaliteta tla ili 
kakvu drugu prirodnu okolnost koja bi mogla poslužiti kao motivacija 
nastajanju imena. Tako posredno dolazimo i do podataka o imenima 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 5 

koja su na ovom tlu egzistirala i u dobrom broju se več izgubila iz 
upotrebe. Pored osnova, autor je nastojao da, uz zaista velike teškoče 
koje donosi starina tekstova i sve što ih je pratilo do vremena analize, 
otkrije i formante (sufikse) i puteve tvorbe ojkonima. Zbog toga se 
pojačava i operativna vrednost knjige - ona može služiti daljini 
istraživanjima. Buduči da autorovo obrazovanje stoji izvan okvira 
jezičke nauke, ta okolnost iskoriščena je da se u mnogim slučajevima 
osmotri teren za koji se veže toponim, pa je u velikom broju toponima 
potvrdena ili odgonetnuta ubikacija. Razume se, po negde je ona samo 
predložena ili naglašena kao mogučnost, jednako korisna kao i 
ubikacija koja se smatra sigurnom. Najzad, ovu knjigu treba smatrati 
komplementarnom s knjigom istog autora u kojoj se tumače ojkonimi 
s neslovenskim osnovama i tek zajedno one govore o rezultatu 
autorovih napora... 

U Nišu, 4. juna 1996. Recenzent, 

Prof. dr Nedeljko Bogdanovič 



Ovim radom autor Slavoljub Gacovič završava svoj 
dugogodišnji rad na proučavanju etimologije ojkonima Vidinskog 
sandžaka. Sa prvom knjigom "Etimologija neslovenskih osnova", 
knjiga "Etimologija slovenskih osnova Vidinskog sandžaka XV i XVI 
veka" čine neophodnu celinu ojkonimije severozapadne Bugarske i 
istočne Srbije navedenog perioda. 

Uloživši veliku upornost, rad i znanje, autor je znalački, i uz 
obilato koriščenje i navodenje literature, uspeo da nam pruži znatno 
poptuniju sliku o nastanku i poreklu naziva naseljenih i drugih 
fiskalnih objekata predmetne teritorije koji imaju slovensku osnovu. 
Mnogim toponimima, naizgled veoma jasnim za razumevanje čak i od 
laika, autor svojim razrešenjima otkriva sasvim druge osnove, cesto 
iznenadujuče i nepredvidive. Ako je u nekim svojim tumačenjima i, 
eventualno, pogrešio, značajno je daje ova problematika "načeta" i da 
če se ovim verovatno pokrenuti kritička polemika koja može j oš više 
da doprinese razjašnjavanju pojedinih ojkonima. Bez takve smelosti i 
velikog truda ovog autora to još zadugo ne bi bilo pokrenuto... 



Slavoljub Gacovič 



UZaječaru,19.julal996. 



Recenzent, 
Stevan Veljkovič 



SKRACENICE U TEKSTU 



augm. = augmentativ 

br. = broj 

bug. = bugarski 

v. = vidi 

vi. = vlaški 

vlat. = vulgarnolatinski 

gen. = genitiv 

germ. = germanski 

got. = gotski 

grč. = grčki 

dalmatorom. = 

dalmatoromanski 
dem. = deminutiv 
dr. = drugi 
etn. = etnonim 
etrušč. - umbr. = etruščansko 

umbrijski 
zoon. = zoonim 
ie.= indoevropski 
ilir. = ilirski 
ilir. - trač. = iliro-trački 
imen. = imenica 
ital. = italijanski 
itd. = i tako dalje 
kalend. = kalendarski 
kelt. = keltski 
kelt. - ilir. = keltsko-ilirski 
klat. = klasičnolatinski 
lat. = latinski 
l.i. = lično ime 
litv. = litvanski 



m. = masculinum 
mad. = madarski 
metaf . = metaforički 
mlet. = mletački 
nem. = nemački 
nep. = nepoznati 
ojk = ojkonim 
ornit. = ornitološki 
osn. = osnova 
pl. = plural 
pogl. = poglavlje 
polj. = poljski 
por. = poreklo 
praslov. = praslo venski 
pred. = predlog 
predlat. = predlatinski 
prež. = prezime 
pref . = prefiks 
prid. = pridev 
pril. = prilog 
prisv. = prisvojni 
prot. = protonički 
rom. = romanski 
rum. = rumunski 
rus. = ruski 
s. = selo 

sveslov. = sveslovenski 
slov. = slovenski 
srgrč. = srednjegrčki 
srlat. = srednjelatinski 
srp. = srpski 



Slavoljub Gacovič 



stvnem. = staroviskoko 

nemački 
stiran. = staroiranski 
stlitv. = starolitvanski 
stmak. = staromakedonski 
str. = strana 
stslov. = staroslo venski 
stsrp. = starosrpski 
stcslov. = 

starocrkvenoslovenski 
suf. = sufiks 
sh. = srpskohrvatski 
tzv. = takozvani 
tj. = to jest 
top. = toponim 
trač. = trački 
trač. - dač. = trako-dački 
trač. - ilir. = trako-ilirski 
tur. = turški 



ukr. = ukrajinski 
upor. = uporedi 
f . = femininum 
fig. = figurativno 
fit. = fitonim 
hidr. = hidronim 
hibr.- komp. = hibridni 

kompozit 
c slov. = crkvenoslovenski 
češ. = češki 
+ = više 
(?) = nepoznata oblast, nahija 

ili samo pod znakom 

pitanja 
x = puta (znak množenja) 
% = procenat 
> = u 
< = od 



9 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

SKRAČENICE KORIŠČENIH 
IZVORA I LITERATURE 

BHBC /L EoflHHH-JTyicaH, Bh/hih h bhahhckhht caH/pKaK npe3 

15-16. BeK, Co^hh 1957. 

HBH X H3BopH 3a E-hJirapcKaTa Hcropna X, Co<j)Ha 1964. 

HBH XIII .. H3BopH 3a B-bJirapcKaTa ncTopna XIII, Co(j)Ha 1966. 

Miscellanea 2, 1466 ,ZL Bojarain, OparMeHra 36HpHor nonnca H3 

1466. rofljme, Meiuovita gral)a. (Miscellanea) kh,. 2, 
HcTopHJCKH HHCTHTyT, Epal)a, kh>. 11, Eeorpa/i 1973. 

Miscellanea 2, 1478 - 81 /L BojaHHli, OparMeHTH onuiHpHor 

nonnca BH^HHCKor caHflacaica H3 1478-81, MeniOBHTa 
rpal)a (Miscellanea) kh>. 2, HcropHJCKH HHCTHTyT, 
rpal)a, kh,. 11, Beorpafl 1973. 

AK M. Tomhh, AHTponoHHMHJa KapameBaua II. IIoce6aH 

OTHCaK H3 36opHHKa 3a (J)HJ10JIOrHJy H JIHHrBHCTHKy 

XVII/1, Hobh Ca« 1974. 

AP B. HHKeTHh, AflMHHHCTpaTHBHH peHHHK MecTa 

KpanjeBHHe JyrocjiaBHj'e, Eeorpa/i 1931. 
AS I-III A. Holder, Alt-celtischer Sprachschatz I-III, Leipzig 

1896-1914. 
BEO Bji. EeoprneB, Etnrapcica eraMOJiornja h OHOMacTHKa, 

Co^na 1960. 
EHO I O. 3jipqjeBHh, CpeA&H bck h nepnofl Typcice BJia/iaBHHe, 

Bop h OKOJiHHa, kh,. I, Eop 1973. 
BHJ I Bn3aHTHJCKH H3BopH 3a HeropHJy Hapo/ia JyrocjiaBHj'e, 

tom I, CAHY, IIoce6Ha H3/iaH,a, kh,. CCXLI, 

Bn3aHTHJCKH HHCTHTyT, kh,. 3, Eeorpa/i 1955. 
TEM 31-32. /L EojaHHh-JIyKaH, HeroTHHCKa KpaJHHa y BpeMe TypcKe 

BJiaflaBHHe - Ha ocHOBy H3Bopa H3 XV h XVI BeKa, EEM 

31-32,EeorpaAl969. 
EEM 42 /L EojaHHn-JIyKaH, 3ajenap h Ilpm PeKa y BpeMe TypcKe 

BJiaaaBHHe (XV-XVIII bck), EEM 42, Eeorpafl 1978. 
E3M 32 El. Ckok, CTy/nrje H3 HJinpcKe TonoHOMacTHKe, EnacHHK 

3eMajbCKor My3eja, 32, CapajeBO 1920. 
EK EeorpacjjCKa KapTa pernoHa 3ajenap, Pa3Mep 1 : 175000 



Slavoljub Gacovič 10 



TjiacHHK CYJ\ 54. Ejiacmnc CpncKor Vneiror /],pyniTBa, kh>. 54, 

Beorpafl 1883. 
DAT I, II 1-2 W. Tomaschek, Die alten Thraker I, II 1-2, Wien 

1893, 1894 (II 2, 69 koriščeno). 
DGL V. Kiparskiy, Die gemeinslavischen Lehnworter aus dem 

Germanischen, Helsinki 1934. 
DNFR I. Iordan, Dictionar al numelor de familie romanesti, 

Bucuresti 1983. 
DOR N. A. Constantinescu, Dictionar al onomastic rominesc, 

Bucuresti 1963. 
DRS M. Jivkovici, Dictionar roman- sirbocroat, Timisoara 

1994. 

DSDAI A. Meyer, Die Sprache der alten Illyrier I, Wien 1957. 

DTS D. Detschew, Die thrakischen Sprachreste, Wien 1957. 

EIM Sv. Georgijevič, Etimologija imena mesta SR Srbije, Niš 

1985. 
EHOYOBC C. ranpBJin, ETUMOJioraja HeanoBeHCKnx ocHOBa y 

oJKOHHMHJn BnflHHCKor canzracaica XV h XVI BeKa, 

3ajenap 1993. 
ERI-IV....P. Skok, Etimologijski rječnik hrvatskoga ili srpskoga 

jezika I - IV, Zagreb, 1971-1974. 
EUE G. Schramm, Eriberer und Eingesessene. Geographische 

Lehnnamen als Zeugen der Geschichte Sudosteuropas im 

ersten Jahr tausend n. Chr., Stuttgart 1981. 
36opHHK MC M. IleuiHKaH, Hcropnjcica OHOMacTHKa Kao noMon y 

eTHMOJioniKHM HCTpaacHBaitHMa, 36opHHK Marane 

CpncKe 3a (j)HJiojiorHJy h jmHrBHCTHKy, kh.. XXXVII, 

Hobh Caa 1994. 
3KJ 1 36opHHK KoHCTaHTHHa JnpeneKa I, CAHY, O^ejterie 

flpyniTBeHHx Hayxa, Beorpag 1959. 
3IIIJOK 36opHHK niecTe jyrocjiOBeHCKe OHOMacTHHKe 

KOH<J)epeHUHJe, CAHY, HaynHH CKynoBH, kh>. XXXVII, 

Eeorpafl 1987. 
ZFO St. Mladenov, Zeitschrift fur Ortsnamenforschung 3, 

Munchen/Berlin, 1 927 . 
HMJ HivieHHK MecTa y JyrocnaBHJH, Cnyac6eHH jihct, Beorpa^ 

1983. 



1 1 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

HHH3E /L ^eueB, TpaKHJCKH Ha3BaHHa Ha Haiuu peicn, H3BecTHa 

Ha Hhcthtj^t 3a EtrapcKH e3HK 3, Co<j)Ha 1954. 

HCH I HcTopnja cpncKor Hapo,ga, kh>. I, Eeorpafl 1981. 

IT P. Simunovič Istočnojadranska toponimija, Split 1986. 

IFSLB6....I. Duridanov, Illyrische Flussnamen in Serbien, LB 6, 

1963. 
JEZIK S. Babic, Poznaj emo li svoj jezik, JEZIK, časopis za 

kultura hrvatskog književnog jezika 5, Zagreb 1981. 
KHC II H. EorflaHOBHn, Je3HK h roBop, KyjrrypHa HCTopuja 

CBpjtHra, khj. II, Je3HK KyjiTypa h uHBHJiH3aHHJa, Hhui - 

CBpjtHr 1987. 
KC II M. T). MHjnineBHn, KHeaceBHHa Cp6nja II, Eeorpa^, 

penpHHT 1985. 
KyjyiIP....A. /JepoKO, Kyha y Ja6naHHHH y IIycTOJ PeuH, 

36opHHKpaflOBa, KH>. IV, ETHOrpa(J)CKH HHCTHTyT, kh>. 1, 

CAH, Eeorpa« 1950. 
LEKSIK Leksik prezimena Socijalističke republike Hrvatske, 

Zagreb 1976. 

LTD 1. 1. Russu, Limba traco-dacilor, Bucuresti 1959. 

LH M. Divkovič, Latinsko-hrvatski rječnik, Zagreb, reprint 

izd. 1987. 
MCT B. B. KopHMap, Mon^aBCKaH CTonapcKa« TepMHHOJiorHH, 

KumuHen, 1989. 

HHIIIKH 36opHHK H. Eor/iaHOBHri, 6p. 13, Hhui 1987. 

OBYTC A. JIoMa, OcaMHaecT BeKOBa y Tpu cnoBa: tohohhm Hhui 

Kao 2chbh cnoMeHHK npoiunocTH, y CBeTJiy uapcKHx 

rpagoBa, npHpe/uio H. Eor^aHOBuh, Hhui 1994. 
OE JLZ4.... Opča enciklopedija Jugoslovenskog leksikografskog 

Zavoda, knj. 4, Zagreb 1978. 
OJ 7 S. Gashia, O ubikaciji katuna Barelevbski iz 

svetostefanske hrisovulje 1313-1318. godine, Onomastica 

Jugoslavica VII, Zagreb 1977. 
OJ 10 S. Gashia, Albansko-vlaška simbioza u svetlu 

onomastike, Onom. Jugos. 10, Zagreb 1982. 
OJ 10 (1982) P. Hr. Ilievski, Nekolku toponimi i hidronimi od 

osnovata *alb(h)- vo Makedonija, Onomastika 

Jugoslavica 10, Zagreb 1982. 



Slavoljub Gacovič 12 



OIT I-XI OHOMaTOJioniKH npnji03H I-XI, CAHY, O^eJteibe je3HKa 

h KH>HaceBHOCTH, Ofl6op 3a OHOMacTHKy, Eeorpa/j 1979- 
1990. 

IIHO /JparaHa BejbKOBHn, TonoHHMH 4>HTOHHMCKor nopeicna y 

THMOHKOM TOBOpy, IlpHJI03H H3 (j)HTOJIHHrBHCTHKe I, 

Hm, 1996. 
nOA T). JaHKOBHh, IIoflyHaBCKH /jeo o6jiacra AicBuca y VI h 

noneTKOM VII BeKa, Eeorpa/i 1981. 
IIpaGtrapHTe II. ,H,o6peB, IIpaGtJirapHTe, 1991. 
REW I-III... M. Vasmer, Russisches etymologisches Worterbuch I-II, 

Heidelberg 1950-1958, Voli. I-III. 
PenHHK CAHY PenHHK cpncKOxpBaTCKor h HapoflHor je3HKa, CAHY, 

HHCTHTyT 3a cpncKOxpBaTCKH je3HK, kh>. I-XIII, Eeorpaa 

1959-1988. 

PeHHHK CKJ 6 PeHHHK CpnCKOXpBaTCKOr KH.H)KeBHOr je3HKa, KH>. 6, 

Hobh Caa - 3arpe6 1969. 
PenHHK U,CJIOB...CaBa IleTKOBHn, Pchhhk upicBeHOCJiOBeHCKora 

je3HKa, CpeMCKH KapjiOBnn 1935. 
PhB^hII M. rpKOBHh, PenHHK HMeHa EaitCKor, flenaHCKor n 

IIpH3peHCKor BJiacTenHHCTBa y XIV BeKy, Eeorpa/i 1986. 
Rječnik JAZU Riječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika, JAZU, svezak 

1-96, Zagreb 1881-1976. 
CJ\3 XXXII M. MapKOBHh, Pchhhk HapoAnor roBopa y Ilpiroj PenH, 

CpnCKH flHJajieKTOHOUIKH 36opHfflC, kh>. XXXII, CAHY, 

Beorpafl 1986. 
C/UICH I-II .X.M. TynHKOB, CnoBapb /rpeBHopyccKHXb jihhhbki. 

coGcTBeHHbDCb HMeirb I-II, CaHKTneTep6yprb 1903. 
CE3 LV 29. . . CpncKH eTHorpa<j)CKH 36opHHK LV, 29, Eeorpa/i 1940. 
SZSAUN.... M. Vasmer, Schriften zur slavischer Altertumskunde und 

Namenkund I-II, Berlin 1971. 
CHHCCJIH..M. MopouiKHHt CnaBaHCKHH hmchocjiobtj hjih 

C06paHHe CJIOBAHCKIKt JlHHHHbIX HMeiTb Bt 

ajK^aBHTHOMt nopazrbK, CaHKTneTep6yprb 1868. 

S K Supetarski kartular, Zagreb MCMLII. 

SOI J. Svoboda, Staročeska osobni imena a naše prijmeni, 

Praha 1964. 



13 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

CpncKH pjeHHHK...B. CTe<|>aHOBHh-Kapa/pKHli, CpncKH Pjchhhk, Ben 

1852. 
CC3HH JIj. CTOJaHOBHh, CTapn cpncKH 3anucH h Ha-mncn I- VI, 

Beorpafl 1902-1926, penpuHT 1982-1988. 
CCC CTonapcTBO cpe/utOBeicoBHe Cp6nje, CAHY, IToce6Ha 

H3flaita, kh>. DXII, Oflejteite Me/nmHHCKHx HayKa, kh>. 

30, Beorpaa 1978. 

THMOK M. CTaHOjeBHh, Thmok, Beorpafl 1940. 

CIL Corpus inscriptionum latinorum 

U,HL[yHr H. EorvjaHOBiili, U,ap h ijapcKO y HapoflHOM roBopy, Y 

CBeTJiy L(apcKHx rpa^OBa, Hhui 1994. 
U,P U,pHa Peica, AHTponoreorpa(j)CKa rpa^a H3 

3aocTaBniTHHe MapuHKa CTaHOJeBHlia, IIpHpeAHO 

JLy6Hiua PaJKOBHli, 3ajenap 1975. 

PREDGOVOR 

Prostor Vidinskog sandžaka od vajkada pripada kolevci 
srednjobalkanskih plemena. Talasi svih značaj nijih kulturnih i 
civilizacijskih tekovina nisu ga mimoišli. Na ovom prostoru bili su 
mnogobrojni raskoli vera i uopšte civilizacija, sudari i preklapanja 
različitih kultura i etnosa. Čovekova prisutnost je duboko ukorenjena 
od kulture Lepenskog Vira, a odrazi svih navedenih zbivanja sadržani 
su i u ojkonimiji Vidinskog sandžaka XV i XVI veka. 

U ovom mnoštvu zabeleženih imena naseobina, 
predindoevropskih, indoevropskih i dr., koja nam najneposrednije 
govore o prohujalim vekovima i o vremenskim vertikalama u kojima 
su propadala carstva i kraljevstva, kao i naselja i njihova imena, 
prepoznajemo fragmente jezika nestalih naroda, o kojima smo govorili 
u knjiži "Etimologija neslovenskih osnova u ojkonimiji Vidinskog 
sandžaka XV i XVI veka". U knjiži, koja je pred Vama, pod naslovom 
"Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji Vidinskog sandžaka XV 
i XVI veka" pored sadržaja i uobičajenih poglavij a - "Skračenice u 
tekstu", "Skračenice koriščenih izvora i literature", "Predgovora", 
"Zahvala" ima i poglavlje "Uvodnih napomena" gde smo pokušali 
objediniti zaključke obeju navedenih knjiga, odnosno, pokušali smo 
obrazložiti sve premise obeju knjiga s obiljem materijala, što u tekstu, 



Slavoljub Gacovič 14 



a što u napomenama, iz drugih izvora i objavljene literature. Slede 
poglavlja "Administrativno uredenje Vidinskog sandžaka", 
"Metodologija rada", "Teškoče prilikom etimoloških proučavanja", 
"Sufiksalna tvorba ojkonima" i "Slovenska lična i porodična imena u 
osnovi ojkonima Vidinskog sandžaka XV i XVI veka". Zatim 
poglavlja "Ojkonimi Slovenske osnove" i "Ojkonimi s osnovama 
nepoznatog porekla", a nakon ovoga je u skračenoj verziji na 
nemačkom prikazano poglavlje "Umesto zaključka" i "Priloži" gde 
smo dali "Ispravke i dopune knjiži 'Etimologija neslovenskih osnova 
u ojkonimiji Vidinskog sandžaka XV i XVI veka'", "Sufiksi iz knjige 
'Etimologija neslovenskih osnova...'" i "Registar ojkonima". 

ZAHVALE 

Nesebičnom i svakovrsnom pomoči zadužili su me, osobito, 
recenzenti prof. dr Nedeljko Bogdanovič i Stevan Veljkovič, nadasve 
korisnim primedbama prilikom razmatranja študije. Takode su me 
zadužili, akademik Pavle Ivič, dr Mitar Pešikan i prof. dr. Aleksandar 
Loma, dragocenim primedbama koje su stavili na tekst prilikom 
iščitavanja, i u pisanoj formi, te lektor. Posebno zahvaljujem Milanu 
Duroviču na tehničkoj pripremi za štampu i radnicima štamparije 
"Kairos"u Zaječaru. Izražavam najtopliju zahvalnost radnicima 
Skupštine opštine Zaječar, Nenadu Stefanoviču, Arandelu 
Čebukoviču i Zoranu Stojanoviču na materijalnoj i svakoj drugoj 
pomoči, kolektivu Matične biblioteke "Svetozar Markovič" u Zaječaru 
za razumevanje i podršku, kao i svima ostalima koji su doprineli da 
ovaj rad ugleda svetlost dana. 

Na kraju, zahvaljujem svojoj supruzi Darinki za svakovrsnu 
pomoč, nesebičnu strpljivost i moralnu podršku da istrajem u ovom 
radu. 

Autor predaje ovaj rad čitaocima i nada se da če biti na sveopštu 
korist naroda. 

U Zaječaru, 1. aprila 1996. Autor 



15 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 
UVODNE NAPOMENE 

Usled mnogih okolnosti bili smo prinudeni obraditi i 
obelodaniti celokupan materij al turških popisnih deftera u dve zasebne 
študije. Prva je "Etimologija neslovenskih osnova u ojkonimiji 
Vidinskog sandžaka XV i XVI veka" u kojoj smo obradili 367 
ojkonima, a druga je "Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji 
Vidinskog sandžaka XV i XVI veka" u kojoj smo obradili 740 
ojkonima. 

Kako bismo nadomestili celovitost obeju navedenih študija, 
pokušačemo ovde dati siže kako se o vlastitoj prošlosti ne bi 
raspravljalo afektivno i površno, več razborito i argumentovano. 

U nazivima mnoštva ojkonima čuvaju se drevna (predindo- 
evropska) indoevropska, paleobalkanska, latinska, grčka, vlaška 
(rumunska), slovenska, madarska, turška i druga imena koja su 
prepoznatljiva i kao fragmenti jezika nestalih naroda. 

Kako bismo potvrdili naše premise do kojih smo došli u obe 
navedene študije, mi čemo ih ovde navesti uz obilje materijala iz 
drugih nama poznatih izvora koji če ih, nadamo se, još bolje 
obrazložiti i potvrditi. 

Počnimo, dakle, od antičkih vremena kada su na ovom prostoru, 
kojim čemo se baviti, živela starobalkanska plemena, medu kojima 
Dardanci, Tribali, Mezi, Besi, Serdi, Kavi, Remi, Timahi, Pikenzi, 
Trikornenzi, Skordisci, Celegeri, Dako-Geti, Iliri i druga manje 
poznata plemena. 

Ona su u vreme Tiberijevog dolaska na vlast, oko 14. godine 
n.e. ušla u sastav novoosnovane provincije Gornje Mezije (Moesia 
Superior) koja je obuhvatala prostor od reke Cibrice na istoku do reke 
Morave na zapadu, a od Dunava na severu do linije koja je išla južno 
od Skoplja. Dakle, na prostoru gde je nepunih četrnaest vekova 
kasnije od Turaka - Osmanlija formirano više teritorij alnih jedinica 
medu kojima i Vidinski sandžak. 

Pre nego što obratimo pažnju vremenu "mračnog" srednjeg 
veka i turških osvajanja, vratimo se na kratko u vreme rimske 
dominacije prosperiteta kada je započela gradnja dobrih puteva i 
kastela na dunavskom limesu i u unutračnjosti za što bolju odbranu 
50-80-tih godina n.e. od raznorodnih varvarskih plemena, Gota 



Slavoljub Gacovič 16 



(Ostrogota i Vizigota), Karpa, Sarmata, Roksolana, Tajfala, 
Greutunga, Herula, Gepida, Vandala, Astinga, Pevka, Borana, 
Bastarna i drugih koja su tek sredinom III veka n.e. započela ozbiljnija 
naseljavanja srednjih i istočnobalkanskih provincija rimske imperije. 
To je vreme povlačenja rimske legije iz provincije Dakije, a sa njima i 
gornjeg sloja romanizovanih Dačana, odnosno Dako-Geta. 

Stiču se, dakle, na prostoru kasnije formiranog Vidinskog 
sandžaka, mnoga plemena i narodi o kojima svedoči mnoštvo 
objavljenog onomastičkog materijala 1 iz Arčara (Ratiaria), Bele 



1 U natpisu iz Bononie stoji uz ime Amme nationis utrisque Dardaniae. 
Vaqlja reči da l.i. Ammia nije retko u Makedoniji, a posvedočeno je i u 
Delfima kao 'Aftfila, to jivot, 'Ilivpd, Lično ime Andia (okolina Niša) i 
Andio (Remesiana = Bela Palanka) posvedočena su samo na teritoriji 
Dardanije i ilirskog su porekla u vezi sa imenom Andes, -ntis zabeleženo u 
Dalmaciji. Od istog je korena i ime božanstva Andinus iz Kačanika (CIL III, 
8184) koje je domače, dardansko. U okolini Niša je zabeleženo i l.i. Annus i 
Atta (Niš, CIL III, 8249). M6scy smatra da su svi nosioci ovog imena pre 
Marka Aurelija, bili kelti. Medutim, jedan nosilac imena Atta je Azal, a 
trojica su sa teritorije Eraviska, pa im je prema tome okolina ilirska. Veoma 
poznata i rasprostranjena tračka imena su Avkoimopiq (okolina Niša), 
Auluzon (Remesina) i Bithus (okolina Niša i Timacum Minus), dok Celsus 
(Timacum Minus) može biti i tračko i ilirsko ime. Naime, Mateesku 
identifikuje Celsus, Keiooq sa Kep^oq, Cerzus i navodi mnoge primere iz 
Trakije, poput Kekoov (x 4), Kekoaq i Kekooq. Valja uporediti Dines Celsi 
iz kosmajskih oblasti i Kekoivoq iz sofijske oblasti. Vlahov smatra ova 
imena tračkim, dok Vulič ne vidi razlog da su ova imena isključivo tračka, te 
navodi u srednjodalmatskom području l.i. Celso Statica Bubantis liberta, a u 
južnom Noricum-u, nedaleko od Zidanog Mosta, srečemo Celsilla Maximi, 
što je dovoljno da ova imena mogu biti i ilirskog porekla. Tračka imena bi 
mogla biti Dinentilla f. (Timacum Minus) s lat. suf. izvedeno od poznatog 
tračkog imena Dines, -ntis, koje je posvedočeno i u Moesiae Superior. 
Nadalje, Dolens i Doles (Remesiana), kao i Dizo, -onis (Naisso i okolina 
Naiss-a, CIL VI, 32937) poput l.i. Dizas koja su tračka po Detschew-u. Kod 
Tračana i kod Kelta se javlja l.i. Cocaius (Naissus, CIL III, 155), koje prema 
Detschew-u prošireno l.i. Coca, a medu najobičnija ilirska imena spadaju 
Dasius (okolina Naissus-a.) i Dassius (Remesiana i Timacum Minus). Obično 
tračko ime je i EjtraiKEv6r]q (Eptaikenthos) (okolina Niša) koje je po 
Detschew-u isto što i Ettela, Eptela (dokumentovano u Serdici = Sofija), 



17 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 



Eptala (dokumentovano u Panoniji) i u vezi je s korenom epta-. Lično ime 
Mestrius (Naissus, CIL IV, 1682) koje nalazimo i u Makedoniji i koje bi 
moglo biti rimsko, opovrgava l.i. MEOtpioq koje u istoj provinciji 
zabeleženo i kao cognomen što svakao ukazuje na njegovo domače poreklo. 
Onda l.i. Moča (x 2, okolina Naissus-a i Remesiana-e) kao Mucatraliis) 
(Remesiana) spadaju medu najrasprostranjenija složena tračka imena sa 
muca-, a cesto je zabeleženo i prosto ime Muca ili Moča. Plannius (Naissus), 
a s jednim "«" ime Planius je posvedočeno kod dačkih Pirusta i u Nauportu, 
po Mayer-u, a u vezi je s ilirskim imenom Plana, Planus, koje se javlja u 
srednjodalmatskoj onomastici po Katičiču. Lično ime 2aLKEl(l)£f]ovq 
(okolina Naissus-a) valja uporediti sa ZaiKi6rjq za koga Detschevv smatra da 
potice od, ZaiK£d£v9r]q, Zecapor i da su tračkog porekla. Surus (Remesiana) 
je rasprostranjeno u svim balkanskim zemljama i može se s podjednakim 
pravom smatrati tračkim ili ilirskim, ali i keltskim, dok je l.i. Teres (okolina 
Naissus-a) veoma rspro Stranj eno tračko ime po Detschew-u, a slično ilirsko 
ime javlja se u srednjodolmatskom onomastičkom području kao Terent- po 
Katičiču. Lično ime Tzitzis (Naissus, CIL III, 1688) je bez analogije iz 
antičkog perioda, mada se danas kod Vlaha istočne Srbije nalaze l.i. Ticu, 
Ticoju i prež. Ticojevic, dok je Varanus (Naissus, CIL III 8251) ime, čiji je 
nosilac iz Naissus-a bio otac jednog vojnika dardanske kohorte. Nadalje nam 
epigrafski spomenici iz Singidunum-a II - III veka n.e. donose sledeči 
onomastički materijah Keltska lična imena su Cufia, Cufius, Soso Nunius < 
Nunnio + ius i Ediuna < kelt. l.i. Edia + ilir. suf. -una, kao i ilir. l.i. Daizo /.. 
U Raciariji imamo iz III - IV veka n.e. sa epigrafskih spomenika sledeči 
onomastički materijal: kelt. l.i. Gallio, Gallicus, tračko-dač. l.i. Dolens, kao i 
trač. l.i. Aulutralis, Dizo, Gezulacu Bitus, Valerius Giiti, Ulpius Surio, 
Surilla, Sura (x 2), Surianus, Myrcianus (varijante su Myrcianos, Myrcinia), 
a kao usporedba može poslužiti današnje rumunsko l.i. Mirča, onda Dudis, 
Bessus, Dinilianus, pa neidentifikovana pripadnost l.i. Atadis Dorani 
(Atezzissa, 'Atadcov, , Atdoaq), Romus (upor. Roime-, Ryme-), Aurelius Bili, 
Ronele, Sisia (upor. Sisus i prež. Sisojevič, s. Halovo) i maloazijsko l.i. 
Matia. U kastel Timacum Minus-u su na epigrafskim spomenicima II - III 
veka n.e. zabeležena sledeča lična imena, poput tračkih ili ilirskih Surus, 
Surilla, Mucianus, Dinentila, Dassius, Pupa, Musa (upor. Mvoa), Ennio 
(upor Ennius), Bithus i supernomen Aespte, dok su u Aquis-u u II - III veku 
zabeležena tračka l.i. Bitus Biti, Conus Coni, Aurelius Tara, kao i ilir. l.i. 
Tato Postumi i Dassianus, te neidentifikovane pripadnosti l.i. Thaperna. 
Mnoga j oš zabeležena keltska, tračka i ilirska lična imena govore o etno 



Slavoljub Gacovič 18 



Palanke (Remesiana), Vidina (Bononia), Ravne (Timacum Minus), 
Prahova (Aquis), Brze Palanke (Egeta), Niša (Naissus-a.) i njegove 
okoline. 

Pored navedenog onomastičkog materij ala o raznorodnom etno- 
sastavu do kraja prve polovine VI veka n.e. posredno govore i imena 
naselja koja su izgradena od I veka n.e. do u vreme Justinijanovih 
obnovljenih i novopodignutih kastela u oblasti grada Niša 
(NaiooovjTofac) i Prahova (Akveo). 

Medu onim imenima naselja koja najneposrednije ukazuju na 
etno-sastav, a koja nisu zabeležena u turškim popisnim defterima XV i 
XVI veka, ovog prostora su Ti[ia%ioXov i TipiaQo%iopL od tračkog 
plemena Timaha, Beoajtapa verovatno s imenima gradova Beolava 
i Beooaiva u Dardaniji od tračkog plemena Besa (Beoooi, Brjoool), 
Adk/uareo verovatno s imenom kastela Delminium u Dalmaciji od 
ilirskog plemena Dalmata/Delmata (< ilir. delma/dalma "ovca"), 
Aapda.Jia.pa verovatno s istoimenim kastelom u Dardaniji po 
plemenu Dardanaca, ždpjuareo je dobio ime po plemenu Sarmata 
koje je Konstantin 334. godine primio na rimsko zemljište. Ime 
naselja Tayrision nastalo je po imenu keltskog plemena Tayri, 
Remesiana po imenu keltskog plemena Remi, Kavadinus po imenu 
keltskog plemena Cavii, Singidunum po imenu tračkog plemena 
Singa, Serdica po imenu plemena Serda, Tricornium po imenu 
Tricornensa, Pincum po imenu Pincensa, Medlava po imenu dačkog 
plemena Medana (Medi), rdpKeo, danas s. Grkinja i TpdiKOO danas 
s. Grči po imenu plemena rparjo, FpaiKoi "Grči". Tuje zabeleženo i 
ime naselja lovčdioc,, koje ukazuje na osnivače, odnosno žitelje, od 
lat. Iudaei "Zidovi" koje je zabeleženo desetak vekova kasnije 
(1560. g.) kao ojkonim -kontinuanta Židaik. 

Imena naselja zabeležena u kasnoantičkim, odnosno 
ranovizantijskim izvorima, a potom i u turškim popisnim defterima s 
ilirskim, tračkim, keltskim, gotskim, grčkim i dr. osnovana, koja 
posredno svedoče o ovim narodima, a održala su se do danas, pored 



sastavu sve do kraja V veka nove ere, kada pod uticajem ranog hriščanstva 
nažalost prestaju navoditi imena na lapidarnim spomenicima. 



19 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

onih koja se nisu održala 2 , su sledeča: "AAdavso u ojk. Haldance XV / 
Haldince XVI vek, danas s. Aldinac od germ. L.i. Ald(erm)ann (< 
germ. ald "star"); Movr^iaviKaoreUov danas s. Mučibaba je 
sintagma od iliro-trač. l.i. Mucianus + lat. castellum "utvrda, kula" 
(Movxt,tavi < Mucianus + castellum > baba "kamen, utvrda", upor. 
Baba "grad Orloviča Pavla" 10 km istočno od Paračina; Baba Vida 
"Tvrdava Vidin" i Baba Finka "utvrdenje Hajduk Veljka" u 
Negotinu); BovpdoJteo u ojk. Burdin XV / Burdino XVI vek, danas 
s. Burdimo od got. bord "nastamba, zemunica" + trač. -orno "voda, 
izvor" (< op, ap > vi. Ap& "voda"); Naiooovjiofac, u Nyšb grad, danas 
grad Niš od kelt. Danuva "Nišava" od ie. sintagme *danus navia "reka 
preko koje se prolazi čunom ili splavom" (upor. stiran. danuš naiviia 
"reka koja se prelazi plovilom"); Natoooo, danas s. Niševac < 
Niševci < *Niševsci < nisbv + bskyj- (niševbscem); Ovpfiptava u ojk. 
Vrmdže XV i XVI vek i u Brbnce XV vek od l.i.Ovpfipiao (upor. 
kelt. l.i. Urus, pamfil. Ovpoo) < ie. ur "gospodar" + trač. -dpia 
"bedem, tvrdava"; v Apt,axoa, u ojk. Hrsovce XV i XVI vek, danas s. 
Rsovac i "Apoeva , danas s. Ražanj od kelt. l.i. Arsacius, Arsacus i 
Arsaius (upor. etrušč. -umbr. arsia "sveto, sanctus"); rpo<p<pso u ojk. 
Kravje XV i XVI vek, danas s. Kravlje od kelt.-ilir. grava "kamen"; 
T dava danas s. Tamjanica < srgrč. thymiama "tamjan" (upor. grč. l.i. 
Tt/uiao, Ti/uoo); Bspicadiov u ojk. Berkovce XV / Perkovica XV / 
Pirkovce XVI vek, danas s. Pirkovac nastao od srlat. bere "breg, 
glavica (brda), brežuljak" + -diov ili od trač. imena boga TlepKO < ie. 



2 

Medu ona imena naselja koja se do danas nisu održala, ubrajaju se keltska imena 
Margum, Viminacium, Dorticon, Gerulatae (Gerbiatis), Pincum (moguče je ilirsko ili 
tračko poreklo) i Bpinovpa. Dako-getske osnove je ime naselja Ad Malum (kasnije 
lat. Bononia > Vidin), a dačke, tračke ili čak latinske osnove je ime naselja Zspvrjc,. 
ona imena naselja koja se mogu svrstavati u tracka, keltska ili čak grčka je Tavata 
(Talia, Taliatis, Taliata, Taliatae). Ilirsko je BivdifiioAa, tračko Clenora (Clevora), a 
keltsko ili ilirsko je Egeta. Imena naselja sa različitim tumačenjima su Kavrafia^d, 
Aoptiicov, BpaioXa i Morpeaec,, a ona čija su imena kompoziti keltskolatinske 
osnove su Mapefiovpryo, Cu\fiovpyo, 'AXiicavij3ovpYov Aaiac6[5ovpryu>, 
CkovXkoj3ovpyo i TovkK.6fiovpyo, kao i ona latinsko-grčke osnove poput naselja 
Kajioi>TJ3o£q. 



Slavoljub Gacovič 20 



*perk w o-) lat. quercus "hrast" = stlitv. perk(unas) "bog nevremena, 
sevanja"; žetkoreo (vlat. Siculotae) u ojk. Izlače / Zlade XV/XVI 
vek, danas s. Zlot (top. Zlade) od vlat. siclus "vrsta novca" ili od trač. 
oakdo, ookdrjv "pozlatiti" i Movrt,ircapa u ojk. Mučkovce XVI vek 
od trakoilir. l.i. Mucianus + trač. napa "potok, bara". 

Sva dosada navedena onomastička grada kao i donekle 
etimološki obrazložena imena naselja (kastela) samo su dodatni 
pokazatelji kako nismo slučajno nalazili na teritoriji Vidinskog 
sandžaka u XV i XVI veku paleobalkanskih osnova u ojkonimima 
poput Baraleva / Paralevo, Brenice x 2, Brence, Brince, Gorne 
Kravje, Male Gorne Kravje, Kravun, Gružavac, Ibrovce / Ubrovce / 
Obrovce, Izlače / Zlade, Kandalce / Kandalice, Klivje, Labce, 
Mučkovce, Niševce / Nišovce, Ttrgovište x 4, Halova, Ceste Grab i 
dr. (v. EHOYOBC, str. 16-30). 

Pored onih imena Naselja latinske osnove zabeleženih samo u 
kasno antičkim, odnosno ranovizantiskim izvorima 3 ima onih koja su 
zabeležena i u turškim popisnim defterima, a održala su se u upotrebi 
do danas. To su na primer: Bpdpicedov u ojk. Brakinova XV vek i 
Bapaxteoteq, danas lokalitet Baranica od lat. bracchium "močvara"; 
Bpdxt,ioxa u ojk. Bračin XVI vek, danas s. Bračin od lat. Bragi 
sta<tio> "stanica na rečnom rukavcu"; Kavddap u ojk. Kandalce 
XV / Kandalice XVI vek, danas s. Kandalica od lat. candela(be)r 
"svetiljka, svečnica"; KaoxeXXiov x 2 , danas s. Gradište kod 
Knjaževca i Niša od lat. castellum "utvrda, kula"; rpdvdetov u ojk. 
Krenta XV / Kirenta XVI vek, danas s. Krenta od lat. grandis "velik, 
jak, znamenit" odnosno od rum. krenta "plitak drveni sanduk sa 
specijalnim otvorom pri dnu radi istoka (cedenja) surutke iz sira" < 
lat. crenta; KaXXiq , danas s. Kalna od lat. callis "uzani prolaz, usek, 
putanja, gorska staža"; TovpfiiKOV , danas lokalitet Kurvingrad, 11 



Pokoravanjem srednjobalkanskih plemena (i onih koja dolaze) od zavojevača imena 
naselja dobijaju novu, sada uglavnom latinsku, nomenklaturu. Imena naselja latinske 
osnove koja se nisu očuvala u turškim popisnim defterima, pored onih koja su iz 
kasnoantičkog odnosno iz ranovizantijskog perioda, jesu Castra Martis, Aureus 
Mons,vicoCanisco,Transluco,AovKEJipdrov, FIovtec,, 'Apfiata, Ti/Asva, IAkvec,, Ta> 
fiiliava, , ApyavoiciXi, Mspldio, MepiojiovtsdE, n6vct,aq, TpedEtEtiXlovq, Bucavo 
fio, Kovapriava, 'l6vli6fiaXX—cu, Zavsc, i Ad Scrofulas 



21 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

km jugoistočno od Niša od lat. curvus "krivina"; Ratiaria u ojk. Arčar 
XV/XVI vek, danas s. Arčar u Bugarskoj od lat. ratiarius "splavar"; 
Bononia u ojk. Vidin XV/XVI vek, (grafrja Bdin u srednjovekovnim 
bugarskim i vizantiskim poveljama), danas grad Vidin od lat. bonus 
"dobar", ukoliko nije po mišljenju A. Lome keltskoga porekla; Almus 
u ojk. Gornji Lom, Dolne Lom i Lom XV/XVI vek, danas s. Gorni i 
Dolni Lom i grad Lom u Bugarskoj od lat. almus "rodan, plodan", 
valjda od plodonosne zemlje pored Dunava na kojoj je grad bio 
sazidan, kao što je i ojk. Čibre XV/XVI vek, od antičkog imena reke 
Cibrice u Bugarskoj i Florentiana u ojk. Filurdin XV/XVI vek, danas 
s. Florentin < lat. l.i. Florentius. 

Na etno sastav ovoga područja utiču doseljenici iz Sirijske 
Komagene i uopšte sa područja Male Azije u vreme rimske uprave, 
našto ukazuju imena naselja, Cpiopvic,, odnosno Zmirnae po imenu 
grada CfAvpva, u Maloj Aziji i Sovoiava, čije se ime povezuje s 
persijskim gradom i pokrajnom sličnog naziva, ali pošto ta oblast 
nikad nije pripadala rimskom, odnosno vizantijskom posedu, treba 
pomišljati na doseljenike iz nekog mesta istog naziva sa granice 
Armenije i Persije. U Noticii dignitatis spominje se i "Ala prima Ulpia 
Dacorum, Suissa", što bi se moglo povezati s imenom Sovoiava, koja 
je svakako stanja utvrda od VI veka. 

Mnoštvo navedenih imena naselja s latinskom osnovom, pored 
latinske onomastičke grade s lapidarnih spomenika koje nečemo ovde 
navesti, trebaju samo pojačati verodostojnost onih ojkonima na 
teritoriji Vidinskog sandžaka u kojima nalazimo latinske osnove, 
poput Asnice, Banice x 2, Banja x 3, Bajance, Vitanovce, Vitance / 
Vitonja, G. Vitanovac, Žukovce, Jajinci / Banica, Mali Vitanovac, 
Blivanac / Blivanovac, Gajtanino, Gajtanci, Gorne i Dolne Mireva, 
Gurgosovec, G. Musnik, Dolne Musnik, Zaječar, Karbince, Kostol, 
Kotlujevac, Kutlovce, Kotlujovce, Krnatovce, Mokranje, Mušadovce, 
Nova, Oslan / Ošljan, Petrus, Plana, Plužina, Stupajna, Ustobanja / 
Stupanje, Čuprijan i Šišence (v. EHOYOBC, str. 30-48). 

Nakon podele Rimskog carstva (395) na Zapadno koje je 
propalo 476. godine i Istočno, mnoga ratna stradanja i razaranja 
zadesila su područje koje obradujemo. Najpre germanska plemena u 
IV, Huni u V, a potom sve češči upadi Avara i Slo vena na vizantijske 



Slavoljub Gacovič 22 



teritorije još za vreme čara Justina I (518-527) i njegovog sinovca čara 
Justinijana I (527-565) 551, 576, 584, 585-586. i upad Protobugara 
680. godine, koji su od vremena kana Tervela (702-719) za više od 
dva veka, do 986. godine ovladali teritorijom slovenskih plemena 
(severci, Timočani, Guduščani, pribaltičkopolabski Obodriti i dr.). 
Bugarsku premoč je uništio kijevski knez Svjatoslav, prenevši 
prestonicu iz Kijeva u Pereslavec na Dunavu, za kratko vreme, tj. od 
968 do 971. godine kada gaje Vizantija isterala sa Balkana. 

Krajem IX i početkom X veka dolaze Madari (Ugri, Vengri), u 
XI-XII veku Sopiesi (prostor Sopluka), Kumani, Uzi, Pečenezi i 
Jermeni, a u XIII veku i rudari Saši. Dolaskom Turaka-Osmanlija 
krajem XIV veka došli su mnogi azijatski narodi, kao i ostali, od 
Turaka porobljeni, narodi Balkana, na prostoru Vidinskog Sandžaka. 

Za dugi period prevlasti Vizantije na Balkanu od 971. godine, 
sa malim prekidima, sve do kraja XII veka, ostali su, verujemo, 
tragovi vizantijske prevlasti u osnovama ojkonima zabeleženih u 
turškim popisnim defterima XV i XVI veka, poput ovih: Arahandel, 
Argudovo, Gorne i Dolne Popovice, Dolne Metovnice, Drmtnik, 
Drtmimk, Zunik, Iskumna / Skumna, Kaluger, Kalugerovce, Kalujera, 
Krelušta / Crkvište, Manastirce, Manastirište, Strvnica / Kalugerovac, 
Popovica, Protopopince, Sidro, Crkvište x 2, Crkovce, Čubernice, 
Čumjan (v. EHOYOBC, str 48-53). 

Od dolaska Slovena do dolaska Turaka-Osmanlija, mnogo je, 
rekli smo, naroda prohujalo i ostavilo pored materijalnog i jezičkog 
blaga za sobom, ali ima nečeg specifičnijeg i od toga, a to su, kao što 
smo več videli u kasnoantičkim i ranovizantijskim izvorima, etno- 
ojkonimi koji samo potvrduju naše opredeljenje da se u turškim 
popisnim defterima XV i XVI veka može na isti način izvršiti 
identifikacija etnonima na celokupnom prostoru Vidinskog Sandžaka. 

Ojkonimi izvedeni od etnonima "sadrže istorijsku informaciju i 
to dvostruku: ona uvek znače da je tu u vreme nastajanja mesnog 
naziva bilo onih čijim je etničkim imenim mesto nazvano, a isto tako 
da je bilo i drugih, koji se nisu tako zvali, te je za razliku od njih ... i 
uzeto takvo mesno ime; dakle kao markacija i opreka, a ne kao 
isticanje imena radi njega samog." (OII III, str. 40-41). Na primer 
etnoojkonimi poput Efljak (naziva se i Bukova), Efljakova, Efljakovce 
(tur. Eflak "Vlah"), Vlainica, Vlahovo, Vlaška, Vlaški potok (naziva 



23 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

se i Dolne Ljubnice), Ivlaški i Lašva (Lasova) koji su "izvedeni od 
imena Vlah uvek svedoče i da je tu bilo Vlaha ( u bilo kom značenju 
te reči) i da nisu sami, da je bilo i onih koji se nisu zvali Vlasima" 
(OIT III, str. 40-41), odnosno postajala je etnička opreka prema Srbima 
i drugom stanovništvu. 

Isti je problem i sa etnoojkonimima, poput onih Srbovce i Srpce 
čije su osnove izvedene od etnonima Srb(i) i nema sumnje stoje u 
etničkoj opreci prema Vlasima i drugom stanovništvu. 

Veoma su zanimljivi i, sa aspekta proučavanja strosedelaca i 
novopridošlih stanovnika, etno-ojkonimi Vlaj Istar "naselja 
starosedelačkih Vlaha" i Strbovce Staro (Strbovce-i kadima) "naselja 
starosedelačkih Srba" koji, zapravo, ukazuju na opreku prema 
novopridošlim Vlasima (upor. ojk. Sremlan i Čičkovce) i Srbima 
(upor. ojk. Ivražogornice, Izvezdan i dr.). 

Tu je zabeležen i etno-ojkonim Srbovlah koji očigledno govori 
o etničkoj opreci stanovništva u samom naselju, ali i o njihovom 
suživotu. 

Valja spomenuti i etno-ojkonim Bulgar i Bulgarin koji 
nedvosmisleno ukazuje na etničku opreku prema Srbima i Vlasima, 
kao i etno-ojkonim Kučovce koji ukazuje na doseljenike iz 
crnogorskog plemena Kuča još u XVI veku. 

Tu su etno-ojkonimi Latinče i Romanja (Romane) koji govore o 
Latinima i Romanima, onda etno-ojkonim Rumlar (tur. Rumlar 
"Grči") koji ukazuje na prisustvo grčkog stanovništva, Saslar (tur. 
Saslar "Saši") koji ukazuje na rudare Saše, ali i na etničku i religijsku 
opreku latinske (katoličke) veroispovesti prema grčkoj (ortodoksnoj) 
veroispovesti za što imamo potvrda i u fresko-slikarstvu sakralne 
arhitehture ovoga kraja (crkva u Donjoj Kamenici i crkva u Banji 
Jošanici). 

Etno-ojkonim Tatarlar (tur. Tatarlar "Tatari") koji ukazuje na 
prisustvo Tatara, a koji su, verovatno, bili u etničkoj i religijskoj 
opreci, ako ne prema muslimanskom, a ono sigurno prema 
hriščanskom stanovništvu, kao i etno-ojkonim Turčin i Turčin Dol 
koji ukazuje na etničku, religijsku ali i socijalnu opreku prema 
hriščanskom stanovništvu koje je bilo opterečeno porezima. 

U etno-ojkonime moguče je nabrajati Kumanice i Kumance, 
koji, i pored toga što se u vlaškom onomastikonu nalazi ime Kuman, 



Slavoljub Gacovič 24 



potiču od etnonima Kuman(i) što se, uostalom, može reči i za etno- 
ojkonim Jarmenice, da potiču od etnonima Jermeni(i). 

Činjenica je da su dolaskom na Balkan slovenska plemena 
naišla na potomke, pre svega, poromanjenih starobalkanskih plemena, 
pridošlica iz svih krajeva Rimskog carstva, keltskih, germanskih kao i 
drugih raznorodnih plemena, koja smo maločas naveli, a koji su 
poznati u srednjevekovnim spisima od VI do XVI veka i u naučnoj 
literaturi pod jednim imenom - Vlasi. Onomastičkih tragova ovih 
romanizovanih stanovnika Balkana ima poprilično u ojkonimiji 
Vidinskog Sandžaka. 

Distinkcija izmedu vlaških i rumunskih ličnih imena u antropo- 
ojkonimiji Vidinskog Sandžaka je tolika koliko smo uspeli za vlaška 
lična imena nači potvrde u starim srpskim srednjovekovnim 
poveljama i u turškim popisnim defterima XV i XVI veka južno od 
Dunava, čije se poreklo sigurno objašnjava elementima "balkanskog 
jezičkog nasleda, koji su do nas po pravilu doprli posredstvom 
zatečenih Romana, Vlaha", te prema tome, tu distinkciju ne treba uzeti 
kao pravilo koje razdvaja vlaške i rumunske antropo-ojkonime, 
imajuči u vidu da zajedno sa ojkonimima latinske osnove čine celovit 
korpus romanskih osnova u ojkonimiji Vidinskog sandžaka XV i XVI 
veka koji se ne može prenebreči u budučim istraživanjima romanskog 
življa na ovim prostorima. Svakako srazmerno vlaškim i rumunskim 
zabeleženim antropo-ojkonimima valja očekivati srazmer 
starosedelačkih balkanskih Vlaha i novopridošlog romanskog življa sa 
juga i sa desne obale Dunava iz Rumunije. 

"Za balkanske starince bio je karakterističan i veči udeo imena 
iz hriščanske i antičke tradicije nego kod Slovena" (OII III 26). 
Stočarske zajednice su po svojoj prirodi uvek bile konzervativnije pa 
je njihova "tradicija mogla upornije prenositi stara balkanska imena" 
(OII III 26), a u skladu sa tim, pitanje na koje moramo tražiti odgovor 
je u kojoj meri se posle preovldavanja srpskog, još pre dolaska Turaka 
u ovim krajevima (1396), održavao i vlaški romanski dijalekat. 

Onomastika u Fragmentima opširnog popisa Vidinskog 
sanddaka iz 1478-81. godine (v. EHOYOBC, str. 161-169), pored 
kalendarskih, vlaških i rumunskih ličnih imena izdvojenih u etno- 
ojkonimima svih navedenih popisa Vidinskog sandžaka XV i XVI 
veka, nešto odredenije potkrepljuju našu pretpostavku da u datoj 



25 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

sredini još nije bio zaboravljen vlaški govor. Tako u navedenim 
fragmentima, kao i u svim navedenim popisima, pored dosta visokog 
udela slovenskih imena, zapažamo da su se, pored prilične 
zastupljenosti kalendarskih, posebno rado uzimala imena Bun (x 2), 
Buniga (x 7), koja po značenju odgovaraju našim imenima sa 
osnovom dobar (Dobri, Dobrilo itd), Lup(u) "Vuk", Kopil < vi. kopil 
"dete", Jarna < vi. jama "zima", Kokor < vi. kokor "divlja guska", 
Lina < vi. lin "blag" poput našeg imena Blagoje, Palul < vi. pala "deo 
lisnika", Berila "Ovčar(evič)", Viš < vi. vi? "lud, šašav" pa je 
verovatno da se znalo njihovo značenje i daje ono bilo razlog da su ta 
imena cesto bila u upotrebi. Kada se tome pridodaju imena Likul(a), 
Radul (x 35), Nagul (x 2), Rangal, Rasul, Rašul, Stavul, Stančul, 
Stanul, Bratul, Vlagul, Dragul, Karbul, Korbul, Kračul, Minul pa 
"makar i priznali mogučnost izvodena nastvka -ul iz slovenskog 
nasleda, ovakva njegova koncentracija svakako je odlika vlaške 
onomastike, i verovatno svedoči" (OIT III, 27) da se na prostoru svih 
ovde navedenih popisa XV i XVI veka još nije ugasio vlaški romanski 
dijalekat. Vrlo je zanimljivo navesti ime Krčur < vi. krčur "kovrdža" 
ili u prenesenom značenju "uvrnut", Rabda < vi. rabdd "trpi" poput 
našeg Trpko ili u prenesenom značenju "trpeljiv", Petret < vi. petret 
"kamenit" ili u prenesenom značenju "tvrdokoran, tvrdoglav, 
nepopustljiv, kamena srca", Stungd (x 2) < vi. stungd "leva(k)" ili u 
prenesenom značenju "uvrnut", Čučul < rum. ciuciu "mučak" + ul u 
prenesenom značenju "čovek niskih moralnih vrednosti, pokvaren, zao 
čovek", Bajtal < vi. baj(e)cdl "momče" poput našeg imena Momče i 
prezimena Momčilovič, što u stvari znači da ova imena i nisu prava 
imena več pre nadimci, a oni su se mogli pridenuti samo ako su bila 
poznata njihova značenja, "što opet upučuje na čuvanje vlaške jezičke 
svesti" (OII III 27) našto i danas ukazuju izvesna istraživanja 
romanizama u timočkom i pirotskom govoru. 4 U skladu s tim u istim 



4 H IleTpoBiin, PoMaHii3MH y impoTCKOM roBopv, Y CBeTny uapcKiix 
rpa/jOBa, Hhui 1994, str. 64-72; M. ByKHh, PoMamraviH y "PeHHincy 
THMOHKor roBopa"JaKiue flHHHna, Isto, str. 73-84. O romanizmima i uopšte o 
ojkonimiji i problemima koji su neposredno i posredno vezani s 
problematikom koju mi obradujemo vidi u izdanju Filozof skog fakulteta u 
Nišu, povodom 25 godina Filozofskog fakulteta, sledeče naslove: "Toponimi 



Slavoljub Gacovič 26 



popisima zabeležena su kalendarska imena poput Ilija, Vasil, Kuzma, 
David, Dimitr, Ivan, Stepan, Kostic, Manojlo, Marin, Peter, Sava itd., 
koja se u srednjovekovnim poveljama srpskih vladara cesto spominju 
kao imena Vlaha u srednjovekovnim katunima. 

Osnove balkanskih srednjevekovnih Vlaha koje su zabeležene 
na području Vidinskog sandžaka, u turškim popisnim defterima, 
očuvale su se u onim ojkonimima koji nisu tokom vekova pretrpeli 
promenu osnove ili pak najčešče u toponimiji i hidronimiji kao 
fragmentarni ostaci nekadašnjih ojkonima. Te osnove govore i o 
prisustvu starosedelačkih vidinskih Vlaha, kao i o novopridošlim 
Vlasima sa juga naše zemlje krajem XIV i tokom XV veka, te su kao 
takvi zabeleženi i tokom XVI veka kada im se ukida status filurdžija i 
kada počinju povratne seobe Rumuna na području Vidinskog 
sandžaka. 

Naveščemo nekoliko ojkonima koji su, pretpostavljamo, sa 
migracij om Vlaha preneseni na teritoriju Vidinskog sandžaka. U 
Svetostefanskoj hrisovulji (1313-1318) zabeležen je katun Vlaha 
Barelevbski za koji smatramo da se spominje kao ojk. Baraleva = 
Paraleva (Črna Reka = hidr. Paralevo) u ataru s. Bogovine. Danas još 
uvek postoji s. Paralovo jugoistočno od Prištine, na putu prema 
Gnjilanu, što na izvestan način okrepljuje naše indicije o migracijama. 
Katun Vlaha Zarbvinbce (1381) koji se spominje kao ojk. Zarvince = 
Zirvince (Banja = top. Zarvin kamen i hidr. Zarvina od vi. l.i. Zarva < 
vi. zarva "buka, galama, graja, darmar, metež, žurba" na području 
izmedu planine Rtnja i Slemena. Katun Vlaha Dragoljevci (1330 = 
koji se možda spominje kao ojk. (mezra) Dragijovce / Dragilovce 
(Timok = top. Dragilovci) u ataru s. Borovca, nadalje katun Vlaha 
Gijeauane (1330) koji se spominje kao ojk. Sremlan / Siremljan (Črna 
Reka = mahala Sremljan), danas deo s. Podgorca, Katun Vlaha 

zoonimskog porekla" od Vilotija Vukadinoviča, "Priloži iz fitolingvistike" 
(zbornik radova) i "Prizrensko-timočki govori"u kome se nalaze priloži, P. 
Iviča "Dijalektološka proučavanja prizrensko-timočke zone" i N. 
Bogdanoviča, V. Vukadinoviča i J. Markoviča "Bibliografija prizrensko- 
timočkih govora" s registrirna ("Napomena" N. Bogdanoviča na str. 81) od 
27. do 80. strane gde su date bibliografske jedinice od 1974. do najnovijih 
izdanja 1994. godine. 



27 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

Tudoričevci (1330) koji se, verujemo, spominje kao ojk. Tudorča 
(Krivina = top. Tudorča) u ataru s. Velike Jasikove, možda "cathone 
Radoslavi Hurovich (1404)" koji je spomenut u okolini grada 
Dubrovnika, a kod nas kao ojk. Huhurovice (Fetislam = s. Urovica) 
kod Negotina, katun Vlaha Proilovci (1313-1318) danas s. Prellovc sa 
padina Čičavice nedaleko od Vučitrna koji se spominje kao ojk. 
Perilovac (Krivina = s. Perlovtc) u Bugarskoj, Vlasi Čiči koji su se na 
padinama Čičavice preselili, jednim delom, u Istru, a jednim delom na 
prostor Vidinskog sandžaka, gde se spominju u osnovi ojk. Čučikovce 
(Črna Reka = top. Čičikovce) u ataru s. Marinovca i Vlasi Pbsodert>ci 
koje daruje Stevan Nemanja crkvi sv. Nikolaja u Vranji gde se 
spominje, u katalozima Ohridske arhiepiskopije, vaško levičanstvo, 
odakle se oni iselljavaju blizu Hlerina osnivajuči s. Pisoder, ali ne u 
celosti jer se s. Pbsoderbci u okolini Vranje spominje i u XIV veku 
odakle su pred Turcima prebegli na teritoriju kasnije formiranog 
Vidinskog sandžaka gde se spominje kao ojk. Ipsoder (Zagorje = s. 
Psoderci) u Bugarskoj. 

Naselja koja se kao sela i selišta (mezre) spominju na Kosovu, u 
okolini Prištine, Glogovca, Kamenice i drugde, kao npr. Čučulaga (vi. 
l.i. Čučul < rum. ciuciu "mučak" + aga) nalazimo u Vidinskom 
sandžaku kao ojk. G. i D. Čučule (Zagorje = s. Čičil) u Bugarskoj, s. 
Magura (< vi. magura "brdo, šumski brežuljak") nalazimo kao ojk. 
Megurice (Fetislam) u ataru s. Radujevca, s. Makreš (< vi. makriš 
"kiseljak") nalazimo kao ojkonim Makreš (Vidin = s. Makreš) u 
Bugarskoj, s. Sarban (< vi. l.i. Šarban) nalazimo kao ojk. Sirban / 
Sirbanovce (Banja = s. Sarbanovac), s. Kopilig (< vi. kopil "dete") 
nalazimo kod nas kao ojk. Kopilovce (Vidin = s. Kopilovci) u 
Bugarskoj, s. Rgotica (< vi. l.i. Rug < vi. rug "kupina") nalazima kod 
nas s grafijom Rugovo, mesto Kračor blizu Dakovice nalazimo kod 
nas ojk. Kračulovce (Timok) itd. 

Mnogo je takvih ojkonima koji se mogu navesti u prilog seobe 
Vlaha, kao i za seobu Srba, sa juga krajem XIV i tokom XV veka, no 
bez dubljih analiza ne valja se upuštati u donošenju ishitrenih 
zaključaka jer su to, inače, nama poznata lična imena autohotnih 
srednjovekovnih balkanskih Vlaha sa ovog područja, poznati kao 
Vidinski Vlasi, u što smo se, dobrim delom, uverili analizom 



Slavoljub Gacovič 28 



poj edinih ličnih imena zabeleženih u Fragmentima opširnog popisa 
Vidinskog sandžaka iz 1478-81. godine (v. EHOYOBC, str 161-169). 

Cesto, dakle, imena žitelja pojedinih naseobina "nisu značila 
samo puko ukazivanje na mesto življenja, nego su značila i 
etnografsku pripadnost datoj zajednici ..." (OPIT III, str. 35), a lična 
imena u osnovi antropo-ojkonima mogu najčešče ukazivati na 
rodonačelnika, što im onda uvečava etničku indikativnost i čini ih 
sigurnim pokazateljima etničkih prilika, a rede na poglavara, koji 
može biti i u opreci sa sastavom stanovništva. 

Svojim dolaskom na balkan krajem VI veka slovenska plemena 
postaju ozbiljan faktor, najpre u ljudstvu, a potom i u državno- 
političkom smislu. 

Pored obilja prikupljene i objavljene toponomastičke grade 
krajem XIX i tokom XX veka i obilja slovenskih osnova zabeleženih u 
ojkonimiji Vidinskog sandžaka na osnovu turških popisnih deftera XV 
i XVI veka (preko 700 ojkonima), mi posedujemo i nešto pisanog 
materijala iz ranijih razdoblja, što u poveljama, što u jevandeljima ili 
oktoisima nastalim u manastriskim skriptorijumima ovog kraja, za 
potrebe vladara i sveštenstva, što na nadgrobnim spomenicima, 
fragmentima crkvenih portala ili nadvratnika, i na natpisima 
freskoslikarstva srednjovekovnih manastira, koji su odreda zapisani 
rukom notara, monaha, fresko-maj štora i klesara 
starocrkvenoslovenskim pismenima srpske redakcije, koji 
najneposrednije govore o gustini slovenskog stanovništva. 5 



5 Sačuvane spise, zapise i natpise srpske redakcije, koji svedoče o 
srpskom življu i srpskoj kulturi, pre dolaska Turaka-Osmanlija, a i za vreme 
njihovog vladanja na prostoru kasnije formiranog Vidinskog sandžaka, 
nalazimo u sledečim primerima: 

- Odlomci svrljiškog jevandelja napisani od raba Konstantina čatca, koga 
zovu Voisil gramatik, za potrebe prezbitera Georgija, koga zovu pop 
Radoslav i "n$M Kn(M)c(Ko)n Niiiiiekuivvk Nhkoahm" u leto 1279. kada stojahu 
Grči pod gradom Trnovom; 

-"Marinkov oktoih" s kraja XIV veka koji se čuva u Arhivu SANU, a po 
našim istraži vanj ima nastao je u skriptorijumu manastira Suvodola nedaleko 
od Zaječara; 



29 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 



-"Marinkov službenik" iz 1692. godine koji se čuva u Arhivu SANU, a 
po našim istraživanjima, takode nastao u skriptorijumu manastira Suvodol 
nedaleko od Zaječara; 

- Povelja, koju je "Joan Sracimir car Bugarski dao županu Jakovu 
Hermanu Folnogju i Petru Fainglju i svim purgarima" da mogu slobodno 
trgovati u njegovim carskim gradovima, je zapisana 1389. godine, u carskom 
skriptorijumu u Vidinu, srpskom redakcij om; 

-"Pohvalnoe slovo svetom Filoteju" je krači spis verskog sadržaja, a 
napisao ga je vidinski mitropolit Joasaf 1359. godine, koji je pronašao K. 
Jiriček i u kračem napisu 1882. godine kaže da je "Pravopis rukopisa... 
srpski...", dakle, srpske redakcije; 

-"Zbornik žitija" pisan u Vidinu 1359/60. (preveden s grčkog) dospeo je, 
ko zna kako, u belgijski grad Gan, gde se i danas čuva, a nama je zanimljiv, 
pored svojih opisanija sablažnjivih scena, zbog toga što je rukopis nastao u 
srpskoj redakciji; 

- Kameni natpis iz Koželja nastao u leto 1239. i potice sa izvesnog 
nadvratnika crkve sv. Kirika u srpskoj redakciji; 

- Natpisi na fresko slikarstvu u Donjo kameničkoj crkvi za koju držimo 
da je sazidana krajem XIV veka. Odavno se vodi polemika ko je bio njen 
donator, ali sve jedno da li je to bio bugarski car Mihailo, poreklom Kuman, 
ili srpski gubernator Mihailo, poreklom Grk, natpisi su srpske, redakcije; 

- Kod Lj. Stojanoviča u "Starim srpskim zapisima i natpisima" (br. 383) 
zabeležen je natpis iz 1645. godine u manastiru Suvodol, mada je u dvorištu 
samog manastira naden jedan kameni nadvratnik, verovatno crkve, koji je 
potom bio nadgrobni spomenik izvesnog sveštenika gde je zabeležena 1255. 
godina kao godina njegove sahrane, po kome sudimo da je manastir možda 
nastao u XII veku kada je i Zanjevačka crkva ozidana. O vi natpisi su, takode 
srpske, redakcije; 

- Nadgrobni natpis srpske redakcije pronaden je na groblju manastira sv. 
Petra i Pavla u s. Grlištu, na kome je 26. jula zabeležen rab božiji Georgije, 
koga zovu Hrb u dane čara Sracimira, tj. u vreme njegovog vladanja 1365- 
1389. godine; 

- Natpis iznad nadvratnika u naosu crkve manastira Lapušnje je srpske 
redakcije i govori o podizanju hrama od strane Joana Radula (IV), vojvode i 
gospodara svih ugrovlaških zemalja i prkalaba župana Gergine u vreme 
igumana jeromonaha Gelasija u leto 1501. godine, a živopisana je u vreme 
igumana jeromonaha Teodora trudom kneza Bogoja i njegove gospode Mare 
u leto 1510. godine. Ovaj manastir se u turškim popisnim defterima sredinom 



Slavoljub Gacovič 30 



Tokom XIII i XIV veka Ugri (Vengri, Madari) su u više navrata 
upadali na teritoriju Vidinske kneževine da bi 1365. godine ugarski 
kralj Luj (Ludvig) I Anžujski (i on kao njegovi prethodnici kitio se 
titulom "rex Bulgariae") za kratko vreme (1365-1369), ovladao 
teritorijom Vidinskog carstva, koje je bilo pretvoreno u provinciju 
Ugarske. Smatramo, dakle, da su madarske osnove koje smo izdvojili, 
a kojih ima neznatno (ojk. Valovište, Korovica, Latovo i Salaš) u 
ojkonimima Vidinskog sandžaka XV i XVI veka, upravo iz 
navedenog perioda ugarske prevlasti na ovim prostorima, ali inače i 
stalne migracije stanovništva na teritoriji srednjovekovne Ugarske sa 
teritorije Vidinskog carstva i obratno, mogu biti uzrok ugarskih 
osnova u ojkonimiji Vidinskog sandžaka. 

I na kraju, rekli bismo nešto i o hibridnim kompozitima koji 
učvrščuju naše zaključke o suživotu mnogih etnosa na ovom prostoru. 
Oni očito ukazuju na izvesnu simbiozu Srba i Latina (ojk. Belbusovce, 
Izvor Banice, Javorova Banja, Mala Banice), Srba i Romana (ojk. 

XV veka spominje pod imenom Radulinac, pa je naše mišljenje u vezi s tim 
daje hram podigao vlaški vojvoda Radul I krajem XIV veka; 

- Tajnopis Dakona Oresta u Lapušnji koji je došao iz manastira Ravanice, 
nastao je u XVI veku. Dešifrovanjem je takode zabeležen u srpskoj redakciji; 

- Tajnopis popa Martina u Lapušnji iz 1692. godine, dešifrovanjem je 
zabeležen u srpskoj redakciji; 

- Tajnopis iz Lapušnje nastao 1577. godine je dešifrovanjem zabeležen u 
srpskoj redakciji; 

- Natpis na bačvastom svodu naosa crkve manastira Bukovo, u srpskoj 
redakciji, zabeležen je oko "širšaja nebes" 1654. godine; 

- U selu Albotinu, 18 km zapadno od Vidina, iskopan je 1934. godine 
srednjo veko vni nadgrobni spomenik datiran u XIV vek, a njegov kratak tekst 
neosporno je zabeležen u srpskoj redakciji, po mišljenju ruskog slaviste S. 
Kuljbakina i bugarskog filologa B. Coneva; 

- Natpis u priprati crkve manastira Krepičevca, u kome je, srpskom 
redakcijom, zabeleženo da je manastir podigao izvesni Georgije, J(o)anov 
sin, sa suprugom Zorom i sinom Manojlom, najverovatnije nastao negde 
krajem XIV veka, jer se več spominje sredinom XV veka u turškim popisnim 
defterima. Nadalje manastir Blatski, Koroglaš, Vratna, Manastirica, 
Zanjevački i dr. ukoliko nebi bili dopravljeni i po ko zna koji put 
omalterisani tokom više vekova, mi bi smo verovatno imali na fresko- 
slikarstvu još više natpisa u srpskoj redakciji. 



3 1 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

Mršava Galatince), Srba i Vlaha (ojk. Kopajkošar(a), Ostrokapce, 
Gorna Čučune / Čučule, Čubra Vukčeva, Čubra Vuksanovica, Čubra 
Koprivnica, Čubra Lagatori, Čubra Ravna, Čubra Straževica), Vlaha i 
Madara (Legvalovdži), Srba i Grka (Vtlčidrtm, Zastine, Popovdol), 
Turaka i Grka (Juruk Iskumna / Skumna) i uopšte na zajednički 
suživot mnogih naroda koji su, na ovom prostoru, vekovima uspevali 
očuvati svoju jezičku i etničku samostalnost. 

ADMINISTRATIVNO UREDENJE 
VIDINSKOG SANDŽAKA 

Kada je 1396. godine ugarski kraq Žigmund poveo krstašku 
vojsku sastavljenu od ugarskih, francuskih, burgundskih, nemačkih, 
engleskih i poljskih barona i vitezova, i uz pomoč vlaškog vojvode 
Mirče, prešao Dunav kod Oršave, car Sracimir je otvorio vrata 
vidinske tvrdave i predao krstašima tursku posadu. No, i pored toga 
što je učinio za krstaše, od njih se morao iskupiti velikom svotom 
novca. Iste godine krstaška vojska doživela je katastrofalan poraz kod 
Nikopolja, a potom je vojska sultana Bajazita I zauzela Vidin i 
njegove oblasti. 

Nakon ovih dogadaja Vidinska Sracimirova država bila je 
konačno uključena u granice turške državne dinastije Osmanoviča kao 
Vidinski sandžak sa sedištem u Vidinu. Granice sandžaka podudarale 
su se uglavnom, s granicama Carstva i vidnske mitropolije, koja je u 
periodu turške vladavine ostala samostalna crkvenoadministrativna 
jedinica pod vrhovnom upravom carigradske patrijaršije. 

Turška vlast, kako se vidi na osnovu prvog, do naših dana 
sačuvanog turskog popisa, sastavljenog 1454/55. godine, bila je 
uspostavljena kroz sledeča tri oblika: 

1. Smeštene su bile vojne posade u tvrdave Vidin i Florentin na 
Dunavu i u tvrdave Svrljig, Banju (tvrdava Soko kod Sokobanje) i 
Belgrad (tvrdava kod Belogradčika); 

2. Uspostavljeni su timari u nahijama Vidin (115 timara), Belgrad (13 

timara), Svrljig (31 timar) i Banja (30 timara); 

3. Uspostavljeno je bilo sudstvo tako da su u Vidinskom sandžaku 
obrazovani kadiluci vidinski, banjski i svrljiški, u mestima sa 



Slavoljub Gacovič 32 



trajno naseljenim muslimanskim stanovništvom kome su kadije 

bile potrebne. 

Teritorija Vidinskog sandžaka je, na osnovu popisa iz 1454/55, 
1454-79, 1466, 1478-81, 1530-35, 1560. i 1586. godine, podeljena na 
oblasti - nahije: Polomje, na levoj i desnoj obali reke Loma, Zagorje, 
Timok u dolini Belog Timoka, oblasti Klivije (Kelvije, Gelvije), Črna 
Reka i Vinišnica u dolini Crnog Timoka i jednog dela Belog Timoka, 
koje nakon ponovnog prekrajanja nahije 1530. godine, čine nahiju 
Črna Reka, te nahije Vidin, Belgrad, Banja, Svrljig, Krivina i 
Fetislam. Inače, valjalo bi ovde naglasiti da granice pojedinih oblasti- 
nahija koje možemo pratiti preko popisa tokom XV i XVI veka nisu 
bile u celosti nepromenljive, več su se, naprotiv, u više navrata 
prekrajale. 

METODOLOGIJA RADA 

Valjalo bi ukratko, objasniti redosled navedenih podataka svake 
odrednice, i j oš po neki detalj, upravo stoga da čitaocu 
pojednostavimo do razumevanja metodologiju čitavog rada. 

Uzmimo na primer prvu odrednicu AGLESNICE, selište 1455. 
= UGLEŠNICE, selište 1466. = UGLEŠNICA (=OGLEŠNICA), 
1483. = UGLEŠNICE, selište 1560. = UGLEŠ, 1586. (Banja = 
nalazilo se u okoloni ojk. PAKLES / sada top. Pakleš do, atar s. 
Vrmdže, opština Sokobanja) 6 od slov. xrA + eni-bii "uglešan, 
ugljevan" + ice ili l.i. Ugleš + niče. 

Bez obzira na prividna odstupanja koja su proisticala iz 
specifičnosti turške ortografije i nepreciznosti zapisa, po našem 
mišljenju, radi se o jednom te istom ojkonimu Aglešnice nakon čega 
stoji odredenje daje to selište (mezra) i godina (1455) prvog popisa, 
nakon čega stoji znak jednakosti (=), a potom grafija Uglešnice, s 
odredenjem da je selište i godina (1466) drugog popisa. Posle toga 
stoji znak jednakosti i grafija Uglešnica, a u zagradi znak jednakosti i 
grafija Oglešnica što znači da se i tako može citati, a potom godina 
(1483) trečeg popisa ovog ojkonima, te opet znak jednakosti i grafija 
Uglešnice s odredenjem daje selište i godina (1560) pretposlednjeg 



6 BHBC str. 83, 135; Miscellanea 2, str. 69. 



33 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V.S. XV i XVI veka 

popisa nakon čega opet znak jednakosti i poslednja grafija Ugleš s 
godinom (1586) poslednjeg popisa. Potom u zagradi se redaju sledeči 
podaci: nahija Banja i znak jednakosti iza koga se daje tačno 
odredenje da se ojkonim nalazio u okolini ojk. Pakleš od koga je ostao 
top. Pakleš do u ataru s. Vrmdže, opština Sokobanja. Posle ovih 
navedenih podataka van zagrade se obavezno navodi napomena 
odakle smo preuzeli grafije, a onda se daje etimološko objašnjenje 
imena naselja (ojkonima) i donosimo, gde je to potrebno, uporedni 
dokazni materijal sa drugih područja. Više-manje svaka odrednica ima 
iste pojmove i jednoobrazno se obraduje. 

Kada se u zagradi daje gde se nalazi nahija, a potom i tačno 
odredenje gde se izvesni ojkonim nalazio, navodi i naziv današnje 
opštine, najčešče dolazi do zabune kod čitaoca tamo gde se naziv 
nahije XV i XVI veka poklapa s nazivom današnje opštine, kao npr. 
nahija Svrljig i opština Svrljig (retko opština Aleksinac ili Niš) ili 
manje karakterističan primer, nahija Banja i opština Sokobanja, ali se 
zato nahija Belgrad, Vidin, Zagorje i Polomje ne poklapaju s nazivom 
današnjeg okruga Mihajlovgrad/ Montana. Recimo, nahiju Timok 
poklapa opština Knjaževac ili nahiju Fetislam opština Kladovo, nahiju 
Krivina najčešče opština Negotin, nahije Klivje, Črna Reka i Vinišnica 
koje se od 1530. godine sjedinjuju u nahiju Črna Reka poklapaju 
opštine Boljevac i Zaječar, a ponekad i opština Bor. 

Kako ne bi došlo do zabune u iščitavanju teksta, objasničemo u 
najkračim črtama skračenice poput stslov., cslov., stcslov., stsrp., 
praslov., sveslov., srp., sh. i slov. 

U drugoj polovini IX veka, od Cirila i Metodija, uredeno 
slovensko pismo bilo je prvi put pripremljeno za jezik koji obično 
zovemo STAROSLOVENSKI (stslov.). Staroslovenski jezik nije 
danas ničiji maternji jezik, pa prvi deo ove sintagme ističe da se radi o 
jeziku koji je nekada u starini bio u upotrebi, a drugi deo sintagme 
upučuje na etničko poreklo toga jezika. To je književni jezik starih 
Slovena, njihovog večeg dela, u prva dva veka njihove pismenosti. 

Današnji bogo službeni jezik naziva se po svojoj nameni obično 
CRKVENOSLOVENSKI (cslov.) za razliku od nekadašnjeg 
prvobitnog crkvenog jezika kojemu se kod Srba, i ne samo kod Srba, 
ustalio naziv staroslovenski. Naziv crkvenoslovenski upravo 
podrazumeva to opšte, naj sire značenje, jer se tim nazivom ukazuje na 



Slavoljub Gacovič 34 



jezik koji, iako nije opšteslovenski crkveni jezik, ipak je 
karakterističan samo za Slovene, i to za njihovu ogromnu večinu. U 
vezi sa tim nazivom nastao je i drugi naziv 
STAROCRKVENOSLOVENSKI (stcslov.) kojim se obeležava 
naj stanji period slovenskog crkvenog jezika. 7 

Osnivač slavistike, Čeh Josif Dobrovski (1753 - 1829) inače 
sveštenik, dao je prvi naučnu gramatiku staroslovenskog jezika (1822. 
na latinskom). Po njemu je staroslovenski jezik nastao na Balkanu, i to 
kod pravoslavnih Slovena, koje je Dobrovski, po običaju svoga 
vremena i sredine, nazivao jednostavno Srbima, pa je prema tome, po 
njemu, prvi slovenski književni jezik bio STAROSRPSKI (stsrp.). 8 

Praslovenski jezik (praslov.) je učeni izraz koji koriste lingvisti 
kada daju pretpostavku za neku osnovu reči koja bi trebala biti iz 
praslovenskog doba, odnosno iz vremena pre podele i seobe Slovena, 
dok bi učeni izraz SVESLOVENSKI JEZIK (sveslov.) poticao iz gore 
objašnjenog praslovenskog jezika (o tome više P. Skok). 

SRPSKI jezik (srp.) je izraz novijeg vremena kao i izraz 
SRPSKOHRVATSKI (sh.) koji je nastao nakon nastanka Kraljevine 
Srba, Hrvata i Slovenaca i koji u sebi podrazumeva da je jezik ta dva 
naroda j edan te isti jezik. 

Valja reči nešto i o izrazu SLOVENSKI (slov.) koji najčešče 
koristimo u ovom radu, a koji nista drugo nije do, za nas, pogodan 
termin koji pokriva izraze, poput srpski, bugarski, hrvatski i 
makedonski (nakon 1945.) jezik kako ne bismo morali za svaku 
odrednicu posebno odredivati kojem od ovih jezika pripada osnova u 
etimološkoj obradi. 

Ovom metodologijom rada uspeli smo identifikovati 1145 
ojkonima, ali ne sve i etimološki obradi ti (14 ojkonima) u svim 
popisima Vidinskog sandžaka XV i XVI veka koje smo imali na 
raspolaganju. U knjiži "Etimologija neslovenskih osnova..." i u 



Prema crkvenoslovenskom kao novocrkvenoslovenskom, 
"...staroslovenski. To je prvi književni jezik svih Slovena. On se još naziva i 
starocrkvenoslovenski jezik zbog svoje prvobitne namene i upotrebe u crkvi 
kao bogoslužbeni jezik". - protojerej CnaBKO Jt. 3opima, Ochobh 
UpKBeHOCJiOBeHCKor je3HKa, Khhh 1995, str. 5. 

8 IleTap 'BopljeBHn, HcTopiija cpncice niipiuiime, Eeorpa/; 1987, str. 19. 



35 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

ispravkama i dopunama navedenoj knjiži, koje su objavljene u 
"Etimologiji slovenskih osnova...", obradili smo 411 ojkonima, a 
ujedno je obradeno 734 ojkonima slovenske osnove. 

TEŠKOČE PRILIKOM ETIMOLOŠKIH PROUČAVANJA 
USLED SPECIFIČNOSTI TURŠKE ORTOGRAFIJE I 
POGREŠNE INTERPRETACIJE IZVORA 

Sluenje bogatom i sadržajnom, objavljenom, gradom veoma je 
otežano nedovoljnom preciznošču podataka koje u njoj nalazimo te se 
javljaju mnoge ozbiljne poteškoče i smetnje, posebno prilikom 
etimoloških proučavanja. Naime, u turškim popisnim defterima, što 
odgovara turskom načinu prenošenja naših reči, nalazimo dometanje 
vokala na početku reči ispred suglasničke grupe, kao npr. Ogradište = 
Gradište, Irzište = Aržište, Ogrčevo, Optičar, Ustobol = Ostobil = 
Istubla, Oružnice = Ružince, Ustrogarovce = Strugarovce = 
Ostrogazovce, Otrešnice = hidr. Tršinska reka, Trešnice = Otrešnice, 
Istoci = Ustočce, Inovce = Ujanovce itd.; obezvučavanje v u f kao 
npr. Kiveštice = Kifeštice itd.; prihvatanje inicijalnog i finalnog 
suglasnika g kao bezvučno k kao npr. Galibabince = Kali Baba, 
Grbavce = Krbavče, Grnci = Krninci = Kutretince, Kojmanovce = 
Gojmanovce, Kradešnice = Gradešnice, Krlište = Grlište ili npr. 
Istarkrle = Istaro Grlo, Drakevce = Gradište itd. 

U odnosu na sadašnje likove naših ojkonima, u zapisima iz 
ranijih vremena ima prividnih odstupanja koja su proisticala iz 
specifičnosti turške ortografije i nepreciznosti zapisa i čitanja, 
odnosno pogrešne interpretacije Dušanke Bojanič-Lukač i dr. što se 
ogleda u sledečem: uklanjanje početne suglasničke grupe dodavanjem 
protoničkog I - kao npr. Vrelo = Ivrelo, Gorni Vladan = Gorni 
Ivladan, G. Slatina = Gorne i Dolne Islatine, Zvezdan = Izvezdan, 
Zmijan = Izmijan, Ivladan = Gorni Vladan, Ivražogornice = 
Viražogornice = Vražigrnce, Ivranjan = Vranjan, Ivratarnice = 
Vratarnice, Iglot = Glod = Glot, Idrenova = Drenovo, Iržana = Ržana, 
Isvinar = Svinar, Islanetrne = Slanotrne, Islivovik = Slivik, Istatkovce 
= Stajkovce itd., a ima i onih ojkonima gde je dodavanje protoničkog 
I- ovisilo samo od toga da li su izvori objavljeni u bugarskim 
publikacijama gde nalazimo protoničko I- ili u srpskim gde nema 



Slavoljub Gacovič 36 



protoničkog I- kao npr. Skrovnica, 1530-35. = Iskrovnice, 1560, 
Slavotin, 1530-35. = Islavotin, 1560, Smedovo 1530-35. = Ismedova, 
1560, Stance, 1530-35. = Gorne i Dolne Istence, 1560; umetanje 
vokala, kao npr. Držoince = Dorožnice, Rtkovo = Iradkova = Rdkovo, 
Potrkanje = Potrokan, Rešince = Rašanice itd.; u slabom razlikovanju 
poj edinih suglasničkih parova ili grupa r - z - ž, kao npr. Iržana = 
Rzana, Istrezište = Istrežište itd.; c - č - dž, kao npr. Budža = Bučje, 
Grdžilovce = Krčilovce, ali ima i primera gde to ovisi od toga da li je 
ojkonim objavljen u srpskoj ili bugarskoj transliteraciji, kao npr. 
Cerovac 1530-35 = Čerovce 1560, Cerovica 1530-35 = Čerova 1560, 
Cerovica 1466 = Čerovice 1560, Crnadol 1466 = Černi Dol 1454-79 
= Černodol 1560, Čerovice 1455 = Cerovica 1466 = Čerovice 1560, 
Červene 1455 = Crvenje 1466 = Červena 1560, Černilovce 1455 = 
Crnilovce 1466, Čerovice 1455 = Cerovica 1478-81 = Čeravice 1560, 
razume se inicijalno C je u srpskoj, a Č je u bugarskoj transliteraciji; 
b-p-t-n-u kao npr. Kilopad = Kilobad, Oblak = Otlava, 
Perčinovac = Berčinovac, Brhavice = Pirhavec, Bulanovce = 
Polanice, Burdim = Porodim, Caropadince = Carobadince, Ibsar = 
Insar, Uletkovce = Ulenkovce itd.; 1 - q i s - š kao npr. Dolna 
Velesnica = Veštice, Okosovce = Okošovce, Polanice = Poljanice itd.; 
u nepreciznom tretmanu završnog vokala naših ojkonima što dovodi 
do slabe izdiferenciranosti nekih naših morfema, kao -ci, -ce, -če i -ica 
poput Brhavice = Pirkavec, Bulanovce = Polanice, Vojnici = Vojnice, 
Vukvirac = Vukvirovce, Ivražogornice = Viražagorneci, Orašice = 
Orašeče itd.; u zapisu slova Y u orginalnom tekstu koje može značiti 
samoglasnik i ili suglasnik j kao npr. Rainci = Rajinci, Okrajčina = 
Okraice = Okrajča, ali imamo i ovakav slučaj, kao Draince = Drajince 
gde se -j- u trečem popisu, u grafiji Dražince, oseča kao romansko -ž- 
pa se tako čita i piše; u zapisu grafema W u orginalnom tekstu koje 
može značiti j ednako samoglasnik i ili o, a isto tako, ali veoma retko i 
suglasnik v, kao npr. Miloševce = Milijovce. 

Pored navedenog u arabici kojom su zapisani svi navedeni 
defteri, cesto se izostavljaju samoglasnici e i i, a cesto i drugi za koje 
mi nemarno primera u ovoj knjiži "Etimologija slovenskih osnova...", 
ali smo zato imali u knjiži "Etimologija neslovenskih osnova...", 
poput Čurlat < vi. čurliat, Bajtal < vi. bajetal itd. 



37 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

Pored prividnih odstupanja, poput Gnilovce = Glinovce, 
Burdim = Porodim, Zimjan = Izmijan itd. ima i stvarnih odstupanja 
koja su proisticala iz činjenice da su se pojedini likovi ojkonima 
menjali i u zavisnosti od jezičkih promena, promena u navikama tj. u 
govornoj praksi, kao npr. Velje Polje = Alanince, Vrbice = Vranica 
Gorna, Gorne Blatince = Izvor, Dirošnice = Trbušnica, Dolne 
Mišlence = Milica, Ištitar = Vidovce, Lučovice = Očuča, Rakovica = 
Gradište, Ribjak = Žabjak itd., a u novije vreme dolazila su i neka 
administrativna prilagodavanja ili ujednačavanja nastavaka, poput 
Niševce = Nišovce, kasnije zabeleženo s grafijom Niševci, a 
administrativnim putem Niševac. 

Tu se javljaju još neki primeri koje nismo uspeli definisati, 
poput epentetičnog -n- u ojk. Vidna = Vida, Mahince = Mahnince, 
Orašica =Orešice = Orešnica ili epentetično -in- u ojk. Grnci = 
Krninci; epentetično -m- u ojk. Dragmanovce = Draganovce, -h- u 
ojk. Jelhova = Jelovci, -Id- u ojk. Durince = Durdince, -v- u ojk. 
Inovladovce = Inoladovce, -iv- u ojk. Lova = Livova, -er- u ojk. 
Kladušnica = Kladerišnice, -r- u ojk. Krilina = Kulina, -i- u ojk. 
Milivan-ovce = Milvan, -t- u ojk. Otrence = Otretince, -k- u ojk. 
Prodanovce = Prodankovce, onda p=d i epentetično -r- u ojk. Paničar 
= Darničar, n=j u ojk. Bratunovce = Bratujovce, n=t u ojk. Veštice = 
Višnica, n=l u ojk. Selce = Sence, r=n u ojk. Kočurovce = 
Kočunovci, k=č u ojk. Bračevac = Brakevce i Lekova = Lečevo, h=k 
u ojk. Brhavice = Pirkovec, h=g u ojk. Grakvište = Hrkvište, dž=b u 
ojk. Grdžilovce = Grbolovce, b=j u ojk. Dabkovce = Dajkovce, j=l u 
ojk. Dragijovce = Dragilovce, t=d u ojk. Iglot = Glod = Glot, z=s u 
ojk. Izvezdan = Isvezdan, v=b u ojk. Iskorovnice = Skrobnice, k=p u 
ojk. Koletkovce = Poletkovce, c=s u ojk. Lackova = Laskova, h=š u 
ojk. Orahovica = Orešnica i Plahovce = Plašivec, t=d u ojk. 
Potpegalce = Podbegalce, l=g u ojk. Tulince = Tugince, h=j=g u ojk. 
Prehužda = Projužda = Pregušte, e=i i u=o u ojk. Medušovce = 
Midoševce, a=e u ojk. Jelašnice = Jelešnice, Mači Dol = Meči Dol, 
Orahova Luka = Orehova Luka, Rasnik = Resnik i Stance = Gorne i 
Dolne Istence itd., e=o u ojk. Medevnice = Medovnice i Radičevac = 
Radičovce i e=i u ojk. Orašice = Orašeče itd. 

Uporedivši sve navedene objavljenje turške deftere buduči su 
ojkonimi odredeni po manjim teritorijalno upravnim jedinicama- 



Slavoljub Gacovič 38 



timarima, prateči hronološki timare i posednike-timarnike uspeli smo, 
za mnoge ojkonime, za koje Dušanka Bojanič-Lukač tvrdi da su 
posebna naselja, dokazati da su to jedna te ista naselja koja u svakom 
defteru imaju približno iste (usled prividnih odstupanja koja su 
proisticala iz specifičnosti turške ortografije i nepreciznosti zapisa o 
kojima smo ponešto rekli) ili različite grafije 9 (usled čestih migracija i 
doseljavanjem novih etničkih grupacija) pa smo u ovakvim 
slučajevima, mada veoma retko, obradili etimologiju prve i/ili druge 
grafije jednog te istog ojkonima gde se nismo mogli opredeliti samo 
za jednu, odnosno dopuštali smo obe mogučnosti najčešče, ali ne 
uvek, tamo gde nismo imali današnji oblik ojkonima, toponima ili 
hidronima. 

SUFIKSALNA TVORBA OJKONIMA 

U tvorbi ojkonima sudeluje sufiksalni i prefiksalni kao i, na 
manjem broju slučajeva gde se kombinuje, prefiksalni-sufiksalni ili 
složeno sufiksalni način tvorbe. 

Najplodniji tvorbeni način u 734 ojkonima slovenske osnove u 
ovom radu jeste sufiksacija, a sufiksa ima šezdesetak. 

Da bi se mogli sagledati svi ojkonimski sufiksi razvrstani su 
prema konfiguracij skom indikatoru, u tri skupine: sufiksi za 
označavanje muškog, ženskog i srednjeg roda. Gotovo podjednak broj 
sufiksa odnosi se na ojkonime muškog (53) i ženskog (64) roda, a 
znatno veči broj srednjeg roda (318) 

1. Sufiksi za označavanje ojkonima muškog roda 

-an Zmijan, Repljan 

-ar Stitar x 2 



9 Razrešenjem pojedinih ojkonima i njihove lokacije na terenu 
pripomoglo nam je koriščenje rada S. Veljkoviča "Registar naselja i drugih 
fiskalnih objekata Vidinskog sandžaka u XV i XVI veku. Uporedni preglad 
timara po popisima 1454/55, 1466, 1478-81, 1530-31, 1560 i 1586. godine" 
(rukopis) uz odobrenje autora. Podaci preuzeti iz pomenutog rukopisa 
obeleženi su oznakom * te mu se i ovom prilikom najtoplije zahvaljujemo. 



39 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

-ac Kolovrtac, Kupinac x 2, Suhac 

-evac Irklevac, Pogorevac, Radičevac, Radujevac 

-ec Belašivec (Plešivec), Gidec, Pleši vec 

-eš Pbkleš 

-ik Jelošik 

-in Slavotin, Stolin Brod, Hrgotin, Hrgotin Lug 

-jak Ribljak/Žabljak 

-jan Isvinjan, Černjan 

-jani Dotajani, Dubočani, Ivranjani, Lužani,Trnjani, Crvljani 

-j evac Vranjevac 

-nik Košarnik 

-ov Reljov Dol 

-ovac Belosovac, Brestovac, Vidrovac, Vukvirovac, G. i D. 

Oraškovac x 2, D. Brestovac, Jabukovac, Jehovac, 

Leskovac, Sokolarovac, Cerovac 

-ovec Pirkovec / Pirkovac, Lekovec 

-ovik Islivovik x 3, Jablano vik, Jasenovik 

-ovin Islavovin 

2. Sufiksi za označavanje oj ko nima ženskog roda 

-ava Rukjava 

-eva Gorna i Dolna Mačeva, Željeva, Kiseleva,Koseva, Koseva, 

Kruševa, Mirčeva, Rujevo / Rujeva 
-evina Radevina 
-evštica Kievštica 
-ina Batičina, Radetina, Hlapina 

-ica Grabenica, Krnenica, Trbušnica, Jablanica 

-išnica G. Kobišnica 
-(i)na Belohina 
-na Papratna 

-niča Bresnica, Dovarižnica, Jelašnica x 2, Kladušnica, Lešnica, 

Rakitnica, Skrovnica, Topolnica, Trbušnica 
-ova Belhova, Brestova, Gorne Brestova, Goskova, Drenova, 

Idrenova, Islatina Rahova, Jankova, Jasikova, Jelenkova, 

Jelhova, Kosova, Kutova, Laskova, Lukova x 3, Malko 

Trnova, Orahova Luka, Relkova 



Slavoljub Gacovič 



40 



-ovica Jaršovica, Glogovica, Jasenovica, D. Kruševica, D. i Sr . 
Sokolovica, Jasikovica, Leskovica, Lipovica, Rakovica, 
Cerovica x 4 

3. Sufiksi za označavanje ojkonima srednjeg roda 



-adince Vrbadince 

-adnice Grabadnice 

-anbje Potrkartbje 

-anice Puste Jošanice 

-ance Izmijance 

-arice Istražarice 

-evice Istričevice, Uševice 

-evo Kijevo, Kosevo, Kruševo, Lečevo 

-evce Gujsevce, Drakevce, Kovačevce, Miloševce, Trubevce 

-ešnice Uglješnice 

-eštice Uglještice 

-ine Hlevine, Belohine 

-inje Beloinje 

-inovce Drakčinovce, Perčinovce / Berčinovce, Trštinovce 

-ince Baince, Bančince, Belotine Iskrobnice, Beločince, Bajnice, 

Bajnce x 2, Bolince, Bratičince, Brelince, 

Velutince,Galibabince, Glatince, Glušince, Gome Durince, 

Držince, Drajince, Dražince, Durdince, Istorince, Kalatince, 

Koince, Krasince, Malušince, Mahince / Mahnince, 

Milušince, Oružnice/Ružince, Radotince, Rajince, Rašance / 

Rašince, Rešince, Hrabretince, Džudžince 
-ice Bezdanice, Belobradice, Brezarice, Brodovice, 

Vrbovice, Vrbotice,Gorne Vrbice, Greznice, 

Dolne Belanice, Dolne Vrbice, 

Iskorovnice, Isreznice, Jasenice, 

Livadice, Pešterice, Poljanice 
-iste Branište, Gradište x 3, Gradište 

Istrežište, Jovište, Lenište, 

Ogradište/Gradište, Okolušte, Selište 
-je Bučje x 2, Budža / Bučje, Brusje, Zagrade, Islivje, Istudene 

Buče, Medvedie, Podgradie, Prigvozdie, Crvenje 



Dunavice. 
Jošanice, 



Vojhnice, 

Debelice, 

Durice, 

Koričice, 



/ Železnik, Aržište, 
Mostište, Nerezište, 



41 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 

-jevac, Vranjevac 

-niče Dolne Velešnice, Dolne Koprivnice, Jelešnice x 2, Jelešnice 
Drugo, Kozičnice, Kopatnice, Gradešnice, Lopušnice, 
Mrkšnice, Orahovica / Orešnice 

-ovice Glogovice, Ivkovice, Lučovice, Orahovice, Radovice, 
Rahovice, Rujovce, Toloveš/ Tolovice, Topolovice, 
Čerovice 

-ovo Kladovo, Kutovo, Milovo, Prahovo, Rtkovo, Smedovo, 
Hrabrovo, Sibikovo 

-ovce Belborovce, Balenkovce, Bankovce, Borovce, Belkovce, 
Belovce, Božinovce, Božurovce, Boinovce, Bojkovce, 
Bolovce x 2, Borilovce, Borojovce, Brajkovce x 
2,Brankovce x 2, Bratijovce, Bratkovce, Bratunovce, 
Bračevce, Brezovice x 2, Budilovce, Budimirovce x 2, 
Bukovce, Bulanovce, Vladislavovce, Vojnovce, Gagujovce, 
Gnilovce / Glinovce, Golovce, Gorne i Dolne Leskovce, 
Grbovce, Grbolovce, Dajkovce, Dejanovce, Deljanovce, 
Dobažovce, Dobrujovce, Dežurkovce, Dilkovce, Dolne 
Lalomirovce, Dragijovce, Dragomanovce, Dragmilovce, 
Dražanovce, Drajčinovce x 2, Dragsinovce, Drenovce, 
Mišlenovce /Božurkovce, Železovce, Žučkovce, Ztlbovce, 
Zorinovce, Zubanovce, Inoladovce, Inovce, Istajkovce, 
Istanilovce, Istanislavovce, Istankovce, Vidovce, Javorovce, 
Jarlovce, Jasenovce, Jasikovce, Jastrebovce, Kalinovce, 
Klenovce, Kovačovce, Gojmanovce, Kolarovce, Poletkovce, 
Kragujovce, Krbovce, Krnilovce, Lalomirovce, Lutovce, 
Male Drenovce, Medvedovce, Medušovce, Milanovce, 
Milivanovce, Milkovce, Milovce, Milutinovce, Milinovce, 
Negovanovce, Nenadovce, Oblačovce, Okosovce, Otihovce, 
Plaškovce, Prodanovce, Radatovce, Radenkovce, 
Radivojovce, Radkovce, Radomirovce, Radusinovce, 
Rajlovce, Rajanovce x 5, Rajčinovce, Režinovce, Rujovce, 
Senovce, Tihanovce, Sinagovce, Sojovce, Sokolovce, 
Tihojovce, Tovariš / Poletkovce, Trnovica / Trnovce, 
Trnovce, Uletkovce, Ušovce, Černilovce / Crnilovce, 
Černilovce, Černovce 

-uce Gujbuce 



Slavoljub Gacovič 42 



-ce Bogdance, Borince, Bradiselce, Bratince x 2, Velislavce, 

Vislavce, Vlkoslavce, Vrbovce x 5, Golince, Gorne Blatince, 
Gorne Kalince, Grbavce, Grbince, Gromotarce, Dokce, 
Dolne Mišlence, Dragance, Dirince, Durince, Zubetince, 
Izvorce, Jasence, Jasence Bučince, Krubce, Malo Durince, 
Milince, Moravče, Mužince, Ostrozubce, Podgradce, 
Podbegalce, Rudarce, Rupce, Sedince, Seslavce, Tolance, 
Ostrogazovce / Istogazovce, Utrince, Cervence 

-če Bukovce, Grbavče 

Pošto samo prefiksalnu tvorbu ojkonima nismo uspeli izdvojiti, 
ima nekoliko nastalih istodobnim delovanjem dvaju tvorbenih načina i 
prefiksacijom i sufiksacijom. 

Ojkonimi nastali ovom tvorbom su u vezi s predloškim izrazom, 
pa prefiksi postali od predloga čuvaju predloško značenje i obično 
znače MESTO NEČEGA u odnosu prema nečemu, poput Pod + grad 
+ je, Pri + gvozd + je, Pot + trk + am>je, a možda i Po + gor(e) + evac. 

Manji deo ojkonima su jednostruke sufiksacije, poput -ava: 
Rukjava; -an: Zmijan, Repljan; -ar: Stitar x 2 itd. kao i trostruke 
sufiksacije, poput -in + ov + ce: Drakčinovce, Perčinovce / 
Berčinovce, Trštinovce; -je + (e)v + ac: Vranjevac, ali je zato veši deo 
ojkonima dvostruke sufiksacije, poput -ad + niče: Grobadnice; -ev + 
ac: Irklevac, Radujevac; -ov + ac: Belasovac, Brestovac, G. i D. 
Oraškovac; ov + ik: Islivovik x 3, Jablano vik, Jasenovik; -ev + ina: 
Radevina; -ev + štica: Kievštica; -iš + niča: G. Kobišnica itd. 

SLOVENSKA LIČNA I PORODIČNA IMENA 
U OSNOVI OJKONIMA 

Alan 

Baja 

Balenko 

Banča 

Banko 

Bata 

Batica 

Belaš 



lan 


Bogdin 


lko 


Boja x 3 


lo 


Bojin 


loč 


Bojko 


lohx4 


Bole x 3 


lota 


Boril x 2 


žin 


Borin 


žur 


Boroje 



43 Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 



Brač 


Dagče 


Jelenko 


Brajko x 2 


Dejan 


Kalin 


Branko x 2 


Deljan 


Kijx2 


Bratič 


Deverac 


Koja 


Bratin x 2 


Dožurko 


Kolar 


Bratisalj 


Dobruj 


Kovač x 2 


Bratko 


Doko 


Kraguj 


Bratuj x 2 


Dolko 


Krasa 


Bremča 


Draža x 2 


Lalomir x 2 


Budilo 


Dražan 


Laško 


Budimir x 2 


Dragan 


Leka x 2 


Bujak 


Dragatin 


Ljuta 


Veles 


Dragilo 


Mač 


Vesel 


Dragman 


Manj a 


Vida 


Dragmil 


Meduš 


Vislav 


Drago 


Mišlen x 2 


Vitan 


Dragsin 


Milča 


Vladan x 2 


Drajča x 2 


Milak 


Vladislav 


Draja 


Milan 


Vik 


Dunav 


Mile x 2 


Vlkoslav 


Dura x 2 


Milin x 2 


Vojihna 


Durde 


Milko 


Vojna 


Durdic 


Miloš 


Vran 


Durin 


Milovan 


Vukbct (Vukac) 


Durin x 2 


Miluš 


Vukvir 


Željo 


Milutin 


Gaguje 


Žučko 


Mirča 


Galeta 


Zarub 


Negovan 


Galibaba 


Zoran 


Nenad 


Gida 


Zub x 2 


Oblak x 2 


Gojana 


Zuban 


Pirko 


Gojman 


Ino 


Poletko 


Gosko 


Inolad 


Poletko 


Gradiša 


Ivko 


Prodan 


Grb 


Jahomir 


Rasa 


Grbol 


Janko 


Rabiša 


Guša Dabiža 


Jarilo 


Radat 





Slavoljub Gacovič 




44 


Rade x 2 


Rašica 


Stanislav 




Radenko 


Rezin 


Stanka x 2 




Radeta 


Relko 


Stanko 




Radič 


Relja 


Stole 




Radko 


Ruža 


Štor 




Radomir x 2 


Rukija 


Sudomir 




Radota 


Sen 


Tih 




Raduj 


Ses 


Tihan 




Radusin 


Seslavb 


Tihoje 




Raho 


Slav 


Tola 




Raivoje 


Slavota 


Tolan 




Raj čin 


S med 


Truba 




Rajan 


Soja 


Uško 




Rajilo 


Stajko 


Uletko 




Rakčo 


Stanika 


Hrabbr x 2 




Raka 


Stanilo x 2 


Džudža 




Berčinovci 








Bogunci 








Bolinci 








Bratoševci 








Budakovci 








Vladičenci 








Vlkašinovci 








Gortanci 








Draganovci 








Lužam 








Malušinci 








Moinci 








Ostrogazovci (narodni 








nadimak) 








Radepoljci 








Rajinci 








Sinagovci 









Crvljan 



50 Slavoljub Gacovič 



OJKONIMI SLOVENSKIH OSNOVA 

AGLEŠNICE, selište 1455. = UGLEŠNICE, selište 1466. 
=UGLEŠNICA (= OGLEŠNICA), 1483. = UGLEŠNICE, selište 
1560. = UGLES, 1586. (Banja = nalazilo se u okolini s. Pakleš /sada 
top. Pakleš do/, atar s. Vrmxdže, opština Sokobanja) 10 od slov. sta + 
euj-bN „uglešan, ugljevan"+ice ili od l.i. Ugleš + niče. 

BAINCE, selište 1455. (Velešnica, od 1530. nahija Črna 
Reka)" od 1. i. Baja + ince. 

BALBOROVCE, 1455. = BELBOROVCE, 1483, 1560. 
(Timok = top. Belborovska padina, atar s. Debelice i top. Belborovsko 
izmedu s. Trnovca i s. Debelice, opština Knjaževac) 12 od slov. 
fitonima btlbor + ovce. 

BALENKOVCE, 1560. (Krivina) 13 od l.i. Balenk(o) + ovce. 

BANKOVCE, 1455. (Vidin) 14 od l.i. Bank(o) + ovce. 

BANČINCE, selište 1466. (Belgrad) 15 od l.i. Banč(a) + ince. 

BAROVA, 1455, 1483, 1560. (Črna Reka) 16 od slov. hidr. 
bar(a) + ova. 

BAROVO, 1455, 1454-79. = BAREVO, selište 1466. (Timok = 
top. Bare, atar s. Jakovca*, opština Knjaževac) 17 , vidi BAROVA + 
ovo. 

BAROVCE, 1560. (Polomje) 18 , vidi BAROV(A) + ce. 



BARSOVICE, selište 1455, 1483. = JARSOVCA, 1454-79. 
(Timok = top. Jaričišta, atar s. Selačke*, opština Zaječar) 19 od slov. fit. 
jarša „vrsta kruške" + ovica (upor. Kruševo, Kruševac itd.). 



BHBC, str. 83, 135; Miscellanea 2, str. 69 
BHBC, str. 75. 
BHBC, str. 65, 107. 
BHBC, str. 103 
BHBC, str. 58 
Miscellanea 2, 1466, str. 60 
BHBC, str. 68 

7 BHBC, str. 70; HEH XIII, str. 121; Miscellanea 2, 1466, str. 35 

8 BHBC, str. 112 

9 BHBC, str. 77; IBI XIII, str. 159 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 5 1 

BATIČINE, 1560. = BATIČINA, 1586. (Krivina) 20 od slov. l.i. 
Batic(a) + ina (upor. top. Batičina). 

BATKOVCE, 1455, 1483. (Zagorje) = BAJKOVCI, 1454-79. 
(Zagorje) = PATKOVČA, 1466. (Zagorje) = BATOVNICE, 1560. 
(Krivina) = BATOVNICA, 1586. (Krivina = top. Batovica, atar s. 
Bojnice, Mihajlovgradski okrug) 21 od l.i. Bat(a) + ovnica. 

BEŽANIJA, selište 1466. (Timok = verovatno top. Bežanija, 
atar s. Manjinca, opština Knjaževac) 22 od slov. bežanija "mesto gde se 
stanovništvo okupljalo u zbegovima od turskog zuluma" (upor. top. 
Bežanijska kosa u Beogradu). 

BEZDANICE, 1560. (Polomje = s. Bezdanica, 
Mihajlovgradski okrug) 23 od slov. prid. bezdan (< bez + dna) + ice. 

BELA REKA, 1455. = BJALA REKA, 1454-79. (Vinišnica, od 
1530. Črna Reka = s. Gornja Bela Reka, opština Zaječar) 24 od slov. 
prid. bela i slov. hidr. reka. 

BELA REKA, 1560. (Črna Reka = s. Donja Bela Reka, opština 
Bor) 25 , vidi BELA REKA. 

BELASOVAC, selište 1478-81. (Svrljig = selište s. 
ISLIVOVIK, opština Svrljig) 26 od l.i. Belaš + ovac. 

BELGRAD, 1455, 1466, 1454-79, 1560. (Belgrad = grad 
Belogradčik, Mihajlovgradski okrug) 27 od slov. prid. bel + slov. grad. 

BELI POTOK, 1455, 1560. (Svrljig) = BELI POTOK, 1455. = 
BELI POTOK, 1478-81. (Svrljig = s. Beli Potok, opština Knjaževac) 28 
od slov. prid. beli i slov. hidr. potok. 

BELKO VCE ili JELKO VCE, selište 1478-81. (Svrljig ?) 29 od 
l.i. Belk(o) ili Jelk(o) + ovce. 



20 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 106 

21 BHBC, str. 60, 103; HEH XIII, str. 123, 157, TEM 31-32, str. 109 

22 Miscellanea 2, 1466, str. 57, nap. 224 

23 BHBC, str. 138 

24 BHBC, str. 77; IBI XIII, str. 159 

25 BHBC, str. 128 

26 Miscellanea 2, 1478-81., str. 154 

27 BHBC, str. 89,148; Miscellanea 2, 1466, str. 52; HEH , str. 145 

28 BHBC, str. 78,80,135; Miscellanea 2, 1478-81, str. 144 

29 Miscellanea 2, 1478-81, str. 143 



52 Slavoljub Gacovič 

BELO APTIČE, 1455. = BELOPTIČAN, 1560. (Polomje = 
bivše s. Beloptičane, danas deo s. Ružinci, Mihajlovgradski okrug) 30 
od slov. prid. beloptičan (upor. beloprsan, belonožan, belomlečan, 
belomesan, belolučan, belotrepan, beloputan, belolistan, belodrozdan 
itd.). 

BELOBRADICE, 1455. = BELOBRADANČA, 1454-79. = 
BELOBRADIC, 1560. (Timok = mahala s. Ošljane, opština 
Knjaževac) 31 od slov. prid. belobrad + ice (upor. top. BARBAROŠ < 
vi. barbarošlijel "crvena brada", Srbija). 

BELOVCE, 1455. (Vidin) = BELOVCE, 1483. (Zagorje) = 
BELOVCE, 1560. (Vidin) 32 od l.i. Bel(o) + ovce. 

BELOSOVCE, 1455. = BELŠOVICA, 1466. = BELAŠIVEC, 
1483. = PLAŠOVIC, 1454-79. (Belgrad = verovatno s. Plešivec, 
Mihajlovgradski okrug) 33 od stcslov. prid. plešiv „koji je bez drveča, 
bez vegetacije, go (o brdu)" 34 + ec. 

BELOTNE I SKORBINCE, 1560. (Črna Reka = top. Beletina 
i Skrovnica, opština Zaječar) 35 od l.i. Belot(a) + ine i slov. prid. 
skrov'n „skrovit" + ice. 

BELOHINE, 1455, 1560. = BELAHUNA, drugo ime 
BELOINJE, 1478-81. = Gorne BELOHNE, 1560. (Svrljig = s. 
Beloinje, opština Svrljig) 36 od l.i. Beloh + in(j)e. 

BELOHNA, selište 1455, 1560. = BELOHNE, drugo ime 

R, 1560. (Svrljig = s. Ribare, 
(i)na, odnosno od radne imen. ribar. 



RIBAR, 1560. (Svrljig = s. Ribare, opština Svrljig) 37 od l.i. Beloh + 



ince. 



BELOCINCE, 1530-35, 1560, 1586. (Krivina) 38 od l.i. Beloč 
BELHOVA, 1560. (Črna Reka) 39 od l.i. Beloh + ova. 



30 BHBC, str. 73,122 

31 BHBC, str. 69,1 14; HEH, str. 155 

32 BHBC, str. 74,112 

33 BHBC, str. 87; Miscellanea 2, 1466., str. 53 

34 On III, str. 140 

35 BHBC, str. 106 

36 BHBC, str. 80, 149; Miscellanea 2, 1466, str. 123 

37 BHBC, str. 82, 134 

38 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81, 109 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 53 

BISTRICE, 1560. (Zagorje = verovatno s. Bistrica, 
Mihajlovgradski okrug) 40 od slov. bistrice „izvori bistre vode". 41 

BOGDANCE, 1455. = BOGDINCE, 1560. (Banja = s. 
Bogdinac, opština Sokobanja) 42 od l.i. Bogdin + ce. 

BOGDINCI, 1560. (Zagorje) 43 od porodičnog imena Bogdinci. 

BOGUNCE, 1455, 1483. selište = BOGUNCI, 1560, 1586. je 
bilo napušteno (Črna Reka) 44 od porodičnog imena Bogunci. 

BOŽINOVCE, 1455, 1560. (Svrljig = s. Božinovac, opština 
Knjaževac) 45 od l.i. Božin + ovce. 

BOŽUROVCE, 1560. (Črna Reka) 46 od l.i. Božur + ovce. 

BOINOVCE, 1455, 1483. = VINOVCE, 1466. (Timok = top. 
Boinovica, atar s. Drvnik, opština Knjaževac) 47 od l.i. Bojin + ovce. 

BOJKOVCE, 1455,1483. = BOLKOVCE, 1560. (Timok) 48 od 
l.i. Bojk(o) + ovce. 

BOJNICE, 1560. (Črna Reka = blizu nekadašnjeg selišta 
BUČJE, odnosno današnjeg s. Bučje, opština Bor) 49 od l.i. Boj(a) + 
ince. 

BOJNCE, 1455. = BOJNICE, 1560. (Vidin = s. Bojnica, 
Mihajlovgradski okrug) 50 , vidi BOJNICE. 



39 BHBC, str. 136 

40 BHBC, str. 148 

41 Ne bismo isključili mogučnost da se ojkonim veže i za frblstrb stsl. 
"brz", naročito ako je moguč naslon na kakvu tekučicu brza toka. 
Spomenimo, svakao kasniju paralelu: Brza (Brza Palanka) na Dunavu, 
severozapadno od Vidina. Vidi i: EHCTpHna MiipicvjiOBCKa, OnoMacmunKu 
mik na jieKceMama 6ucmpa/6ucmputja, BTopa jyrocnoBeHCKa OHOMacraHKa 
KOHCJjepeHniija, Ciconje 1980, str. 197-203. (Primedba recenzenta) 

42 BHBC, str. 83, 132 

43 BHBC, str. 123 

44 BHBC, str. 83, 104 

45 BHBC, str. 80, 134 

46 BHBC, str. 104 

47 BHBC, str. 61; Miscellanea 2, 1466, str. 32 

48 BHBC, str. 63, 130 

49 BHBC, str. 106 

50 BHBC, str. 64, 117 



54 Slavoljub Gacovič 

BOJNCE, 1455. = BOJINCE, 1466. = BOJNICE, 1560. 
(Svrljig = hidr. Bojnička reka, atar s. Izvora i Crnoljevice*, opština 
Svrljig) 51 , vidi BOJNCE i BOJNICE. 

BOLINCE, 1530-35, 1560. (Krivina) 52 od l.i. Bol(e) + ince. 

BOLINCI, 1560. (Zagorje) 53 od porodičnog imena Bolinci. 

BOLOVCE, 1455, 1483. (Zagorje = top. Boljevac, atar s. 
Rečke*, opština Negotin) 54 od l.i. Bol(e) + ovce. 

BOLOVCE, 1455, 1560. (Črna Reka = grad Boljevac) 55 vidi 
BOLOVCE. 

BORAVICA, 1478-81. = BOROV AC, 1560. (Svrljig = top. 
Borovac, atar s. Manojlice, opština Svrljig) 56 od slov. fit. borovac 
„glatki bor, kleka Juniperus communis" . 

BORIL, selište 1455. = BORIL, 1466, 1483. (Zagorje = 
verovatno blizu s. Borilovec, Mihajlovgradski okrug) 57 od l.i. Boril. 

BORILOVCE, 1455. = BORILOVČA, 1454-79. = 
BORILOVCE, 1560. (Zagorje = s. Borilovec, Mihajlovgradski 
okrug) 58 od 1. i. Boril + ovce. 

BORINCE, 1455, 1560, 1586. (Krivina = Borinac, deo s. 
Dubočana, opština Zaječar) 59 od l.i. Borin + ce. 

BOROVAC, 1560. (Timok = s. Borovac, opština Zaječar) 60 od 
slov. fit. borovac „glatki bor, kleka Juniperus communis". 

BOROVICE, 1455. = BOROVICA, 1466. (Belgrad) = 
BOROVICE (BOROVNICE), 1560. (Polomje = s. Borovice, 
Mihajlovgradski okrug) 61 , vidi BOROVAC. 

BOROJOVCE, 1530-35, 1560. = BOROJEVAC, 1586. 
(Krivina) 62 od l.i. Boroj(e) + ovce. 



51 BHBC, str. 59, 136; Miscellanea 2, 1466, str. 37 

52 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81 

53 BHBC, str. 142 

54 BHBC, str. 57 

55 BHBC, str. 69, 127 

56 Miscellanea 2, 1478-81., str. 121; BHBC, str. 134 

57 BHBC, str. 63, 85; Miscellanea 2, 1466, str. 43 

58 BHBC, str. 66, 123; HBH, str. 153 

59 BHBC, str. 70, 100; TEM 31-32, str. 106 

60 BHBC, str. 118 

61 BHBC, str. 88, 140, 145; Miscellanea 2, 1466, str. 58 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 55 

BRADISELCE, 1455. = BRATISELCE, 1560. (Banja = top. 
Bratiselac, atar s. Jošanice, opština Sokobanja) 63 od l.i. Bratisaqlj (< 
l.i. Brati + formant -salj, upor. l.i. Pribisalj, Radosalj, Berisalj) 64 + ce. 

BRAJKOVCE, 1455, 1483. (Zagorje) 65 od l.i. Brajk(o) + ovce. 

BRAJKOVCE, selište 1560. (Timok = blizu Gurgusovca, 
danas grad Knjaževac) 66 , vidi BRAJKOVCE. 

BRANICI, 1454-79. (Vidin) 67 od slov. imen. branici „zabeli, 
zabrani". 

BRANIČIŠTE, 1455. = BRANIČICA, 1454-79. (Vidin) 68 od 
slov. braničište „zabran" (< slov. branik + iste). 

BRANKOVCE, 1455, 1466, 1560. (Zagorje = s. Brankovci, 
Mihajlovgradski okrug) 69 od l.i. Brank(o) + ovce. 

BRANKOVCE, 1455. (Timok = top. Brankovica, atar s. 
Bučja*, opština Knjaževac) 70 , vidi BRANKOVCE. 

BRATIJOVCE, selište 1466. (Vinišnica, od 1530. Črna Reka) 
= BRATUJOVCE, 1560. (Črna Reka = top. Bratujevac, atar s. 
Leskovca i Šljivara, opština Zaječar) 71 od l.i. Bratuj + ovce. 

BRATINCE, 1455, 1454-79. (Vidin) 72 od l.i. Bratin + ce. 

BRATINCE, 1455, 1466. (Vinišnica), 1560. (Črna Reka = top. 
Bratinci i hidr. Bratinski potok, atar s. Lasova, opština Zaječar) 73 , vidi 
BRATINCE. 

BRATIČINCE, 1530-35, 1560, 1586. (Krivina) 74 od l.i. Bratič 
+ ince. 



62 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 109 

63 BHBC, str. 85, 132 

64 On III, str. 55 

65 BHBC, str. 69 

66 BHBC, str. 113 
67 HBH, str. 137 

68 BHBC, str. 68; HBH, str. 117 

69 BHBC, str. 65, 117; HBH, str. 129 (grafijaje 1454-79. 
BRANKOVCI); Miscellanea 2, 1466, str. 45 

70 BHBC, str. 75 

71 BHBC, str. 155; Miscellanea 2, 1466, str. 62 

72 BHBC, str. 64; HBH, str. 109 

73 BHBC, str. 72; Miscellanea 2, 1466, str. 18 

74 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81, 109 



56 Slavoljub Gacovič 

BRATIČUP, 1455. = BRATEŠEVCI, selište 1466. = 
BRATOŠEVCI, selište 1454-79. (Zagorje = top. Bratošinsko bilo, atar 
s. Stakevci, Mihajlovgradski okrug) 75 od porodičnog imena Bratoševci 
(< 1. i. Bratoš + evci). 

BRATKOVCE, 1560. (Vidin) 76 od l.i. Bratk(o) + ovce. 

BRATUNOVCE, 1560. = BRATUJOVCE, 1586. (Fetislam = 
top. Bratujevac, atar grada Negotina) 77 od l.i. Bratuj + ovce. 

BRAČOVCE, 1530-35. = BRAKEVCE, 1560. = 
BRAČEVCE, 1586. (Krivina = s. Bračevac, opština Negotin) 78 od l.i. 
Brač + evce. 

BRAHOVA, 1455. (Polomje), 1483. (Zagorje), 1560. (Polomje 
= po predanju je bio veliki grad po imenu Provo ili Praovo, atar s. 
Novog Korita, opština Knjaževac 79 ) 80 od slov. prah + ova. 

BREGOVA, 1560. = BREGOVO, 1586. (Krivina = s. Bregovo, 
Mihajlovgradski okrug) 81 od slov. breg + ova. 

BREZARICE, 1560. (Zagorje) 82 od slov. fit. brezar "mesto s 
brezama" (upor. topoljar, višnjar itd.) + ice. 

BREŽICE, selište 1455. (Svrljig) 83 od slov. fit. brezice (< slov. 
brez/a/ + ice). 

BREZOVO, selište 1466. (Banja) 84 od slov. fit. brez/a/ + ovo. 

BREZOVCE, 1455. (Svrljig = blizu s. Manojlovce, opština 
Svrljig) 85 od slov. fit. brez(a) + ovce. 

BREZOVCE, 1560. (Črna Reka = top. Velika i Mala 
Brezovica i Brezov vrh, atar s. Krivog Vira, opština Boljevac) 86 , vidi 
BREZOVCE. 



75 BHBC, str. 70; Miscellanea 2, 1466, str. 35; HEH, str. 121 
76 BHBC, str. 119 

77 BHBC, str. 111; TEM 31-32, str. 81, 108 

78 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81, 108 

79 THMOK, str. 103 

80 BHBC, str. 67, 112, 190 

81 BHBC, str. 100; TEM 31-32, str. 106; Zanimljivo je ovde navesti 
mogučnost da ojkonim može u svojoj osnovi imati rum. l.i. Brega 

82 BHBC, str. 113 

83 BHBC, str. 77 



84 Miscellanea 2, 1466, str. 65, napomena 265 

85 BHBC, str. 82 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 57 

BRELINCE, 1455. ( ? = s. Bralina, opština Ražanj) 87 od slov. 
bral(e), hipokoristik od brat (upor. s. Braljina na Južnoj Moravi, južno 
od Stalača) + ince. 

BREMČINA BARA, selište 1560. (Timok) 88 od l.i. Bremč(a) + 
ina i slov. bara. 

BRESNICA, 1530-35. = BRESNICE, 1560. = BRESNICA, 
1586. (Fetislam = top. i hidr. Breznica, atar s. Grabovice, opština 
Kladovo) 89 od slov. fit. bres(i)n(a) „borovnica, Vaccinium myrtillis f. 
Vacciniaceae, čiji se plod jede" + ica 

BREST, 1455, 1466, 1478-81, 1560. (Banja = top. Brestansko, 
atar s. Poružnice, opština Sokobanja) 90 od slov. fit. brest „Ulmus 
campestris f. Ulmaceae" . 

BRESTOVA, 1455, 1483. = BRESTOVO, 1466. (Belgrad) = 
BRESTOVA, 1560. (Polomje) 91 od slov. fit. brest + ova. 

BRESTOVAC, 1560. (Svrljig = top. Brestovac, atar s. Šuman 
Tople, opština Knjaževac) 92 od slov. fit. brest + ovac. 

BRODOVICE, selište 1455. (Svrljig = top. Brod, atar s. 
Šljivovika, opština Svrljig) 93 od slov. brod „prelaz preko reke" + 
ovice. 

BRUSIK, 1455. = BRUSNIK, 1466, 1483. = BRUSNICA, 
1454-79. (Timok = top. Brusnik, atar s. Žlne, opština Knjaževac) 94 od 
slov. fit. brusnik „borovnice, stršljinke; mesto gde ima dosta brusnica; 
Vaccinium vitis idaea" (upor. staroromanski top. na Rabu, Bruškit < 
lat. bruscetum „vrsta grma" i na Krku top. Bruškaj). 95 

86 BHBC, str. 105 

87 BHBC, str. 73 

88 BHBC, str. 120 

89 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 103 

90 BHBC, str. 84, 151; Miscellanea 2, 1466, str. 67; Miscellanea 2, 1478- 
81, str. 172, napomena 146 

91 BHBC, str. 89, 123; Miscellanea 2, 1466, str. 57 

92 BHBC, str. 149 

93 BHBC, str. 80 

94 BHBC, str. 70, 141; Miscellanea 2, 1466, str. 34 

95 PeHHHK CAHY 2, str. 220; HT str. 79 

96 Znajuči da atar sela Žlna obiluje kamenom peščarom (što nije 
tipično za okolna sela), skloni smo da, u slučaju ispravne ubikacije, ovde 



58 Slavoljub Gacovič 

BRUSNIK, 1530-35. = Golemi BRUSNIK (=BRUSNIK), 
1560. = Golemi BRUSNIK, 1586. (Krivina = s. Brusnik, opština 
Zaječar) 97 , vidi BRUSIK i slov. prid. golemi "veliki". 

BRHAVICE, 1455. = PIRKAVEC, 1560. (Svrljig = verovatno 
s. Pirkovac, opština Svrljig) 98 od l.i. Pirk(o) + ovac (U Rječniku JAZU 
etimologiji! s. Pirkovca objašnjavaju ovako ,J2iče izvedeno od imena 
Pirko"). 

BUDAKOVCE, 1455. = BUDAKOVCI, 1454-79. (Gelvije, od 
1530. Črna Reka) = BUDAKOVCE, 1560. (Črna Reka = top. 
Budakovci, atar s. Lasova*, opština Zaječar) 99 od porodičnog imena 
Budakovci. 

BUDILOVCE, 1560. (Zagorje) 100 od l.i. Budil(o) + ovce. 

BUDIMIROVCE, 1455, 1560. (Banja = top. Budimirovac, atar 
s. Sarbanovca, opština Sokobanja) 101 od l.i. Budimir + ovce. 

BUDIMIROVCE, 1455, 1466, 1560. (Timok = top. 
Budimirovci, atar s. Bučja, opština Knjaževac) 102 , vidi 
BUDIMIROVCE. 

BUJAKOV LtK, selište 1455, 1483. = BUJAKO(V) GLOG, 
selište 1478-81. (Svrljig = sejalište s. LALINCE, opština Svrljig) 103 od 
l.i. Bujak + ov i fhk < slov. lug, odnosno od slov. glog, kako je 
zabeleženo u jednom od popisa. 

BUKOVCE, 1455, 1466, 1560. (Vidin = s. Bukovec, 
Mihajlovgradski okrug) 104 od slov. fit. buk(va) + ovce. 

BUKOVCE, 1455, 1530-35, 1560. = BUKOVCA, derven 
1586. (Fetislam = s. Bukovce, opština Negotin) 105 od slov. fit. buk(va) 
+ ovce. 

vidimo u osnovi naziv kamena pogodnog za brus-ove, uz mogučno ispuštanje 
-n- iz Brus-n-ik. (Primedba recenzenta) 

97 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 80, 107 

98 BHBC, str. 81, 150 

99 BHBC, str. 70, 126; HEH, str. 126 

100 BHBC, str. 113 

101 BHBC, str. 83, 132 

102 BHBC, str. 61, 130; Miscellanea 2, 1466, str. 32 

103 BHBC, str. 81; Miscellanea 2, 1478-81, str. 160 

104 BHBC, str. 75-1 11; Miscellanea 2, 1466, str. 40 

105 BHBC, str. 74; TEM 31-32, str. 78, 105 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 59 

BULANOVCE, 1455. = POLANICE, 1466. = BULJ ANICA, 

1454-79. (Banja = top. Poljana, atar s. Trubarevca*, opština 
Sokobanja) 106 od slov. poljan(a) + ice. 

BURDIM (može se citati i PORODIM), 1466. (Klivje, od 
1530. Črna Reka) = PORODIM, 1454-79. (Črna Reka = top. Porodim, 
atar s. Vražogrnca, opština Zaječar) 107 od slov. porodim „mesto gde se 
poradala stoka" (upor. top. Kopilica „mesto gde su se 
kopilile/ojagnjile ovce" kod Splita, Hrvatska kao i top. Kapilija kod 
Svrljiga, Srbija; „pre de imenovaše se Porodim posledi narečeno bystb 
Nerodimb tretiemb Urošemb Stefanomb" nejasnog porekla u Rječniku 
JAZU) 108 

BUČJE, 1466. = BUČIJA, 1454-79. = BUČJE, 1560. (Črna 
Reka = s. Bučje, opština Bor) 109 od slov. fit. bučje „bukvik, bukova 
šuma". 

BUČJE, selište 1560. (Črna Reka = s. Bučje, opština Bor) 110 , 
vidi BUČJE. 

BUDŽA, 1455. = BUČJE, 1466., 1560. (Timok = s. Bučje, 
opština Knjaževac) 111 , vidi BUČJE. 

CRVLJANI, 1560. (Polomje) 112 od porodičnog nadimka 
Crvljani. 

CRNADOL, 1466. = ČERNI DOL, 1454-79. = ČERNODOL, 
1560. (Črna Reka) 113 od slov. prid. črni (černi) + dol. 

ČAJNA, 1530-35, 1586. Fetislam = top. Čajna u „okrugu 
krajinskom" u Srbiji) 114 od slov. prid. čajna „ona koja čaja" ("u 
zagonetkama se tako naziva kvočka kad leži na jajima "; upor. "s. 
Veliko i Malo Čajno" u BiH; s. Cajničb „koje se spominje prije 



106 BHBC, str. 72; Miscellanea 2, 1466, str. 36; HBH, str. 133 

107 Miscellanea 2, 1466, str. 22; HBH, str. 123 

108 Rječnik JAZU 46, str. 870 

109 BHBC, str. 106; Miscellanea 2, 1466, str. 40; HBH, str. 139 

110 BHBC, str. 106 

111 BHBC, str. 68, 1 3 1 ; Miscellanea 2, 1466, str. 32 

112 BHBC, str. 117 

113 BHBC, str. 104; Miscellanea 2, 1466, str. 41; HBH, str. 141 

114 TEM 31-32, str. 78, 104 



60 Slavoljub Gacovič 

našega vremena samo po imenu, bez sumnje isto koje sada pišu 
Cajnici, u Bosni u okrugu zvorničkom, kotaru vlaseničkom"). 

ČERVENE, 1455. = CRVENJE, 1466. = ČERVENA, 1560. 
(Timok = s. Crvenje, opština Knjaževac) 116 od slov. prid. crven (o boji 
zemlje) + je. 

ČERNA REKA , 1560. (Črna Reka = top. Črna Reka, atar s. 
Donje Bele Reke, opština Bor) 117 od slov. prid. črna (černa) i slov. 
reka. Valja istaknuti da je po nazivu ovog ojkonima, cela oblast/nahija 
dobila svoj naziv. 

ČERNILOVCE, 1455. = CRNILOVCE, 1466. = 
ČERNILOVCE, 1560. (Svrljig = s. Crnoljevica, opština Svrljig) 118 od 
slov. crnil(o) + ovce. 

ČERNILOVCE, 1466. = ČERNILOVO, može se citati i 
CRNILOVO, 1483. = ČERNILOVA, 1560. (Vidin) 119 , vidi ojk. 
ČERNILOVCE. 

ČERNOVCE, 1560. (Črna Reka) 120 od slov. prid. crn + ovce. 

ČERNOMASNICE, 1560. (Krivina = s. Crnomasnica, opština 
Negotin) 121 od slov. prid. črno + slov. masnica „masna zemlja". 

ČERNOPOL, 1455. = ČERNO POLJE, 1560. (Polomje = s. 
Černo Polje, Mihajlovgradski okrug) 122 od slov. prid. černo + slov. 
polje. 

ČERNJAN, 1560. (Fetislam) 123 od slov. prid. čern „crn" + jan. 

ČESTOPUT, 1455. ( ? = top. Čestoput, u podnožju planine 
Kučaj, opština Negotin) 124 od slov. prid. cesto „stalno, skoro uvek" + 
slov. put (na trasi ovog dela dunavskog limesa koja je nekad 
skračivala put kroz dunavsku čizmu, danas je ponovo probiven put od 



115 RječnikJAZU4, str. 881 

116 BHBC, str. 72, 1 18; Miscellanea 2, 1466, str. 31 

117 BHBC, str. 106 

118 BHBC, str. 75, 81, 158, 159; Miscellanea 2, 1466, str. 25 

119 BHBC, str. 138; Miscellanea 2, 1466, str. 45 

120 BHBC, str. 106 

121 BHBC, str. 103 

122 BHBC, str. 64, 122 

123 BHBC, str. 108 

124 BHBC, str. 85 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 61 

Brze Palanke /rimska Egeta, ranovizantijska BpcuoA,oc/ preko s. Alun 
/rimska Luna/ i s. Miroč /rimska Gerulatis, ranovizantijska 
©uapTiavoc/ u čijem se ataru nalazi top. Čestoput). 125 

ČESTOHOD, 1560. (Črna Reka) 126 od slov. cesto „stalno, 
skoro uvek" + slov. hod „put" (smatramo da bi se ovo naselje moralo 
locirati na delu puta koji vodi preko prevoja Čestobrodice iz 
boljevačke u paračinsku opštinu). 

DABKOVCE, 1455. = DAJKOVCE, 1466. = DABKOVCE, 
1483. (Timok = top. Dajčevica, atar s. Gornjeg Zuniča*, opština 
Knjaževac) od slov. prid. dajkov „ujakov, koji pripada dajku" + 
ce (upor. s. Ujniče na Kosovu). 

DEBELICE, 1455. = DEBELICA, 1466. = DEBELICE, 1560. 
(Timok = s. Debelica, opština Knjaževac) 129 od slov. prid. debel (upor. 
dalmatorom. top. Mutogras „Debelo brdo", Dalmacija) 130 + ice. 

DEVERAC, 1455, 1466. = DIVERAC, 1478-81. = 
DEVERAC, 1560. (Banja) 131 od l.i. Deverac (upor. l.i. Deverča f. u 
turskom popisu 1478-81). 

DEJANOVCE, 1455, 1560. (Timok = s. Dejanovac, opština 
Knjaževac) 132 od l.i. Dejan + ovce. 

DELB, selište 1560. (Vidin) 133 od slov. delb „deoba" iz 
gospodarske terminologije. 

DELJANOVCE, 1560. (Zagorje) 134 od l.i. Deljan + ovce. 

DIROŠNICE, 1455. = TRBUŠNICA, 1466., 1478-81. (Banja = 
s. Trubarevac*, opština Sokobanja) 135 od slov. prid. trbušbn „trbušast" 
+ ica (upor. s. Trbušnica u nekadašnjem jadranskom srezu podrinskog 



125 Geografska karta regiona, Razmer 1 : 175000 

126 BHBC, str. 126 

127 BHBC, str. 65, 197; Miscellanea 2, 1466, str. 28 

128 PeHHHK CAHY 4, str. 23 

129 BHBC, str. 66, 129; Miscellanea 2, 1466, str. 31 

130 ER II, str. 390 (Matokit, 389) + ica 

131 BHBC, str. 85, 120; Miscellanea 2, 1466, str. 70, 167, 158-159 

132 BHBC, str. 58, 114 

133 BHBC, str. 148 

134 BHBC, str. 117 

135 BHBC, str. 85; Miscellanea 2, 1466, str. 67; Miscellanea 2, 1478-81, 



str. 168 



62 Slavoljub Gacovič 

okruga u Srbiji, s. Trbušnica u bihačkom okrugu u Bosni itd.) odakle 
je metatezom prva dva sloga trbu- nastala osnova trub- + ar, koja je 
mogla doči u homonimiju s l.i. Trubar + evac, odakle je nastao 
današnji oblik Trubarevac. 

DLBOK, 1455. = DLBOKA, 1560. (Timok = top. Dlbok, atar 
s. Štipine, opština Knjaževac) 136 od slov. prid. dlbok „dubok". 

DLBOKA ISLATINA, 1560. = KRČENA ISLATINA, 1560. 
(Črna Reka = verovatno s. Slatina, opština Bor) 137 od slov. prid. 
dlboka „duboka" i slov. slatina „mesto gde izvire ili pišti voda slana ili 
nakisela" dok se oblik krčena, zbog turške ortografije (prvo slovo 
arabice, tzv. elif, može značiti samoglasnik A katkad i E, a istim 
znakom se prikazuje N i NT), može citati i krčanje krčati „stvarati 
mukle klokotave zvukove, burlijati, bučati" što sa slov. slatina čini 
složenicu. 

DLGA LUKA, 1560. (Vidin, u stanjem registru nahija Polomje 
= verovatno s. Milčina Luka, Mihajlovgradski okrug) 138 od slov. prid. 
dlga „duga" i slov. luka "mala ravnica kraj reke". 

DLGA POLE, 1455. = DLGOPOLE, 1466. = DLGA POLE, 
1560. (Banja = s. Dugo Polje, opština Sokobanja) 139 od slov. prid. 
dlgo i slov. polje. 

DOBAŽOVCE, 1560. (Zagorje) 140 od l.i. Dabiž(a) (upor. top. 
Dabižovac, atar s. Planinice*, opština Zaječar, koji verovatno potice 
od l.i. Dabiža)(< od 1. i. Dabiživ; upor. u popisu iz 1478-81) + ovce. 

DOBROVICE, 1455. = DOBRIJOVCE, 1466. = 
DOBRUJOVCE, 1560. (Svrljig = s. Dobrujevac, opština Aleksinac) 141 
od l.i. Dobruj 142 + ovce. 

DOBRO POLE, 1455, 1560. (Črna Reka = s. Dobro Polje, 
opština Boljevac) 143 od slov. prid. dobro i slov. polje. 



136 BHBC, str. 58, 108 

137 BHBC, str. 106, 124 

138 BHBC, str. 119 



139 BHBC, str. 85, 133; Miscellanea 2, 1466, str. 64 

140 BHBC, str. 123 

141 BHBC, str. 85, 1 12; Miscellanea 2, 1466, str. 64 

142 Miscellanea 2, 1466, str. 119 

143 BHBC, str. 72 (izostavljeno u tekstu), 128 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 63 



ovce. 



DOŽURKOVCE, 1560. (Črna Reka) 144 od l.i. Dožurk(o) 
DOKCE, 1560 (Banja) 145 od l.i. Dok(o) + ce. 



DOLAPCE, selište 1455. = DULINCE, može se citati 
DOLAC, 1466. (Belgrad) = DOLAC, selište 1560. = DOLCE, 1560. 
(Zagorje = bilo je blizu s. SARAČINCE) 146 od slov. dolac „vrtača; 
bašta, vrt, njiva (obično manja)". 

DOLAC, selište 1466. (Zagorje) 147 , vidi DOLAPCE. 

DOLJANI, selište 1478-81. (Svrljig = bilo je sejalište s. 
DRAINCE) 148 od slov. zbirne imen. doljani (< slov. dol + jani) „ljudi 
koji žive u dolu". 

DOLKOVCE, 1560. (Zagorje) 149 od l.i. Dolk(o) + ovce. 

Dolna VESNICA, 1454-79. (Gelvije) = VEŠTICE, 1560. (Črna 
Reka) 150 , vidi VEŠTICE. 

Dolna JABUČA, 1560. = JABUČA Gorna, 1560. = G. i D. 
JABUČA, 1586. (Fetislam = „potok u Srbiji u okrugu Krajinskom") 151 
od slov. prid. jabučja „koja pripada jabuci" i slov. prid. dolnja i gornja. 

Dolna LEŠNICA, 1466. (Vidin) 152 od slov. lešnica „mesto gde 
ima lešnika" (upor. više sela s istim imenom u Srbiji i Hrvatskoj; 
Konstantin Porfirogenit u svom delu „De administrando imperio" 
spominje AeoviK) 153 ili od slov. les "šuma" + niča. 

Dolne BELANICE, drugo ime VESELICE, 1560. (Črna 
Reka) 154 od l.i. Belan + ice (upor. varošica Belanovica, severozapadno 
od planine Rudnik, Srbija i planina Beljanica, Srbija), odnosno, drugo 
ime ime je od l.i. Vesel + ice i slov. prid. dolnje. 



144 BHBC, str. 104 

145 BHBC, str. 1 1 1 

146 BHBC, str. 89, 113, 147; Miscellanea 2, 1466, str. 59 

147 Miscellanea 2, 1466, str. 35 

148 Miscellanea 2, 1478-81, str. 149 

149 BHBC, str. 100 

150 BHBC, str. 104; HEH, str. 137 

151 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 103 

152 Miscellanea 2, 1466, str. 29 

153 



Rječnik JAZU 24, str. 16 
154 BHBC, str. 126 



64 Slavoljub Gacovič 

Dolne VELESNICE, 1455. = D. VELESNICA, 1530-35. = 
Dolne VELESNICE, 1560. = D., Sr. i G. VELESNICA, 1586. 
(Fetislam = s. Velesnica, opština Kladovo) 155 od l.i. Veles < Veles 
„paganski slovenski bog stada" (upor. grad Veles u Makedoniji na 
Vardaru) + niče i slov. prid. dolnje, srednje i gornje. 

Dolne VRBICE, 1560^ (Timok) 156 , vidi ojk. VRBICA. 

Dolne i Sredne RUIŠTE, 1560. (Banja = s. Ruište, opština 
Boljevac) 157 od slov. ruište „mesto gde ima puno ruja" (< slov. fit. ruj 
„rhus" + iste) i slov. prid. dolnje i srednje (upor. ime zemljišta blizu 
Prizrena u Dečanskoj hrisovulji ,J uzb potokb na delt na Ruišta") l5i . 

Dolne KAMENICE, 1455, 1560. (Timok = s. Dowa Kamenica, 
opština Knjaževac) 159 od slov. kamenice „korita u reci" i slov. prid. 
dolnje. 

Dolne KOPRIVNICE, 1560. (Polomje) 160 od slov. fit. 
kopriv(a) + niče i slov. prid. dolnje. 

Dolne LALOMIROVCE, 1560. (Polomje) 161 od l.i. Lalomir + 
ovce i slov. prid. dolnje. 

Dolne LEŠNICE, 1455. = D. i G. LEŠNICA, 1530-35. = Dolne 
i Gorne LEŠNICE, 1560. = G. i D. LEŠNICA, 1586. (Krivina) 162 , vidi 
Dolna LEŠNICA. 

Dolne LEŠNICE, 1455, (Timok = blizu s. STUBAL, danas 
zaseok s. Marinovca, opština Zaječar) 163 , vidi Dolna LEŠNICA. 

Dolne MIŠLENCE, 1466. = MILICA, 1454-79. (Črna Reka = 
top. Mišljenovac, atar s. Nikoličeva, opština Zaječar) 164 od l.i. 
Mišlen 165 + ce i slov. prid. dolnje. 



155 BHBC, str. 71, 109, 118; TEM 31-32, str. 78, 103 

156 BHBC, str. 107 

157 BHBC, str. 1 1 1 

158 Rječnik JAZU 60, str. 255 

159 BHBC, str. 73, 131 

160 BHBC, str. 112 

161 BHBC, str. 122 

162 BHBC, str. 100, 102; TEM 31-32, str. 81, 107, 109 

163 BHBC, str. 65, 199 

164 Miscellanea 2, 1466, str. 36; HEH, str. 127 

165 KHC II, str. 328 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 65 

Dolne SLATICE, 1560. (Črna Reka) 166 od slov. fit. slatice (f. 
pl.) „slatak, slačac, poponac" i slov. prid. dolnje. 

DOLCE KAMEN, 1455. = Gorne DOLCE KAMEN, 1455. = 
Dolne DOLCE KAMEN, 1560. (Črna Reka) 167 od slov. dem. dolce (< 
dolac „mala dolina") i slov. kamen, te slov. prid. gornje i dolnje. 

DRAGANCE, 1455, 1483. = DRAGINCE, 1560. (Vidin) 168 od 
l.i. Dragan 169 + ce. 

DRAGIJOVCE, selište 1455. = DRAGČIOVCE, 1466. = 
DRAGILOVCE, 1483. = DRAGILOVCE, 1560. (Timok = top. 
Dragilovci, atar s. Borovca, opština Zaječar) 170 od l.i. Dragil(o) 171 + 
ovce. 

DRAGMANOVCE, 1455. = DRAGANOVCI, 1483. 
(Zagorje) 172 od l.i. Dragman 173 + ovce, odnosno od porodičnog imena 
Draganovci. 

DRAGOMILOVCE, 1455. = DRAGMILOVCE, 1466. = 
DRAGOMILOVCE, 1483. (Banja) 174 od l.i. Dragmil + ovce. 

DRAŽANOVCE, 1466. (Zagorje = verovatno top. G. 
Dražanica, atar s. Arčar, Mihajlovgradski okrug) 175 od l.i. Dražan + 
ovce. 

DRAŽEVCE, 1455. = DRAŽIJOVCE, 1466. (Belgrad) = 
DRAŽINCE, 1560. (Polomje) = DRAŽANICE, 1560. = Gorne 
DRAŽINCE, 1560. (Zagorje = s. Dražinci, Mihajlovgradski okrug) 176 
od l.i. Draž(a) + ince i slov. prid. gornje. 

DRAŽINCE, 1530-35, 1560. (Krivina) 177 od l.i. Draž(a) + ince. 



166 BHBC, str. 127 

167 BHBC, str. 65, 68, 126 

168 BHBC, str. 62, 138,200 

169 KHC II, str. 329 

170 BHBC, str. 76, 143, 149 



171 KHC II, str. 328-329 (l.i. Dragija, Dragi, Drago, Dragoš) 

172 BHBC, str. 70, 200 

173 KHC II, str. 328 (Dragoman) 

174 BHBC, str. 84; Miscellanea 2, 1466, str. 68 

175 Miscellanea 2, 1466, str. 51 

176 BHBC, str. 87, 100, 113, 117 

177 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81 



66 Slavoljub Gacovič 

DRAINCE, 1455. = DRAJINCE, 1478-81. = DRAŽINCE, 
1560. (Svrljig = s. Drajinac, opština Svrljig) 178 od l.i. Draj(a) + ince 
(upor. l.i. Drajinac) 179 . 

DRAJČINOVCE, 1455, 1560. (Timok = top. Drečinovci i 
hidr. Drečinovačka reka, atar s. Vitkovca, opština Knjaževac) 180 od l.i. 
Drajč(a) + inovce. 

DRAJČINOVCE, drugo ime Dolna BELA, 1560. (Zagorje = s. 
Dolna Bela, Mihajlovgradski okrug) 181 od l.i. Drajč(a) + inovce. 
Drugo ime od slov. prid. dolnja i bela. 

DRAKEVCE, selište, drugo ime GRADIŠTE, 1560. (Vidin) 182 
od l.i. Drag(o) + evce. Drugo ime od slov. gradište „mesto sa ostacima 
starog grada, ruševine". 

DRAKSINOVCE, 1455. = DRAGSINOVCE, 1560. (Vidin) 183 
od l.i. Dragsin 184 + ovce. 

DRAKČINOVCE, 1560. (Timok) 185 od l.i. Dragč(e) + inovce. 

DRGLATIN, 1455, 1586. (Črna Reka = top. Draganij, atar s. 
Brestovca, opština Bor) 186 od l.i. Dragatin. 

DRENOVA, 1466, 1483. (Črna Reka) 187 od slov. fit. dren + 
ova. 

DRENOVA i IDRENOVA, 1455. (Polomje = verovatno s. 
Drenovec, Mihajlovgradski okrug) 188 , vidi DRENOVA. 

DRENOVO, 1466. (Zagorje = verovatno Mali Drenovac, 
Mihajlovgradski okrug) 189 , vidi DRENOVA. 

DRENOVCE, 1455. = Gorne i Dolne DRENOVA, 1455. = 
DRENOVO i Gorne DRENOVO, 1466. = Gorne DRENOVA, 1560. = 



178 BHBC, str. 79, 135 

179 KHC II, str. 329 

180 BHBC, str. 60, 130 

181 BHBC, str. 118 

182 BHBC, str. 138 

183 BHBC, str. 59, 116 
lM Miscellanea2, 1478-81, str. 123 

185 BHBC, str. 108 

186 BHBC, str. 61,200 

187 Miscellanea 2, 1466, str. 33 

188 BHBC, str. 63, 74 
n9 Miscellanea 2, 1466, str. 47 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 67 

Gorne DRENOVCE, 1560. (Timok = s. Drenovac, opština 
Knjaževac) 190 od slov. fit. dren „cornus mascula" + ovce i slov. prid. 
gornje i dolnje. 

DRŽOINCE, 1455. = DORIŽNICA, čita se i DOVARIŽNICA, 
1466. = DOROŽNICE, 1560. (Banja = top. Tovariž, atar s. Čitluka*, 
opština Sokobanja) 19 ' od slov. tovar + išnica. 

DUBOČANI, 1530-35. = DLBOČAN, 1560. = DLBOČAN, 
1586. (Krivina = s. Dubočane, opština Zaječar) 192 od porodičnog 
nadimka Dubočani „oni koji žive u dubokom dolu" (< slov. dubok + 
jani). 

DUNAVICE, selište 1455. (Vidin) = DUNAVCE, 1466. 
(Zagorje = s. Dunavci, Mihajlovgradski okrug) 193 od l.i. Dunav 194 + 
ce. 

DUPLJAR, 1560. (Črna Reka) 195 od slov. duplj(a) „prirodna 
šupljina u tlu, pečina, rupa uopšte" + ar. 

D. BRESTOVAC, 1530-35. = BRESTOVCE, 1560. = 
BRESTOVAC, 1586. (Fetislam = s. Brestovac, opština Negotin) 196 , 
vidi BRESTOVAC. 

D. BRUSJE, 1530-35. = Dolne BRUSJE, 1560, 1586. 
(Krivina) 197 od slov. brusje „mesto gde ima kamena pogodnog za 
točilo" i slov. prid. dolnje. 

D. VRATNA, 1530-35. = VRATNA, 1560. = VRATNA, 1586. 
(Fetislam = s. Vratna, opština Negotin) 198 od slov. prid. vratna „koji 
pripada vratima, koji je deo vrata" (iznad s. Vratne nalaze se poznate 
prerasti „Vratnjanske kapije" i manastir Vratna, sagraden u drugoj 
polovini XIV veka). 



190 BHBC, str. 60, 65, 75, 114 (Grafrja Gorne DRENOVICE); 
Miscellanea 2, 1466, str. 42 

191 BHBC, str. 61, 153: Miscellanea 2, 1466, str. 22 

192 BHBC, str. 100; TEM 31-32, str. 81, 106 

193 BHBC, str. 71; Miscellanea 2, 1466, str. 30 

194 PnE,n,iin, str. 101 gde je zabeleženo l.i. Dounav 

195 BHBC, str. 126 

196 BHBC, str. 109; FEM 31-32, str. 102 

197 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81, 108 

198 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79, 102 



68 Slavoljub Gacovič 

D. KRUŠOVICA, 1530-35. = Gorne i Dolne KRUŠOVCE, 
1560. = G. i D. KRUŠOVICA, 1586. (Fetislam = s. Dušanovac, 
opština Negotin) 199 od slov. fit. kruš(i) „pirus, kruške" + ovica. 

D. MIŠLENCE, 1466. = BOŽUROVCE, drugo ime 
MIŠLENOVCE, 1560. (Črna Reka = top. Mišljenovac, atar s. 
Nikoličeva, opština Zaječar) 200 od l.i. Mišlen, odnosno Božur + ovce. 

D. REČKA, 1530-35. = REČKA, 1560, 1586. (Krivina = s. 
Rečka, opština Negotin) 201 od slov. prid. (dem. oblik) rečka. 

D. i Sr. SOKOLOVICA, 1530-35. = Gorne, Dolne i Sredne 
SOKOLOVICE, 1560. (Krivina = top. Sokolovica, atar s. Koprivnice, 
Čokonjara i Mokranja, opština Zaječar i Negotin) 202 od slov. ornit. 
termina sokol ,/alco" (upor. ojk. SAJNA < šain kako se u Bosni 
izgovara tur. šahin < pers. šahin „sokol" i ojk. FALKOVCE < lat. 
falco „sokol") + ovica i slov. prid. gornje, dolnje i srednje. 

DŽUDŽINCE, selište 1478-81. (Svrljig = nalazilo se u bližini s. 

203 

Izvor) od l.i. Džudž(a) + ince. 

DIRINCE, 1455. (Gelvije = top. Burinac*, atar s. Ruišta, 
opština Boljevac) 204 od l.i. Durin 205 + ce. 

DURDINCE, selište 1466. ( ? ) 206 od l.i. Durd(e) + ince. 

DURDIC, 1560. (Polomje = s. Gjurgic, Mihajlovgradski 
okrug) 207 od l.i. Durdic. 

DURINCE, 1455, 1466, 1560. = DURDINCE, 1560. (Svrljig = 
s. Durinac, opština Svrljig) od l.i. Durin (Durinac) + ce. 

DURICE, 1455. = DURCI, 1478-81. (Svrljig = top. Durdac, 
atar s. Tijovca*, opština Svrljig) 210 od l.i. Dur(a) + ice. 



1!W BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 104 

200 BHBC, str. 104; Miscellanea 2, 1466, str. 36 

201 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 107 

202 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81 

203 Miscellanea 2, 1478-81, str. 151 

204 BHBC, str. 78 

205 Miscellanea 2, 1478-81, str. 138 

206 Miscellanea 2, 1466, str. 53 

207 BHBC, str. 112 

208 BHBC, str. 84, 130, 134; Miscellanea 2, 1466, str. 64, napomena 260 

209 Miscellanea 2, 1478-81, str. 138 

210 BHBC, str. 78; Miscellanea 2, 1478-81, str. 131 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 69 

GAGUJOVCE, 1466. = GAGOVICE, 1560. (Polomje = top. 
Gagovec, atar s. Makreša, Mihajlovgradski okrug) 211 od l.i. Gaguj(e) + 
ovce. 

GALIBABINCE, 1455. = KALI BABA (= GALIBABA), 
1478-81. = GALIBABINCE, 1560. (Svrljig = s. Galibabinac, opština 
Svrljig) 212 od l.i. Galibab(a) + ince (upor. l.i. Kalibaba u popisu 1478- 
81. kao i prež. Galibarda, Kalibarda, Kalivoda) 213 . 

GIDEC, 1560. (Fetislam) 214 od l.i. Gid(a) + ec. 

GLATINCE, selište 1478-81. = Mršavo GLATINCE, 1483. = 
GLODNICE, 1560. (Zagorje = bivše s. Glotnica, danas s. Marinovo, 
Mihajlovgradski okrug) 215 od slov. glot(a) „sirotinja, porodica", 
preneseno na žito „korov, nečistoča" 216 + ince i slov. prid. mršavo što 
dovolj no govori da se radi o naselju koje je nastalo na veoma 
neplodnom zemljištru. 

GLOGOVICE, selište 1455. = GLOGOVCE, 1454-79. = 
GLOGOVCE, 1478-81. GLOGOVICE, 1483. = Gorne GLOGOVICE, 
1455. = Gorna GLOGOVICE, 1466. = Gorne GLOGOVCE, 1560. = 
Dolne GLOGOVCE, 1560. (Timok = s. Glogovac, opština 
Knjaževac) 217 od slov. fit. glog „crataegus Linn." + ovice. 

GLOGOVO, 1530-35. = GLOGOVCE, 1560. = 
GLOGOVICA, 1586. (Fetislam = s. Glogovica, opština Zaječar) 218 od 
slov. fit. glog + ovica. 

GLUŠINCE, 1560. (Črna Reka = top. Golašinac, atar s. Donja 
Bela Reka, opština Bor) 219 od slov. prid. glušin (< slov. gluh + in) + 
ce, ukoliko etimologiju navedenog ojk. ne svedemo na koren 



211 BHBC, str. 116; Miscellanea 2, 1466, str. 32 od l.i. Gag(a) + ovice 

212 BHBC, str. 135, 77; Miscellanea 2, 1466, str. 1 19 

213 PenHHK CAHY 3, str. 175 

214 BHBC, str. 1 1 1 

215 BHBC, str. 119 

216 ER I, str. 572 

217 BHBC, str. 65, 78, 108, 194; HBH, str. 141; Miscellanea 2, 1478-81, 



str. 145 



218 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 78, 102 

219 BHBC, str. 106 



70 Slavoljub Gacovič 

današnjeg oblika od slov. golaš „golet, planinsko kamenito zemljište 
sa siromašnom vegetacijom ili bez nje" + inac. 

GNILOVCE, 1455. = GLINOVCE (= KLINOVCE), 1560. 
(Črna Reka = verovatno top. Gnjilak*, atar grada Zaječara) 220 od slov. 
gnil(a) „glina, ilovača" + ovce. 

GOVEDARICE, selište 1455. = GAVADARICE, selište 1454- 
79. (Timok) 221 od slov. govedarice „žene koje čuvaju goveda". 

GOJANA, 1530-35, 1560, 1586. (Krivina = top. Gojana, atar s. 
Rečke, opština Negotin) 222 od l.i. Gojana. 

GOLINCE, 1560. (Krivina = top. Golinac, atar s. Vražogrnca, 

00*% 00 A 

opština Zaječar) od slov. golin(a) „neobradeno zemljište, utrina" 
+ ce. 

GOLOVCE, 1455. = GOLOVCE, 1483. (Banja = top. 
Kaljavac, atar s. Trubarevca, opština Sokobanja) 225 od slov. prid. 
kaljav + ce, ukoliko prihvatimo današnji oblik toponima kao 
razrešenje ojkonima iz XV veka. 

GOLČA, selište 1455. ( ? ) 226 od slov. dem. golča „mesto bez 
raslinja". 

GORIČINE, 1560. (Zagorje) 227 od slov. fit. augmentativa 
goričine (< slov. goric/a/ + ine). 

Gorna BELA, 1560. (Zagorje = s. Gornja Bela /rečka/, 
Mihajlovgradski okrug) 228 od slov. prid. gornja i bela. 

Gorna TURUA, 1530-35, 1560. i Dolna TURIJA, 1530-35, 
1560, 1586. (Fetislam = top. Turija, atar s. Plavne, opština Negotin) 229 
od slov. zoon. tur Jaurus, bik oploditelj, vrsta govečeta" + ija i slov. 
prid. gornja i dolnja (upor. ojk. sa Srpsko-hrvatskog područja poput 



220 BHBC, str. 72, 194 

221 BHBC, str. 69; HBH, str. 155 



222 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 106 

223 BHBC, str. 101 

224 PeqHHK CAHY 3, str. 435 

225 BHBC, str. 86 

226 BHBC, str. 63 

227 BHBC, str. 124 

228 BHBC, str. 127 

229 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79, 102 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 7 1 

Turani, Turanovac, Turija x 7, Turinovo, Turica x 2, Turja, Turjak x 4, 
Turjane, Turjanski, Turjanje /Turjane/ i dr.)- 

Ojkonim Turja imenovan je mikrotoponimom od osnove Tur i može 
se smatrati sire slovenskim jer ga čuva večina slovenskih jezika. 
Zanimljivo je pomenuti keltsko pleme Taurisci koje je naseljavalo 
okolinu Singidunum-a, gde su osnovali naselje Taurinorum, i prostor 
južno od Kosmaja (upor. hidr. Turija pod Kosmajem). Možda su Kelti 
dali ime i ovoj reci, koje se posle procesa monoftongizacije 
prilagodilo slovenskom izgovoru, a semantički i formalno odgovaralo 
prototipu koji su Sloveni poneli iz postojbine. 230 

Zoonim tur smatran je svetom životinjom i bogom sunca, a u grčkoj 
mitologiji spominje se Minotaur, biče pola bik pola čovek; boginji 
Artemidi dato je i ime Taurika, a paganski kult očuvan je i u 
svetkovini "Dubrovačke turice" (upor. "Turice", Slovačka, ime crkve 
"Turova Božiča", Rusija). 

Gorna i Dolne MAČEVA, 1560. (Črna Reka = top. Mačeva, 
atar s. Sljivara*, opština Zaječar) od l.i. Mač + eva ili od slov. 
mačva „drvena naprava za mlačenje konoplje i lana, trlica" 233 
izvedena očito od glagola koji iskazuje radnju koja se trlicom obavlja: 
mahati < mati ili majati, ali u završetku saobražen horonimu Mačva 
čiji je raniji oblik, po mišljenju Aleksandra Lome, bio Mačeva 234 , 
poput ovde navedenog ojkonima i slov. prid. gornja i dolnje. 

Gorne BLATINCE, drugo ime IZVOR, 1560. = IZVOR, 1560. 
(Črna Reka = verovatno s. Veliki Izvor, opština Zaječar) 235 od slov. 
blat(o) + ince i slov. prid. gornje, a drugo ime je od slov. izvor "fons". 

Gorne BRESTOVA, 1560. = BRESTOVA, 1560. (Črna Reka 
= verovatno deo s. Brestovca, opština Bor) 236 od slov. fit. brest + ova i 
prid. gornje. 



230 OHOM. jyr 10 (1982), str. 171-175 

231 BHBC, str. 103, 104 

232 On X, str. 4 

233 PeHHHK CAHY 12, str. 233 (mačva) 

234 On X, str. 4 

235 BHBC, str. 104, 127 



236 BHBC, str. 106 



72 Slavoljub Gacovič 



Mala Vrbica, opština Kladovo) 237 vidi VRBICA i VRBICE i slov. 
Gorne GJURINCE, 1560. = G. DURINCE, 1586. (Krivina) 238 



Gorne VRBICE, 1560. = G. VRBICA, 1586. (Fetislam = s. 
Vrbic 
prid. gornje 
Goril 

od l.i. Dur(a) + ince. i slov. prid. gornje. 

Gorne ISLATINA BRUSEVIK, 1560. (Črna Reka) 239 od prot. 
I + slov. slatina „mesto gde izvire ili pišd voda slana ili nakisela" i 
slov. fit. brusnik „šumska niska žbunasta biljka s bobičastim plodom 
koji se jede, Vaccinium myrtillus s črnim plodom" i slov. prid. gornje. 

Gorne KALINCE, 1560. (Polomje) 240 od slov. fit. kalin(a) 
„ligustrum vulgare Linn." + ce i slov. prid. gornje. 

Gorne KAMENICE, 1455, 1560. (Timok = s. Gornja 
Kamenica, opština Knjaževac) 241 od slov. kamenice „korita u kamenu" 
i slov. prid. gornje. 

Gorne LEPENA, 1455, 1560. = Sredne LEPENA, 1560. = 
Dolna LEPENA, 1560. (Timok = s. Lepena, opština Knjaževac) 242 od 
slov. fit. lepen ,^Adenostyles glabra, lokvanj" i slov. prid. gornje, 
srednje i dolnja. 

Gorne i Dolne VERANICE, 1455, 1560. (Berkovica = s. 
Gorna i Dolna Veranica, Mihajlovgradski okrug) 243 od slov. veranice 
„poslušnice, privrženice" i slov. prid. gornje i dolnje. 

Gorne i Dolne GRLENE, 1560. (Timok = s. Grnjan, opština 
Zaječar) 244 od slov. prid. grlen „koji dolazi iz grla, ždrela" i slov. prid. 
gornje i dolnje. 

Gorne i Dolne LESKOVCE, 1560. (Črna Reka = s. Leskovac, 
opština Zaječar) 245 od slov. fit. lesk(a) „Corylus avellana f. 
Corylaceae" + ovce i slov. prid. gornje i dolnje. 



237 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 103 

238 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 108 



239 BHBC, str. 106 

240 BHBC, str. 116 

241 BHBC, str. 73, 144 

242 BHBC, str. 61, 118, 129 

243 BHBC, str. 194, 198 

244 BHBC, str. 107 

245 BHBC, str. 127, 142 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 73 

Gorni i Dolni IVLADAN, 1466. = Gorni VLADAN, 1478-81. 
= Gorni IVLADAN, 1560. (Banja) 246 od l.i. Vladan i slov. prid. gornji. 

Gorni IZVOR, 1455, 1560. (Polomje = s. Mali Izvor, 
Mihajlovgradski okrug) 247 od slov. izvor i prid. gornji. 

Gorni METRIŠ, 1560. = Dolni METRIŠ, 1560, 1586. 
(Fetislam = s. Metriš, opština Zaječar) 248 od slov. metriš „mesto gde se 
metre drva" (upor. ojk. PERIS < vi. per/e/ "gubi, utapa, ponire" + iš, 
top. Petriš < vi. petriš "kamenjar", Aluniš < vi. aluniš "lesnik, mesto 
zasadeno leskom" itd.) i slov. prid. gornji i dolnji. 

Gorni TRSTENIK, 1530-35, 1560, 1586. = Dolni TRSTENIK, 
1530-35, 1560, 1586. (Fetislam = s. Vidrovac, opština Negotin) 249 od 
slov. fit. trstenik „trščak, rit, locus arundinibus consitus" (upor. 
"TRBSTENIKL, selo, koje je pripadalo crkvi Arhandelovoj na baštini 
sevastokratora Branka, a njegovi ga sinovi dali Hilandaru i car Uroš 
1365. potvrdio; nazivi mnogih sela po Srbiji") i slov. prid. gornji i 
dolnji. 

GORTANCI, 1530-35. = GORTANCE, 1560. = GORTANCI, 
1586. (Krivina) 250 od porodičnog imena Gortanci (< l.i. Gortan + ci). 

GOSKOVA, 1560. (Črna Reka = hidr. Gaskov potok, atar 
grada Zaječara) 251 od l.i. Gosk(o) + ova. 

GRADIŠNICE, 1560. = GRADIŠNICA, 1586. (Fetislam) 252 od 
1. i. Gradiš(a) + ince. 

GRADIŠTE, selište 1455. = GRADIŠTE, 1466. (Vidin) 253 od 
slov. gradište „razvaline grada, mesto gde je nekad bio grad". 

GRADIŠTE, 1483, 1560. (Timok = s. Gradište, opština 
Knjaževac) 254 , vidi GRADIŠTE. 



246 BHBC, str. 151; Miscellanea 2, 1478-81, str. 176; Miscellanea 2, 
1466, str. 68, 69 

247 BHBC, str. 63, 120 

248 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 102 

249 BHBC, str. 1 1 1; TEM 31-32, str. 105 

250 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81, 109 

251 BHBC, str. 104 

252 BHBC, str. 109; Miscellanea 2, 1466, str. 102 

253 Miscellanea 2, 1466, str. 46 

254 BHBC, str. 143; Miscellanea 2, 1466, str. 46 



74 Slavoljub Gacovič 

GRADIŠTE, 1530-35, 1560, 1586. (Krivina = top. Gradište, 
atar s. Rečke, opština Negotin) 255 , vidi GRADIŠTE. 

GRAČKA, 1455. = GRACKO, 1530-35. = GRAČKA, 1560. = 
GRACKO, 1586. (Krivina = s. Gradskovo, opština Zaječar) 256 od slov. 
prid. gradsko (gracko) „koji se odnosi na grad, koji pripada gradu" 
(severno od s. Gradskova nalaze se ostaci ranovizantijskog kastela na 
mestu zvanom Krovu /< kelt.-ilir. grava „gomila kamena"/ Četdci l< 
lat. civitas „grad"/). 257 

GRBAVCE, 1560. = GRBAVAC, 1586. (Krivina) 258 od slov. 
prid. grbav (odnosi se na teren) + ce. 

GRBINCE, 1560. (Krivina) 259 od slov. prid. grbin(a) „grbača 
(o terenu)" + ce. 

GRBOVCE, 1455, 1483. (Zagorje = top. Grbovce, atar s. 
Golemanovo*, Mihajlovgradski okrug) 260 od l.i. Grb + ovce. 

GRBOVČE, drugo ime KRBAVČE, 1455. = GRBAVČE, 
1478-81. = GRBAVČE, 1560. (Svrljig = s. Grbavče, opština 
Svrljig) 261 , vidi GRBAVCE. 

GREZNA, selište 1455, 1560. = Gorna GREZNA, 1455, 1560. 
= Dolne GREZNE, 1560. (Timok = s. Grezna, opština Knjaževac) 262 
od slov. prid. grezna „blatnjava" (< slov. grez „blato" + na) i prid. 
gornja i dolnje. 

GREZNICE, 1455. (Svrljig) 263 od slov. grez „blato" + niče. 

GRIVAC, 1560. (Timok) 264 od slov. zoon. grivac „golub 
grivnjač". 

GRIVAC, 1560. (Črna Reka) 265 , vidi GRIVAC. 



255 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 109 

256 BHBC, str. 66, 101; TEM 31-32, str. 81, 107 

257 ER I, str. 610 

258 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 109 

259 BHBC, str. 102 

260 BHBC, str. 197 

261 BHBC, str. 69, 111 

262 BHBC, str. 58, 64, 108, 113 

263 BHBC, str. 82 

264 BHBC, str. 130 

265 BHBC, str. 105 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 75 

GRNCI, 1455. = KRNINCI, 1466. (Gelvije) = KUTRETINCE, 
1560. (Črna Reka = top. Krnenica, atar s. Mali Izvor*, opština 
Boljevac) 266 od slov. prid. krnjen „nešto što je krnjeno" + ica (upor. 
top. Krnji Grad, zaselak Krnji kamen u Hercegovini, s. Krnjin u 
nekadašnjem Travničkom okrugu, Gornja i Donja Krnjina u Lužnici, 
Babušnica itd.). 

GRNČAR, selište 1454-79. (Belgrad) = GRNČAR, 1560. 
(Zagorje = verovatno s. Grnčar, opština Babušnica) 267 od slov. grnčar 
„zanatlija koji se bavi grnčarstvom". 

GROBADNICE, 1560. (Vidin = nalazilo se blizu Florentina 
1586. i blizu do manastira Sv. Trojice, Mihajlovgradski okrug) 268 od 
slov. grob + augmentativni suf. ad 269 + niče (mesto je verovatno 
postavljeno na nekom zapuštenom groblju blizu manastira Sv. Trojice; 
upor. s. Grobar u okolini Požarevca, Grobovica u okolini Kragujevca, 
Grobnik - ime nekih sela u Hrvatskoj, top. Grobničko polje u 
Gorskom kotam i Grobinština - kraj oko Grobničkog polja, prež. 
Grobovac). 270 

GROMOTARCE, 1560. (Vidin = s. Gromotarci, 

971 9"79 

Mihajlovgradski okrug) od slov. fit. gromotar „žbun, grm" + ce. 

GRSNICE, 1455. (Šehirkej = verovatno s. Rasnica, opština 
Pirot) 273 od slov. grsnice „snopovi konoplje" (< slov. grsnica „snop 
konoplje" < praslov. *gbrs(t)- + niče). 

GRDŽILOVCE, 1455. = KRČILOVCE, 1466. = 
GRBOLOVCE, 1560. (Timok = zaselak s. Jakovca, Grbolovce*, 
opština Knjaževac) 274 od l.i. Grbol + ovce. 



266 BHBC, str. 76, 105; Miscellanea 2, 1466, str. 48, napomena 171 gde 
se kaže "Selo Krninci sada je Krljinac, deo naselja u Zlotu u današnjoj C. 
Reci". 

26 

26« 



267 BHBC, str. 1 14; HEH, str. 149 



BHBC, str. 116 gde je grafija zabeležena kao Grobadince 



269 JEZIK, str. 147 

270 PeHHHK CAHY 3, str. 656-658 

271 BHBC, str. 119 

272 PenHHK CAHY 3, str. 678 

273 BHBC, str. 76 

274 BHBC, str. 66, 107 



76 Slavoljub Gacovič 

GUJSAVCE, 1478-81. = GUSALCE, selište 1560. (Svrljig = s. 
Guševac, opština Svrljig) 275 od l.i. Guš(a) + evce. 

G. JASENOVICA, 1530-35. = JASENOVCE, 1560. = 
JASENOVAC, 1586. (Fetislam) 276 od slov. fit. jasen + ovica. 

G. KOBIŠNICA, 1530-35. = Gorne KOBAŠTNICE, 1560. = 
G. KOBIŠNICA, 1586. = D. KOBIŠNICA, 1530-35. = Dolne 
KOBEŠNICE, 1560. = D. KOBIŠNICA, 1586. (Fetislam = s. 
Kobišnica, opština Negotin) 277 od slov. *kobh „rdava slutnja" + - 
šnica 278 i slov. prid. gornje i dolnje. 

G. KOPRIVNICA, 1530-35. = Gorne i Dolne KOPRIVNICE, 
1560. = G. KOPRIVNICA, 1586. (Krivina = s. Koprivnica, opština 
Zaječar) od slov. fit. koprivnica „ursica, kopriva" s umetnutim - 
N- ili od slov. fit. kopriva"«^ ica" + niča i slov. prid. gornje i dolnje. 

G. SLATINA, 1530-35. = Gorne i Dolne ISLATINE, 1560. = 
G. i D. SLATINA, 1586. (Fetislam) 281 od prot. I + slatina „mesto gde 
izvire ili pišti voda slana ili nakisela" i slov. prid. gornje i dolnje. 

G. STANKA, 1530-35. (Fetislam) 282 od l.i. Stanka i slov. prid. 
gornja. 

G. i D. VISOKA, 1530-35. = Gorna i Dolna VISOKA, 1560. = 
Gorna VISOKA, 1586. (Krivina = top. Visoka, atar s. Mokranje, 
opština Negotin) 283 od slov. prid. gornja, dolnja i visoka. 

G. i D. ORAŠKOVAC, 1530-35. = Gorne i Dolne 
ORAŠKOVCE, 1560. = G.i D. ORAŠKOVAC, 1586. (Fetislam) 284 , 
vidi G. i D. ORAŠKOVAC. 

G. i D. POPLESAK, 1530-35. = Dolna POPLESKA, 1560. 
(Krivina = top. Popljesak, atar s. Brusnika, opština Zaječar) 285 od slov. 



275 BHBC, str. 134 

276 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79, 105 

277 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 78, 79, 105 

278 On I, str. 119-127 

279 BHBC, str. 40; TEM 31-32, str. 81, 106 

280 PeHHHK CAHY 10, str. 221 

281 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 103, 104 

282 TEM 31-32, str. 79 

283 BHBC, str. 101, 102; TEM 31-32, str. 81, 107 

284 BHBC, str. 109, 110, 111; TEM 31-32, str. 79, 102, 105 

285 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81 



HABIKOŽICA, 1466. (Zagorje) 288 od slov. haba „šteta, kvar" 
(upor. „Da hode Vlasi svobodno bezb vse habe i zledi" 1234-1240.) 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 77 

popljesak (< slov. popljeskan „udaren u glavu"; upor. top. Popljesak u 
nekadašnjem okrugu Čuprijskom). 286 

G. D. i Sr. PODVRŠKA, 1530-35. = Gorna, Dolna i Sredna 
PODVRŠKA, 1560, 1586. (Fetislam = s. Podvrška, opština 
Kladovo) 287 od slov. prid. podvrška „koja se nalazi pod vrhom" i 
gornja, dolnja i srednja. 

HABIKOŽICA, 
(upor. „Da hode Vlasi s 
+ slov. zoon. (dem. oblika) kožica „capra". 

HLABINE, 1455. = HLABINCE, 1560. (Svrljig) 290 od slov. 
hlapine „mesta gde ima isparavanja" (< slov. hlap „para, 
isparavanje"). 

HLAPINA, 1466, 1483. (Vinišnica = top. Alapin, atar s. 
Velikog Izvora, opština Zaječar) 291 od slov. hlapina „mesto gde ima 
isparavanja" 292 , što se rekognosciranjem top. Alapin, koji se nalazi na 
desnoj obali Timoka gde ima dosta močvarnog terena, valjano i 
potvrdilo. 

HOMAC, 1530-35. (Fetislam = hidr. Omački potok, atar 
varošice Salaš, opština Zaječar) 293 od slov. humac „mala humka". 

HRABRETINCE, 1560. (Zagorje) 294 od l.i. Hrabhr + etince. 

HRABROVO, 1530-35. = HRABROVA, 1560. = 
HRABRO VO, 1586. (Krivina = s. Rabrovo, Mihajlovgradski 
okrug) 295 od l.i. Hrabbr + ovo. 

HRGOTIN, 1560. (Črna Reka = s. Rgotina, opština Zaječar) 296 
od l.i. Hrgot(a) + in. 



286 Rječnik JAZU 46, str. 804 

287 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 78-79 

288 Miscellanea 2, 1466, str. 23 

289 Rječnik JAZU 1 1, str. 542 

290 BHBC, str. 80, 134 

291 Miscellanea 2, 1466, str. 27 

292 Rječnik JAZU 1 1, str. 627 

293 TEM 31-32, str. 78, 80 

294 BHBC, str. 118 

295 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 107 

296 BHBC, str. 106 



78 Slavoljub Gacovič 

HRGOTIN LUG, 1530-35. (Krivina) 297 od l.i. Hrgot(a) + in i 
slov. lug „šumarak, gaj (obično na nižem ili podvodnom zemljištu), 
šuma sa niskim drvečem i žbunjem". 

IVKOVICE, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam = nalazilo se u 
bližini s. Radujevca, opština Negotin) 298 od l.i. Ivk(o) + ovice. 

IVLADAN, 1455. = IVLADAN, 1560. (Črna Reka) 299 od 
protoničkog I- + l.i. Vladan i slov. prid. gornji i dolnji. 

IVRAŽOGORNICE, 1455. = VIRAŽAGRNECI, 1454-79. = 
VRAŽIGRNCE, 1466.(Belgrad) = IVRAŽOGORNCE, 1560. = 
VRAŽIGRNCI, 1560. (Polomje = s. Vražogrnac, opština Zaječar) 300 je 
hibridni kompozit od slov. (crnogorskog dijalekta) vraži(ti) "spaljivati 
gomile busenja" (tinjajuča vatra, oplemenjivanje zemlje prilikom 
obrade ledine) 301 + grnce < vi. fit. girnica discimilacijom a - i - a > i - i 
- a od slov. fit. granica „quercus genus" što govori da su na mestu 
današnjeg s. Vražogrnca doseljenici morali najpre spaljivati šumu, 
odnosno oplemenjivati zemljište za obradu a potom selo nastaniti 
(upor. "Vražegrnci u popisu Skadarskog sandžaka 1485. godine..."). 

IVRANJANI, 1455. = VRANJAN, selište 1478-81. = 
IVRANJAN, 1483. (Svrljig = top. Vranište kod Kalne) 302 od 
porodičnog nadimka Vranjani (< slov. prid. vran „crn" + jani). 

IVRATARNICE, 1455. = VRATARNICA, 1466. (Vinišnica) 
= IVRATARNICE, 1560. (Timok = s. Vratarnica, opština Zaječar) 303 
od slov. vratarnica „vratareva soba" 304 . Selo Vratarnica, postavljeno 
na samom ulazu tzv. Vratarničkog klanca, koji je u rimskom periodu 
prozvan Angustus „uzani prolaz, klanac", dobilo je svoj naziv 
verovatno stoga što je ovde moralo biti postavljeno kakvo 



297 TEM 31-32, str. 81 

298 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 78, 104 

299 BHBC, str. 68, 125 

300 BHBC, str. 90, 104, 112; Miscellanea 2, 1466, str. 56 

301 HP, str. 36-37; KC II, str. 416; TjiacHHK CYJ\ 54, str. 192 itd.; 



36ophhk MC, str. 494 



302 BHBC, str. 81, 202; Miscellanea 2, 1478-81., str. 160 

303 BHBC, str. 87, 113; Miscellanea 2, 1466, str. 54 

304 PeHHHK CAHY 3, str. 12 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 79 

utvrdenje/kula radi odbrane od latronesa/hajduka na putu koji je 
vekovima vodio, od Naisusa/Niša do Raciarije/Arčara. 

IVRELE, selište 1455. (Banja = top. Vrele, atar s. Beli Potok*, 
opština Knjaževac) 305 od slov. hidr. vrela „izvori". 

IGLOT, 1455. = GLOD, 1466. = GLOT, 1560. (Banja = top. 
Glotsko, atar s. Čitluk, opština Sokobanja) 306 od slov. glot(a) 
„sirotinja, porodica; korov, nečist (o žitu)" 307 ( < -d > -d 1 > -t). 

IDRENOVA, 1455. = DRENOVO, 1466. (Klivje = top. 
Drenovo, atar s. Sumrakovac*, opština Boljevac) 308 od slov. fit. dren + 
ova. 

IZVARAC, 1530-35. = IZVARCE, 1560, 1586. (Krivina) 309 od 
slov. hidr. izvor + ce. 

IZVEZDAN, 1455. = ISVEZDAN, 1560. (Črna Reka = s. 
Zvezdan, opština Zaječar) 310 , vidi ZVEZDAN. 

IZVOR, 1455, 1478-81, 1560. (Svrljig = s. Izvor, opština 
Svrljig) 311 od slov. hidr. izvor ,/ons". 

IZVOR, selište 1466. (Zagorje = s. Izvor Mahala, atar grada 
Kule, Mihajlovgradski okrug) 312 , vidi IZVOR. 

IZVOR, 1455. (Zagorje) = IZVOR, 1455, 1560. (Polomje = s. 
Izvor, Mihajlovgradski okrug) 313 , vidi IZVOR. 

IZVOR, 1455, 1466, 1560. (Timok = s. Mali Izvor, opština 
Zaječar) 314 , vidi IZVOR. 

IZVOR, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam = blizu s. Podvrške 



315 



,316 



ima nekoliko top. Izvor, opština Negotin)~ , vidi IZVOR. 

IZVOR, selište 1455. (Šehirkej = s. Izvor, opština Pirot) J1 °, vidi 
IZVOR. 



305 BHBC, str. 78 

306 BHBC, str.86, 133; Miscellanea 2, 1466, str. 62 

307 ER I, str. 572 (glota) 

308 BHBC, str.74; Miscellanea 2, 1466, str. 47 

309 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81, 108 

310 BHBC, str. 60, 126 

311 BHBC, str. 59, 80, 136 

312 Miscellanea 2, 1466, str. 53 

313 BHBC, str. 87, 99, 121 

314 BHBC, str.87, 116; Miscellanea 2, 1466, str. 54 

315 BHBC, str. 78, 103, 109 



80 Slavoljub Gacovič 

IZVOR, selište 1466. (Gelvije = s. Mali Izvor, opština 
Boljevac) 317 , vidi IZVOR. 

IZVORMILČI, selište 1560. (Črna Reka) 318 od slov. hidr. 
izvor + l.i. Milč(a) + i(n) 319 . 

IZGAR, 1455. (Banja = hidr. Izgare, atar s. Čitluka, opština 
Sokobanja) 320 od slov. izgar „čovek koji je po fizionomiji vrlo 
grub". 321 

IZLOKVA, 1455. (Svrljig = top. izmedu s. Grbavče i 

"199 ^9"^ 

Lalinca) od prot. I- + slov zlkva (= zukva) . 

IZMIJANCE, 1560. (Timok = zaselak s. Vratarnice, opština 
Zaječar) 324 od prot. I- + zmijan „mesto gde se legu zmije" (< slov. 
zoon. zmij/a/ + an) + ce. 

INO VLADO VCE, 1455. = INOLADOVCE, 1466. (Belgrad) = 
INOVLADOVCE, 1560. (Polomje = s. Salaš koje se po predanju 
nazivalo Inovladovo ili Inoladovo, Mihajlovgradski okrug) 325 od l.i. 
Inolad 326 + ovce. 

INOVCE, 1455. = UJANOVCE, 1483, 1560. (Timok) 327 od l.i. 
In(o) + ovce. 

IPTIKJAR, selište 1455. ( ? ) 328 od slov. ptičar „čovek koji se 
bavi pticama" (< slov. ornit. termina ptica + ar). 

IRŽANA, 1455, 1560. = RŽANA, 1454-79. = Gorna IRŽANA, 
selište 1560. (Črna Reka = kvart Ržana u Boru, opština Bor) 329 od 
slov. prid. ržana „ražena" ( < slov. fit. n>ž „ra'") i slov. prid. gornja. 



BHBC, str. 75, 202 



316 

317 Miscellanea 2, 1466, str. 17 

318 BHBC, str. 202 

319 KHC II, str. 328 

320 BHBC, str. 85 

321 PeHHHK CAHY 7, str. 384 

322 BHBC, str. 79 

323 Zahvaljujem se na pomoči prof. Dr. Nedeljku Bogdanoviču 

324 BHBC, str. 130 

325 BHBC, str. 59, 1 12; Miscellanea 2, 1466, str. 57 

326 Miscellanea 2, 1478-81., str. 161-162 

327 BHBC, str. 77, 107, 202 

328 BHBC, str. 63 

329 BHBC, str. 70, 106, 107; HBH X, str. 164-165; TEM 42, str. 32 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 8 1 

IRŽIŠTE, 1455. (Vinišnica) = ARŽIŠTE, 1560. (Cma Reka = 
„verovatno iščezlo selo Rizište") 33 °od slov. ražište „mesto zasejano 
razi". 

IRtKLEVAC, selište 1455. = RUGLOVCE, selište 1466. = 
IR^KLEVAC, 1483. = ROGLOVCE, 1560. = IRtKLEVAC, 1586. 
(Banja = top. Rogljevac, atar s. Bogdinca*, opština Sokobanja) 331 od 
slov. roglj(e) < stslov. rogblb „ugao, čošak" + evac ili suf. vac < vas 
„mesto stanovanja, dom, selo" < lekseme vbSb (upor. s. Glouha VbSb = 
s. Gluhavica, jugozapadno od Novog Pazara). 332 

ISVADICE, 1455. = SVADINCE, 1466. = ISVADICE, 1483. 
(Belgrad) = ISVADINCE Gorne i ISVADINCE Dolne, 1560. (Zagorje 
= top. Svadbica, atar s. Rabiša, Mihajlovgradski okrug) 333 od slov. 
svadbice „devojke uz mladu, glavne deveruše, podsnašice". 

ISVINAR, 1455. = SVINAR, 1466, 1560. (Črna Reka = hidr. 
Svinjarska reka, atar s. Ilino, opština Boljevac) 334 od slov. svinjar (< 
slov. zoon. svinja + ar; upor. ojk. PORKAR < vi. porkar „svinjar"). 335 

ISVINJAN, 1560. (Črna Reka) 336 od slov. zoon. svin(e) „porca, 
svinja" (upor. porodicu „Čoktanji u Gornjoj Mlavi iz Svina.") 337 + jan. 

ISKRIVNIK, selište 1560. (Svrljig) 338 od slov. skrivnik 
„skrovito mesto" (< slov. skrivna „skrovita" 339 + ik). 

ISKROVNICE, 1560. (Timok = s. Skrobnica, opština 
Knjaževac) 340 od slov. prid. skorovbn „sakriven" (upor. l.i. „...uxore 



JJ0 BHBC, str. 69, 148, 187 

331 BHBC, str. 86, 135, 203; Miscellanea 2, 1466, str. 62, napomena 253. 
"ovo selište može se citati Ruglovac, Rugljevac. prema popisu 1483. god. 
bilo je sejalište sela Istoci u oblasti Banja". S toga se može pretpostaviti da se 
nalazilo u bližini današnjeg sela Citluk u kome sada postoji zaselak Istoci. 

332 On II, str. 151-152 

333 BHBC, str. 88, 118; Miscellanea 2, 1466, str. 55 

334 BHBC, str. 73, 126; Miscellanea 2, 1466, str. 20 

335 EHOyOBC, str. 84; Ojkonim PORKAR vidi u I knj. str. 84 

336 BHBC, str. 105 

337 Rječnik JAZU 72, str. 300 

338 BHBC, str. 129 

339 Rječnik JAZU 64, str. 335 

340 BHBC, str. 100 



82 Slavoljub Gacovič 

sua Scorowa..." iz 1298. godine, zabeleženo kod Čazme, Hrvatska 341 ) 
+ ice (današnji oblik je dobijen disimilacijom o - o > - o i pojavom 
betacizma v > b). 

ISLAVOVIN, 1560. (Krivina) 342 od l.i. Slav + ovin (upor. 
„clericus Zanus de Slav" koji se spomiwe u Dubrovniku 1242. 
godine). 343 

ISLANETRNE, 1455. = SLANOTRNE, 1466, 1560. (Vidin = 
s. Slanotrn, Mihajlovgradski okrug) 344 od slov. prid. slano + trnje „inie 
nekim bodljikavim biljkama, spina" (upor. sanskr. trna, grč. LDDD, 
got. thaurnus). 

ISLATINA, drugo ime ČERNI BROD, 1455, 1560. (Črna 
Reka) 346 od slov. slatina „mesto gde izvire ili pišti voda slana ili 
nakisela". 347 

ISLATEMA, 1560. (Timok = s. Slatina, opština Knjaževac) 348 , 
vidi SLATINA. 

ISLATINA RAHOVA, 1560. (Črna Reka) 349 od slov. slatina 
(vidi ojk. ISLATINA) i l.i. Rah(o) + ova. 

ISLIVIE, 1455, 1560. (Svrljig = s. Slivje, opština Svrljig) 350 od 
slov. slivje „mesto sa šljivama, šljivik" (< slov. fit. sliva „prunus"; 
upor. s. Slivje u Istri, Hrvatska; s. Slivje, Črna Gora; top. Slivje kod 
Lobora, Hrvatsko Zagorje, top. Slivje na Hvaru „Domina Mana 
quondam Latichi...reliquit unam terram positam in Slivy " iz 1326. 
godine). 351 



41 Rječnik JAZU 64, str. 290 



342 BHBC, str. 101 



343 



Rječnik JAZU 64, str. 447. Medu kmetovima darovanim Dečanima 



spomenuto je nekoliko njih s imenom Slav. 

344 BHBC, str. 74, 1 15; Miscellanea 2, 1466, str. 45 

345 Rječnik JAZU 77, str. 696 

346 BHBC, str. 87, 106 

347 CpncKH pjenHHK , str. 691 

348 BHBC, str. 113 

349 BHBC, str. 106 

350 BHBC, str. 79, 150 

351 Rječnik JAZU 65, str. 550 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 83 

ISLIVOVIK, 1455. = SLIVIK, 1478-81. = ISLIVOVIK, 1560. 
(Svrljig = s. Šljivovik, opština Svrljig) 352 od slov. Šljivovik „mesto sa 
šljivama, šljivik" (upor. s. Slivovik u bližini Skoplja koje se spominje 
u Hrisovulji Štefana Dušana što ponovo, posredno, govori o pravcima 
doseljavanja krajem XIV i tokom XV veka). 353 

ISLIVOVIK, selište 1455. (Svrljig = s. Šljivovik, opština 
Svrljig) 354 vidi ISLIVOVIK. 

ISLIVOVIK, 1560. (Polomje = s. Slivovik, Mihajlovgradski 
okrug) 355 , vidi ISLIVOVIK. 

ISMRDAN, drugo ime JEZERO 1560. (Polomje = s. Smrdan, 
danas je deo s. Inovo, Mihajlovgradski okrug) 356 od slov. smrdan 
„ustajala smrdljiva voda". Drugo ime je od slov. jezero što potvrduje 
naše razrešenje ojkonima (upor. Smrdan, ime skeli na Drini kod 
Loznice u Srbiji /Kod Smrdana blizu ima jedna bara, koja smrdi na 
sumpor.../, hidr. Smrdan /rijeka u Bjelopavličima, zla za piče/, top. 
Smrdan u nekadašnjem okrugu beogradskom i knjaževačkom u Srbiji 
itd.). 357 

ISMRDAN, drugo ime NOVO SELO 1560. (Polomje = top. 
Smrdana, na medi atara s. Dolni i Gorni Gabar i s. Slanovo, 
Mihajlovgradski okrug) 358 , vidi ojk. ISMRDAN. 

ISPALO, 1560. (Črna Reka) 359 od slov. spalo „mesto, gde se 



< 



spava; mesto za spavanje" (upor. prež. Spalovič i oron. Durmitor 
vi. durmitor „onaj koji spava", Visitor < vi. visitor „onaj koji sanja" 
itd.). 

ISREZNICE, 1560. (Zagorje) 361 od slov. srezm „srezan" + ice. 



352 BHBC, str. 134; Miscellanea 2, 1478-81., str. 153 

353 Rječnik JAZU 65, str. 550 

354 BHBC, str. 80 

355 BHBC, str. 112 

356 BHBC, str. 100 

357 Rječnik JAZU 66, str. 776 

358 BHBC, str. 112 

359 BHBC, str. 104 

360 Rječnik JAZU 66, str. 942 

361 BHBC, str. 113 



84 Slavoljub Gacovič 



ISTAKINO, 1560. (Zagorje = s. Stakevci, Mihajlovgradski okrug) 362 
ISTANIKA, 1455. = ISTANKA, 1483, 1560. (Banja) 363 od l.i. 



ISTAJKOVCE, 1455. = STAJKOVCE, 1466. (Belgrad) = 

KINO, 1560. (Z 
od l.i. Stajk(o) + ovce 

ISTANIKA 
Stanika ili Stanka. 

ISTANILOVCE, 1455, 1483. (Gelvije) 364 od l.i. Stanil(o) + 
ovce. 

ISTANISLAV, 1455. = STANISLAVOVCE, 1483. = 
ISTANILOVCE, 1560. (Timok = top. Stanilovo, atar s. Štrpci*, 
opština Knjaževac) 365 od l.i. Stanil(o) + ovce. 

ISTANISLAVOVCE, 1560. (Polomje) 366 od l.i. Stanislav + 



ovce. 



ISTANKOVCE, 1560. (Polomje) 367 od l.i. Stank(o) + ovce. 



ISTARKRLE, selište 1455. = ISTARO GRLO, 1560. (Zagorje 
= top. Staro Grlo, atar s. Gramade, Mihajlovgradski okrug) 368 od slov. 
prid. staro i slov. grlo „klanac, ždrelo". 

ISTORINCE, selište 1455. ( ? ) 369 od prot. I- (nisu svi ojkonimi 
izvedeni od prot. I- i ostatka reči več je to I- redovno pisao turški pisar 
zbog svog izgovora) + l.i. Štor (upor. prež. Štor u koparskom kotam u 
Istri i prež. Storčič u Pagu 1399. godine) 370 + ince. 

ISTOCI, 1455. = USTOČCE, 1466. = ISTOCI, 1560. (Banja = 
mahala Istoci s. Čitluk, opština Sokobanja) 371 od slov. hidr. istoci 
„izvori". 

ISTRAŽARICE, 1560. (Črna Reka = top. Straža, atar s. Krivi 
Vir, opština Boljevac) 372 od slov. stražarica „na kuli kao mala 
šiljbokana" (< slov. straža „vršenje stražarske službe" < osnove štor g 



BHBC, str. 88, 146; Miscellanea 2, 1466, str. 59 



362 

363 BHBC, str. 83, 133 

364 BHBC, str. 69, 136 

365 BHBC, str. 67, 136 

366 BHBC, str. 122 

367 BHBC, str. 113 

368 BHBC, str. 59, 1 19, 124 

369 BHBC, str. 80 

370 Rječnik JAZU 69, str. 63 1 

371 BHBC, str. 86, 132 

372 BHBC, str. 153 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 85 

+ ja 373 + arica; upor. top. Stražarica u Vasojevičima i top. u s. 
Ledinama u Kučima, Črna Gora 374 ). 

ISTRAČEVICE, 1455. = STRIČEVCE, može se citati i 
STRIČEVICA, 1466. = ISTRIČEVICE, 1560. (Banja = top. 
Stričevica, atar s. Čitluk, opština Sokobanja) 375 od slov. fit. stric 
„cardus" + evice. 

ISTREZIŠTE, 1455. = ISTREŽIŠTE, 1560. (Zagorje = top. 
Stražište, atar s. Ošljane, opština Knjaževac) 376 od slov. stražište 
„mesto gde se daje straža" 377 (< slov. straža + iste). 

ISTUBLA, drugo ime VESELICA 1560. (Črna Reka = top. 
Veselica, atar s. Dobro Polje, opština Boljevac) 378 od slov. stubla 
„truncus cavus aquae colligendae, šupalj panj ukopan oko izvora" 
(upor. s. Stubla u nekadašnjem jablaničkom srezu vranjskoga 
okruga) 319 . Drugo ime potice od slov. fit. veselica „anchusa 
officinalis" (upor. rus. veselka „ajuga reptans", polj. wiesiolek 
„oenotera"). 3&0 

ISTUDENE BUČIE, 1560. (Polomje = s. Studeno Buče, 
Mihajlovgradski okrug) 381 od slov. prid. studeno i slov. bučje koje 
neče biti od bukva več od buk „izvor vode gde se čuje buka" na šta 
ukazuje i prid. studeno. 

ISTUDENI VIR, 1560. (Črna Reka) 382 od slov. prid. studeni i 
slov. vir. 

IŠTITAR, 1455. = IŠTITAR, drugo ime VIDOVCE, 1560. 
(Timok = s. Štitarac i s. Vidovac, opština Knjaževac) 383 od slov. štitar 
„scutarius". Drugo ime potice od l.i. Vid(a) + ovce. 



373 Rječnik JAZU 69, str. 692 
'"' Rječnik JAZU 69, str. 701 

] 

376 - 



375 BHBC, str. 87, 152; Miscellanea 2, 1466, str. 37 
' BHBC, str. 57, 113 

377 



Rječnik JAZU 69, str. 704 



378 BHBC, str. 104 

379 Rječnik JAZU 70, str. 795 

380 Rječnik JAZU 80, str. 766 

381 BHBC, str. 120 

382 BHBC, str. 106 

383 BHBC, str. 72 (grafrja IŠUTAR), 79, 130, 156 



86 Slavoljub Gacovič 

JABLANICE, 1455, = JABLANICA, 1466. (Gelvije) = 
JABLANICE, 1560. (Črna Reka) = Gorne JABLANICE, 1455, 
1466. (Gelvije), 1454-79, 1560. (Črna Reka = s. Jablanica, opština 
Boljevac) 384 od slov. fit. jablan „Populus pyramidalis" + ica i slov. 
prid. gornje. 

JABLANOVIK, 1466, (Gelvije), 1560. (Črna Reka) 385 od slov. 
jablanovik „mesto sa jablanovima, jablanova šuma" (< slov. fit. jablan 
„Populus pyramidalis" + ovik), poput šljivovik „mesto sa šljivama" 
(upor. „selu je Slovinju išla meda, na Jablanovik" 1336-1347. 
godine). 386 

JABUKOVAC, 1530-35. = JABUKOVCE, 1560. = 
JABUKOVAC, 1586. (Fetislam = s. Jabukovac, opština Negotin) 387 
od slov. fit. jabuk(a) „Pyrus malus L., fructus" (upor. s. Jabukovac u 
nekadašnjem srezu aleksinačkom, u nekadašnjem okrugu niškom) + 
ovac. 

JAVOROVCE, 1560. (Timok) 388 od slov. prid. javorov (< slov. 
fit. javor " Acer platanoeides Linn." ) + ce. 

JAZAVAC, 1530-35. = JAZOVIC, 1560. = JAZAVAC, 1586. 
(Krivina = hidr. Jazavački potok koji se uliva u Čubarsku reku, atar s. 
Brestovca, opština Negotin) 389 od slov. zoon. jazavac ,Meles taxus 
Pall." (upor. top. Jazavac u nekadašnjem okrugu kragujevačkom i 
šabačkom) . 

JAKOMIR, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam = top. Jakomir, 
atar grada Kladova) 391 od l.i. Jakomir. 

JANKOVO, 1530-35. = JANKOVA, 1560. = JANKOVO, 
1586. (Krivina) 392 od l.i. Jank(o) + ovo. 



384 BHBC, str. 69, 71, 102, 126; Miscellanea 2, 1466, str. 37; Miscellanea 
15, str. 11; HBH, str. 155, tabela I, redni broj 5 

385 BHBC, str. 105; Miscellanea 2, 1466, str. 24 

386 Rječnik JAZU 14, str. 385 

387 BHBC, str. 111; TEM 31-32, str. 79, 105 

388 BHBC, str. 107 

389 BHBC, str. 100; TEM 31-32, str. 81, 106 

390 Rječnik JAZU 15, str. 501 

391 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79, 103 

392 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81, 108 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 87 



okrug) 393 izveden sinkopom od l.i. Jar(i)l(o) + ovce. 

JASEN, 1560. (Vidin = s. Jasen, Mihajlovgradski okrug) 394 od 

JASENICE, selište 1560. (Zagorje) 395 od slov. fit. jasen + ice. 
JASENOVIK, 1560. (Banja) 396 od slov. jasen + ovik (upor. 



JARLOVCE, 1560. (Polomje = s. Jarlovica, Mihajlovgradski 

;) 393 izveden sinkopo 

JASEN, 1560. (VI 
slov. fit. jasen ,fraxinus". 

JASENICE, selište 

JASENOVIK, 15( 
šljivovik, jablanovik itd.). 

JASENOVCE, 1560. (Črna Reka) 397 od slov. fit. jasen + ovce. 

JASENCE, 1560. (Črna Reka = top. Jasenak, atar s. Krivog 
Vira, opština Boljevac) 398 od slov. fit. jasen + ce. 

JASENCE BUČINCE, 1560. = JASENAC BUČINA, 1586. 
(Fetislam = top. Jasenac, atar s. Jasenice, opština Negotin) 399 od slov. 
fit. jasen + ce i bučin(a) „bukova šuma" 400 + ce. 

JASIKA, selište 1560. (Svrljig) 401 od slov. fit. jasika „Populus 
tremula L". 

JASIKOVA, 1560, 1586. (Fetislam = s. Velika i Mala 
Jasikova, opština Zaječar) 402 od slov. fit. jasika + ova. 

JASIKOVICA, 1530-35. = JASIKOVCE, 1560. = 
JASIKOVICA, 1586. (Krivina = s. Mali i Veliki Jasenovac, opština 
Zaječar) 403 od slov. jasik(a) (vidi ojk. JASIKOVA) + ovica. 

JASIKOVCE, 1560. (Timok = top. Jasikovac, atar s. Donje 
Zuniče, opština Knjaževac) 404 od slov. jasik(a) + ovce. 

JASIKOVCE, selište 1560. (Črna Reka = top. Jasikovac, atar 
s. Boljevca, opština Boljevac) 405 , vidi ojk. JASIKOVCE. 



393 BHBC, str. 100 

394 BHBC, str. 116 



BHBC, str. 141 



395 

396 BHBC, str. 1 1 1 

397 BHBC, str. 107 

398 BHBC, str. 132 

399 BHBC, str. 108; TEM 31-32, str. 102 

400 C#3 XXXII, str. 277 

401 BHBC, str. 158 

402 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 104 

403 BHBC, str. 100; TEM 31-32, str. 81, 106 

404 BHBC, str. 131 

405 BHBC, str. 132 



Slavoljub Gacovič 



JASTREBOVCE, selište 1560. (Črna Reka) 406 od slov. ornit. 
termina jastreb „vultur" + ovce. 

JELAŠNICA, 1466. = JELEŠNICE, 1560. (Timok = s. 
Jelašnica, opština Knjaževac) 407 od slov. fit. jel(a) „alnus" + -aš- > -eš- 
+ niča (upor. „Vb meste rekomemb Jeblšbci vbzdviže dvorb"; „Zade joj 
se košulja za zeleno jelašje"; s. Jelašnica „u okrugu crnoriječkom... 
kneževačkom... niškom... vranjskom", hidr. Jelašnica „u okrigu 
užičkom... vranjskom") . 

JELAŠNICA, 1466. (Vinišnica) 409 , vidi ojk. JELAŠNICA. 

JELENKOVA, 1560. (Črna Reka) 410 od l.i. Jelenk(o) + ova. 

JELEŠNICE Drugo, 1560. (Timok) 411 , vidi ojk. JELAŠNICA. 

JELEŠNICE, drugo ime GRADINICE 1560. (Polomje) 412 , vidi 
ojk. JELAŠNICA. Drugo ime je nastalo od slov. dem. pl. gradinice 
„puno malih gradina, bašti". 

JELEŠNICE, 1455. = JELAŠNICA, 1530-35. = JELEŠNICE, 
1560. = JELAŠNICA, 1586. (Krivina = s. Jelašnica, opština 
Zaječar) 413 , vidi ojk. JELAŠNICA. 

JELOŠIK, 1560. (Črna Reka) 414 od slov. fit. jelš(a) s 
umetnutim samoglasnikom -o- + ik. 

JELHOVA, 1455, 1483. = JELOVCI, 1454-79. (Črna Reka) 415 
od slov. fit. jelh(a) „alnus glutinosaf. Betulaceae" + ova. 

JEHOVAC, 1530-35. = JEHOVCE, 1560. = JEHOVAC, 1586. 
(Fetislam = nalazilo se u ataru s. Kobišnice, opština Negotin) 416 od 
slov. prid. jehov(a) (< slov. fit. je/l/ha „listopadno drvo Alnus 
glutinosa iz fam. Betulaceae, koje raste po vlažnim mestima, obično 



' BHBC, str. 107 

40« 



107 BHBC, str. 118; Miscellanea 2, 1466, str. 51 



1 Rječnik JAZU 15, str. 575, 588 

409 Miscellanea 2, 1466, str. 20 

410 BHBC, str. 104 

411 BHBC, str. 118 

412 BHBC, str. 145 

413 BHBC, str. 76, 100; TEM 31-32, str. 81, 106 

414 BHBC, str. 105 

415 BHBC, str. 59; HBH, str. 137 

416 BHBC, str. 1 1 1; TEM 31-32, str. 78, 105 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 89 

duž reka i potoka") + ac (upor. u sumarnom tefteru za „Krajište Isa- 
bega /iz iste, 1455.g./:..Jelhova /Jova ist. od Novog Pazara/") 417 . 

JOVIŠTE, selijte 1478-81. (Svrljig = sejalište s. 
ISLIVOVIK) 418 od slov. jovište „mesto sa jovama, jovina šuma" (< 
slov. fit. jov/a/ + iste). 

JOŠANICE, 1455, 1560. (Banja = s. Jošanica, opština 
Sokobanja) 419 od slov. fit. još(a) „alnus" + anice (upor. s. Jošanica „u 
okrugu aleksinačkom... požar evačkom... topličkom... sarajevskom" 
itd.) 420 . 

KALATINCE, 1455. (Vidin = top. Galetinci, atar s. Drenovca, 
Mihajlovgradski okrug) 421 od l.i. Galet(a) + ince. 

KALINOVCE, selište 1560. (Črna Reka) 422 od l.i. Kalin (< 
slov. fit. kalina f. „biljka ligustrum vulgare") + ovce (upor. rum. 
posudenicu calin m. „viburnum opulus 2 , calina f." „plod", dem. 
calinuta, calinet „šuma gde raste kalina"; top. Kalinovik „kalinova 
šuma" u Bosni, kalinovica „šumsko drvo kao obzovka"). 423 

KALIČINE, 1455. = Dolne KALIČINE, 1455, 1466, 1560. 
(Timok = s. Kaličina, opština Knjaževac) 424 od slov. augm. kaličine f. 
pl. „mesta s puno kala". 

KALUTIN, 1530-35, 1560, 1586. (Krivina = top. Kalatin, atar 
s. Koprivnice i Čokonjara, opština Zaječar) 425 od slov. kalat(i) „grabiti 
vodu" + in. 426 

KALUTIN, selište 1560. (Krivina) 427 , vidi ojk. KALUTIN. 

KAMENICA, 1530-35. = Dolne KAMENICE, 1560. = D. 
KAMENICA, 1586. (Fetislam = s. Velika Kamenica, opština 
Kladovo) 428 , vidi KAMENICA. 



417 OEJLZ4, str. 26 

418 HEH, str. 154 

419 BHBC, str. 90, 121, 133 

420 Rječnik JAZU 16, str. 663 

421 BHBC, str. 62 

422 BHBC, str. 107 

423 ER II, str. 21 (kalina) 

424 BHBC, str. 72, 130; Miscellanea 2, 1466, str. 36 

425 BHBC, str. 100; TEM 31-32, str. 81, 106 

426 Rječnik JAZU 16, str. 766 

427 BHBC, str. 205 



90 Slavoljub Gacovič 

KAMENICA, 1530-35. = Gorne KAMENICE, 1560. = G. 
KAMENICA, 1586. (Fetislam = s. Mala Kamenica, opština 
Negotin) 429 , vidi KAMENICA. 

KAMENICA, 1530-35. (Fetislam = verovatno s. Mala 
Kamenica, opština Negotin) 430 od slov. kamenica „korito u kamenu na 
reci, alveus". 

KAMENICE, 1560. (Zagorje) 431 , vidi ojk. KAMENICA. 

KIVEŠTICE, 1455. = KIFEŠTICE, 1455. = KIJAVČICA, 
1466. = KIEVŠTICE, 1560. (Banja = top. Keštica i hidr. Keštica, atar 
s. Mužinca, opština Sokobanja) 432 od l.i. Kij 433 + ev + hidr. suf. štica 
(upor. hidr. Fun-štica, Velika i Mala Seka-ščica) 434 . 

KIJEVO, 1530-35. = KIEVA, 1560. (Krivina = top. Kijevo i 
hidr. Kievska reka, atar s. Bračevca, opština Negotin) 435 od l.i. Kij + 
evo (upor. top. Kijevo, Dalmacija; top. Kijevo, srez podrinski; Kiev na 
Dnjepru, polj. Kijewo, češ. Kyjov) 



43<> 



437 



KILADNA , 1560, 1586. (Črna Reka) 4 " od slov. kladnja „hrpa 



438 



gomila" (< slov. klada „veliki kamen") 

KISELEVA, 1560. (Polomje = s. Kiseljevo, Mihajlovgradski 
okrug) 439 od slov. fit. kisel „Oxalis acetosella" + eva (upor. ojk 
MAKREŠ < vi. fit. makreš „kiseliš"). 

KLADORUP, 1560. (Zagorje = s. Kladorup, Mihajlovgradski 
okrug) 440 od praslov. kladorub(i) „drvodelja" (upor. Kladorudnica 
kladwrwdnc- u oblast Brankoviča, opširni katastarski popis iz 1455 



428 BHBC, str. 140; TEM 31-32, str. 78, 104 

429 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 78, 103 

430 TEM 31-32, str. 78 

431 BHBC, str. 140 

432 BHBC, str. 84, 153; Miscellanea 2, 1466, str. 61 

433 REW I-III, str. 555-556 

434 On XI, str. 77, 85 

435 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81 
436 ERII, str. 78(kijak) 

437 BHBC, str. 106 

438 Rječnik JAZU 18, str. 22, 26 

439 BHBC, str. 145 

440 BHBC, str. 124 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 91 

godine, tj. nije očuvano verno starije Kladorubnica, ali ne ni redukcija 
kao u današnjem Kladernica. 441 ). 

KLADUŠNICA, 1530-35. = KLADERIŠNICE, 1560. = 
KLADUŠNICA, 1586. (Fetislam = s. Kladušnica, opština Kladovo) 442 
od slov. kladuš(a) „kladarica, vodenica na velikim vodama koja stoji 
na izdubljenim kladama" 443 + niča. 

KLENOVCE, 1560. (Črna Reka = s. Klenovac, opština 
Zaječar) 444 od slov. fit. klen ,/icer campestre" + ovce. 

KOBILA, 1455. = KOBILE, 1454-79. = KOBILA, 1560. (Črna 
Reka = top. Kobilje i hidr. Kobilje, atar s. Zlota, opština Bor) 445 od 
slov. zoon. kobila „equa". 

KOVAČ, selište 1455, 1466, 1483, 1560, 1586. (Timok = hidr. 
Kovački potok koji izvire ispod Budimirovačkog sedla i Lasovačke 
planine, a uliva se kod s. Bučja u Bučansku reku. Prema popisu iz 
1483. selište Kovač je sejalište s. Budimirovci, a prema popisu iz 
1586. nalazilo se u bližini Budimirovaca, opština Knjaževac) 446 od l.i. 
Kovač. 

KOVAČEVCE, 1455. = KOVAČICE, 1560. (Polomje = s. 
Kovačica, Mihajlovgradski okrug) 447 od l.i. Kovač + evce. 

KOVAČOVCE, selište 1560. (Zagorje = verovatno s. Gorna 
Kovačica, Mihajlovgradski okrug) 448 , vidi ojk. KOVAČEVCE. 

KOZILE, 1455. = KOZEL, 1560. (Timok = s. Koželj, opština 
Knjaževac) 449 od stslov. prisv. prid. kozbljh < stslov. zoon. kozbh. 
„jarac" („1 gradb slavny Nyšb i gradb Svrbljig-b i gradb Ravbnyj i grad 
Kobzljb" koje je Stevan Nemanja porušio i „do temelja iskorenio" o 



441 On III, str. 50 

442 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79, 103 

443 PeHHHK CAHY 9, str. 534 (kladuša) 

444 BHBC, str. 104 

445 BHBC, str. 66, 106; HEH, str. 143 

446 BHBC, str. 61, 130; Miscellanea 2, 1466, str. 33 

447 BHBC, str. 72, 206 

448 BHBC, str. 140 

449 BHBC, str. 57, 1 16 



92 Slavoljub Gacovič 

čemu u Nemanjinoj biografiji piše njegov sin Stevan Nemanjič u XIII 
veku na stcslov. jeziku). 450 

KOZIČNICE, selište 1466. ( ? ) 451 od slov. zoon. kozic(a) 
„mala koza" + niče. 

KOZNINA, selište 1466. = KOZNICA, selište 1478-81. 
(Zagorje) 452 od slov. zoon. koz(a) „capra" + niča (upor. s. „Kozbnica 
kričanovska koje carica Jevdokija s crkvom bogorodičinom u 
Arhiljevici dade Hilandaru " ). 

KOINCE, 1560. (Zagorje) 454 od l.i. Koj(a) 455 + ince. 

KOJBOVCE, 1455. = KUMINCE, 1466. = GUJBUCE, 1478- 
81. = GAJBUGE, 1560. (Banja = top. Gajbudže, atar s. Vrbovca*, 
opština Sokobanja) 456 od slov. gajb(a)(upor. kajba) „mala kuča 
spletena od pruča u kojoj leti prebivaju pastiri" (upor. mlet. gheba, 
cheba i ital. gabbia valjda od gajba, caiba; kletb, ajat ili vajat, stasina, 
ižina) 457 + vi. dem. suf. uca (upor. vi. kas-uca „kuč-ica", kreng-uca 
„granč-ica" gde se očito vidi da vi. suf. uca dolazi na mesto slov. suf. 
ica). 

KOJMANOVCE, 1455. = GOJMANOVCE, 1466. = Puste 
GOJMANOVCE, selište 1560. (Svrljig = s. Gojmanovac, opština 
Svrljig) 458 od l.i. Gojman 459 + ovce (upor. hidr. Gojmanovska reka „u 
okrugu kneževačkom" u Srbiji) ' . 

KOLAROVCE, 1530-35, 1560. (Krivina) 461 od l.i. Kolar 
(upor. prež. Kolarov) + ovce. 



450 Rječnik JAZU 20, str. 415 

451 Miscellanea 2, 1466, str. 53 



452 Miscellanea 2, 1466, str. 42; Miscellanea 2, 1478-81, str. 168 

453 Rječnik JAZU 20, str. 422 

454 BHBC, str. 100 

455 KHC II, str. 329 

456 BIIBC, str. 85, 1 51; Miscellanea 2, 1466, str. 66; Miscellanea 2, 1478- 
81, str. 168 

457 Rječnik JAZU 9, str. 18, 69 

458 BHBC, str.79, 158; Miscellanea 2, 1466, str. 20 

459 Uporedi l.i. Kojman, Aldoman itd. 

460 Rječnik JAZU 10, str. 247 

461 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 93 

KOLETKOVCE (POLETKOVCE), 1455. 

POLETKOVICA, 1466. (Vidin = s. Poletkovci, Mihajlovgradski 
okrug) 462 od l.i. Poletk(o) + ovce. 

KOLOVRTAC, 1560. (Timok) 463 od slov. kolovrt „dublje 
mesto u reci gde se voda okreče, kovitlac, vrtlog" 464 + ac. 

KOPATNICE, selište 1560. (Črna Reka) 465 od slov. kopat(i) + 
niče. 

KORBAČ, 1455. = KRUBCE, 1466. (Belgrad = top. Krupec, 
atar grada Belogradčika, Mihajlovgradski okrug) 466 od slov. krup(a) 
„vrsta sitnog grada, sugradica; grad, tuča" + ac (upor. l.i. Krupa, grad 
Krupa na Uni, selo i manastir Krupa u Dalmaciji blizu Obrovca 467 ). 

KORITA, 1560. (Zagorje) 468 , vidi ojk. KORITO. 

KORITO, 1455. = KORITA, 1466. = KORITO, 1560. (Timok 
= s. Staro Korito, opština Knjaževac) 469 od slov. korito "alveus". 

KORIČICE, selište 1560. (Polomje) 470 od slov. korit(a) + ice. 

KOSEVA, 1560. (Črna Reka) 471 od slov. ornit. termina kos 
„merla" + eva. 

KOSEVO, 1466, (Timok) 472 , vidi ojk. KOSEVA. 

KOSOVA, 1455, 1560. = KOSOVO, 1586. (Krivina = s. 
Kosovo, Mihajlovgradski okrug) 473 vidi ojk. KOSEVA (upor. prež. 
Kosovljanovič u s. Halovu čiji su preči nekada došli iz ovog sela u 
Bugarskoj). 



462 BHBC, str. 65; Miscellanea 2, 1466, str. 28 

463 BHBC,str. 107 

464 Možda od slov. kolovrt "rudarsko kolo/točak za vadenje rude" jer u 



Timoku ima rudarskih kopova. 

465 BHBC, str. 127 

466 BHBC, str. 87; Miscellanea 2, 1466, str. 52 

467 PeHHHK CAHY 10, str. 698 

468 BHBC, str. 118 

469 BHBC, str. 66, 126; Miscellanea 2, 1466, str. 31 

470 BHBC, str. 117 

471 BHBC, str. 125 

472 Miscellanea 2, 1466, str. 35 

473 BHBC, str. 70, 102; TEM 31-32, str. 108 



Slavoljub Gacovič 



KOTAR, 1455, 1466. (Gelvije), 1560. (Črna Reka = hidr. 
ski potok, atar s. Mirova, opština B( 
„omeden seoski pašnjak" avarskoga porekla. 



Kotarski potok, atar s. Mirova, opština Boljevac) 474 od slov. kotar 



KOCUROVCE, 1560. = KOČUNOVCI, 1586. (Krivina) 475 od 
porodičnog nadimka Kočunovci. 

KOSAVA, 1560. (Vidin = s. Kosava, Mihajlovgradski 
okrug) 476 od slov. kosava „istočni vetar" („ne mislim da je srodno s 
tur. qušluq, jutro, kao istočni vjetar" 477 ). 

KOŠARNIK, 1560. (Polomje = s. Košarnik pripojeno s. 
Golema Kutlovica, Mihajlovgradski okrug) 478 od slov. košarnik 
„mesto gde ima košara" (upor. s. Košarnik „u okrugu 
biogradskom") . 479 

KRAGUJOVCE, 1560. (Črna Reka = hidr. Kragujevac, atar s. 
Koprivnice, opština Zaječar) 480 od l.i. Kraguj (< stslov. ornit. termina 
kragoyi „vrsta ptice koja se pripitomi pa hvata druge ptice kao soko") 
+ ovce. „Etimologija reči kraguj nije sasvim jasna. Ranije se smatralo 
da je ta reč pozajmljena iz turskog jezika. Medutim, prema najnovijim 
ispitivanjima, izgleda da ta reč pripada čagatajskom jeziku." 481 (upor. 
s. KragoyievbCb, koje se prvi put spominje u povelji Vuka Brankoviča 
od 15. avgusta 1376. godine, kojom se daruju zemljišni priloži 
manastiru Hilandaru). 482 

KRADEŠNICE, 1455. = GRADEŠNICA, 1560. (Banja = hidr. 
Gradašnica, pritoka Moravice, opština Sokobanja) 483 od slov. gradeš 
„mesto starog grada" (upor. top. Gradeš „u okrugu rudničkom" u 
Srbiji 484 ) + niče. 



474 BHBC, str. 75, 126; Miscellanea 2, 1466, str. 17 

475 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 107 

476 BHBC, str. 99 

477 Rječnik JAZU 20, str. 382-383 

478 BHBC, str. 122 

479 Rječnik JAZU 20, str. 382 

480 BHBC, str. 103 

481 On II, str. 151-152 

482 On II, str. 151 

483 BHBC, str. 85, 132 

484 Rječnik JAZU 10, str. 365 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 95 

KRASINCE, 1455, 1483. (Zagorje ), 1560, 1586. (Krivina = 
top. Krasnički del i Krasničko brdo, izmedu atara Velike Jasikove i 
Koprivnice, opština Zaječar) 485 od l.i. Kras(a) + ince. 

KRASNA s manastirom KRASNA 1530-35, 1586. (Krivina = 
top. Krasna i top. Manastir, atar s. Koprivnice, opština Zaječar) 486 od 
slov. prid. krasna „koja se odlikuje neobičnom skladnošču forme, 
oblika i proporcija, veoma lep, divan" verovatno po samom izgledu 
manastira koji je bio smešten u neposrednoj bližini. 

KRBOVCE, selište 1455. ( ? = top. Grbovec, Mihajlovgradski 
okrug) 487 od slov. grb(a) „ispupčenje zemljišta ili čega drugog" + 
ovce. 

KRIVA BARA, 1560. (Polomje = s. Kriva Bara, 
Mihajlovgradski okrug) 488 od slov. prid. kriva i slov. hidr. bara. 

KRIVODOL, 1455, 1560. (Polomje = Krivodol, mahala s. 
Trajkova, Mihajlovgradski okrug) 489 od slov. prid. krivo + slov. dol. 

KRIVODOL, selište 1455. (Vinišnica = hidr. Krivi Do, atar 
grada Kule, Mihajlovgradski okrug) 490 , vidi ojk. KRIVODOL. 

KRILINA, selište 1455. ( ? ) = KULINA, selište 1466. (Timok 
= top. Kulina, atar s. Ravne, Koželja i Vrbice, opština Knjaževac) 491 
od slov. kulina (upor. mnoštvo top. Kula, Kulina, Kulište itd.). 

KRLIŠTE, 1454-79. = GRLIŠTE, 1560. (Črna Reka = s. 
Grlište, opština Zaječar) 492 od slov. grlište „grlo" 493 (iznad s. Grlišta 
nalazi se klisura Grlo, Ždrelo, gde se sada nalazi brana grliškog 
jezera). 

KRNILOVCE, 1455, 1483. (Zagorje) 494 od slov. zoon. 
krnjil(o) „jarac krnjih ili zatupastih rogova" + ovce. 



485 BHBC, str. 71, 102, 206; TEM 31-32, str. 108 

486 TEM 31-32, str. 80, 107 

487 BHBC, str. 74 

488 BHBC, str. 118 

489 BHBC, str. 90 

490 BHBC, str. 74 

491 BHBC, str. 76; Miscellanea 2, 1466, str. 50 

492 BHBC, str. 127; IBI, str. 115 

493 PeHHHK CAHY 3, str. 644 

494 BHBC, str. 60 



96 Slavoljub Gacovič 



danas s. Deljac) 495 od slov. ornit. termina krnjol(ac) „kanarin(ac)". 496 

LA r 
Slatina, opština Bor) 497 od slov. prid. krčena i slov. slatina (vidi 

KUPINAC, selište 1560. (Banja) 498 od slov. fit. kupin(a) 



KRNOL, 1560. (Zagorje = s. Krnol koje je iščezlo oko 1870, 

s. Deljac) 495 od slov. ornit. termina krnjol(ac) „kanarin(ac)". 496 

KRČENA ISLATINA, 1560. (Črna Reka = verovatno s. 

i, opština 
ojk.SLATINA). 

KUPINA 
„rubus fructicosus Linn." + ac. 

KUPINAC, 1530-35, 1560, 1586. (Krivina) 499 , vidi ojk 
KUPINAC. 

KURŠAVA, 1455. = KURŠEVO, 1466. = KRUŠEVO, 1478- 
81. = KRUŠEVA, 1560. (Banja = top. Kruševo, atar s. Dugo Polje*, 
opština Sokobanja) 500 od slov. prid. kruševo (< slov. fit. kruš/ka/ + 
evo). 

KURŠEVA, 1455. = KRUŠEVA, 1560. (Črna Reka = top. 
Kruševo, atar s. Sumrakovca*, opština Boljevac) 501 , vidi ojk. 
KURŠAVA. 

KUSJAK, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam = top. Kusjak, atar s. 
Dušanovca, opština Negotin) 502 od slov. kusak „podobna sprava 
kojom se riba po sprudu lovi" (Kusjak je pre II svetskog rata bilo 
glavno trgovačko pristanište na Dunavu. Tu su bili magacini 
beogradskih, peštanskih i bečkih trgovaca i državno stovarište soli i 
petroleuma.). 503 

KUTOVA, 1455, 1560. (Vidin = s. Kutovo, danas sastavljeno s 
naseljem Antimovo u s. Zlaten Rog, Mihajlovgradski okrug) 504 od 



495 BHBC, str. 207 

496 i 



' PeHHHK CAHY 10, str. 625 

497 BHBC, str. 106 

498 BHBC, str. 132. Možda je to isto što i ojk. KUBJAC u nahiji Banja 
blizu ojk. ČERKOVCE (BHBC, str. 83) 

499 

500 



499 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81, 109 



BHBC, str. 90, 151; Miscellanea 2, 1466, str. 65; Miscellanea 2, 1478- 
81, str. 169 

501 BHBC, str. 58, 145 

502 BHBC, str. 111; TEM 31-32, str. 79, 105 

503 CE3 LV 29, str. 236 

504 BHBC, str. 71, 120 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 97 

slov. prid. kutova (< slov. kut „veči ili manji deo neke teritorije 
/zemlje, mesta/, kraj, predeo" + ova). 

KUTOVO, 1530-35. = KUTOVA PUSTA, 1560. (Krivina) 505 , 
vidi ojk. KUTOVA i slov. prid. pusta „napuštena". 

LALOMIROVCE, 1455, 1483. (Zagorje) = LALOMIROVCE, 
1560. (Polomje) 506 od 1. i. Lalomir + ovce. 

LACKOVA, 1530-35. = LASKOV A, 1560, 1586. (Krivina = 

cri*7 SOS 

top. Laskova, atar s. Rečke. opština Negotin) od l.i. Lask(o) + 
ova. 

LEKOVA, 1530-35, 1560. = LEČEVO, 1586. (Krivina = top. 
Lečevo, atar s. Rečke, opština Negotin) 509 od l.i. Lek(a) + evo. 

LEKOVEC, selište 1560. (Črna Reka = blizu s. Lasova, 
opština Zaječar) 510 od l.i. Lek(a) + ovec. 

LENIŠTE, 1560. (Timok) 511 od slov. lanište „mesto zasadeno 
lanom". 

LESKOVAC, 1530-35. = LESKOVCE, 1560. (Fetislam = po 
predanju bilo je blizu s. Srbovo na reci Leskovac, opština Negotin) 512 
od slov. fit. lesk(a) „Corylus avellana f. Corjlaceae" + ovac ili od 
slov. les "šuma" + bkovac. 

LESKOVICA, 1466. (Vidin) 513 , vidi ojk. LESKOVAC. 

LEŠNICA, selište 1466. ( ? ) 514 od slov. lešnica „mesto gde ima 
puno leske" (< slov. fit. leska) ili od slov. les "šuma" + niča. 

LIVADICE, selište 1455, 1483. (Vidin = top. Livadica, atar s. 
Selačke, opština Knjaževac) 515 od slov. dem. livadice „mali senokosi" 
(< slov. livada „senokos", pratum). 



505 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81 



BHBC, str. 59, 62, 113,208 



506 

507 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 106 

508 PenHHK CAHY 11, str. 239.: laško "ime domačoj životinji", prež. 
Laskovič i Laskotič 

509 BHBC, str. 101; TEM 3 1 -32, str. 8 1 , 1 07 

510 BHBC, str. 126 

511 BHBC, str. 143 

512 BHBC, str. 111; TEM 31-32, str. 78 

513 Miscellanea 2, 1466, str. 38 

514 Miscellanea 2, 1466, str. 62 

515 BHBC, str. 62 



Slavoljub Gacovič 



LIPO VIČA, 1560. (Črna Reka = hidr. Lipovačka reka, atar s. 
Nikoličeva, opština Zaječar) 516 od slov. fit. lipovica „lipova šuma, 
lipak, lipar". 

LOVA, 1530-35. = LIVOVA, 1560. = LOVA, 1586. (Fetislam 
= top. Lova, atar s. Vajuge, opština Kladovo) 517 od slov. lova „deo 
ribarske mreže" 518 , buduči je selo bilo pored samog Dunava. 

LOVCE, 1560. (Črna Reka = hidr. Lovačka reka, opština 
Zaječar) 519 od slov. lovce „mesto gde se bave lovom" (< slov. lovac). 

LOZAN, 1560. (Timok = blizu selišta Pusta Petruša, opština 
Knjaževac) 520 od slov. fit. lozan „pasulj, grah koji se penje uz pritku" 
(govori se u okolini Knjaževca). 521 

LOZANA, 1455. = LOZANA, 1478-81. =LOZINE, 1560. 
(Svrljig = s. Lozan, opština Svrljig) 522 , vidi ojk. LOZAN. 

LOKVA, 1455. (Vidin) 523 od slov. lokva „malabara, barica". 

LOKVA, 1455. (Banja), 1483. (Črna Reka = top. Lokva, atar s. 
Milušinca, opština Sokobanja) 524 , vidi ojk. LOKVA. 

LOPUŠNICE, 1560. (Timok = top. Lopušanska Glama, atar s. 
Novog Korita, opština Knjaževac) 525 od slov. fit. lopušnica (< slov. 
lopuh „Petasites hybridus koja raste najčešče na vlažnim 
mestima"). 526 

LUŽANI, 1455, 1483. (Timok) 527 od porodičnog nadimka 
Lužani „oni koji žive u lugu" (< slov. lug +jani). 

LUKOVA, 1455. = LUKOVO, 1466. = Gorne i Dolne 
LUKOVA, 1560. (Banja = selište Lukovo, atar s. Trubarevca, opština 



516 BHBC, str. 106 

517 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 78, 103 

518 PeHHHK CAHY 11, str. 524 

519 BHBC, str. 104 

520 BHBC, str. 107 

521 PeHHHK CAHY 11, str. 554 

522 BHBC, str. 78, 135; Miscellanea 2, 1466, str. 135 

523 BHBC, str. 59 

524 BHBC, str. 83, 208 

525 BHBC, str. 130 

526 Pe^HHK CAHY 11, str. 231, 557 

527 BHBC, str. 68, 208 



LUKOVA, 1560. (Svrljig = s. Lukovo, opština Svrljig) 529 , vidi 
LUKOVA, 1560. (Črna Reka = s. Lukovo, opština Boljevac) 530 , 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 99 

Sokobanja) 528 od slov. prid. lukova (< slov. luka „mesto pokraj reke" 
+ ova) 

ojk. LUKOVA. 
LUKOV 

vidi ojk. LUKOVA. 

LUKOVICE, 1560. (Črna Reka) 531 od slov. fit. lukovica 
„mortarium ligneum comminuendo allio". 

LUČOVICE, 1455, 1454-79. = OČUČA, 1466, 1454-79. = 
LUČKOVCE, 1560. (Zagorje) 532 od slov. prid. lučov „koji se odnosi 
na luč; koji je od luča, načinjen od luča borovog drveta, borov" 533 + 
ice. 

LJUTOVCE, 1560. (Zagorje) 534 od l.i. Ljut(a) + ovce. 

MALA REČICE, 1560. (Črna Reka) 535 od slov. hidr. rečica i 
slov. prid. mala. 

MALA SLATINA, 1560. (Črna Reka = verovatno s. Slatina, 
opština Bor) 536 od slov. slatina „mesto gde izvire ili pišti voda slana ili 
nakisela, te dolazi stoka i liže, i po tome se mnoga sela tako zovu" 537 i 
slov. prid. mala. 

MALE DRENOVCE, drugo ime SEVDIŠ, 1560. (Zagorje = s. 
Mali Drenovac, Mihajlovgradski okrug) 538 od slov. fit. dren „cornus 
mascula" + ovce i slov. prid. male. 

MALE ISKROVNICE, 1560. (Črna Reka) 539 od slov. 
skrovnice „zemunice" (< cslov. skrov „skriveno mesto" 540 + niče). 



528 BHBC, str. 87, 126; Miscellanea 2, 1466, str. 39 

529 BHBC, str. 135 

530 BHBC, str. 82, 106 

531 BHBC, str. 104 

532 BHBC, str. 77, 123; HBH, str. 113, 159 

533 PeHHHK CAHY 11, str. 1 187 

534 BHBC, str. 146 

535 BHBC, str. 106 

536 BHBC, str. 104 

537 CpncKH pjenHHK, str. 691 (slatina) i slov. prid. mala 

538 BHBC, str. 123 

539 BHBC, str. 106 

540 PenHHK HCJIOB, str. 237 



MALO DURINCE, 1586. (Krivina) 543 od 1. i. Durin (upor. 1. i. Bajčin, 
Dobrin, Drajčin, Rajkin, Ugrin, Berin, Bojin, Dudin, Kojin itd. 544 ) + ce 



100 Slavoljub Gacovič 

MALI VITANOVAC, 1530-35. = MALE VITANOVCE, 
1560. = MALA VITANOVICA, 1586. (Krivina) 541 od 1. i. Vitan + 
ovac i slov. prid. mali. 

MALKO TRNOVA (= KJUČUK TRNOVA), 1560. (Črna 
Reka) 542 od slov. fit. trn „spina" + ova i slov. prid. malko. 

MALO DURINCE, 1530-35. = MALE DURINCE, 1560. = 

O DURINCI 

n, Drajčin, R 
i slov. prid. malo. 

MALUŠINCI, 1466. = MILUŠINCE, 1560. (Vidin) 545 od 
porodičnog imena Malušinci (< 1. i. Maluš + inci). 

MAHINCE, 1455. = MAHNINCE, 1560. (Timok = s. 
Manjinci, opština Knjažvac) 546 od 1. i. Manj(a) + ince. 

MAČ(I) DOL, 1455. = MEČI DOL, selište 1560. (Svrljig = s. 
Meči Do, opština Svrljig) 547 od slov. prid. mečji i slov. dol. 

MEDVEDIE, 1560. (Fetislam = top. Medvedda Čuka, atar s. 
Plavne, opština Negotin) 548 od slov. prid. medvedže (< slov. zoon. 
medved „ursus" + je). 

MEDVEDOVCE, 1560. (Polomje) 549 od slov. zoon. medved + 
ovce. 

MEDEVNICE, 1455. = MEDOVNICE, 1560. (Polomje = s. 
Medovnica, Mihajlovgradski okrug) 550 od slov. fit. medovnica 
„mednik, cvetne žlezde". 551 

MEDOVNICA, selište 1466. (Polomje ? = verovatno sejalište 
s. Medovnice, Mihajlovgradski okrug) 552 , vidi ojk. MEDEVNICE. 



541 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81, 108 

542 BHBC, str. 119 

543 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81, 108 

544 KHC II, str. 328-329 

545 BHBC, str. 137; Miscellanea 2, 1466, str. 46 

546 BHBC, str. 65, 141, 143, 144 

547 BHBC, str. 80, 135 

548 BHBC, str. 109 

549 BHBC, str. 121 

550 BHBC, str. 67, 68, 113 

551 PeHHHK CAHY 12, str. 295 

552 Miscellanea 2, 1466, str. 32 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 101 



MEDUSOVCE, 1455. = MIDOSEVCE, 1560. (Zagorje = s. 

ševc 
MI 

Milačič). 



Medeševci, Mihajlovgradski okrug) 553 od l.i. Meduš + ovce. 

MILAK, 1455, 1483. (Vidin) 554 od l.i. Milak (upor. prež. 



MILANOVCE, 1560. (Zagorje) 555 od l.i. Milan + ovce. 

MILIVANOVCE, selište 1466. = MIL V AN, 1560. (Zagorje) 556 
od l.i. Milovan + ovce. 

MILINCE, 1560. (Zagorje) 557 od l.i. Milin + ce. 

MILKOVCE, 1455. = MILKOVCE, selište 1478-81. = 
MILKOVCE, 1560. (Svrljig = s. Miljkovac, opština Svrljig) 558 od l.i. 
Milk(o) + ovce. 

MILOVO, 1466. (Vidin) = MILOVO, 1530-35. = MILOVA, 
1560. = MILOVO, 1586. (Krivina) 559 od l.i. Mil(e) + ovo. 

MILOVCE, selište 1466, 1560. (Črna Reka) 560 od l.i. Mil(e) + 
ovce. 

MILOŠEVCE, 1478-81. = MILIJOVCE, selište 1560. (Svrljig 
= top. Miloševica, atar s. Belog Potoka*, opština Knjaževac) 561 od l.i. 
Miloš + evce. 

MILUTINOVCE, 1455. (Vidin) 562 od l.i. Milutin + ovce. 

MILUŠINCE, 1455, 1466, 1560. (Banja = s. Milušinac, 
opština Sokobanja) 563 od l.i. Miluš + ince. 

MIRČEVA, 1560. (Polomje = s. Mirčevo, Mihajlovgradski 
okrug) 564 od l.i. Mirč(a)(upor. l.i. Mircea kod rumunskih 
srednjovekovnih vladara) 565 + eva. 

553 BHBC, str. 59, 100,141 

554 BHBC, str. 82, 209 

555 BHBC, str. 118 

556 BHBC, str. 148; Miscellanea 2, 1466, str. 59 

557 BHBC, str. 100 

558 BHBC, str. 71, 134. Ima grafiju MILIKOVCE; Miscellanea 2, 1478- 
81, str. 149 

559 BHBC, str. 101; Miscellanea 2, 1466, str. 43 

560 BHBC, str. 107; Miscellanea 2, 1466, str. 30 

561 BHBC, str. 134; Miscellanea 2, 1478-81, str. 136 

562 BHBC, str. 58 

563 BHBC, str. 75, 85, 132; Miscellanea 2, 1466, str. 43 

564 BHBC, str. 116. Ima grafiju MIRČAVA 



102 Slavoljub Gacovič 

MLINOVCE, selište 1466. ( ? ) 566 od 1. i. Mlin(a) + ovce. 

MOINCI, 1560. (Zagorje = verovatno s. Moinci, 
Mihajlovgradski okrug) 567 od porodičnog imena Moinci (< 1. i. Moja + 
inci). 

MOMIN BROD, 1560. (Polomje = s. Momin Brod, danas 
sastavljeno s gradom Lomom, Mihajlovgradski okrug) 568 od slov. prid. 
momin „devojčin" (< slov. moma „devojka" + in) i slov. brod „mesto 
gde se prelazi reka, vadum". 

MORAVČE, 1455. (Svrljig) 569 od slov. morav „močvarna 
livada" 570 + ce. 

MOSTIŠTE, drugo ime NOVASEL 1560. (Polomje = 
verovatno s. Novo Selo, Mihajlovgradski okrug) 571 od slov. mostište 
„mesto na kojem se nalazi most" (< slov. most + iste) 572 . Drugo ime 
od slov. prid. novo i slov. selo. 

MOČAR, selište 1466, 1560. (Črna Reka) 573 od slov. močar 
„močina, mokro mesto". 

MRKŠNICE, 1560. (Črna Reka) 574 od slov.zoon. mrkš(a) 
„domača životinja (mužjak), mrke dlake i ime takvoj životinji" 
(govori se u Pirotu) 575 + niče. 

MRŠAVA BELA, 1455. ( ? = s. Gornja Bjala, Mihajlovgradski 
okrug) 576 od slov. prid. mršava i bela. 

MUŽINCE, 1455, 1466, 1478-81, 1560. (Banja = s. Mužinac, 
opština Sokobanja) 577 od slov. mužin(a) „seljak, paor" (govori se u 
Zaglavku) 578 + ce. 



565 DNFR, str. 308 

566 Miscellanea 2, 1466, str. 24 

567 BHBC, str. 123 

568 BHBC, str. 112 

569 BHBC, str. 78 

570 IT, str. 241 

571 BHBC str. 100 

572 PeHHHK CAHY 13, str. 84 

573 BHBC, str. 107; Miscellanea 2, 1466, str. 63 

574 BHBC, str. 105 

575 PeHHHK CAHY 13, str. 84 

576 BHBC, str. 59 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 103 

NEGOVANOVCE, 1455, 1560. (Vidin = s. Negovanovci, 
Mihajlovgradski okrug) 579 od l.i. Negovan + ovce. 

NEDELSKA, selište 1455. = NEDELSKO, selište 1466. = 
NEDELSKA, 1483. (Banja = top. Nedeljska, atar s. Mužinca*, opština 
Sokobanja) 580 od slov. prid. nedeljska (< l.i. Nedelja). 

NENADOVCE, 1455, 1466, 1483, 1560. (Timok = top. 
Nenadovci, atar s. Zubetinca*, opština Knjaževac) 581 od l.i. Nenad + 
ovce. 

NEREZIŠTE, 1466. (Črna Reka = top. Nerezina, atar s. 
Rgotine, opština Zaječar i hidr. Nerezinski potok, atar s. Mirova, 
opština Boljevac) 582 od slov. nerezište „napuštena zemlja, gde se nista 
ne reže" (< slov. nerez + iste). 583 

NEČESLAJ, 1455, 1466, 1560. (Črna Reka = top. Češljaja, 
atar s. Planinice*, opština Zaječar) 584 od slov. nečešljaj m. 
„nepročiščeno, zabito mesto (o zemlji)" prema nečešlja f. „čupava 
žena ili devojka; govori se za pogrdu". 585 

NOVASEL, 1560. = NOVO SELO, derven 1586. (Fetislam = 
zaselak s. Mihajlovca, Novo Selo, opština Negotin) 586 od slov. prid. 
novo i slov. selo. 

NOVASEL, 1560. (Polomje = verovatno s. Novo Selo, 
Mihajlovgradski okrug) 587 , vidi ojk. NOVASEL i MOSTIŠTE. 

OBLAK, selište 1455, 1454-79. = OTLAVA, 1560. (Črna Reka 
= hidr. Oblački potok i top. Oblaka, atar s. Rgotine*, opština 
Zaječar) 588 od l.i. Oblak. 

577 BHBC, str. 84, 151. Ima grafiju MUŠNICE; Miscellanea 2, 1466, str. 
68; Miscellanea 2, 1478-81, str. 166 

578 PeHHHK CAHY 13, str. 244 

579 BHBC, str. 62, 116 

580 BHBC, str. 210; Miscellanea 2, 1466, str. 61 

581 BHBC, str. 60, 108, 141, 143, 210; Miscellanea 2, 1466, str. 19 

582 Miscellanea 2, 1466, str. 24 

583 Rječnik JAZU 35, str. 59 

584 BHBC, str. 73, 104, 210; Miscellanea 2, 1466, str. 26 

585 Rječnik JAZU 34, str. 803 

586 BHBC, str. 1 1 1 

587 BHBC, str. 100 

588 BHBC, str. 72, 106; HEH, str. 111 



OVCICE, 1560. (Fetislam) 591 od slov. dem. ovčice (< slov. 



104 Slavoljub Gacovič 

OBLAČOVCE, 1560. (Svrljig) 589 od l.i. Oblak + ovce. 

OVCI BROD, 1560. (Črna Reka) 590 od slov. prid. ovci „ovilus" 
i slov. brod „mesto gde se prelazi preko reke". 

OVČICE, 1560. ( 
zoon. ovca „ovilla" + ice). 

OGRADIŠTE, selište 1455. = GRADIŠTE, 1466. (Vidin) 592 od 
slov. gradište „mesto sa ruševinama grada" sa dometanjem inicijalnog 
vokala O zbog turške ortografije (upor. ojk. OGRČEVO, 
OKOSOVCE, OPTIČAR i ORUŽNICE). 

OGRČEVO, 1560. (Črna Reka) 593 od slov. prid. grčevo 
„trgovčevo" (< slov. grk "trgovac, dučandija" 594 + evo). 

OKOLUŠTE, 1455. = OKOLIŠTE, 1478-81, 1560. (Svrljig = 
s. Okolište, opština Svrljig) 595 od slov. okolište „mesto gde su bili 
nekadašnji okol-i" („Na širem slovenskom tlu okolje ogradeno mesto 
gde se čuva stoka - negde samo rogata stoka, negde prostor za ovce 
gde stoje pre dojenja, negde pokretni obor..."). 596 

OKOSOVCE, 1455. = OKOSOVCE, 1560. (Banja = bivše s. 
Kosovci, danas verovatno deo s. Blendija, opština Sokobanja; 
zabeležen je i top. Kosovci, atar s. Nikolinca, opština Sokobanja) 597 od 
slov. ornit. termina kos „merla" + ovce. 

OKRAJČINA, 1530-35. = OKRAICE, 1560. = OKRAJČA, 
1586. (Fetislam = top. Okrač, atar s. Urovice, opština Negotin) 598 od 
slov. augm. okrajčina „periferčina" ( vidi rus. okrai/na/ „periferija"). 

OKRUGLICE, 1455. = OKRUGLICA, 1478-81, 1560. 
(Svrljig = s. Okruglica, opština Svrljig) 599 od slov. okruglica „prema 



589 BHBC, str. 134 

590 BHBC, str. 103 

591 BHBC, str. 109 

592 BHBC, str. 75; Miscellanea 2, 1466, str. 46. Mada je 1483. ovaj ojk. 
bio u oblasti (nahiji) Timok, u ataru s. Milušinca, opština Sokobanja 

593 BHBC, str. 106 

594 PeHHHK CAHY 3, str. 637 

595 BHBC, str. 78, 134; Miscellanea 2, 1478-81, str. 141 

596 KHC II, str. 335 

597 BHBC, str. 86,211 

598 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 80, 104 

599 BHBC, str. 79, 158; Miscellanea 2, 1478-81, str. 142 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 105 

nekoj osobini, izgledu tla, ili preuzimanjem toponima za 
ojkonim...". 600 

OKRUGLAC, 1530-35. = OKRUGLICE, 1560. = 
OKRUGLAC, 1586. (Fetislam = nekad s. Okruglaš, Okruglac i 
Koroglaš, danas s. Miloševo u čijoj se bližini nalazi tzv. Koroglaški 
manastir, opština Negotin) 601 , vidi ojk. OKRUGLICE. 

OPTIČAR, 1455, 1483. (Zagorje) 602 od slov. ptičar „onaj koji 
se bavi pticama" (< slov. ornit. termina ptica + ar) sa dometanjem 
inicijalnog vokala O zbog turške ortografrje. 

ORAHOVA LUKA, 1530-35. = OREHOVA LUKA, 1560. = 
ORAHOVA LUKA, 1586. (Fetislam = nalazilo se u bližini današnjeg 
s. Dušanovca, opština Negotin) 603 od slov. prid. orahova/orehova i 
slov. luka „mesto pokraj reke". 

ORAHOVICA, 1466. (Vinišnica) = OREŠNICE, 1560. (Črna 
Reka = hidr. Orašak, desna pritoka Timoka, atar s. Vratarnice, opština 
Zaječar) 604 od stslov. orefrb > oreh-tn- > orešn „mesto s orasima" + 
ice. 

ORAHOVICE, 1455. = ORAHOVICA, 1466, 1478-81. = 
ORAHOVICE, 1560. (Banja) 605 od slov. fit. orah „nux" + ovice. 

ORAŠAC, 1530-35. (Krivina = hidr. Orašac, atar s. Rajca, 
opština Negotin) 606 od slov. orašac „mesto s orasima" (ima isto 
značenje što i orašje, orašik). 

ORAŠICA, 1530-35. = OREŠICE, drugo ime POPOVICE, 
1560. = OREŠNICA, drugo ime POPOVICA, 1586. (Krivina = top. 
Orešac, atar s. Tamniča i s. Smedovca, opština Negotin) 607 , vidi ojk. 
ORAŠAC. Drugo ime od slov. pop < grč. nanao + ovice. 



600 KHC II, str. 334 

601 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 104 



602 BHBC, str. 66,211 

603 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 78, 104 

604 BHBC, str. 104; Miscellanea 2, 1466, str. 17 

605 BHBC, str. 84, 151; Miscellanea 2, 1466, str. 69; Miscellanea 2, 1478- 



51, str. 175 

606 

607 



606 TEM 31-32, str. 81 



BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 107 



106 Slavoljub Gacovič 

ORAŠICE, 1455. = ORAŠEČE, 1454-79. = ORAŠCE, 1560. 
(Timok = s. Orašac /seljani ga nazivaju Vlaški Orešac/, opština 
Knjaževac) 608 , vidi ojk. ORAŠAC. 

ORAŠICE, 1455. = ORAŠAC, 1466. = ORAŠCE, 1560. 
(Vidin = s. Orašec, Mihajlovgradski okrug) 609 , vidi ojk. ORAŠAC. 

ORAŠCE, 1560. (Polomje = verovartno s. Orešec, 
Mihajlovgradski okrug) 610 , vidi ojk. ORAŠAC. 

ORAŠICE, 1560. = ORE[ICA, 1586. (Fetislam) 611 , vidi ojk. 
ORA[AC. 

OREŠNICA, 1454-79. = OREŠNICA, selište 1454-79. = 
OREŠCE, 1560. (Timok = verovatno Banjski Orešac, opština 
Knjaževac) 612 , vidi ojk. ORAŠAC. 

OREŠNICA, 1454-79. (Zagorje) = ORAŠAC, 1530-35. = 
OREŠICE, 1560. = OREŠNICA, 1586. (Krivina = top. Orešac, atar s. 
Jasenice, opština Negotin) 613 , vidi ojk. ORAŠAC. 

ORUŽNICE, 1455. = RUŽINCI, 1483. = RUŽINCE, 1560. 
(Zagorje = s. Ružnci, Mihajlovgradski okrug) 614 od l.i. Ruža + ince. 

OSTROGAROVCE, 1455. = OSTROGAZOVCE, 1560. 
(Vidin) 615 od narodnog nadimka Ostrogazovci (< ostro, šiljato + gtz 
"dupe" + ovci) (upor. vi. porodično ime Gaza, odakle prezime 
Gazovič, s. Halovo i nadimak za Albance, Šiljodupci). 

OSTROZUPCE, 1455, 1483. (Zagorje) = OSTROZUB, 1530- 
35. (Krivina), 1560. (Vidin) 616 od slov. metaf. naziva oštrozub + ce 
(upor. metaf. naziv Babin Zub „dens feminae veteris"). 

OTIHOVCE, 1455, 1466, 1560. (Timok) 617 od l.i. Tih + ovce 
sa dometanjem inicijalnog vokala O zbog turške ortografije. 



608 BHBC, str. 69, 108, 127; HBH, str. 155 

609 BHBC, str. 66, 137; Miscellanea 2, 1466, str. 24 

610 BHBC, str. 128 

611 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79 

612 BHBC, str. 108; HBH, str. 137 

613 BHBC, str. 102; HBH, str. 139; TEM 31-32, str. 81, 108 

614 BHBC, str. 89, 147,211 

615 BHBC, str. 66, 116 

616 BHBC, str. 59, 99, 21 1; TEM 31-32, str. 81 

617 BHBC, str. 67, 126; Miscellanea 2, 1466, str. 30 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 107 

OTREŠNICE, 1560. (Timok = hidr. Tršinska reka izmedu s. 
Bulinovca i Balanovca, opština Knjažvac) 618 od slov. fit. trešnjice (< 
slov. trešnj/a/ + ice). 

PANIČAR, selište 1455. = DARNIČAR, 1478-81. (Svrljig = 
top. Trničar, atar s. Lukova*, opština Svrljig) 619 od slov. trničar 
„čovek koji živi u kolibi pokrivenoj slamom s krovom na jednu vodu" 
(< slov. trnica „slamom pokrivena koliba s krovom na jednu vodu, 
čobanska koliba, časa pastorum" ). 

PAPRATNA, 1560. (Črna Reka) 621 od slov. fit. paprat ,filix" + 
na. 

PERČINOVCE, 1455. = BERČINOVCE, 1466. = 
BERČINOVCI, 1454-79. = BERČINOVCE, 1560. (Timok = s. 
Berčinovac, opština Knjaževac) 622 od porodičnog imena Berčinovci (< 
l.i. Berč/e/ + inovci). 

PESOČNICE, 1560. (Polomje = s. Pesočnica, Mihajlovgradski 
okrug) 623 od stslov. pesbkb „pesak" + niče. 

PEŠTERICE, 1560. (Zagorje) 624 od slov. dem. pešterice 
„pečinice" (< slov. peštera „pečina"). 

PtKLEŠ, 1455, 1560. (Banja = top. Pakleš, atar s. Vrmdže, 
opština Sokobanja) 625 od slov. pakleš „mesto gde se proizvodi pakao" 
(< slov. pakao „smola, katran" < stslov. pbklb; upor. hidr. Paklešnica u 
bivšem okrugu valjevskom i s. Pakleštica u okrugu pirotskom 626 ). 

PLAHOVCE, 1455. = PLAŠIVEC, 1560. (Zagorje) = 
PLASIVEC, 1560. (Polomje = bivše s. Plašivec, danas Plešivec 
Mihajlovgradski okrug) 627 od stslov. plešivb „golotjemen, čelav" (< 
stslov. plešb „čela"; upor. slov. pleša „golet, golo zemljište, golo 



618 BHBC, str. 108 

619 HBC, str. 78; Miscellanea 2, 1478-81, str. 136 

620 Rječnik JAZU 77, str. 701 

621 BHBC, str. 104 

622 BHBC, str. 70, 138. ima grafiju BERČILOVCE; HEH, str. 121; 
Miscellanea 2, 1466, str. 35 

623 BHBC, str. 116 

624 BHBC, str. 124 

625 BHBC, str. 86, 129. drugo ime IVAN u popisu iz 1560 

626 Rječnik JAZU 41, str. 571, 576 

627 BHBC, str. 64, 1 19, 120 



108 Slavoljub Gacovič 

teme", l.i. Plesso u darovnici napisanoj u Solinu 994. godine, te 
oronim Plješevica, brdo Pleš pokraj Varaždina i Knjaževca i s. Plešce 
u Gorskom Kotam itd.) 628 + ec. 

PLAŠKOVCE, 1560. = PLAŠKOVICA, 1586. (Krivina) 629 , 
vidi ojk. PLAHO VCE. 

PLOČNIK, 1530-35. = POPOČNIK, 1560. = PLOČNIK, 1586. 
(Fetislam) 630 od slov. pločnik „kaldrmisan put". Biče daje naselje bilo 
postavljeno pored nekih ostataka popločanog rimskog puta na 
dunavskom limesu. 

POGOREVAC, 1530-35. = POGORELCE, 1560. = 
POGORICA, 1586. (Krivina = top. Pogorevac i manastir Pogorevac, 
atar s. Vražogrnca, opština Zaječar) 631 od slov. pogor „gorštak, čovek 
koji živi u gori" 632 + evac. 

PODGOR, 1455. = PODGORICE, 1560. (Črna Reka = s. 
Podgorac*, opština Boljevac) 633 od slov. pred. pod „u podnožju" + 
slov. gor(a) „planina" + ice (upor. Podgorica, Črna Gora). 

PODGRAD, 1478-81. = PODGRADIE, 1560. (Svrljig = 
najverovatnije se nalazilo u podgradu srednjovekovnog grada Svrljiga, 
na mestu današnjeg s. Varoš, opština Svrljig) 634 , vidi ojk. 
PODGRADIE. 

PODGRADIE, 1455. = PODGRAD, 1560. (Banja = top. 
Podgrad, ispod srednjovekovnog Soko Grada, opština Sokobanja) 635 
od slov. podgrade „suburbium, u podnožju grada". 

PODGRADCE, 1560. (Črna Reka) 636 , vidi ojk. PODGRADIE. 

POZVIŽDA, 1455, 1483, 1478-81, 1560. (Svrljig = s. Popšica, 
opština Svrljig) 637 od slov. pred. po(d) „u podnožju" + slov. zvižd 



628 On III, str. 140 

629 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 109 

630 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 78, 102 

631 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81, 109 

632 Rječnik JAZU 44, str. 408 

633 BHBC, str. 87 

634 BHBC, str. 156; Miscellanea 2, 1478-81, str. 130 

635 BHBC, str. 83, 153 

636 BHBC, str. 103 

637 BHBC, str. 77, 156, 212; Miscellanea 2, 1478-81, str. 128 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 109 

„toponim s izvorom u kojem Ijeti voda zviždi". Tražeči po svrljiškom 
kraju "izvor koji zviždi" Nedeljko Bogdanovič ga je našao nadomak 
sela Popšice u Banji ili Banjici. Gledajuči današnju panoramu s. 
Popšice N. Bogdanovič je uočio da je selo neposredno ispod nivoa 
juvelarnog izvora čiji karakter potvrduju i gasne emanacije izražene 
mehurima. Time bi i "determinacija POD- dobila svoje razjašnjenje, a 
današnja se Popšica otkrila kao moguča kontinuanta Pozvižde". 639 

POLANICE, 1455. = POLANICA, 1466. = POLJANICE, 
1560. (Banja = top. Poljana, atar s. Trubarevca, opština Sokobanja) 640 
od slov. poljan(a) + ice. 

POREDNIK, 1455. = PORODNIK, 1560. (Timok = mahala 
Porednik s. Manjinca, opština Knjaževac) 641 od slov. porednik „koji je 
sa stokom pored koga" (upor. „od Rovina ovce najavio, a bez druga i 
bez porednika" i „Ovce čuva Petre Boškoviču, druga nema, porednika 
nema") 642 

PORODIM, selište 1466. (Zagorje) = PORODIM, 1560 
(Polomje) 643 , vidi ojk. BURDIM. 

POTOK, 1455, 1466, 1483, 1560. (Vidin) 644 od slov. hidr. 
potok „rivus; kuča, selo u potoku". 

POTPEGALCE, 1466. = PODBEGALCE, 1560. (Črna 
Reka) 645 od slov. pred. po + sinkopirani pred. (o)d + slov. begal = 
poodbeglo + ce. 

POTRKANJE, 1455. = POTRKANJE, 1466. = POTROKAN, 
1560. (Timok = s. Potrkanje, opština Knjaževac) 646 od slov. potrk 
„potrči" + an + je (upor. po-trkati „po-trčati" 647 ). 



638 ER, III str. 667 

639 HHUIKH 3BOPHHK, str. 75-78. Inače ovaj prilog je autorov referat 
na IV jugoslovenskoj onomastičkoj konferenciji koja se odžala 15. oktobra 
1981 u Portorožu 

640 BHBC, str. 83, 151; Miscellanea 2, 1466, str. 36 

641 BHBC, str. 58, 120 

642 Rječnik JAZU 46, str. 855 

643 BHBC, str. 118; Miscellanea 2, 1466, str. 55 

644 BHBC, str. 75, 116, 212; Miscellanea 2, 1466, str. 42 

645 BHBC, str. 103; Miscellanea 2, 1466, str. 64 

646 BHBC, str. 85, 128; Miscellanea 2, 1466, str. 64 

647 Rječnik JAZU 47, str. 208-209 



1 10 Slavoljub Gacovič 

PRAHOVO, 1530-35. = PRAHOVA, 1560. = PRAHOVO, 
1586. (Fetislam = s. Prahovo, opština Negotin) 648 od slov. prah (< 
stslov. prahi.) „vrlo sitni djeliči nečega, sto se raspalo, pulvis"^ + 
ovo. 

PREKASTENA, 1560. (Črna Reka = top. Prekostena, atar s. 
Dobrog Polja, opština Boljevac) 650 od slov. prid. preka „surova, 
gruba" + slov. stena. 

PREKONOGA, 1455, 1560. (Svrljig = s. Prekonoga, opština 
Svrljig) 651 od slov. prekonoga „prečica" (planinska jahača staža koja 
vodi iz Svrljiga preko s. Prekonoge u Sičevačku klisuru za jedan sat 
hoda). 

PREKONOZI, 1560. (Svrljig = s. Prekonozi, opština 
Aleksinac) 652 , vidi ojk. PREKONOGA (U Rječniku JAZU se kaže da 
je „Postanje nejasno" 653 ). 

PREHOD, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam = nalazilo se u 
bližini s. Radujevca, opština Negotin) 654 od slov. prehod „prelaz (o 
reci Timoku)". 

PREHODA, 1560. (Črna Reka = hidr. Preodski potok, atar s. 
Donja Bela Reka, opština Bor) 655 , vidi ojk. PREHOD. 

PRIGVOZDIE, 1560. (Črna Reka = nalazilo se do samog s. 
Sas /Saslar/, opština Boljevac) 656 od slov. pril. pri „kod, blizu" + 
gvožde ,/erum". Valja spomenuti da su u s. Sas, koje je imalo 23 
doma, živeli poznati kovači od starine sa obavezom da vidinskoj 
tvrdavi isporuče godišnje 400 gvozdenih sipki i 210 vrhova za strele, a 
za svoga spahiju 190 vrhova za strele i 30 potkovica, što posredno 
govori u prilog iznetog mišljenja. 657 



648 BHBC, str. 111; TEM 31-32, str. 78, 105 

649 Rječnik JAZU 48, str. 356 

650 BHBC, str. 105 

651 BHBC, str. 82, 149 

652 BHBC, str. 150 

653 Rječnik JAZU 49, str. 558 

654 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 105 

655 BHBC, str. 106 

656 BHBC, str. 105 

657 EHO I, str. 60 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 111 

PRIDVORICE, 1560. (Svrljig) 658 od slov. pridvorice 
„dodvorice, poturice". 

PRODANOVCE, 1455, 1466. = PRODANKOVCE, 1560. 
(Timok) 659 od l.i. Prodan + ovce. 

PROSENICE, 1560. (Timok) 660 od slov. prosenice „njive 
zasadene prosom" (< slov. fit. proso „milium"). 

PUSTE JOŠANICE, 1560. (Črna Reka) 661 od slov. jošanice 
„zemljišta obrasla johama" < slov. prid. jošan (< slov. fit. joša < joha 
„alnus") + ice (upor. imena reka, banja i manastira u Srbiji) 662 i slov. 
prid. puste „napuštene" (ime mnogim „mjestima i vodama" u Srbiji i 
BiH) 663 . 

RABIŠA, 1455, 1466, 1560. (Zagorje = s. Rabiša, 
Mihajlovgradski okrug) 664 od l.i. Rabiša (upor. Dragiša, Staniša, 
Miliša itd.). 

RAVNA, 1455, 1466, 1560. (Timok = s. Ravna i razvaline 
srednjovekovnog grada Ravni, odnosno antičkog kastela Timacum 
Minus, opština Knjaževac) 665 od slov. prid. ravna (naselje postavljeno 
u ravnici pored Timoka). 

RADATOVAC, 1530-35. = RADATOVCE, 1560. (Krivina) 666 
od l.i. Radat + ovce. 

RADEVINA, selište 1455. (Šehirkej = s. Radejna, opština 
Dimitrovgrad) 667 od l.i. Rad(e) + evina. 

RADENKOVCE, 1455, 1478-81, 1560. (Svrljig = s. 
Radenkovac, opština Sokobanja) 668 od l.i. Radenk(o) + ovce. 



658 BHBC,str. 134 

659 BHBC, str. 71, 1 14, 1 17; Miscellanea 2, 1466, str. 29 

660 BHBC,str. 108 

661 BHBC, str. 105 

662 PeHHHK CAHY 8, str. 778 

663 Rječnik JAZU 16, str. 663 

664 BHBC, str. 77, 118; Miscellanea 2, 1466, str. 48 

665 BHBC, str. 85, 1 51; Miscellanea 2, 1466, str. 64 

666 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81 

667 BHBC, str. 76 

668 BHBC, str. 79, 136; Miscellanea 2, 1478-81, str. 149 



1 12 Slavoljub Gacovič 



RADEPOLCI, može se citati RADOPOLCI 1466. (Belgrad) = 
RADOBOLCE, 1560. (Polomje) 669 od porodičnog nadimka 
Radepoljci „oni koji rade u polju". 

RADETINA, 1560. (Črna Reka) 670 od l.i. Radet(a) + ina. 

RADIVOJOVCE, selište 1478-81. (Svrljig = bilo je sejalište s. 
Drajinca) 671 od l.i. Radivoj(e) + ovce. 

RADIČEVAC, 1530-35. = RADIČOVCE, 1560. (Krivina) 672 
od l.i. Radič 673 + evac (održavanje -evac prema dišim. -ovce). 

RADKOVCE, 1560. = RADKOVAC, 1586. (Fetislam = 
nalazilo se blizu s. Slatine ili na Slatinskoj reci) 674 od l.i. Radk(o) + 
ovce. 

RADOVICE, 1455. = RADEVAC, 1466. = RADEVEC, 1454- 
79. = RADEVCE, 1560. (Timok = top. Radovica, deo s. Dejanovca, 
opština Knjaževac) 675 od l.i. Rad(e) + ovice. 

RADOMIR, 1455, 1530-35. (Krivina) 676 od l.i. Radomir. 

RADOMIROVCE, 1455, 1478-81, 1560. (Svrljig = s. 
Radomirovac, opština Svrljig) 677 od l.i. Radomir + ovce. 

RADOTINCE, 1560. (Krivina) 678 od l.i. Radot(a) + ince. 

RADUJOVCE, 1560. = RADUJEVAC, 1586. (Fetislam = s. 
Radujevac, opština Negotin) 679 od l.i. Raduj + evac. 

RADUSINOVCE, 1455. = RADESINOVCI, 1466. = 
RADUSINOVCE i RADESINOVCE, 1560. (Zagorje) 680 od l.i. 
Radusin + ovce. 

RAINCI, 1455. = RAJINCE, 1466. = RAINCI, 1483. 
(Belgrad) 681 od porodičnog imena Rajinci (< l.i. Raj/a/ + inci). 



669 BHBC, str. 147, 148; Miscellanea 2, 1466, str. 36 

670 BHBC, str. 128 

611 Miscellanea 2, 1478-81, str. 149 

672 BHBC, str. 102 

673 Miscellanea 2, 1478-81, str. 157 

674 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 104 

675 BHBC, str. 72 

676 BHBC, str. 70; TEM 31-32, str. 81 

677 BHBC, str. 80, 136; Miscellanea 2, 1478-81, str. 146 

678 BHBC, str. 103 

679 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 104 

680 BHBC, str. 62, 100, 117; Miscellanea 2, 1466, str. 36 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 113 

RAJALOVCE, 1455, 1483. (Timok) 682 od l.i. Rajil(o) + ovce. 

RAJANOVAC, 1530-35. = RAJANOVCE, 1560. = 
RAJANOVAC, 1586. (Krivina = top. Rajanovac, atar s. Rogljeva, 
opština Negotin) 683 od l.i. Rajan 684 + ovce. 

RAJANOVCE, 1455, 1560. (Polomje) 685 , vidi ojk. 
RAJANOVAC. 

RAJANOVCE, selište 1560. (Polomje) 686 , vidi ojk. 
RAJANOVAC. 

RAJANOVCE, 1455, 1560. (Vidin) = RAJANOVCE, 1560. 
(Zagorje = s. Rajanovci, Mihajlovgradski okrug) 687 , vidi ojk. 
RAJANOVCE. 

RAJANOVCE, 1560. (Črna Reka) 688 , vidi ojk. RAJANOVCE. 

RAJANOVCE, drugo ime DOLNA BELA 1560. (Zagorje = s. 
Bela, Mihajlovgradski okrug) 689 , vidi ojk. RAJANOVCE. Drugo ime 
od slov. prid. dolnja i bela. 

RAJAC, 1530-35. = RAJCE, 1560. = RAJAC, 1586. (Krivina = 
s. Rajac, opština Negotin) 690 od slov. rajh „kal" 691 + ac. 

RAJEC, 1455, 1478-81, 1483, 1560. (Zagorje) = Gorne 
RAJCE, 1560. (Zagorje) 692 , vidi ojk. RAJAC i slov. prid. gornje. 

RAJČINOVCE, 1455. (Vidin) = RAJČINOVCE, 1483. 
(Zagorje) 693 od l.i. Rajčin + ovce. 

RAKITNICE, 1455. = RAKITNICA, 1466. (Timok = s. 
Rakitnica, Mihajlovgradski okrug) 694 od slov. fit. rakit(a) „vrba niskog 

681 BHBC, str. 89, 214; Miscellanea 2, 1466, str. 61 

682 BHBC, str. 68,214 

683 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 107 

684 Miscellanea 2, 1478-81, str. 126 

685 BHBC, str. 122. ima grafiju RAJAKOVCE 

686 BHBC, str. 67,214 

687 BHBC, str. 57, 100, 116 

688 BHBC, str. 105 

689 BHBC, str. 100,214 

690 BHBC, str. 101; TEM 3 1 -32, str. 8 1 , 1 07 

691 HT, str. 241 

692 BHBC, str. 64, 100, 113; Miscellanea 2, 1478-81, str. 135 

693 BHBC, str. 62, 63,214 

694 BHBC, str. 68; Miscellanea 2, 1466, str. 32 



1 14 Slavoljub Gacovič 

rasta sa šibljem crvenkaste kore, salix purpurea, salix caprea, 
evonymus europaeus" + niča ("Potvrde su od XIV veka kao npr. Ot 
Sitnice u kamem, koji postaviše nasredb bare, u rakitu i u cestu u 
Dečanskoj hrisovulji. Riječ je stara, u praslov. je rakyta, u rus. i u 
bug. kao i kod nas, u češ. rakyta, u polj. rokita. Izvodi se prema 
indoevr. korjenu ork-, ark-, te znači nešto, sto se savija, svzya...").' 

RAKOVICA, 1530-35. = GRADIŠTE, drugo ime 
RAKOVICE, 1560, 1586. (Krivina = s. Rakovica, Mihajlovgradski 
okrug) 697 od l.i. Rak(a) + ovica. Drugo ime od slov. gradište 
„razvaline grada, mesto gde je nekad bio grad". 

RAKČO OSENICE, 1560. (Črna Reka) 698 od l.i. Rakčo + 
(o)ve i slov. fit. osenice „senkice" (< slov. osen „senka" + ice; upor. 
„toponimi od naziva drveča:... Osenik /: os/ik/a..."). 699 

RAŠICA, selište 1454-79. (Gelvije) 700 od l.i. Rašica. 701 

RAŠICE, selište 1560. (Timok = top. Rašinac, atar s. Bučja*, 
opština Knjaževac) 702 , vidi ojk. RAŠICA. 

RASNIK, 1455. = RESNIK, 1466, 1478-81, 1560. (Banja = s. 
Resnik, opština Sokobanja) 703 od slov. fit. resnik „calinus vulgaris" 
(upor. „Terra Resnyk" u darovnici Andrije II iz 121 7. kojom potvrduje 
neku zemlju crkvi zagrebačkoj; „Meta incipit a parte orientali in 
Resnyk" odreduje se meda nekoj zemlji kraj Gariča 1266.; „Na 
voznikb, koji grede po delu medu Resnikb i medu Tolanovinu i medu 
štitaricu" u Dečanskoj hrisovulji iz 1330.; l.i.Resnik u Sopočanskom 
pomeniku; resnik „vrač, gatalac" u članu 20. Dušanovog zakonika; 
„ O resnice, koi telesa mrbtvbih žegutb") . 



695 Rječnik JAZU 55, str. 17-18 
"' Rječnik JAZU 55, str. 18 

698 



697 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81, 108 
! BHBC, str. 104 

699 HT, str. 22; Rječnik JAZU 39, str. 191 

700 HBH, str. 127 

701 KHC II, str. 329 

702 BHBC, str. 131 

703 BHBC, str. 83, 151; Miscellanea 2, 1466, str. 69; Miscellanea 2, 1478- 
51, str. 171 

704 



Rječnik JAZU 58, str. 894-895 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 115 

RAHOVICE, 1455. (Timok = top. Reovica, atar s. Novog 
Korita, opština Knjaževac) 705 od orahovice „zemljišta zasadena 
orasima" < slov. prid. orahov (< slov. fit. orah „nux" + ov) + ice. 
Kasnije je došlo do zabeležene grafije top. Reovica < slov. fit. 

706 

oreovica. 

RAŠANICA, selište 1478-81. = RAŠINCE, selište 1560. 
(Svrljig = selište Rašanica nalazilo se južno od s. Radmirovca, gde je i 
sada lokalitet Rašinac, opština Svrljig) 707 od 1. i. Raš(a) 708 + ince. 

RAŠINCE, 1455. = RAŠANICA, selište 1478-81. (Svrljig = 
top. Rašinac, izmedu atara s. Pirkovca i Popšice, opština Svrljig) 709 , 
vidi ojk. RAŠANCE. 

REŽINOVCE, selište 1466. ( ? ) 710 od l.i. Rezin (upor. prež. 
Režanov; „Potvrduju se neka dobra nekom manastiru, 1388." in ) + 
ovce. 

REKOŠANICA, selište 1466. (Banja = hidr. Reka Jošanica*, 
atar s. Jošanice, opština Sokobanja) 712 od slov. hidr. rek(a) + 
(J)ošanica (< slov. zoon. jošančica „vrsta sitne ribe" 713 ). 

RELKOVA, selište 1560. (Svrljig) 714 od l.i. Relk(o) + ova. 

RELJOV DOL, 1454-79. (Črna Reka) 715 od l.i. Relj(a) + ov i 
slov. dol „mala dolina, vrtača". 

REPLJAN, 1455. (Belgrad), 1560. (Polomje = s. Repljana, 
Mihajlovgradski okrug) 716 od slov. fit. replj(a) „repa" 717 + an. 



705 BHBC, str. 66 

706 Rječnik JAZU 39, str. 154 

707 BHBC, str. 80, 158; Miscellanea 2, 1478-81, str. 147-148 

708 KHC II, str. 327 

709 BHBC, str. 78; Miscellanea 2, 1478-81, str. 139 

710 Miscellanea 2, 1466, str. 17 

711 Rječnik JAZU 58, str. 919 

712 Miscellanea 2, 1466, str. 63 

713 PeHHHK CAHY 8, str. 778 

714 BHBC, str. 158 

715 HBH, str. 143 

716 BHBC, str. 67, 121 

717 Rječnik JAZU 58, str. 881 



1 16 Slavoljub Gacovič 

REČICA, 1530-35. = REČICE sa selištem VRBICE, 1560. = 
REČICA, 1586. (Krivina = „Selo Rečica se nalazilo u bližini 
današnjeg sela Rečke, opština Negotin") 718 od slov. hidr. rečica. 

REŠINCE, 1455. = Puste RAŠANICE, selište 1560. (Svrljig = 
top. i hidr. Pusti Rašinci, atar s. Pirkovca i Radmirovca, opština 
Svrljig) 719 , vidi ojk. RAŠINCE. 

RIBJAK, selište 1466. = ŽABJAK, selište 1483. = ŽABJAK, 

"790 79 1 

1560. (Zagorje) od slov. ribjak „ribnjak" , odnosno od slov. žabjak 
„žabljak, ustajala prijava voda, bara u kojoj ima mnogo žaba" (upor. 
ime mahali Žabljak u fočanskom kotaru u Bosni i Žabljak, nekadašnja 
prestonica Crnojeviča na ušču Morače u Skadarsko jezero). 722 

ROGLJEVO, 1530-35. = ROGLEVA, 1560. = ROGLEVO, 
1586. (Krivina = s. Rogljevo, opština Negotin) 723 od stslov. robglb 
„ugao, čošak (doline koju čini reka Timok)" + evo (upor. u povelji 
Uroša III Dečanima 1330. „rogblb Svatove Poljane") 124 . 

RTKOVO, 1530-35. = IRADKOVA, 1560. = RDKOVO, 1586. 
(Fetislam = s. Rtkovo, opština Kladovo) 725 od stslov. rbtbkb „ratak, 
rat, ispupčeni komad zemljišta u vodi ili na planini" (upor. ,^i mede 
mu...ot reke u rasohatyj kamy i u rbtbk u ostryj." /XIV vek/ u 
Svetostefanskoj hrisovulji) 126 + ovo (naseqe je smejteno na samom rtu 
u Dunav). 

RUDAR, selište 1466. ( ? ) 727 od slov. rudar "čovek koji kopa 
rudu". 

RUDARE, 1560. (Krivina) 728 od slov. rudar + (c)e. 

RUDARCE, selište 1478-81. (Svrljig = sejalište s. Lalinca) 729 
od slov. rudar + ce. 



718 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 80, 106 

719 BHBC, str. 80, 136 

720 BHBC, str. 140; Miscellanea 2, 1466, str. 49 

721 Rječnik JAZU 58, str. 936 

722 Rječnik JAZU 95, str. 216 

723 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 106 

724 Rječnik JAZU 59, str. 127 

725 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 78, 103 

726 Rječnik JAZU 59, str. 203-205, 206 

727 Miscellanea 2, 1466, str. 42 

728 BHBC, str. 102 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 117 

RUDARŠTICE, 1560. (Črna Reka) 730 od slov. rudar + štice. 

RUDNE, selište 1560. (Črna Reka) 731 od slov. rudine „pratum". 

RUEN, 1455. (Vidin) 732 od slov. prid. rujen (< slov. fit. ruj 
„rhus cotynus" + en) „žut, žučkast i crven, crvenkast; rumen, ružičast" 
(upor. "Meda je katunu Pinušincima išla na Rujenb". Car Dušan 
osniva manastir sv. Arhandela u Prizrenu oko 1348.). 

RUJEVO, 1530-35. = RUJEVA, 1560. = RUJEVO, 1586. 
(Krivina = top. Rujeva glava i Rujevo brdo, atar s. Brestovca, opština 
Negotin) 734 od slov. fit. ruj + eva. 

RUJOVICE, 1455. = RUJOVCE, 1560. (Banja = s. Rujevica, 
opština Sokobanja) 735 od slov. fit. ruj + ovice. 

RUJOVCE, 1560. (Črna Reka = top. Ruište, atar s. 
Nikoličeva* i hidr. Rujovica, atar s. Lenovca, opština Zaječar) 736 od 
slov. fit. ruj + ovce. 

RUKJAVA, 1560. (Črna Reka = top. i hidr. Rukjavica, atar s. 
Slatine, opština Bor) 737 od l.i. Rukij(a) 738 + ava. 

RUPCE, 1455. = RUBCE, 1560. (Polomje = s. Rupci, 
Mihajlovgradski okrug) 739 od slov. rup(a) „jama, vrtača; pečina; 
duplja" + ce (upor. top. Rupci u Sopočanskom pomeniku) 740 . 

SEDINCE, 1560. (Zagorje) 741 od slov. fit. sadin(a) „vrsta 
trave" + ce. 

SELIŠTE, 1560. (Polomje) 742 od slov. selište „mesto gde je 
nekad bilo naselje". 

729 Miscellanea 2, 1478-81, str. 160 

730 BHBC, str. 106 

731 BHBC, str. 107 

732 BHBC, str. 82. Manastir Sv. Georgi RUJAN se, verovatno, nalazi u 
neposredno) bližini ovog sela 

733 Rječnik JAZU 60, str. 253 

734 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81, 109 

735 BHBC, str. 83, 132 

736 BHBC, str. 104 

737 BHBC, str. 106 

738 Rječnik JAZU 60, str. 289 

739 BHBC, str. 60, 115 

740 Rječnik JAZU 60, str. 322 

741 BHBC, str. 120, 124 



118 Slavoljub Gacovič 

SELCE, 1455. = SENCE, 1466. = SELCE, 1560. (Timok = s. 
Selačka, opština Zaječar) 743 od slov. dem. selce „seoce". 

SELCE, selište 1455, 1466, 1560. (Črna Reka = top. Selištance, 
atar s. Planinice*, opština Zaječar) 744 , vidi ojk. SELCE. 

SENOVCE, selište 1455, 1454-79. (Zagorje) 745 od l.i. Sen 
(upor. polj. l.i. Sen, ukr. l.i. Sen) + ovce. 

SENOKOS, 1455, 1560, 1586. (Črna Reka = top. Senište, atar 
s. Lenovca*, opština Zaječar) 746 od stslov. senokosb „livada". 

SENCE, 1560. (Zagorje = spojilo se sa s. Gramadom, 
Mihajlovgradski okrug) 747 od slov. dem. sence „senka". 

SENCE, 1466. = SENICE, 1478-81. (Zagorje) 748 , vidi ojk. 
SENCE. 

SESLAVCE, 1455. = SESLAVCE, 1560. (Banja = s. Sesalac, 
opština Sokobanja) 749 od l.i. Seslavb (< l.i. Ses + slov. formant -slav; 
upor. ,fluvium, qui vocatus Ses" u zagrebačkoj biskupiji, koja se 
spominje u čarovnici Andrije II 1217. godine kojom potvrduje nekom 
Egidiju sav posed, kojije dotle uživao; Sesa, grad u Italiji; prež. Sesa 
u Dubrovniku iz Korčule) 750 + ce, odnosno od l.i. Ses + slov. formant - 
(s)al < -(s)alj < -slalj < -slavij 751 + ce. 

SIVAC, 1560. (Črna Reka) 752 od slov. sivac „nešto što je sivo" 
(upor. s. Sivac u Bačkoj). 

SIDOGOR, selište 1466. ( ? ) = SEDOGRIV, 1560. (Polomje = 
s. Sedogriv, Mihajlovgradski okrug) 753 od slov. prid. sedogriv „onaj sa 
sedom grivom" (< slov. prid. sedo „canus" + slov. griv/a/ ,juba"). 



742 BHBC, str. 120 

743 BHBC, str. 107, 129; Miscellanea 2, 1466, str. 33 

744 BHBC, str. 67, 76, 129; Miscellanea 2, 1466, str. 22 

745 BHBC, str. 68, 215; HEH, str. 117. zove se SENOVICA 



746 



BHBC, str. 72, 105,215 



747 BHBC, str. 123 

748 Miscellanea 2, 1466, str. 19; Miscellanea 2, 1478-81, str. 161 

749 BHBC, str. 88, 133 

750 Rječnik JAZU 62, str. 869 

751 On III, str. 55 

752 BHBC, str. 136 

753 BHBC, str. 112; Miscellanea 2, 1466, str. 53 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 119 

SINAGOVCE, 1455. = SNAGOVCE, 1560. (Vidin = s. 
Sinagovci, Mihajlovgradski okrug) 754 od porodičnog imena Sinagovci. 

SIRUNA, 1455. = ŠIRNA, 1466. = ŠIRINE, 1560. (Svrljig = 
top. Širina, atar s. Okruglice, opština Svrljig) 755 od slov. širine. 

SKOČKA, 1530-35. = ISKOČKA, 1560. = SKOČKA, 1586. 
(Fetislam = hidr. Skočka, atar s. Jabukovca, opština Negotin) 756 od 
slov. dem. skočka (< slov. skok „kamen"). 757 

SKROVNICA, 1530-35. = ISKROVNICE, 1560. = Gorne 
ISKRIVNE, 1560. = Dolne ISKRIVNICE, 1560. = SKROVNICA, 
1586. = D. SKRIVNICA, 1586. (Krivina = top. Skromnica, atar s. 
Koprivnice, opština Zaječar) 758 od slov. prid. skrovn(a) „potajna" 759 + 
ica (današnji oblik je došao pramenom -vn- > -mn-; upor. glavnja > 
glamnja itd.). 

SLAVOTIN, 1530-35. (Krivina) = ISLAVOTIN, 1560. 
(Polomje = s. Slavotin, Mihajlovgradski okrug) 760 od l.i. Slavot(a) + in 
(upor. l.i. Ljubota, Dragota, Mileta itd.). 

SLATINA, 1455, 1466. = Golema SLATINA, 1560. (Črna 
Reka = verovatno s. Slatina, opština Bor) 761 od slov. slatina i slov. 
prid. golema. 

SMEDOVO, 1530-35. = ISMEDOVA, 1560. = SMEDOVO, 
1586. (Krivina = s. Smedovac, opština Negotin) 762 od l.i. Smed + ovo 
(upor. l.i. Smadu i prež. Smadovič u Vlaha severoistočne Srbije). 

SOVIČE, 1530-35. = SOVINE, 1560. (Fetislam) 763 od slov. 
ornit. termina sovice pl. „noctua", odnosno od slov. prid. sovine „ono 
što pripada sovi". 



754 BHBC, str. 75, 112 

755 BHBC, str. 81, 132; Miscellanea 2, 1466, str. 44 

756 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79, 102 

757 Rječnik JAZU 64, str. 259 

758 BHBC, str. 100, 101; TEM 31-32, str. 81, 106, 107 

759 Rječnik JAZU 64, str. 340-341 

760 BHBC, str. 112; TEM 31-32, str. 81 

761 BHBC, str. 70, 87, 128; Miscellanea 2, 1466, str. 23, 54 

762 BHBC, str. 101; TEM 3 1 -32, str. 8 1 , 1 07 

763 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79 



120 Slavoljub Gacovič 

SOJOVCE, 1455. (Timok = hidr. Sojovski potok, atar s. 
Lasova, opština Zaječar) 764 od l.i. Soj(a) + ovce. 

SOKOLAROVAC, 1530-35. = SOKOLAR, 1560. (Krivina = 
top. Sokolar, atar s. Šipikova, opština Zaječar) 765 od slov. sokolar 
„koji uzgaja sokole, falcarius" (< slov. ornit. termin sokol + ar) + 
ovac. 

SOKOLOVCE, 1455, 1560. (Timok = danas ima s. Gornja i 
Donja Sokolovica, opština Knjaževac) 766 od slov. ornit. termina sokol 
+ ovce. 

Sredne KAMENICE, 1455, 1560. (Timok) 767 od slov. 
kamenice „korita u kamenu na reci gde se nekad pralo rublje, alveus" i 
slov. prid. srednje. 

STANCE, 1530-35. = Gorne i Dolne ISTENCE, 1560. = G. i 
D. STENCE, 1586. (Fetislam) 768 od slov. stan "mesto za stanovanje" + 
ce ili u drugoj i trečoj grafiji od slov. stenice „saxum" (upor. „Fuit sub 
alpibus a castro latine Murula vocitato sclavonice Stenice" kada 
Petar Krešimir odreduje granice crkvi rapskoj, u Biogradu 1070. 
godine; ime mahali s. Zagrada u sarajevskom kotaru su Stenice) 169 i 
slov. prid. gornje i dolnje. 

Staro MILOVA, 1560. = MILOVO Staro, 1586. (Krivina) 770 
od l.i. Mil(e) + ova i slov. prid. staro "veto". 

STOLIN BROD, 1560. (Polomje) 771 od l.i. Stol(e) + in i slov. 
brod „mesto prelaza preko reke". 

SUDOMIR, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam = nalazilo se u 
ataru s. Metriš, opština Zaječar) 772 od l.i. Sudomir (upor. poq. i rum. 
l.i. Sud/ak/i Sud/ac/, l.i. Miomir, Branimir itd.) 773 . 



764 BHBC, str. 58 

765 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81 

766 BHBC, str. 68, 147 

767 BHBC, str. 72, 113 

768 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79, 102 

769 Rječnik JAZU 69, str. 527 

770 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 106 

771 BHBC, str. 112 

772 BHBC, str. 108; TEM 31-32, str. 78, 102 



773 DNFR, str. 429 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 121 

SURVIN, 1560, 1586. (Fetislam) 774 od slov. survina „ono što se 
sa višine survavanjem srušilo". 

SUHAC, 1560. (Črna Reka) 775 od slov. prid. suh „siccus" + ac. 

Suhi BRUSNIK, 1530-35, 1560, 1586. (Krivina) 776 od slov. fit. 
brusnik „mesto gde ima brusnica, šumska niska žbunasta biljka s 
bobičastim plodom koji se jede" 777 i slov. prid. suhi. 

SUHODOL, 1455, 1466, 1560. (Timok = top. Suvodol i 
manastir Suvodol, u bližini Miničeva, opština Knjaževac 778 ) 779 od 
slov. suhodol „suva dolina". 

SUHODOL, 1455. = Gorni i Dolni SUHODOL, 1560. (Črna 
Reka = top. Sodol/Suvidol, atar s. Nikoličeva i Zaječara, opština 
Zaječar) 780 , vidi ojk. SUHODOL. 

ŠAREN KAMEN, 1530-35. = ŠARKAMEN, 1560. = ŠAREN 
KAMEN, 1586. (Fetislam = s. Šarkamen, opština Negotin) 781 od slov. 
prid. šaren + slov. kamen. 

ŠATRENA, 1560. (Zagorje) 782 od slov. šatrena „bajalnica, 
čarobnica" koja je nastala prema šatrenik „čarobnjak, bajalnik, magus, 
strigor, praecantator, praestigiator" (upor. šatrenje, šatriti, šatrivac i 
nadimakza žensko čeljade, šatre). 

ŠIBIKOVO, 1530-35. = ŠIBIKOVA, 1560. = ŠIBIKOVO, 
1586. (Krivina = s. Šipikovo, opština Zaječar) 784 od slov. fit. šibik(a) 

„785 , 

„virga + ovo. 

ŠTITAR, 1466. (Timok = s. Štitarci, opština Knjaževac) 786 od 
slov. štitar „scutarius" . 



774 BHBC, str. 1 10. ima grafiju SURIN; TEM 31-32, str. 103 
775 BHBC,str. 105 

776 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 107 

777 PeHHHK CAHY 2, str. 220 

778 THMOK, str. 477 

779 BHBC, str. 62, 1 14; Miscellanea 2, 1466, str. 43 

780 BHBC, str. 75, 105 

781 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 78, 102 

782 BHBC, str. 100 

783 Rječnik JAZU 73, str. 505 

784 BHBC, str. 101; TEM 3 1 -32, str. 8 1 , 1 07 

785 Rječnik JAZU 73, str. 579 

786 Miscellanea 2, 1466, str. 30 



122 Slavoljub Gacovič 

ŠTITAR, 1478-81, 1586. (Svrljig) 787 , vidi ojk. ŠTITAR. 

TAMNIČ, 1530-35, 1560, 1586. (Krivina = s. Tamnič, opština 
Negotin) 788 od slov. tamnik „tamno, mračno mesto u dubokoj uvali do 
koga sunce ne dopire". 

TIHANOVCE, 1455. = TEHANOVCE, 1560. (Vidin = s. 
Tijanovci, Mihajlovgradski okrug) 789 od l.i. Tihan 790 + ovce. 

TIHOJOVCE, 1455. = TIHOVCE, 1466, 1560. (Svrljig = s. 
Tijovac, opština Svrljig) 791 od l.i. Tihoj(e) + ovce. 

TLSTI DOL, selište 1560. (Svrljig = top. Tlasti Dol, atar s. 
Varoš, opština Svrljig) 792 od slov. prid. tisti (tusti) „debeli" i slov. dol 
„mala dolina, vrtača" (upor. rom. paralelu, top. Mutogras < vi. munte 
+ gras „debelo brdo" kod Splita, Hrvatska) 793 . 

TOVARIŠ, drugo ime POLETKOVCE 1560. (Zagorje = s. 
Poletkovci, Mihajlovgradski okrug) 794 od slov. tovar + iš 795 . Drugo 
ime od l.i. Poletk(o) + ovce. 

TOLANCE, 1560. (Fetislam) 796 od l.i. Tolan + ce. 

TOLOVEŠ, 1455. = TOLUS, 1466. = TOLEŠ, 1483. (Zagorje) 
= TOLOVICE, 1560. (Polomje = s. Tolovica, Mihajlovgradski 
okrug) 797 od slov. l.i. Tola + ovice. 

TOPLA, drugo ime NOVASEL 1560. (Črna Reka = Topla, 
zaselak Bučja, opština Bor) 798 od slov. prid. topla „ona koja se odnosi 
na topao izvor". Drugo ime od slov. novo + selo „novae vicus". 

TOPLI, 1455. = TOPLA, 1560. (Timok = s. Šuman Topla, 
opština Knjaževac) 799 , vidi ojk. TOPLA. 



787 Miscellanea2, 1478-81, str. 152 

788 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 107 



789 BHBC, str. 64, 1 16 

790 Miscellanea 2, 1478-81, str. 147 

791 BHBC, str. 81, 157; Miscellanea 2, 1466, str. 25 

792 BHBC, str. 156 

793 HT, str. 225, 226, 239 

794 BHBC, str. 113 

795 ER II, str. 425 (Minišor). Skok veli za rum. deminutivni suf. -is + or 
daje složen sufiks od ilirotračkog -IS + OR < lat. -olus 

796 BHBC, str. 109 

797 BHBC, str. 88, 120-121; Miscellanea 2, 1466, str. 55 

798 BHBC, str. 104 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 123 

TOPOLNICA, 1530-35. = TOPOLNICE, 1560. = 
TOPOLNICA, 1586. (Krivina = top. Topolnica, atar s. Tamnič, 
opština Negotin) 800 od slov. fit. (dem. oblika) topolnice „populus alba, 
jablan" (upor. top. Topolnica u Oblasti Brankoviča, opširni katastarski 
popis iz 1455. godine). 

TOPLOVICE (može se citati i TOPOLOVICA i 
TOPOLOVEC), 1466. (Belgrad = s. Topolovec, Mihajlovgradski 
okrug) 801 od slov. fit. topol(a) „populus alba" + ovice. 

TREŠNICE, 1455. = OTREŠNICE, 1466. (Črna Reka) 802 od 
slov. fit. (dem. oblika) trešnjice „cerasus, serasum". 

TRIVEŠNICE, 1560. (Banja) 803 od slov. prid. *triveštn 
„gljivast" (< slov. fit. trifa „vrsta jestive gljive, Tuber, Tuber 
melanosporum"; upor. poradi f > v, Trifundan > Trivundan „dan u 
godini posvečen hriščanskom svecu Trifunu") 804 + ice. 

TRNOVICA, 1466. = TRNOVCE, 1560. (Timok = s. Trnovac, 
opština Knjaževac) 805 od slov. fit. trn „spina" + ovce. 

TRNOVCE, 1530-35, 1560, 1586. (Krivina = s. Trnavac, 
opština Zaječar) 806 , vidi ojk. TRNOVICA. 

TRNJANE, 1530-35. = TRNJANI, 1560, 1586. (Fetislam = s. 
Trnjane, opština Negotin) 807 od porodičnog nadimka Trnjani (oni koji 
pripadaju jednoj zadruzi od slov. fit. trn „spina" + jani). 

TROBRODICE, 1560. (Črna Reka) 808 od slov. br. tri Jres" + 
brodice „mesta gde se prelazi preko reke" (verovatno je mesto bilo 
nadomak reke na kojoj je bilo tri broda „prelaza"). 

TRUBOVAC, 1530-35. = TRUBEVCE, 1560. (Krivina) 809 od 
l.i. Trub(a) + evce. 

799 BHBC, str. 59, 108 

800 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81, 109 

801 Miscellanea 2, 1466, str. 55 

802 BHBC, str. 71 

803 BHBC, str. 152 

804 PeHHHK CKJ 6, str. 288, 293 

805 BHBC, str. 131; Miscellanea 2, 1466, str. 33 

806 BHBC, str. 100. ima grafiju TRNOVCE; TEM 31-32, str. 81, 106 

807 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79, 102 

808 BHBC, str. 104 

809 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81 



124 Slavoljub Gacovič 

TREŠTINOVCE, 1560. (Črna Reka = top. Trasnita < vi. prid. 
trasnita „zgromljena, tresnuta", atar s. Šarbanovca*, opština Bor) 810 
od slov. trešt(i) „grmi" + inovce. 

TULICE, 1455. (Gelvije) = TUGINCE, 1560. (Črna Reka = 
top. Tudice, atar s. Mirova, opština Boljevac) 811 od slov. tudice „tuda 
mesta, mesta gde žive tudinci". 

UGLEŠNICE, 1560. (Svrljig) 812 , vidi ojk AGLEŠNICE. 

UGLEŠTICE, selište 1560. (Črna Reka) 813 , vidi ojk. 
AGLEŠNICE. 

ULETKOVCE, 1455. = ULENKOVCE, 1466. (Gelvije) = 
ULETKOVAC, 1560. (Črna Reka) 814 od l.i. Uletk(o) + ovce. 

USTOBOL, 1455. = OSTOBIL, 1466. = ISTUBLA, 1560. 
(Timok = mahala Stubal s. Marinovca, opština Zaječar) 815 od slov. 
stubal „šuplje stablo drveta kroz koje protiče izvor" dok je inicijalno 
U, O i I samo turška proteza. 

USTOGAROVCE, 1455. = STRUGAROVCE, 1466. = 
ISTOGAZOVCE, 1560. (Timok = s. Stogazovac, opština 
Knjaževac) 816 od slov. sto „centum" + gaz „plitka mesta na reci gde se 
prelazi gaženjem" + ovce. 

UTRINCE, selište 1466. (Zagorje) = OTRENCE, 1530-35. = 
OTRETINCE, 1560. (Krivina) 817 od slov. utrin(a) „opštinsko, seosko 
zemljište koje služi za ispašu stoke; zapušteno, neobradeno zemljište" 
+ ce. 

UŠEVICE, selište 1455. = OŠOVCE, može se citati UŠOVICA 
1466. (Timok = top. Uševica, atar s. Štrpci, opština Knjaževac) 818 od 
l.i. Uš(ko) + evice. 



810 BHBC, str. 104 

811 BHBC, str. 60, 1 13. ima grafrju TUDINCE 

812 BHBC, str. 135 

813 BHBC, str. 107 

814 BHBC, str. 74, 105; Miscellanea 2, 1466, str. 47. može se citati i 
VLATKOVCE 

815 BHBC, str. 65, 144; Miscellanea 2, 1466, str. 29 

816 BHBC, str. 69; Miscellanea 2, 1466, str. 28 

817 BHBC, str. 101; Miscellanea 2, 1466, str. 17; TEM 31-32, str. 81 

818 BHBC, str. 67. Ima grafrju UŠEVCE; Miscellanea 2, 1466, str. 55 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 125 

UŠOVCE, 1560. (Polomje = verovatno s. Ošane, 
Mihajlovgradski okrug) 819 , vidi ojk. UŠEVICE. 

VALKAŠINOVCI, 1454-79. (Zagorje) 820 od porodičnog imena 
Valkašinovci ( < l.i. Vlkašin + ovci). 

VEŽICE, 1455. (Timok = Vežinski potok, pritoka Velike 
Saške, atar s. Vratarnice, opština Zaječar) 821 od slov. vežice (upor. 
„Muška deca učc.pravirti gajtane, mreže i vežice" kao i ojk. 
GAJTANINO i GAJTANCI). 

VELEŠNICE, 1560. (Zagorje) 822 od l.i. Veles < Veles 
"paganski slovenski bog stada" (upor. grad Veles u Makedoniji na 
Vardaru) + niče. 

VELISAVCE, 1560. = VELISAVAC, 1586. (Fetislam = 
nalazilo se 1586. u ataru s. Glogovice, opština Zaječar) 823 od l.i. 
Velislav + ce. 

VELJE POLJE, 1455. = ALANINCE, drugo ime VELTJE 
POLJE, 1478-81, 1560. (Svrljig = top. Velje Polje, atar s. Tijovca*, 
opština Svrljig) 824 od slov. prid. velbje „veliko" i slov. polje u prvom 
popisu dok se u svim sledečim popisima spominje i drugo ime nastalo 
od l.i. Alan 825 + ince. 

VELOHINE, 1455. (Svrljig) 826 od l.i. Veloh + in(j)e. 

VELUTINCE, selište 1455, 1466, 1483. (Banja = bilo je 
zemljište s. KIEFSTICE zajedno sa selištem NEDELSKO, atar s. 
Mužinca, opština Sokobanja) 827 od slov. velut „velur" + ince (upor. 
top. Velude < velut + je). 828 

VETRENE, 1560. (Timok = top. Vetren, atar s. Mali Izvor, 
opština Zaječar) 829 od slov. prid. vetren (upor. „...Primorje dimi od 



819 BHBC, str. 122, 124 



820 HEH, str. 135 

821 



BHBC, str. 191 dok je na 65. strani zabeležena grafija BAZICE 



822 BHBC, str. 118 

823 BHBC, str. 108; TEM 31-32, str. 102 

824 BHBC, str. 78; Miscellanea 2, 1466, str. 132 

825 Miscellanea 2, 1478-81, str. 155, 157 

826 BHBC, str. 80 

827 BHBC, str. 84; Miscellanea 2, 1466, str. 61 

828 PeHHHK CAHY 2, str. 505 

829 BHBC, str. 128; TEM 42, str. 81 



126 Slavoljub Gacovič 

sile vjetrene" kao i „Pred veče, usred največe vjetrene huke"; vidi top. 
Slemen, Maglen i Vetren /vrh/ na ovom prostoru kao i ovde navedeni 
ojk. VRLEN iz 1455). 

VETRINA, 1530-35. = VETRINE, 1560. = VETRINA, 1586. 
(Krivina = top. Vetrina poljana, južno od selišta sela Šipikova, opština 
Zaječar) 830 od slov. augm. vetrina „mesto izloženo jakom vetru". 

VETRINA, 1530-35. = VETRINE, 1560. = VETRINA, 1586. 
(Fetislam = top. Vetrinje i hidr. Vetranja, atar s. Glogovice, opština 
Zaječar) 831 , vidi VETRINA. 

VEŠTICE, selište 1455. = VISNICA, selište 1466. = Gorna 
VESTNICA, 1454-79. = VEŠTICE, 1560. (Zagorje = s. Veštice, 
Mihajlovgradski okrug) 832 od slov. veštice „zle i grozne žene koje piju 
krv maloj deci, opsednute zlim duhovima". 

VIDNA, selište 1466. = VIDA, selište 1454-79. = VODNA, 
1560. (Zagorje ) 833 od slov. prid. vodena "mesto s puno vode". 

VIDROVAC, 1530-35. = VIDROVEC, 1560. = VIDROVAC, 
1586. (Fetislam = s. Vidrovac, opština Negotin) 834 od slov. zoon. 
vidr(a) „lutra" + ovac. 

VIROVO, 1560. (Polomje = s. Virovo, Mihajlovgradski 
okrug) od slov. prid. virovo (< vir „locus fluminis profundior, 
gurges" + ovo). 

VISLAVCE, 1455, 1483. (Zagorje) 836 od l.i. Vislav (upor. l.i. 
Dunav i Morava izvedena prema nazivima reka) + ce. 

VIŠA NOVA JASENICA, 1530-35. = VIŠA NOVA 
JASENICE, 1560. = VIŠA NOVA JASENICA, 1586. (Fetislam = s. 
Jasenica, opština Negotin) 837 od slov. fit. jasen ,fraxinus" + ica i prid. 
viša i nova. 



830 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81,108 

831 BHBC, str. 108; TEM 31-32, str. 78, 102 



832 BHBC, str. 69, 124; HEH, str. 141; Miscellanea 2, 1466, str. 29 

833 BHBC, str. 117; HEH, str. 119; Miscellanea 2, 1466, str. 34 

834 BHBC, str. 1 1 1; FEM 31-32, str. 78, 105 

835 BHBC, str. 120 

836 BHBC, str. 79 

837 BHBC, str. 110; FEM 31-32, str. 78, 104 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 127 

VLADISLAVOVCE, 1466. (Polomje) 838 od l.i. Vladislav + ov 
+ ce. 

VLADIČENCE, 1560. (Zagorje s. Vladičenci, Mihajlovgradski 
okrug) 839 od porodičnog nadimka Vladičenci (< vladik/a/ + enci). 

VLKOVA SLATINA, selište 1454-79. = VLKOVA 
ISLATINA, 1560. (Polomje = bivše s. Vlkova Slatina, danas s. Doktor 
Josifovo, Mihajlovgradski okrug) 840 od l.i. Vik + ova i slov. slatina 
„mesto gde izvire ili pišti slana ili nakisela voda". 

VLKOSLAVCE, 1455. = VLKOSAVOVCE, 1560. (Vidin) 841 
od l.i. Vlkoslav + ce. 

VODNA, 1560. (Črna Reka = top. Vodna, atar s. Leskovca, 
opština Zaječar) 842 , vidi VIDNA. 

VODNA, selište 1466. (Belgrad) = VODNA, 1560. (Polomje = 
verovatno s. Vodna, Mihajlovgradski okrug) 843 , vidi VIDNA. 

VOJNICE, 1560. (Timok = Vojnica, mahala s. Kalne, opština 
Knjaževac) 844 od slov. vojnice „vojišta, gredelji, gredice kod pluga na 
kojima se nalaze jarmovi" (govori se u Timoku, Pirotu, Šopluku i 
Kosovu). 845 

VOJNICE, 1560. (Vidin = verovatno s. Vojnice, 
Mihajlovgradski okrug) 846 , vidi VOJNICE. 

VOJNICI, selište 1454-79. = VOJNICE, 1560. (Zagorje = s. 
Vojnica, Mihajlovgradski okrug) 847 od porodičnog nadimka Vojnici ( 
<slov. vojnici „ratnici"). 

VOJNOVCE, 1560. (Timok) 848 od l.i. Vojn(a) + ov + ce. 

VOJHNICE, 1560. (Črna Reka) 849 od l.i. Vojihn(a) + ice. 



838 Miscellanea 2, 1466, str. 19; Miscellanea 2, 1478-81, str. 151 
zabeleženo je l.i. Vladislav 

839 BHBC, str. 123. 

840 BHBC, str. 116; HEH, str. 109. 

841 BHBC, str. 58, 116. 

842 BHBC, str. 125. 

843 BHBC, str. 120; Miscellanea 2, 1466, str. 55 

844 BHBC, str. 134 

845 PeHHHK CAHY 2, str. 762 

846 BHBC, str. 120 

847 BHBC, str. 123; HEH, str. 153 

848 BHBC, str. 131 



128 Slavoljub Gacovič 

VRANJEVAC, 1530-35. = VRANOVCE, 1560. = 
VRANEVAC, 1586. (Krivina = top. Vranjevac, atar s. Rečke*, 
opština Negotin) 850 od l.i.Vran + jevac (upor. suf. vac < vas = vbSb 
„mesto stanovanja, dom", danas „selo") 851 (upor. s. Vranjevci, kod 
Bitole, Makedonija). 852 

VRBA, 1455, 1483. (Timok = top. Vrba, atar s. Manjinca, 
opština Knjaževac) 853 od slov. fit. vrba „salix". 

VRBADINCE, selište 1455. ( ? ) 854 od slov. fit. augmentativa 
na -ad vrbad „mesto gde ima puno vrba" + ince. 

VRBICA, 1466. = VRBOVEC, 1454-79. (Vinišnica, od 1530. 
Črna Reka = top. Vrbica, na medi atara s. Slatine i Metovnice, opština 
Bor) 855 od slov. fit. vrbica „mala vrba". 

VRBICE, 1455. = VRBICA, 1466. = VRANICA Gorna, 1454- 
79. = Gorne VRBICE, 1560. (Timok = s. Vrbica*, opština Zaječar) 856 , 
vidi VRBICA. 

VRBOVA, 1455. = VRBOVO, 1466. (Belgrad = s. Vrbovo, 
Mihajlovgradski okrug) 857 od slov. fit. vrb(a) + ova. 

VRBOVAC, 1530-35. = VRBOVCE, 1560. = VRBOVAC, 
1586. (Krivina = top. Vrbovac, atar s. Brusnika, opština Zaječar) 858 , 
vidi VRBOVCE. 

VRBOVICE, 1455. = VRBOVICA, 1466. = Gorne i Dolne 
VRBOVCE, 1560. (Črna Reka = s. Vrbovac, opština Boljevac) 859 od 
slov. fit. vrb(a) + ovice. 

VRBOVCE, 1455, 1560. = Gorne i Dolne VRBICE, 1560. 
(Polomje = verovatno s. Vrbovčec, Mihajlovgradski okrug) 860 od slov. 
fit. vrb(a) + ovce i slov. prid. gornje i dolnje. 

849 BHBC, str. 127 

850 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 107 

851 On II, str. 151-152 

852 HMJ, str. 373. 

853 BHBC, str. 61 

854 BHBC, str. 61 

855 Miscellanea 2, 1466, str. 18; HEH, str. 137. 

856 BHBC, str. 67; Miscellanea 2, 1466, str. 27; HEH, str. 133. 

857 BHBC, str. 90; Miscellanea 2, 1466, str. 56 

858 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81,109 

859 BHBC, str. 73, 142, 158; Miscellanea 2, 1466, str. 21 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 129 

VRBOVCE, 1455, 1466, 1560. (Banja = s. Vrbovac, opština 
Sokobanja) 861 , vidi VRBOVCE. 

VRBOVCE, 1455. (Vinišnica) 862 , vidi VRBOVCE. 

VRBOVCE, selište 1466. (Belgrad) 863 , vidi VRBOVCE. 

VRBOTICE, 1455. (Vidin ? = top. Vrbata, atar grada Kule*, 
Mihajlovgradski okrug) 864 od slov. fit. vrb(a) + otice 865 . 

VRELO, 1530-35 = IVRELO, 1560. = VRELO, 1586. 
(Fetislam = top. i hidr. Vrelo i Vrelska reka, atar s. Plavne, opština 
Negotin) 866 od slov. vrelo. 

VRŽIGRMŽA, selište 1466. (Vinišnica) 867 od slov. prid. 
vr(a)ži + slov. fit. grm. 

VRLA VISOKA, 1530-35, 1560. (Krivina = top. Visoko, atar 
s. Veljkova, opština Negotin) 868 od slov. vrla „litica" i slov. prid. 
visoka. 

VRLEN, selište 1455. (Svrljig = hidr. Vrline, atar s. Bučuma, 
opština Svrljig) 869 od slov. vrlen „strmen" (u govoru Timoka i Pirota). 

VRTOP, 1560. (Zagorje = s. Vrtop, Mihajlovgradski okrug) 870 
od slov. vrtop „vrtača" 871 . 

VRH, 1455, 1466, 1454-79, 1560. (Zagorje = s. Vrv, 
Mihajlovgradski okrug) 872 od slov. vrh. 

VRŠEČ, 1560. (Krivina) 873 od slov. vršac „mali vrh" < stslov. 
vbrht. 



860 BHBC, str. 88, 1 15 

861 BHBC, str. 82, 132; Miscellanea 2, 1466, str. 63 

862 BHBC, str. 64 

863 Miscellanea 2, 1466, str. 56 

864 BHBC, str. 67 

865 JE3HK, str. 147. 

866 BHBC, str. 109; TEM 31-32, str. 79, 102 

867 Miscellanea 2, 1466, str. 27 

868 BHBC, str. 102; TEM 31-32, str. 81 

869 BHBC, str. 79 

870 BHBC, str. 113 

871 Pe^HHK CAHY 3, str. 92 

872 BHBC, str. 60, 115; HEH str. 123, 157 

873 BHBC, str. 125 



130 Slavoljub Gacovič 



VUKVIRAC, 1530-35. = VUKVIROVCE, 1560. = 
VI 

+ ovac. 



VUKVIROVAC, 1586. (Krivina) 874 od l.i. Vukvir (upor. l.i. Vukmir) 



VUKČEVO BLATO, 1560, 1586. (Fetislam) 875 od l.i. VukbCb 
+ evo i slov. blato. 

ZAVNA, 1530-35, 1560. = ZAVNA, drugo ime KLEKOVIK, 

1586. (Fetislam = hidr. Zamna, atar s. Plavne, opština Negotin) 876 od 
slov. zavna „zvonjava" (upor. „Bure zavni kad se udari nečim" 877 ). 
Spomenuti hidr. „neki pišu Zamna, Vlasi je izgovaraju Zbmna, Srbi 
pak, koje sam o tom pitao, upravo kažu Zemna" 8 ' 8 (upor. s. Zvonce, 
Srbija i s. Zvoneče i Zvonik, Hrvatska). Drugo ime Klekovik nastalo 
je od slov. fit. klek(a) + ovik. 

ZAGRADE, 1455, 1560. (Črna Reka = s. Zagrade, opština 
Zaječar) 879 < od slov. zagrade „suburbium, podgrade" (upor. ojk. 
Podgrade, danas s. Varoš, opština Svrljig i ojk. PODGRADIE, danas 
top. Podgrad, opština Sokobanja). 

ZARUBINCE, 1530-35. (Krivina) 880 od l.i. Zarub (upor. prež. 
Zarubac i Zarubice) < slov. zarub „ivica, kraj" (upor. l.i. Ivica, Krajina 
itd.) + ince. 

ZARUDNICE, 1455, 1483. (Zagorje) = ZARODOVCE, 1560. 
= ZARODOVAC, 1586. (Krivina) 881 od slov. zarod „potomstvo, leglo, 
okot (o manjim životinjama)" + ovce. 

ZVEZDAN, 1530-35. = IZVEZDAN, 1560. = ZVEZDAN, 
1586. (Fetislam = nalazilo se izmedu s. Metriša i Salaša, opština 
Zaječar) 882 od slov. fit. zvezdan „zeljasta višegodišnja biljka žuta 



874 BHBC, str. 100; TEM 31-32, str. 81, 106 

875 BHBC, str. 111; TEM 31-32, str. 105 

876 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 104 

877 KC II, str. 944 

878 PeHHHK CAHY 5, str. 579 (zavniti) 

879 BHBC, str. 94, 142, 147 

880 TEM 31-32, str. 81 



881 BHBC, str. 60, 102; TEM 31-32, str. 108. Slovo W u turskoj grafiji 
može značiti jednako samoglasnike U i O 

882 BHBC, str. 108; TEM 31-32, str. 78, 102 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 131 

cveta Lotus corniculatus iz f. Papilionaceae koja raste na livadama i 
pašnjacima, poznata kao dobra stočna hrana" 883 . 

ZIDANIK, 1455, 1483. (Zagorje) 884 od slov. zidanik „kamen 
pogodan za zidanje". 

ZIDNA, 1455. = ZIDNE, može se citati i ZIDINA, 1478-81. = 
ZEDNE, 1560. (Svrljig = top. Zadna, atar s. Belog Potoka, opština 
Knjaževac) 885 od slov. prid. zadnja „koja se nalazi pozadi /nečega/ 

„ 886 

ZIMJAN, 1455. = ZMIJAN, 1483. (Banja = top. Zmijanac, atar 
s. Milušinca*, opština Sokobanja) 887 od slov. zmijan „mesto gde se 
legu zmije" (upor. u Vukovom rječniku top. Zmijanj, Zmijanje, 
izmedu Banjaluke, Ključa i Mrkonjič-Grada, zapadno od reke Vrbasa 
u Bosni). 

ZtLBOVCE, 1560. (Črna Reka) 888 od l.i. Zub (upor. l.i. 
Zoubb, lično ime nastalo po delu glave ZUB) 889 + ovce. 

ZORINOVCE, 1455. = Gorne ZORANOVCE, 1466. = Gorne i 
Dolne ZORANOVCE, 1455, 1560. (Timok = s. Zorunovac, opština 
Knjaževac) 890 od l.i. Zoran (upor. prež. Zoronj „rumunjskoga 
podrijetla u Kupuzištu, selu u Negotinskoj krajini u Srbiji" 891 u vezi s 
današnjim oblikom, Zorunovac) + ovce. 

ZUBANOVCE, 1455, 1466, 1483. (Timok = hidr. Zubanov 
potok, atar s. Ravne, opština Knjaževac) 892 od l.i. Zuban + ovce. 

ZUBATINCE, 1455. = ZUBETINCE, 1560. (Timok = s. Zubetinac, 
opština Knjaževac) od l.i. Zub + etin(a) + ce (upor. prež. Zubetinac). 



883 Pernic CAHY 6, str. 656 



884 BHBC, str. 66, 201 

885 BHBC, str. 80, 156; Miscellanea 2, 1466, str. 155 

886 OIl III, str. 6. ". . .slovo W znači ili samoglasnik I (a sreče se i na 
mestu E). ..",". . .jednim istim znakom beleži se i suglasnik X i samoglasnici 
A i E (obično kad su na kraju reči)." 

887 BHBC, str. 85, 201 

888 BHBC, str. 104 

889 PiiEfliin, str. 100 

890 BHBC, stt. 68, 71, 129; Miscellanea 2, 1466, stt. 34 

891 Rječnik JAZU 95, str. 90 

892 BHBC, str. 76, 202; Miscellanea 2, 1466, stt. 50 

893 BHBC, str. 68, 128 



132 Slavoljub Gacovič 

ŽABAR, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam = nalazilo se na reci 
izmedu s. Velesnice i Ljubičevca, opština Kladovo) 895 od slov. ornit. 
termina žabar „ptica grabljivica Circus f. Falconidea, poznate pod 
različitim nazivima (obično po mestu gde živi)". 

ŽEDNO, 1530-35. = ŽEDNA, 1560. = ŽEDNO, 1586. 
(Krivina) 896 od slov. prid. žedna (žedno) „mesto oskudno vodom za 
piče". 

ŽELEVA, 1455. = Gorne i Dolne ŽELJOVA, 1560. (Svrljig = 
s. Željevo, opština Svrljig) 897 od l.i. Želj(o) + eva (upor. prež. Željev) i 
slov. prid. gornje i dolnje. 

ŽELEZNIK, drugo ime GRADIŠTE, selište 1455, 1586. 
(Vidin = bilo je blizu ojk. DRAKSINOVCE) 898 od slov. železnik 
„rudnik gvožda". Drugo ime od slov. gradište „mesto gde je bio grad, 
tvrdava; razvaline grada". 

ŽELEZOVCE, selište 1455, 1560. (Banja = hidr. Železovac, 
atar s. Mužinca, opština Sokobanja) 899 od slov. želez(o) „gvožde" 
(naselje je verovatno bilo smešteno pokraj kakvog rudnika železa) + 
ovce. 

ŽIVICA, 1530-35. = ŽIVICE, 1560. = ŽIVICA, 1586. 
(Fetislam = top. Živica, izmedu atara s. Velike Kamenice i Velesnice, 
opština Kladovo) 900 od slov. živica „živa obala, viva sepe munire" 901 . 

ŽILNA, 1455. = ŽILNE, 1466, = ŽEJNA, 1560. (Timok = s. 
Žlne, opština Knjaževac) 902 od praslov. prid. *žbl(t) , b "žu(t) + na". 

ŽIROVNIK, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam) 903 od slov. 
žirovnik „šuma s puno žira". 



894 JEZIK. str. 147 

895 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 78, 103 

896 BHBC, str. 102; FEM 31-32, str. 81, 107 

897 BHBC, str. 81, 119, 135 

898 BHBC, str. 74, 201 

899 BHBC, str. 86, 132 

i 

901 



900 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 105 
CpncKH pjenHHK, 1852, Een, str. 158 

902 BHBC, str. 70, 130; Miscellanea 2, 1466, str. 33 

903 BHBC, str. 111; TEM 31-32, str. 79, 105 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 133 

ŽITODOL, 1560. (Črna Reka) 904 od slov. prid. žito(v) + dol 
„dolina zasejana žitom". 

ŽUČKOVCE, 1560. (Banja = s. Žučkovac, opština 
Sokobanja) 905 od l.i. Žučk(o) + ovce. 



OJKONIMI NEPOZNATOG POREKLA 

BARHINCE, 1560. (Zagorje) 906 nepoznatog porekla. 

BRATERAGA, 1560. (Polomje) 907 , nepoznatog porekla. 

BREVNICE, 1560. (Timok) 908 , nepoznatog porekla. 

BULOČICE, selište 1560. (Črna Reka) 909 , nepoznatog porekla. 

Dolne KORICE, 1560. (Polomje) 910 , nepoznatog porekla. 

Gorne OPLO, 1455. = Dolne UJNE, 1455, 1483. (Vinišnica) = 
Gorne UJNO, 1454-79. (Gelvije) = Dolno i Gorno UJNE, 1560. 
(Timok) 911 , nepoznatog porekla (upor. s. Dolno Ujno, severozapadno 
od Custendila, na samoj jugoslovensko-bugarskoj granici). 

GRAKVIŠTE, 1455. = HRKVIŠTE, 1466. (Timok) 912 
nepoznatog porekla. 

GRUBOŠTICE, selište 1560. (Zagorje) 913 , nepoznatog porekla. 

HRČARAVCE, 1455, 1483. (Zagorje) 914 , nepoznatog porekla. 

IBSAR, 1455. = INSAR, 1560. = IBSAR, 1586. (Vidin) 915 , 
nepoznatog porekla. 

ISKRIKUN, selište 1455. ( ? ) 916 , nepoznatog porekla. 



904 BHBC, str. 104 

905 BHBC, str. 83, 133 

906 BHBC, str. 125 

907 BHBC, str. 112 

908 BHBC, str. 118 

909 BHBC, str. 107 

910 BHBC, str. 1 17 od slov. Koritašce "malo korito" i slov. prid. dolnje 

911 BHBC, str. 62, 67, 129; HBH, str. 123 

912 BHBC, str. 71; Miscellanea 2, 1466, str. 25 

913 BHBC, str. 120 

914 BHBC, str. 62,218 

915 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 78, 104 

916 BHBC, str. 86 



134 Slavoljub Gacovič 

ISTUBIN, 1560. (Črna Reka) 917 , nepoznatog porekla. 
IŠEVCE, selište 1455. = OŠOVCE, 1466. = OŠENOVEC, 
79. 

porekla. 



1454-79. ( ? = s. Ošane, Mihajlovgradski okrug) 918 , nepoznatog 



JAKATICE, 1560. (Polomje) 919 , nepoznatog porekla. 

KILOPAD, 1530-35. = KILOBAD, 1560. = KILOBAD, 1586. 
(Krivina) 920 , nepoznatog porekla. 

KONJABINCE, 1455, 1560. (Svrljig) 921 , nepoznatog porekla. 

KONJATINCE, 1530-35. (Krivina) 922 , nepoznatog porekla. 

KRNMAZ, selište 1466. (Belgrad) 923 , nepoznatog porekla. 

LAČESLADI, 1455, 1483. (Timok) 924 , nepoznatog porekla. 

LEKBOROVCE (= lqbrwc- 925 ), 1455. (Banja) 926 , nepoznatog 
porekla. 

LUTEŠNICE, 1560. (Zagorje = s. Ljuti, Mihajlovgradski 
okrug) 927 , nepoznatog porekla. 

MRALOVA, 1560. (Polomje) 928 , nepoznatog porekla. 

MRTOLAVCE, 1560. (Zagorje) 929 , nepoznatog porekla. 

MRTONOVOŠNICE, 1560. (Timok) 930 , nepoznatog porekla. 

PREHUŽDA, 1455. - PROJUŽDA, 1560. (Polomje) = Gorne 
PREGUŠTE, 1455. = Dolne PREHUŽDE, 1455. = Dolne 
PREHUŽDA, 1466. (Belgrad) = PROJUŽDA, 1560. (Polomje = s. 
Preužda, Mihajlovgradski okrug) 931 , nepoznatog porekla. 



917 BHBC, str. 118 

918 BHBC, str. 88; HEH, str. 145 

919 BHBC, str. 122 

920 BHBC, str. 101; TEM 31-32, str. 81, 107 

921 BHBC, str. 82, 157 

922 TEM 31-32, str. 81 

923 Miscellanea 2, 1466, str. 57 

924 BHBC, str. 64, 208 

925 Transkripcija prof. dr Mitra Pešikana 

926 BHBC, str. 83 

927 BHBC, str. 100 

928 BHBC, str. 127 

929 BHBC, str. 118 

930 BHBC, str. 131 

931 BHBC, str. 68, 71, 88, 120; Miscellanea 2, 1466, str. 29 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 135 

SEZDINCE, 1455. (Vinišnica) 932 , nepoznatog porekla. 
TEMSKA, 1455. (Šehirkej = s. Temska, opština Niš) 933 , 
nepoznatog porekla. 

TRBOTINCE, 1560. (Zagorje) 934 , nepoznatog porekla. 



ISPRAVKE I DOPUNE KNJIŽI "ETIMOLOGIJA 
NESLOVENSKIH OSNOVA U OJKONIMIJI VIDINSKOG 
SANDŽAKA XV I XVI VEKA" 

Hi 

Predlatinske (paleobalkanske) osnove 

BARALEVA, 1455. = PARALOVO, 1454-79. = PARALEVO, 
1466. = PARALEVA, 1560. (Črna Reka = hidr. Paralevo, atar s 
Valakonje, opština Boljevac) 935 od ilir. fiapa (trač. napa) "potok, 
bara" < ie. *bora + - lev/-a,-o/ (upor. mnoštvo hidr. Leva reka, ali je 
veoma značajno za uporedenje ojk. Paralovo jugoistočno od Prištine, 
na putu prema Gnjilanu, što ukazuje na mogučnost migracije 
stanovništva Kosova na prostoru crnorečke nahije krajem XIV i tokom 
XV veka), osnove koja je nastala od ie.*alb(h)- "belo" 936 pramenom 
kratkog vokala a > e ispred dva konsonanta (upor. germ. hidr. Albis > 
Elbe i litv. hidr. Albenta /XVI vek/ > Elbentas "Belica, Bistrica") 937 , 
metatezom likvida (upor antički top. Albona > Labin u Istri, Hrvatska) 



932 BHBC, str. 58 

933 BHBC, str. 75 

934 BHBC, str. 125 

935 BHBC, str. 70, 1 19; HEH, str. 125; Miscellanea 2, 1466, str 23. 

936 Svi nazivi hidr. Leva reka u Istočnoj Srbiji nastali su od ie. *alb(h) - 
"belo" što u prevodu doslovce znači Bela Reka. U ojk. BARALEVA (nahija 
Črna Reka) valja možda prepoznati katun Vlaha Baraleviski (današnja gora 
Barel na području alb. sela Bajgere kod Kosovske Mitrovice - o ubikaciji 
ovoga katuna vidi prilog S. Gashia "O ubikaciji katuna Baralevtski iz 
svetostefanske hrisovulje 1313-1318. godine", OJ 7, 1977.) što posredno 
govori o migraciji Vlaha sa juga krajem XIV i tokom XV veka na prostoru 
Vidinskog sandžaka. 

937 OJ 10 (1982.), str 313-319; SP, str. 198; IFS LB 6 



136 Slavoljub Gacovič 

i pramenom konsonanta b > v (upor. antički top. Albenta > Lavin kod 
Trogira). 

GRAB, selište 1466, 1478-81. (Banja) 938 od slov. fit. grab 
"carpinus betulus Linn." s disimilacionim ispadanjem praslov. suf. n> 
< praslov. grabit, što valja poistovetiti sa stmak. ypaj3iov "jipivivov 
rj dpvivov ŠvAov" (upor. umbrijsko ime božanstva Jupiter Grabovius 
ITabulae iguvinael, onda Grabaei proprieque dieti Ilbjrii I Plin. II 
144/ i ime ilirskog kraqa rpdfioo) 939 . 

GRABOVICA, 1530-35. = GRABOVCE, 1560. = 
GRABOVICA, 1586. (Fetislam = s. Grabovica, opština Kladovo) 940 , 
vidi ojk. Grab + ovica. 

GRABOVCE, 1455. = GORNA GRABUNICA, 1454-79. = 
GORNA GRABOVICA, 1466. = GORNE GRABOVCE, 1560. (Črna 
Reka = top. Grabovac, atar s. Podgorca i hidr. Grabovački potok, atar 
s. Krivog Vira, opština Boljevac) 941 , vidi ojk. GRAB + ovce. 

GRBOVCE, 1455. = GABROVA, 1560. (Timok = top. 
Gabrovac*, atar grada Knjaževca) 942 , vidi ojk. GRAB + ova. 

NIŠEVCE, 1455, 1478-81. = NIŠOVCE, 1560. (Svrljig = s. 
Niševac, opština Svrljig) 943 je ojkonim, kontinuanta imena 
Justinijanovog kastela Na'ioo(os) (Procop., Bell.Goth. II 40) u okolini 
grada Naioovnolio (Procop., De aedif. IV l) 944 . 

Nepouzdana etimologija osnove imena Naioovnolio (u 
antičkim izvorima Naissus) 945 = Nyšb grad > Niš može se preneti i na 



938 Miscellanea 2, 1478-81, str. 69. 



939 ER I, str. 598 (grab). 

940 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 78, 103. 

941 BHBC, str. 72, 106; Miscellanea 2, 1466, str. 19; HEH, str. 141. 

942 BHBC, str. 113. 

943 BHBC, str. 77, 135; Miscellanea 2, 1478-81, str. 126. 

944 BHJ I, str. 62-65; nOA, str. 36-38. 

945 Etimolozi se dele na one koji se opredeljuju za praie.* Nav- (AS I- 
III/II 693/; DAT I, II 1-2; ZFO, 138), koradikalno s prajezičkom reči za ladu 
*Naus (grč. Naus, stind. Nauh, lat. Navis), i na one koji svode Nav-isso- na 
ie. koren *snau-(stind. snauti "kaplje, ispušta tečnost", grč. jon. neis < 
*snavis "potočna ili izvorska nimfa, Najada", nama <*snavema "tečnost, 
izvor" itd.) Ova etimologija koju je predložio Dečev (HHH3B, str. 267), 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 137 

identičnu osnovu navedenog ojkonima Niševce < *Nyšbv-(slov. u- 
osnova razvila se iz predslovenskog, vulgarnolatinskog, udvojenog 
suglasnika) < Naissus 946 + ce. 



prihvatili su Russu (LTD, str. 72), Georgiev (BEO, str. 35) i Schramm (EUE, 
str. 307). Ime Naissus Na(v)isso - Holder proglašava keltskim, koga 
Tomaschek dopunjuje ukazujuči i na druge keltske tragove u toponimiji 
(Remisiana, Meldia); Mladenov i Dečev (DTS, str. 326) tračkim, jer su 
uvereni da je tračko starije od keltske najezde u III v. pre Hrista; Georgiev 
dakomezijskim, a Skok (r3M 32, str. 3) i Meyer (DSDAI, str. 237) ilirskim. 
Fazmerovo (SZSAUN, II 544) poredenje imena Niš, Nišava sa lužničkim 
hidronimom Niša > nem. Neipe otpada buduči polazi od sličnosti današnjeg 
oblika, a ne od antičkog. U svom radu A. Loma (OVUTS) daje orginalno i do 
sada najprihvatljivije rešenje u diskusiji oko porekla imena Naissus, a polazi 
od Priskovog naziva Nišave Danuva < ie. sintagme *danus navi "reka preko 
koje se prevozi čunom ili splavom" (upor. stiran. danus naviia "reka koja se 
prelazi plovilom"). 

946 Naime, valja pomenuti da je provincijski grad Naiss(us) = Niš 
zabeležen tokom vekova u pisanim istorijskim izvorima, kao npr. u 
Itinerarum Antonini, Itinerarum Burdigalense ili Hierosolvmitanum, Tabuli 
Peutingeriani, u Geografa Ravenatusa, Hieroklov Svnecdemus, Prokopijev 
De aedificiis i Bellum Gothicum, Descriptio totius mundi, Notitia 
Dignitatum, Codex Theodosianus, Codex Iustinianus, u delima Ammianus-a 
Marcellinus-a, Jordanes-a, Zosimus-a, Priscus-a Štefana Vizantijskog, 
Olimpiodor-a, Vanantis-a s različitim grafijama, kao npr. Naissus, Naisso, 
Naison, Nys, Nessum itd., ali je samo Prokopije iz Cezareje negde sredinom 
VI veka zabeležio u svojim delima istovremeno dve grafije Naioooc, 
(Procop.,Bell.Goth.II 40) i Natoovjioho. (Procop., De aedif. IV 1) kao što 
je učinio s grafijama kastela 0eo6wpa i ©eohopovnoht, (Procop., De 
aedif. IV 6. 15, 18) iz oblasti Akvisa. 

Ako pogledamo istoriju ovoga grada nepunih stotinak godina pre pojave 
Prokopijevih dela, upoznačemo, čini nam se, razloge zbog kojih je pisac 
morao praviti distinkciju ovih dveju grafija i kako čemo još bolje videti 
grafija Na'ioooQ nipošto ne može biti skračenica grafije Naioovjioho kao 
što to nije 0eodwra skračenica od 0Eodo\>pojtoliQ-a. Naime, poznati 
istoričar Amijan Marcelin zabeležio nam je u svom delu, da je grad Naissus 
bio "veoma bogat grad" (copiosum oppidum) koji je u svojoj dugoj istoriji 
bio "više puta opsedan, ali da se nikada nije predao niti bio osvojen" 



138 Slavoljub Gacovič 



(..circumcessum quidem aliquotiens numquam tamen excissam aut 
deditam...). 

Prva katastrofalna razaranja grad Naissus doživljava 441. godine po 
Marcelinovoj hronici, kada "Hunski carevi sa hiljadama svojih vojnika 
provališe u Iliriku i opustošiše Naissum, Singidunum i mnoge druge gradove 
i utvrdenja u Iliriku (Hunnorum reges numerosis suorum cum milibus 
Illyricum irruerunt Naisum, Singidunum aliasque civitates oppidaque Illyrici 
plurima excideruni)" , a onda, po žitiju sv. Hipatija 447. godine to isto učiniše 
Huni na čelu sa Atilom, te 471 .godine Goti na čelu sa Tjudimerom sve dok ih 
Teodorih 488. godine ne odvede u Panoniju, a potom u Italiju protiv Odoakra. 

Dobar deo stanovništva, za vreme pedesetak nesigurnih i pustolovnih 
godina je, verujemo, bežeči organizovano pred varvarima, uteklo u 
zbegovima po, tada šumovitim, klancima Svrljiških planina, kada su po svoj 
prilici podigli sebi naselje na ušču Svrljiškog Timoka i reke Belice severo- 
istočno od brda Kapilije, u podnožju litica na kojima je kasnije podignut 
srednjovekovni grad Svrljig, prozvavši ga Naioooc, po imenu grada odakle 
su ovamo pobegli. 

Početkom VI veka, u vreme Anastazija I (513-518) kada je započeta 
intezivna delatnost na utvrdivanju balkanskih gradova utvrdeno je, zasigurno, 
i ovo naselje bivših stanovnika Naiss(us)a zidinama čije ostatke danas 
razotkriva reka Belica i po koji tragač za izgubljenim blagom 
(Rekognosciranjem terena videni su ostaci zidina koji obiluju u 
kasnoantičkim i ranovizantijskim tegulama, dok su površinski nalazi sa ovog 
lokaliteta hronološki datirani u VI veku i poznijem vremenu; prilikom 
regulacije toka reke Belice pre 20-tak i više godina naden je jaedan lapidarni 
latinski natpis u nekoj prostoriji-kosturnici koji je naknadno prebačen u Niški 
ili Beogradski muzej, prema pričanju meštana sela Niševca). Sredinom VI 
veka, u vreme Justinijana I (527-565) kada su preduzeti opsežni radovi na 
obnovi grada Naiss(us)a i izgradnji četrdesetak novih kastela u njegovoj 
oblasti Prokopije je prilikom navodenja imena tih kastela imao dobar razlog 
za distinkciju u nazivu novosazidanog kastela, kome su, njegovi stanovnici 
nadenuli ime Naioooc, kao utehu na nikad prežaljeni napušteni grad na 
Nišavi, i obnovljenih zidina starog grada koga je, da bi ga izdvojilo od ostalih 
kastela, prozvao Naioovjioho (v. CnaBO.iby6 ranoBHh, Pa3zp<mmetbe 
HaucononucKe /HuuiKe/ u ameucKe /npaxoecKe/ pezuje ca y6uKau,ujoM 
zpadoea U3 VI eet<a, Hhuikh 36opHHK, 6p. 20, str. 85-86, Hhlu, 1996, uz 
napomenu da je u ovom radu mnogo toga izostavljeno zbog lose 
kompjuterske pripreme u ,3,Hrn "IlpocBeTa" i JHHII "Hapo^He HOBHHe", 
Hhui). 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 139 

Analogna pojava zapaža se još na nekim praslovenskim i 
srpskohrvatskim latinizmima (praslov. *bbči, gen. bhčve < vlat. 



* 



947 



buttša < buttia < klat. buttis; sh. bječva < vlat. *bettša < vittea ) 
ali i kod starih germanizama (praslov. *smoky, gen. smokvbe < got. 
smakka ; sh. letva / latva < *laty, latbve < stvnem. latta ). 

Osnova ktetika Nišbv-bskyj koji se istovremeno javlja u 
izvorima (prid. Ništv - bskyj; oblast nysbvbskuju kod Štefana 
Prvovenčanog u delu Život sv. Simeona, pogl.VII; nyševbskimi 
pred(e)ly u jednom zapisu iz oko 1202) 950 i koja docnije sasvim 
preovladuje: pri jep(i)s(ko)pe niševbscčnib u jednom izvoru iz 
1279. 951 odakle *Niševsci > Niševci "Niševljani" 952 (zamena se u c), 
odakle današnji oblik etnika i ojkonima Niševac. 



H 2 

Latinske osnove 

BAJANCE, 1455. = BANICA, 1466. (Črna Reka = verovatno 
top. Banjica kraj Brestovačke Banje, opština Bor) 953 od slov. banjica < 
lat. balneum "izvor termalne vode". 

G. VITANOVAC, 1530 - 35. = GORNE VITANOVCE, 1560. 
= G. VITANOVAC, 1586. (Krivina) 954 od l.i. Vitan (< lat. l.i. 
Vit/us/ 955 + an) + ovce i slov. prid. gornje. 

JAJINCI, 1455. = BANICA, selište 1466. = BANICA, 1454- 
79. (?) 956 od slov. hidr. banjica < lat. balneum "izvor termalne vode". 



947 ER, I 86, 146. 

948 DGL, str. 222. 

949 ER, II 290. 

950 CC3HH I N° 7. 
951 CC3HHIN°25. 

952 OVUTS, str. 18. 

953 BHBC, str. 72; Miscellanea 2, 1466, str. 19. 

954 BHBC, 103, 104; TEM 31 - 32, str. 89, 108. 

955 ER III, 585 (Vid). 

956 BHBC, str. 68; Miscellanea 2, 1466, str. 56; HEH, str. 149. 



140 Slavoljub Gacovič 

MALI VITANOVAC, 1530-35. = MALE VITANOVICA, 
1560. = MALA VITANOVICA, 1586. (Krivina) 957 od l.i. Vitan (< lat. 
l.i. Vit/us/ 95i + an) + ovce i slov. prid. male. 

VITANOVCE, 1560. (Črna Reka) 959 od l.i. Vitan (< lat. l.i. 
Vit/us/ 960 + an) + ovce. 

VITONCE, 1455. = VITONICE, 1466. = VITONJA, 1483. = 
VITOTINA, 1560. (Timok = top. Vitonjina, atar s. Balinca*, opština 
Knjaževac) 961 od lat. 1. i. Vit(us) + hipokoristički suf. - onja 962 . 

ŽUKOVCE, 1455. = ŽURKOVCE, 1560. (Timok = s. 
Žučkovac, opština Knjaževac) 963 od slov. prid. žukova (< slov. fit. 
žuka "žutilica, Genista" < lat. juncus + ova) + ce (upor. top. Žukova 
na Hvaru, Hrvatska). 

IL 

Grčke osnove 

CRKVIŠTE, drugo ime DOLJANI, selište 1455, 1478-81, 
1483. (Svrljig = top. i hidr. Crkvište, atar s. Radenkovca, opština 
Svrljig) 964 od slov. crkvište "ostaci gde je nekada bila crkva, ubi olim 
fuit ecclesia" kada je bilo izgradeno naselje (upor. "na crkvište 
varbvarino... I crkvište krbstovo"od XV veka u srednjovekovnim 
poveljama) 965 < stsrp. crbkvb < praslov. cbrky < gen. cbrkve < germ. 
*kiriko (odakle nem. kirche) < grč. KvpiaKrj "(dom) Gospodnji". 966 
Doljani su od porodičnog nadimka Doljani (< slov. dol + jani) "oni 
koji žive u dolu". 



957 


BHBC 


, 102; TEM, 31 


-32, 


str. 


81, 


108 


958 


ER III, 


585 (Vid). 










959 


BHBC. 


, str. 104. 










960 


ER III, 


585. (Vid). 










961 


BHBC. 


, 88, 149; Miscellanea 2. 


, 1466, s 


962 


ER III, 


585 (Vid). 










963 


BHBC. 


, str. 67, 108. 











str. 58. 



964 BHBC, str. 79, 219; Micellanea 2, 1478 - 81, str. 149. 

965 Rječnik JAZU, str. 831. 

966 On XI, str. 4. 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 141 

CRKVIŠTE, 1466., 1530 - 35. (Črna Reka) 967 = MALO 
ČERKVIŠTE 1560., 1586. (Črna Reka) 968 vidi ojk. CRKVIŠTE. 

CRKOVCE, 1466., 1483. = ČERKOVCE, 1560. (Banja) 969 , 
vidi ojk. CRKVIŠTE. 

KALUJERA, selište 1455. = KALUJEVA, 1483. (Timok) 970 
od slov. kaludera "monah(inja)" 971 < grč. icaX6q "častan" + yepov 
"starac". 

STRVNICA, drugo ime KALUDEROVAC 1530 - 35. = 
ISTRVNICE, 1560. (Krivina) 972 od slov. ornit. termina strvnica "ptica, 
koja se hrani strvinama", odnosno drugo ime od slov. prid. kaluderov 
"ono što pripada kaluderu" (< slov. kaluder < grč. Kaloc, "častan" + 
yepov "starac" + ov) + ce (upor. s. Kaluderovac u županji ličko- 
krbavskoj u Hrvatskoj 973 ). 

H 4 

Vlaška lična imena i osnove 

BAJTAL, 1560. (Polomje) 974 od rum. 1. i. Baitdl < rum. baitdl 
(vi. bajecdl) "momče" (upor. s. Momče, Črna Gora 975 ). 

CURLAT, 1560. (Zagorje = s. Čorlevo, danas sastavljeno sa s. 
Drenovac, Mihajlovgradski okrug) 976 od vi. čurliat "mesto gde se 
vrane okupljaju grakčuči u vreme zimskih meseci, obično u vrbacima 
ili topoljarima kraj reke" (upor. nadimak Č'urla i Č'urlonja kod Srba 
Karaševaca u Rumuniji 977 ). 



967 Micellanea 2, 1466, str. 55; TEM 31 - 32, str. 76. 

968 BHBC, str. 104,209. 

969 BHBC, str. 132; Miscellanea 2, 1466, str. 63. 

970 BHBC, str. 64. 

971 BHBC, str. 64. 

972 BHBC, str. 103; TEM 31-32, str. 81. 

973 Rječnik JAZU 16, str. 778. 

974 BHBC, str. 113, zabeleženo pod Zagorje. 
975 IMJ, str. 219. 

976 BHBC, str. 113. 

977 AK, str. 211. 



142 Slavoljub Gacovič 

ISBALAR, 1455. = ISPALAD, 1483. (Črna Reka) = 
ISPALAD, 1454-79. (Timok) 978 usled slabog grafičkog nagoveštaja 
fonema možemo pretpostaviti da je nastalo od protoničkog I- (upor. 
Ipsoder, Iskumna itd.) + vi. spdl(a) "pere" + ar ili vi. spaldt "oprano". 

"f/ Vi IV stolječu prije n.e. istočnojadransko primorje ulazi u 
grčku kolonizacij sku orbitu. Svoje su faktorije podizali.... i na kopnu 
(...Aspalathos)" , što govori u prilog teze P. Skoka da naziv današnjeg 
Splita ima odraza u vulgarnom latinitetu (vi. a-spaldt "oprao je") i da 
je naselje nastalo na mestu pored obale gde su žene prale rublje, te da 
naziv Split ne treba dovesti u vezu s Dioklecijanovom palatom koja je 
sagradena tek u II polovini III v.n.e. 979 

RAJEC, drugo ime KORBUNEVCE 1560, 1586. napušteno 
(Črna Reka) 980 od slov. raj "kal" + ec. Drugo ime potice pre od vl.l.i. 
Korbun (upor. vi. l.i. Korb/ea/ + un poput slov. l.i. Milun itd.) + evce 
negoli od ihtiološkog termina korb(a) "riba koja živi uz kraj" < lat. 
corvus (Plinije) "riba drugorazredne kvalitete, črne boje" 981 što je, 
zapravo, prenos kopnenog izraza lat. corvus "gavran", poput 
ihtiološkog termina oslič "riba drugorazredne kvalitete" < lat. aselus 
"magarac" + unevce 982 . 

RUGOVO, 1530 - 35. = RUGOVA, 1560. = RUGOVO, 1586. 
(Krivina) 983 od vi .l.i. Rug koje je spomenuto u Dečanskoj hrisovulji 
1330. i u Žičkoj povelji Štefana Prvovenčanog gde su upisani 
stanovnici vlaškog katuna 984 (upor. rum. l.i. Rug, Ruga, Rugas, Rugae, 
Rugeanu, Rugescu, Ruget, Rugu i top. Rugea lArdeall, Rugetu itd ; 
prež. Ruga u Zadru 1314. 986 ; u povelji sastavljenoj 1090. spominje se 
l.i. Rugeta "mjesto ženskog svetačkog imena Rogata, dolazi dva 



978 BHBC, str. 72, 203. 

979 IT, str. 41, 42, 45. 

980 BHBC, str. 104,214. 

981 ER II, str. 84 (krb). 

982 AK, str. 232. 



983 BHBC, str. 102; TEM 31 - 32, str. 81, 108. 

984 On III, str. 187- 188. 

985 DNFR, str. 400. 

986 On II, str. 188. 

987 On II, str. 121. 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 143 

puta", odnosno "mesto gde se čovek moli" , ali je veoma značajno za 
uporedenje i s. Rugince, severoistočno od Kumanova /Makedonija/, 
što ukazuje na mogučnost migracije stanovništva sa prostora 
Makedonije na prostor crnorečke nahije krajem XIV i tokom XV 
veka) < vi. rug "kupina, trnje, drača" < lat. Ruga "nabor, kovrdža, 
mrežotina" (upor. lat"rugas coegit, namrgodio se"* 9 i slovenske 
paralele, s. Mrgodiči i Mrgudiči /BiH/ < l.i. Mrgod i Mrgud, s. 
Mrežica i Mrežicko /Makedonija/, s. Mrežnica, Mrežnički Brest i 
Mrežnički Brig /Hrvatska/; lat. "rugosus frigare pagus - od zime 
zgureno selo /seljaci/" i slovenska paralela s. Zgurič brdo itd.) 990 + ovo 
(-ova). 

TtRŠINCE, 1560. (Črna Reka) 991 od vi. tirš "šiba, tanka 
stabljika, žbun" (upor. slovensku paralelu ojk. Sibikova < slov. fit. 
šibika "virga") + ince. 

H 5 

Kalendarska lična imena 

ISTEBANCE, 1455. (Vidin) 992 od prot. I- + kalendarsko l.i. 
Stepan (alternacija b-p) < Štefan < grč. otE(pavoq "ovenčani" + ce 
(upor. ojk. Istepan Dol). 



988 SK, str. 260. 

989 3KJ I, str. 217. Spominje naseobinu Rožat od Ra9atum u 
srednjovekovnim poveljama, koje je nastalo od Rogiatto < lat. rosetum 
"divlje ruže, ruže od šipurka, ružičnjak"; LH, str. 935 (ruga). 

990 Primeri koje donosi M. Grkovič u svom, ovde navedenom, radu iz 
1495.(Petar Andeevič Rugotin u Novgorodu), 1514-1527 (Fedor 
Aleksandrovič Rugotin iz Moskve), i iz 1652. (Teofim Ruguev, sveštenik u 
Rusiji) upravo ukazuj u na to da su lična imena sa osnovom rug- iz mnogo 
kasnijeg vremena u odnosu na srpske srednjovekovne povelje gde se direktno 
spominje l.i. Rug bez sufiksacije, što je uobičajeno medu stanovnicima 
vlaških katuna, a nije uobičajeno u slovenskom onomastikonu, pa je izlišno 
insistirati daje onomastika s osnovom rug- u ličnim imenima bila poznata još 
u opšteslovenskoj zajednici, a na osnovu primera u ruskim izvorima iz XV i 
XVI veka. 

991 BHBC, str. 106. 

992 BHBC, str. 64. 



144 Slavoljub Gacovič 

IŠTIPINE, 1455, 1560. (Timok = s. Štipina, opština 
Knjaževac) 993 od prot. I + l.i. Štip(e) (< 1. i. Štipan < kalendarskog l.i. 
Stepan < Štefan < grč. ote<pavoq "ovenčani"; upor. u Daničičevom 
Rječniku "kralju Štipanu Dabiši 1397.") + in(j)e, a prelaz foneme s > š 
na prostoru Vidinskog sandžaka zabeleženo je u sledečim primerima: 
ojk. Čubra Vukšanovica, 1530-35. = Čubra Vukšan, 1560. = Čubra 
Vuksan, 1586.; ojk. Sekulce, 1530-35, 1560. = Šekulce, 1586. kao i 
mnogi hidronomi i toponimi nastali u vezi sa Sasima (upor. 
"Kalendarsko ime Stepan koje se našlo i u hercegovačkih i u hrvatskih 
Vlaha srednjega vijeka..."; U Kras tov Ijanima je "... Stepan vlaškoga 
ishodšta..." itd.) 994 

H 6 

Rumunska lična imena i osnove 

BAGAČIN, 1455, 1483. (Vidin) = BIKAČIN, 1560, (Polomje 
= top. Bagačino, atar s. Asparuhova, Vasilovca i Stalijske mahale, 
Mihajlovgradski okrug) 995 od rum. l.i. Bagac(eanu) + in (upor. 
nadimak Baga kod Vlaha s pejorativnim prizvukom u s. Halovu, 
opština Zaječar). 

ISNATINA, 1455. (Gelvije) = ISNETINA, 1466. (Črna 
Reka) 996 = ISTETINA, 1560. (Črna Reka) 997 od rum. l.i. Stet(ea) + ina. 

KRENTA, 1455, 1478 - 81, 1560. = GORNE i DOLNE 
KIRENTE, 1560. (Svrljig = s. Krenta, opština Knjaževac) 998 je 
izvedeno od rum. krent/u (krinu) "plitak drveni sanduk sa specijalnim 
otvorom pri dnu radi istoka (cedenja) surutke iz sira" < lat crenta 999 
našto upučuje i mikrotoponim Mandra < vi. mandra (manddra) 



993 BHBC, str. 58, 108. 

994 3IIIJOK, str. 359, 362, 365. 



995 BHBC, str. 62, 116. 

996 BHBC, str. 87; Miscellanea 2, 1466, str. 54. 

997 BHBC, str. 105. 

998 BHBC, str. 77, 1 1 1 ; Miscellanea 2, 1478-81, str. 136. 

19 MCT, str. 124. Ovom prilikom zahvaljujem se prof. dr. Nedeljku 



Bogdanoviču, koji mi je ukazao na ovde navedenu študiju. 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 145 

"mlekara" 1000 u ataru s. Krente (upor. top. Krenta/Kranta u ataru s. 
Halova). 

P. Skok u svom Rječiku ima reč krenta "kvaka na bravi na 
vratima; fig. klopka, zavera" 1001 dok Sv. Georgijevič iznosi da je 
Krenta mogla nastati od lat. centrum "sedište" ili od kentra, ne 
navodeči pri tome poreklo, od koje je nastalo metatezom krenta 1002 u 
što se nismo uverili. 

VLČJAK, 1455. (Vidin = s. Vlček, Mihajlovgradski okrug) 1003 
od rum. vilcea "uval(ic)a" (čitaj: vlčja) 1004 + ak. 

VLČJAK, 1455. = VLČAK, 1454-79. (Vinišnica) = GORNI I 
DOLNI VLČJAK, 1560. (Črna Reka = top. Vučjak, atar s. Halova, 
opština Zaječar) 1005 , vidi VLČJAK. 

IL 

Turška lična imena 

HORGUROVCE, selište 1560. (Krivina) 1006 od tur. l.i. 
Horgur 1007 + ovce. 

Hio 

Hibridni kompoziti 

CAREVO SENO, 1530-35. (Fetislam) = CAREVA SENE, 

1560. (Črna Reka = mahala Carevo Selo, deo s. Krivelja i hidr. Carevo 



1000 Na natpisu iz Prosočona, Bugarska, zabeležen je natpis: lovi Fulm/ini/ 
et Mercur/io/ et Myndry/to ?/. Ime tračkog božanstva Myndry/to ?/ je 
verovatno zamenjeno s litavskim mandriis "veseo, gord, nestašan", stvnem. 
munter "marljiv, okretan, čio, živahan", rum. (dač.) mandru "gord, lep". 

1001 ER II, str. 190 (krenta). 

1002 EIM, str. 56. 

1003 BHBC, str. 73. 

1004 DRS, str. 565. 

1005 BHBC, str. 66, 155; Miscellanea 2, 1466, 19; HBH, 107. 

1006 BHBC, str. 103. 

1007 Pleme ONOGHONDUR spomenuto u "Amxapanyiu]," moglo bi se 
dovesti u vezu s imenom Horgur, kao i tvrdava Onogur u Kolhidiji. Vidi: 
npa6-bnrapHTe, str. 90; BJ I, str. 75. 



146 Slavoljub Gacovič 

Selo izmedu s. Krivelja i s. Luke, zapadno od s. Bučja, opština 
Bor) 1008 od slov. prid. carevo od lekseme car < can. nastalo 
disimilacijom iz cbsart (koje je "potvrdeno u XI v., u srpskom, 
bugarskom i ruskom...") 1009 koja je "nasledena, dakle, iz vremena pre 
doseljavanja Slovena na Balkan" i u stvari je "transformisana latinska 
reč caesar (cezar)..." koja ima pored "osnovnog značenja 'imperator', 
brojna druga značenja i atribute najviših istorijskih i kulturnih 
vrednosti, i poslužila za nastajanje novih leksema, najpre političke i 
pravne terminologije, a potom antroponima, fitonima, zoonima, 
toponima i hermatonima, ili apelativa" 1010 + evo i slov. selo "vicus". 

CAR KLADENCE, 1455. = CAREVO KLADENCE, 1466. = 
CAREV KLADENCE, 1560. (Timok = hidr. Carevac, atar s. Selačke i 
top. Carevac, atar. s. Vrbice, opština Zaječar) 1011 od slov. prid. carevo 
(< slov. car < lat. caesar, v. razrešenje ojk. CAREVO SENO) i slov. 
hidr. (dem. oblik) kladenče "izvor vode koji je oivičen kladama". 

CAROBADICE, 1455. = CAROPADINCE, 1560. (Zagorje = 
s. Staropatica, Mihajlovgradski okrug) 1012 od slov. prid. carevo (< 
slov. car < lat. caesar, v. razrešenje ojk. CAREVO SENO i CAR 
KLADENCE) + padince "dolinica" (< slov. padin/a/ + ce). 

ČUBRA VUKČEVA, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam) 1013 je 
hibr. komp. od osnovne buč < vi. bučum (rum. bucium) "bukva, rod 
od bukve" + onomastički nastavak -ur(a) 1014 : bučura "izvor" (upor. 
top. Bučura, atar s. Kladova) 1015 odakle metatezom početnog sloga buč 
> čub : Čubura (upor. čubura "panj u kome je izdubljena posuda", s. 
Bučumet, Srbija 1016 ). Čubra je nastala disimilacijom u - u > u - i 
slov. prid. vukčeva (< 1. i. Vukac + eva). 



1008 BHBC, str. 106; TEM 31-32, str. 78 

1009 ER I, str. 258 

1010 U,HU,yHr, str. 38 

1011 BHBC, str. 80, 108; Miscellanea 2, 1466, str. 38 

1012 BHBC, str. 65, 117 

1013 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 104. 

1014 AK, str. 232. 

1015 EIM, str. 41. 

ime K yjynp, tab. xv. 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 147 

ČUBRA VUKSANOVICA, 1530-35. = Čubra Vukšan, 1560. 
= Čubra Vuksan, 1586. (Fetislam) 1017 , vidi ojk. Čubra Vukčeva i od 
l.i. Vukšan/Vuksan + ovica. 

ČUBRA KOPRIVNICA, 1530-35. = Čubra Koprivnice, 1560. 
= Čubra Koprivnica, 1586. (Fetislam = verovatno se nalazilo u ataru s. 
Koprivnice, blizu s. Čubre Straževice, opština Zaječar) 1018 , vidi ojk. 
Čubra Vukčeva, a radi boljeg geografskog odredenja spomenut je ojk. 
Koprivnica u čijem se ataru, verovatno, i nalazio ovaj izvor. 

ČUBRA LAGATORI, 1530-35. = ČUBRA LAGATOR, 1560, 
1586. (Fetislam) 1019 , vidi ojk. Čubra Vukčeva i reči lagator koja se 
prvi put spominje za vreme kralja Milutina; lice koje se, po 
Novakoviču, staralo o svim poslovima u vezi sa vladarevim konjima, 
koje je "zvanje kod nas došlo iz Vizantije (dpxu>v tov aXkayio), dok 
suprotno ovome, Jireček nas uverava da to zvanje označava starešinu 
kraljevih glasnika". "Njegovo ime čitamo urezano na jednoj ploči 
uzidanoj u crkvi sv. Dorda u Nagoričinu kod Kumanova i on se zvao 
'legator kraljev Voja Mutilovič'" 1020 čije prezime je vlaškog porekla 
od vi. l.i. Mutila < vi. mut "nem" + ila. 

ČUBRA RAVNA, 1530-35, 1560, 1586. (Fetislam = s. Čubra, 
opština Negotin) 1021 , vidi ojk. Čubra Vukčeva i slov. prid. ravna, stoje 
karakteristika zemljišta, odnosno s. Čubra je smešteno u ravnici. 

ČUBRA STRAŽEVICA, 1530-35. = ČUBRA ISTRAŽEVCE, 
1560. = ČUBRA STRAŽEVICA, 1586. (Fetislam) 1022 , vidi ojk. Čubra 
Vukčeva i slov. prid. stražev(a) "mesto gde se čuva straža" (upor. top. 
Straževica "u nahiji Rudničkoj golo visoko brdo sa zidinama na vrhu 
svome" 1023 ) + ica. 



1017 BHBC, str. 1 10; TEM 31-32, str. 79, 104. 

1018 BHBC, str. 1 10; TEM 31-32, str. 79, 104. 

1019 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 104. 

1020 qcq str 3g. ukoiiko bismo prihvatili Jirečekovo mišljenje, daje reč 
lagator "starešina kraljevih glasnika", možemo je objasniti od vi. a le(r)gator 
"čovek koji trči na sve strane, čovek koji se brine o svemu". 

1021 BHBC, str. 110; TEM 31-32, str. 79, 104. 

1022 BHBC, str. 1 10; TEM 31-32, str. 79, 104. 

1023 CpncKii pjenHHK, str. 717. 



148 Slavoljub Gacovič 

GORNE ČUČUNE, 1455. = GORNE ČUČULE, 1466. = 
GORNI ČUČIL, 1560. = DOLNI ČUČIL, 1560. (Zagorje = s. Čičil, 
Mihajlovgradski okrug) 1024 je hibr. kompozit od vi. l.i.(u vokativu) 
Čučule (upor. s. Cycylage na Kosovu i Metohiji 1025 i nadimke kod 
Vlaha severoistočne Srbije, Cučuljaga, Cučulječe i prež. Čučulovič 
kao i lična imena splitske vlastele Chuchula, Cucula i Chuchiula u 
XIV i XV veku; l.i. Č'uč'ul i nadimak Cuču < rum. ciuciu "mučak" 
kod Srba Karašovana u Rumuniji 1026 i slov. prid. gornje. 

IZVOR BANICE, 1560. (Črna Reka = hidr. Izvor Banjica, atar 
s. Grlišta, opština Zaječar) 1027 je hibridni kompozit od slov. izvor i 
banjice < lat. balneum "izvor termalne vode". 

JAVOROVA BANJA, 1454 - 79. (Timok) 1028 je hibr. komp. 
od slov. prid. Javorova (< slov. fit. javor "Acer platanoeides Linn."+ 
ova) i slov. hidr. banja < lat. Balneum "izvor termalne vode". 

MALE BANICE, 1560. (Črna Reka = mahala Banica, deo s. 
Bučja, opština Bor) 1029 je hibr. komp.od slov. banjice < lat. balneum 
"izvor termalne vode" i slov. prid. male. 

MRŠAVA GALATINCE, 1560. (Polomje) 1030 od slov. 
galatin(a) "pihtije, hladetina" < ital. galatina ("Riječ galatina ušla je... 
iz staroga dalmatinskoga romanskoga jezika ne samo u 
srednjovekovni latinski jezik... nego se proširila i po celoj 
Evropi...") 1031 + ce i slov. prid. mršava. 

POPOVDOL, 1455. = POPODOL, 1466. = Popovdol, 1560. 
(Timok = top. Popov del, atar s. Vrbice, opština Knjaževac) 1032 je hibr. 
komp. od slov. prid. popov ( < slov. pop < sveslov. pop kao 
posudenica iz stvnem. smatra večina slavista, a manjina da je od grč. 



1024 BHBC, str. 74, 84, 152; Miscellanea 2, 1466, str. 65. 

1025 OJ 10, str. 55. 

1026 AK, str. 211. 

1027 BHBC, str. 106. 

1028 HBH, str. 141. 

1029 BHBC, str. 106. 

1030 BHBC, str. 121. 

1031 ER I, str. 39. 

1032 BHBC, str. 76; Miscellanea 2, 1466, str. 50. 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 149 

jtaJtac, ali o tome odlučuje vi. popa, vokativ popo koje se može 
tumačiti iz grč. jiajraq 1033 + ov) i slov. dol "mala dolina". 

ZASTINE, 1455, 1483, 1560. (Črna Reka = top. Zastenje, atar 
s. Grlišta, opština Zaječar) 1034 od slov. pref. za "iza" + stene < grč. 
otevoc, "tesnac, grlo, ždrelo, uskoča" 1035 . Naselje je rekognosciranjem 
terena doista bilo iza grla/tesnaca koga je usekla Grliška reka gledano 
iz pravca sela Grlišta 1036 . 



SUFIKSI IZ KNJIGE "ETIMOLOGIJA NESLOVENSKIH 
OSNOVA U OJKONIMIJI VIDINSKOG 
SANDŽAKA XV I XVI VEKA" 

Da bi se mogli sagledati svi ojkonimski sufiksi razvrstani su u 
tri skupine: sufiksi za označavanje muškog, ženskog i srednjeg roda. 

1. Sufiksi za označavanje ojkonima muškog roda 



-avec 


Gružavec 


-anac 


Blivanac 


-ar 


Kozmar, Kormar, Ispalar 


-ac 


Bučinac, Gorni Prevalac 


-ačin 


Bučačin 


-evac 


Kostičevac 


-en 


Banden 


-eš 


Ruteš 


-ig 


Isfrlig 


-ik 


Bojadik, G. i D. Stubik, Kalanik x 2, 


-in 


Negotin, Ravdin, Varvarin, Bagačin, Bulgarin 


-ič 


Benaič 



1033 ER III, str. 8-9 (pop). 

1034 BHBC, str. 60, 126. 

1035 PeimiK CAHY 6, str. 656. 

1036 qj-j jjj^ str g si vo W u turskoj grafiji znači "samoglasnik I (a sreče 
se i na mestu E)". 



150 Slavoljub Gacovič 

-jak Drmjak 

-jan Osljan, Čumjan, Sremlan / Siremlan 

-lar Rumlar, Saslar, Tatarlar 

-nik G. Musnik, Dolne Musnik, Drbmnik 

-ovac D. Sumrakovac, Balanovac, Strvnica / Kaluderovac 

-ol Sikol 

-ujevac Kotlujevac 

-ul Balul / Palul 

-ulovac Vlagulovac 

- un Kravun 

-us Čingurus 

-uc(a) Ginguc, Gaguce 

-šor Nikšor x 2 

2. Sufiksi za označavanje oj ko nima žensko« roda 

-ava Bošava / Boševa /Boševo 

-ajna Dalajna 

-eva Gorne i Dolne Mireva, Labdujeva, — Nikoličeva, 

Kolajeva, Sareva, 

Čubra Vukčeva 
-evica Čubra Straževica, 

-ina Kašaina, Istetina 

-inova Brakinova 

-ica Banica x 2, Korovica, Brenica x 2 

-niča Kokornica, Milajnica, Čubra 

Koprivnica 
-ova Halova, Vbrsova, Gorna Klanova, Orašova, Hirelova, 

Sakova, Hinova, Hutova, Latova, Gtmzova, Bukova / 

Efljak, Efljakova,Grbovce / Grabova 
-ovica Popovica, Huhurovica, Grabovica, 

Čubra Vuksanovica, 

3. Sufiksi za označavanje ojkonima srednjeg roda 

-anovce Vitanovce, Gorne Vitanovce, Male Vitanovce 
-evo Linevo 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 



151 



-evce 

-ilovce 

-ilce 

-ine 

-ino 

-inovce 

-ince 

-ice 

-iste 
-Jane 

-je 

-niče 

-ovo 

-ovice 
-ovište 
-ovce 



-ovci 

-ujovce 

-ulevce 



Niševce / Nišovce, Gurguševce, Dtlgaševce, Krčurevce, 

Lagoševce, Pričevce, Iskobičevce, Maguševce 

Bunilovce, Ivladilovce, Perilovce, Bačilovce 

Boksilce 

Ivladine, Kalotine, Gorne Kuzmine, Ištipine 

Gajtanino, Jarnino, Ilino 

Kalinovce, Hrvatinovce 

Karbince, Protopopince, Balince, Bešičince, Zarvince, 

Jermenince, Lalince, Saračince, Zarince 

Manastirice, Kumanice, Megurice, Mojnice, Nekalice, 

Bošanice 

Crkvište x 2, Manastirište, Valovište, 

Humjane 

Gorne Kravje, Klivje, Kravje, Male Gorne Kravje, 

Muslimanie 

Dolne Metevnice, Boružnice / Poružnice, Petrušnice, 

Vinešnice 

Argudovo, Jorgovo, Korbovo, Rugovo, Hlebovo, 

Vlahovo / Vlahova 

Gorne i Dolne Popovice, Višovice 

Trgovište x 4 

Ibrovce, Mučkovce, Berkovce, Krnatovce, Kutlovce, 

Mušadovce, Kalugerovce, Balilovce, Balkovce, 

Banovce, Berilovce, Vinovce, Guberovce, Istanovce x 2, 

Janovce, Kopilovce / Kovilovce, Lagušovce, Lipovce / 

Lupovce, Marovce, Sibinovce, Sirakovce x 2, 

Sumrakovce, Otulovce / Tolovce, Grabovce, Korbunevce 

/ Rajec, Horgurovce, Turinčovce, Hrsovce, Čertovce, 

Sarbanovce x 2, Davidovce, Dimitrovce x 3, Ivanovce, 

Vasilovce / Islavce, Kostičevac / Kostičovce, 

Kostučuvce / Kostičovce, Kostičovce, Kubratovce, 

Manojlovce, Marinovce, Murtadovce, Ftndt.kovce, 

Hrkovce, Efljakovce, Kučovce, Strbovce, Strbovce 

Staro, Čičikovce, Belbusovce, Crkovce, Kipičovce 

Kršatovci, Stanovci, Vasilovci, Legvalovci 

Kotlujovce 

Bratulevce 



152 Slavoljub Gacovič 

-ulovce Dragulovce, Karbulovce, Kirbulovce,Kračulovce, 
Minulovce, Otulovce, Radulovce x 2 

-ulce Sekulce 

-ce Brence, Brince, Brtnce, Kandalce, Labce, Asnice, 

Šišence, 

Batince x 4, Bučince, G. i D. Galbince, Kumance, 
Haldance, Jakovce, Savce, Sofice, Sibence, Srpce, 
Ostrokapce, Vitovce, Žukovce, Crkovce, Istebance, 
Mršava Galatince 

-ci Gajtanci 

-če Izlače 



Etimologija slovenskih osnova u ojkonimiji V. S. XV i XVI veka 153 

ZAKLJUČAK 

Pored niza uvodnih poglavlja koja bi, smatramo, trebala pomoči 
iščitavanju i razumevanju knjige dajemo osnovno poglavlje gde 
otkrivamo etimologije ojkonima, tj. naziva naseljenih mesta s 
područja Vidinskog sandžaka poznatih na osnovu prvih raspoloživih 
turških popisa XV i XVI veka. U osnovi večeg broja ojkonima 
(obradeno ih je preko 700) nalazimo slovenska lična imena, a u 
manjem broju nazive za bilje, neke od kvaliteta tla ili kakvu drugu 
osnovu koja bi mogla poslužiti kao motivacija nastajanju imena. 

U velikom broju ojkonima potvrdena je ili odgonetnuta 
ubikacija, a ponegde je samo predložena ili naglašena kao mogučnost. 

Ovo je knjiga komplementarna s knjigom "Etimologija 
neslovenskih osnova u ojkonimiji Vidinskog sandžaka XV i XVI 
veka" pa smo zato u poglavlju "Uvodna razmatranja" i "Ispravke i 
dopune knjiži 'Etimologija neslovenskih osnova...'" doneli još po 
nešto što če pomoči da se ojkonimija Vidinskog sandžaka sagleda u 
celini (obradeno je ukupno preko 1 100 ojkonima). 

Smatramo da rezultate do kojih smo došli valja izložiti sudu 
javnosti da unekoliko podstaknu na raspravu i upučenije i pozvanije u 
ovu problematiku. 



154 Slavoljub Gacovič 

ZUSAMMENFASSUNG 

Neben einer Reihe von Einfuhrungskapiteln, die zum Auslesen 
und Auffassen dieses Buchs dienen sollen, geben wir ein 
Grundkapitel, wo wir die Etymologien der Oikonime bzw. die Namen 
der angesiedelten Orte auf dem Gebiet des Vidiner Sandschaks 
entdecken und die auf Grund der ersten verfugbaren turkischen 
Verzeichnisse aus dem XV und XVI Jahrhundert bekannt sind. 

Im Sprachgrunde der grosseren Zahl der Oikonime (iiber 700 
bearbeitet) finden wir die slawischen personlichen Namen und eine 
wenigere Zahl der Pflanzennamen, weiter einiges iiber Qualitat des 
Bodens und andere Sprachgrunde, die als Motivation fur die 
Entstehung der Namen dienen konnten. 

In grosser Zahl der Oikonime ist die Ubikation bestatigt oder 
entratselt und irgendwo nur vorgeschlagen oder als Moglichkeit 
akzentuirt. 

Dieses Buch erganzt das Buch "Etymologie der nicht 
slawischen Sprachgrunde in der Oikonimie des Vidiner Sandschaks 
im XV und XVI Jahrhundert" und deshalb haben wir die Kapitel 
"Einfuhrungsbetrachtungen" und "Verbesserungen und Erganzungen 
des Buchs-Etymologie der nicht slawischen Sprachgrunde..." mit noch 
etwas erganzt, was ermoglicht, dass man die Oikonimie des Vidiner 
Sandschaks als eine Ganzheit auffassen kann (bearbeitet iiber 1100 
Oikon.). 

Wir sind der Meinung, dass wir diese Ergebnisse, zu denen wir 
gekommen sind, der Beurteilung der Offentlichkeit uberlassen sollen, 
um diejenigen, die in diese Problematik wohler eingeweiht sind, 
einigermassen zur Abhandlung anzuregen.