(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Opera; textu ad praestantissimas editiones recognito"

l^ ^f 



^!> 



^^-^ 




■^-'>>^ 



^*^: 



• > 



y^^ii^*» 






l i5,< 



.^ I ■! 






:^V.«.'.^'*55>ra^ 



OT 

CkRONTO 






x^ 




I_ I- 



S9449B 
C. SUETONII TRANQUILLI 

O P E R A. 



TE XTXJ 



AD PRAESTANTISSIMAS EDITIONES 

RECOGNITO 

CONTINUO COMMENTARIO ILLUSTRAVIT 

ciiAViSM SUETONIANAM ADJECIT 



DETLEV CAR. GUILf^BAUMGARTEN-CRUSIUS 

GTMNASII MEnSE^URCEIHSIS COKHECTOR SOCIET, tAT. 
JEWEKSiS SODA1.IS. 



VOL. IL 



L I P S I A E 

APUD GERHARDUM FLEISCHERUM JUN. 
»816, 






■i?->* 




TIBERIUS CLAUDIUS 

DRUSUS CAESAR; 



L>J Jr ATREM Claudii Caesaris Drusum, olim DecU 
XQum, mox Neronem praenomine, Livia, quum 
Augusto gravida nupsisset^ intra mensem lcrtium pe- 
perit: fuit^ne suspicio, ex vitrico per aduJterii con- 
suetudinem procreatum. Statim certe vulgatus est 
versus: 

TcTs" svTvxc^<^i ^m) r^lfJirvcc TrcctSicc. 
Is Drusus in quaesturae praeturaeque honore dux 
■ ' " 

Tib. Claud. Drusu.f\ Dio 60, Z. Xiphil. et Zonaras: Tt^tott^ 
KXavdJoj Ni^wv TtQf*civiAis. Nero, qiiod nomeii habet cod. Viterb. 
C. 2., dicitur etiani a Vopijc. Aurelian. 2i., Ttberius infra c. 4, 
ab Augusto, De Germanici cognomine assumto Noster c. 2. ex« 
ponit. V. Fabric. ad Dion. 1. c. 

intra mensem terlium] Dio 43, 44. fftvo<He~ff« jJSjj >) yj-j'^ tCf 
KaiVapj , Tixrg/ KAauSisv Apo-t^ffov Njpuuv*, xa< «Jt«v KaTffap xaJ 
•vg(^£TC, K«< To^ TaT^) eVe/x"4/gv" «uro toito sj ra UTO//vi)//!)!Ta gy» 
Y9<i-+af, oTj Ka7ff«p TO 7svv>)S£V Aioti"« rj^ eouroC ■yi' '''«'•''•' n-a/5<ow 
Njjuiv: tw xar^» arfSwKS. Ka/ §Ki7vof TjXgLruiv ey iroAXcp xianqt.-^ 
trrir^OTSv Kai tsutw Kai rtf Tt^tgiuf «urov tsv KaiVapix KariAixry. 
i b' SLv cuiAo; aXXa rs sti tout^o) xcXA.* 2i£^pu'A_Xsi , Kai ToTf gy- 
Tuxoi-ff» Tei>))v« -ratthia y»vvi<T:^»i aXg-yjv . «Sjrg Kai eg 
w«foi/xi«v To 6«of ireoxwe>iffai. Burm. ad n. 1., dum Drusum cum 
immaturo infante, postea ex Augusti LiTiaequc matrimonio, au- 
ctore Nostro Aug. 63., prognato , confunuit, immatui-um pai- 
tum ipse edit , immeraor eorura , quae ad Auo. ]. c, recte notA- 
Terat, nisi quod ibi etiam lectoremad aotata aii Ciaud, able^^at. 
Tum. II. , ^ 



2 c. S U B T O N I I 

Raetici, deinde Germaniri belli, Oceanum septem* 
trionalem primus llomaiioruni ducum navigavit: 
trans Rheuum fossas novi et immensi operis eiFecit, 
quae nunc adhuc Drusinae vocantur: hostem etiam 
fre luenter eaesum, ac penilus in intimas soliludine» 
actum, non prius destitit icsequi, quam species bar- 
barae mulieris, humana ampiior, victortm tendtre 



Raetici] A. U. 759. V. Dio 5^ 22. rdl. 2, qS. et notata a 
nobis ad Aug. 21. et Tiber. 9. — £>'o^ 1- c. kvyevffroi; ^^irov^ 
^iv Tov Apotffov £ir' a-JrouseVsjuvl/s- k«J cj irf 0« rous «iraVTijTflVTaj o< 
«.jTwv ■«•«?? ric T^ilivrty» o'f>j ffw.«P«>^'iv , 5ii raxi^-' ir^k^aro' 
uSsre K«i T.//if orQccryiyiHai i^i t w t ty A«pa7v, hRCte- 
iir.s Q..aes:oi tantuni. Rrmam veversus, affruvo/xo; CAedilis) 
jx:' T8 Hrrvrou A.'a/ou >iai tVi IlauXou ^«p/ou viraTwv (.a. 74J.), xaiirfe 
T«J <yrear>,7«>t«? ri/xas /x""-'' «'"Ss.x^n. i^l i?"'^^. 5'^ > eodenique 
auctoie 0. 34. eodem anno i^ irav^j-yupi;, j^ t-^ ar Qctn^yia. au- 
reu ire0iiK8uff«, xoXursXgffririj aircr^j^^} , quci.n^uam piaetura ad 
a. 74f P ""*> penineie videtm, quod, duos in<igislr.nu3 uno eum 
almo -cssi8s.e, Laud probabile est, et ({aod corifcuim posi praefurant 
consutatum uins.. dicitur, qui ir t in a. U. 745-, ut J)io 55, 1. 

Germanici belU^ A. 742- f , • V. Di 54, 32- sectu. rouff 
KtXroO? r>,c>V«« '•='' '-P^J^^^ 5i«f3-vovra5, aviKo-ia. ««J /xari rotro 
s"; Ti r»)V riv 0uff«ir.r«jv >iaTi awr>iv r/jv twv iiaraouwv v^jffov «>*»p>J, 
Ma< i»i -rijv Suya/^a^Ioa anaTStv eTriiraesXSw^ , ffuxvi sircf^yjffeV sf 
T8 T«v 'II/.WVOV i.a rcC 'i^ijvou narairAaLffaj , roij <J>siffiov« wvvti- 
wffaro sequ. Tac. Germ. 34- cf. i>/aH«erf Tom. 5. p. 63. sequ. 

fMsas — Drusinae pocanlur] Fossajn Drusiunam Tacirus di- 
cit A. 2, b. De ioco V. Ceilar. Geogr. A. 2, 3. p. 261. sequ. — 
.(rf .erem etiam coercendo Rheno a Druso iiiciu.ati.m , qui con- 
iimc".;sne fuerit cum fossa illa, incerlum , mtmoiai 2^ac. A. 13, 

53. riisu 6» »9- ,, ^ . , V ' 

species harbarae mulieris'^ Dio 55, i. c-? t8 rvjv twv Xarrwv 
JffpaXi, y^o^i ^C'=5^^S€ /u*xe' ^^i? Sovvjp.ac t^v re £v »offiv oux «r(i- 
>«,ircL?«« x*'C"^".'^''''^« ' *"*' '"■•"'^ Teo;/xi7vJvra? oJ o'Jk «v««/*wti Kp*- 
Ta>. KavritiJav irpc; rt rvjv Xi?OLffK<av //tTior>, , v.a, rov Ouiffotevov 
Biapi«5, 55^^«« i«^Xe' ^«^ 'AXp.ow xivra »0(.2wv. aHsIvov 7«? - 
e\^X*.'e.,ff* /^iv irae^^-^-^iJva. . cvx >ib-.v,jS>, S^ , «AAi reoira«« ffT,jffaf, 
«v.x^'^»!'^*- Y^"*» Y-^? «5 M*'^"''^ ^ '^''^^ aviecu^o. cpuffiv a^avr-^aaffa 
o-J-ii, «$>?• il-' ^*''^'* s"^^'V^ ' ^iio^<:^ aKcetffrs; ou -n-avra eo.« 
rltra' -Cf.v ^^■.ea.ra*. aXX' .1^.5«. KaJ 7«? <^«' ««' '"'^*' »eT""' *"»' 
TOL p.CL raXavr», ^ae^^^r.v ,'o^ .equ. ubi V. i*.bnciui« ac iioC ct 
siiuiubua s^itcins tU8sei,entc«i. 



C L A U D I U S. 



nltra^ serraone Latino prohibuisset. Quas oh res 
oraiidi jus et triumphalia ornaraenta percejait; ac 
post praeturara coui"eslira inito consulatu, at(^ue ex- 
pedllione repetita, supremura diem raorbo obiit in. 
aeslivis castris , cjuae ex eo Sctlerata sunt appeilata, 
Corpus ejus per raunicipiorum coloniarumque primo- 
res, suscipientibus obriis scribarum decuriis, ad Ur- 
bem devectura, sepulturaque est in campo Martio. 



Ofandi jus — percepit'] A. 743. Dio 54, 33. S<i ^^v eJw T«ur« 
T«f T« iirnr/ievj T(««{ Kfli/ ro a«j ;<iA>)To? sf to uStv ikieai, rvt t« 
ToC «vSviraTow i$oi;ff.« , STSiSav JiaffTpflcT>j7>)3"j; , ;^pv)7aff5«i /XaSe. 

morbo obiit'\ A. 745« ^" consulatu , ac siatiiti post visum il« 
lud , secimdum D:on. 55, 1. qui: 5«y/-ia(rTov yusv ovy to rtvoc (Jjwvviy 
watgi ToJJ hccifjioiitov TO(aOT))v tw "ygvlff.Sati " cJ fjtf-jret y.al iiciCrHV 
ax»* x«p«XP^M* Y"'? «T«P>) f o-Koiihvj T£ UTOffTps-^^avrof «•Jtcu , Ka2 
cv Tvj o6tf vfiffyi T(Vi', xpiv iwl tov r^vev tA.5gTv , TeX«uiT»;ff«VT0f. Liv, 
Efit. i()o. ,, Driisus a fractura , ecjuo suj er crus ejus collapso, 
tricesimo die , quam id acciderat, mortuus est. " 

Scelerata] Ita, auctore Floru 1, 12, 2. „scelerato sigtiata no« 
mine, quae proficiscentes in proelium Fabios porta dimisit" ubi 
JDukeru»: „Scderatus interdum gignilicationem calamitatis habet, 
(cit. 1. n. et sceleratumfrigus Vir-^il. Georg. 2, 256.} et' svelws pro 
calamitate, infortunio. Guyet. ad Terent. Eun. 2, 55, 54. «« 

Corpus ejus — campo Mariio] Liv. 1. c. „ Corpus a Ncrone 
fratre , qui nuncio valetudinis evocatus raptim accurrerat Pvo- 
mam pervectum, et in C. Julii tumulo conditum. Laudatus esc 
a Caesare Augusto vitrico, et supremis ejiis plures honores ad« 
diti." Dio 55, a. TeoTuS^j/xgvcf b' AJYoi/oref , oTt voffsT (ow yaa 
^v -rif^w) T^v T(/3sj>(5v j<«T« Taxof syciij.-J^s' xaj c; s%T',chv rs «Jtoi» 
x«rsA«pa, ««( <»iroS«vcvTa ig 'Fw/a>)v ex9/u(ff£, Ta jugv TptwTa /.(Ixe* 
Tov X£'M«^'3'-' -re^ ffTpa-ov, lii ts twv ixaTcvTafxwv Kai 6«« rXv 
X<A(«?X'»*'» «'tsf-^sv Ss hia rSiv naS' £xaffT))v irs/(v r-^wrMV ^oiffri(TAg. 
K«( «'./Toi; 6v T>; iyo^a ir^ort&svroi , ii-KXoZ; sxjTolifXof eA.EX- J) ' 
Tg 7«? T(3ip(0; JVTaCSa aoTOV sirjjvsffg, Xai ALyowffrof tv Tiy ^^Aa- 

/X(V(U) (VtsSjiO/xw. S$SffTf(»T£OTO yuQ , K«< OU)'. ^V 61 SfflOV , /U^ 60 tJ* 
*ta5>)K0VT« iVI ToTf K«T£(p7«ff/j(£V0(f *«p' «l/T^V TJJV «'ffn» TOV rW/U}- 

t.ieo £(jcSev, £inT«Aiff«i. v. etiam ad Tiber. 7. et Sen^c. consol, aJ 
Poiyb. c. 34. 

scribaruml sc. publicOrum, de quibus v, Ernest. Ch Cic. 
Scribarum aliarumque magistratuum operfirum dicarias dicit No* 
8ter Aug. 57., ubi v. not. Graevii, a nobis datam, 

ad Crbem] „ Maie Casaub. ait., ad h. ). valere m. Dr '-ctum 



4 C. SUETONII 

Ceternm exercitus lionoranum ei tumulum excltavit, 
circa quem dciriceps slalo die tjuolannis miles decur* 
reret, Galliarumque civilates publice supplicareiit. 
Praeterea Senalus iiittr alia complura, marmoreum 
arcum cum tropaeit. via Appia decrevit, et Gernia- 
iiici cognomen ipsi po.teriscjue ejus. luisse autem 
creditur non minus gloriosi, quam civiiis animi*. 



est cadaver ad Urhem a municipioruin et coloniaram primoiibus, 
in Urbem vero a scribarura dccuriis , et liinc e Foro ab Ecjuitibus 
in campum Martium elatmn ibique sepultum. v. Periznn. ad San- 
cti! Minerv. 1. 4. c. 6. §. 1. " Ondendorp. Dio 1. c. m«/ m"sv tf 
TS TO 'Ap£jov -Kihiov VTO Tcuw iiTirfMV , Tuiv T« iq T>jv i-Kttdhei «vtpipwf 
TleAouvrujv , k«/ twv Iy.toZ pouAsuriKou Ysvouf avTw.v, •^vtj^^»)" xav- 
T«C5<x -Kvq) 6o£si5 , £f TO Toii AuyouffTo:^ /wvjj/ixEiov MriTt^-/\. 

hunur^rium ei tuin. (f.rc-.] KtvoTalJJicv. Diu 1. c. Koi ■riixan k«j 

«IKOVWV Kai a\[^lb05, M*VOTa(J)lflU Tg -Tr^ej aUTci; TlJ) 'P») w XajStiv. 

Aram Druso sitaiu inler Rhenum et Luppiam flumeu cumniemo- 
rat Tac. A. 2, 7-, quam superimpositaro fuiise puto tumulo, ut 
apud FtVgz/. Aen. 5, 304- „ Libabat cineri Andromache, Manes- 
que vocabat Hectoieum ad tumulum, viride quem cespite in- 
anem , Et geniirias, caiisam lacrimis, sacraverat aras." Id pa- 
tere ex iis » quae additNoster: Gall. civiiiites puhlice supplicarent, 
monuit j<)m Lips. ad Tac. 1. c. Ceterum cum Oudend. ad n, 1. 
et Oberiin ad Tac. diversum existimo hunc tumutum a monu- 
■fiiv.iUo Drusi apud Moguntfucum, cujus mentio apud Eutrcp. 7. 8-» 
ei vestigia hodie servaiitur iii nomine Drusiloch h. e. Drusi locus, 
de quo aUi Burmann. 

circa qiieni — miles dficurreref\ Copiose de hoc ■«•ijpiSpo/ui^c 
honore funebri , quem contij;isse etiam Augusto na rat Dio 56, 
42., describit in funtre Severi Ilerodian. 4> 2., egit KirchinarM. 
de iuner. Pioman. 3, 3. P- 2 »2. sequ. 

murmoreum arcum] 'A-.^i'? dicitur Dioni 55, 2. Id. 56, 17. 
«^ISss Tfoiraiovpcfoi et 60, 22. a\j//j Tfowaiokpo^of, ad quae 1. v. 
Fabiic, 

Germanici cogn.] Dio 55> ^' rsp^avwo; ts /uETot tujv irai'5wv 
lirovewfliffSiJ5, uude Claudius Germanici li.ibet Ci.'j,nomen a, ud 
Dion. 00, 2. (v. nOt. ad init. iiujus cap.) Jo.seph- lij, 5. et lu numis, 
quos dat fatinus ad h. 1. 

non.min. gloriosi , qiiam. cipilis aninii^ Vell. 2, ^7. „ adolescens 
tot tantarumque virtutum , qnot et quanias na uia ni iralis reci- 
pit, vel industria perficit; cnjus ingenium utrnm uellicis magis 
opeiiuus, an cmuiJus sutiecerit arubusi iu inccrto est. " 



C L A U D I U S. O 

Nam ex hoste super vicloiias opima quoque spolia 
caplasse, sunimoijue saepius discrimine duces Ger- 
tnanorum lota acie insectatus : nec dissimulasse un- 
quara, pristinum se Reipublicae statum , quandoque 
posselj re&litulurum. Unde existlmo, nonnullos tra- 
d«»re ausos, suspectum tum Augusto^ revocatumque 
fcX provinciaj et, quia cunctaretur, iuterceplum ve- 
iieno. Quod cquidem magis, ne praetermitterem, 
retuii, quam quia verum aut verisimile putem; quum 
/lugustus tanto opere et vivum dilexcrit, ut cohere- 
dem semper filiis instituerit, sicut quoudam In ^iena- 
tu professus esl , et defunclum ila pro concione luUi,- 
daverit, ut Deos precatus slt, similes ei Caesares 
suos facerentj sibique tam honestam quandoque exi- 
tum darent , quam ilii dedissent. Nec conieutus, 
elogium tumulo ejus versibus a se compositis exscul- 
psisse, etlam vltae memoriam prosa oraiione compo- 
suit. Kx Antonia minore complures quldem llberos 
lulitj verum tres oranino rellquit, Germanicum, Li- 
villam, Claudiura. [.i] Claudius natus est, lulo An- 
touio, Fabio Africano Consulibus^ Kaleudis x\ugu- 



quandoque j>osset\ Ita Memm. AI. quandocunqiie posset v. 
quandoque restituturum, si posset , utruniquej si quid video , CX 
coirectione. De voc. quayidoque v. iiid. 

lulo Ant,, Fabio Africano Css.\ A, U. 744« Consentit Dio 
60, 2. v^yi ■jrsvT>jKe<TTov sVof TJjf ^X(Kia$, quum imperium capesse- 
ret a. U. 794. — lulus^ (hoc eiiim praenomen pro Julio ex Ho- 
rat, Od. 4i 2, 2. ei asserunt Lips. ad Tac. k, 1, 10., interpr. ad 
n. 1. , Reimar. ad Dion. 54, 26. et 56., et 55, 10., et quos alios 
laudat Kraus. ad Vell. 2, 100.) M. Antonii Triumviri erat filius, 
ob adulterium cum Julia Augusti filia necatus a. 752. v. Dion. 
Tac. Vell. locis cit. — Alteri Consuli, Fitbio Maximo (ut dicitur 
Dion. 5l^, 36.) Africani agnomen, quod ad Antonium pertineat, 
icriptoris vel librarii crrore adhacsisse, judicant Lips. h c. , Si- 
gonius, Casaub. Sed jure defendit Nostrum Graev. ex indice 
ConsuluTO anteZ?/on/*l. 54., ubiK. <I>«pio5K. i;i.*A(pf<x«vo5 dicitur, 
et ex Exc. Chron. Euseb. , a Jos. Scaligero publicatis, ex numo 
deniq. aureo apud Goltzium , in quo : Iid. Anton. M. F. Q, Mx, 
African. Lipsium reprchendit etiam Reines. ad marginem ob 
AfricAni agnomen Antonio temere impositum. 



6 C. SUBTONII 

stis, Lugduni , oo ipso die, quo primum ara ibi j\u- 
gusto (ledicata est, appellatusque Tiberius Claudius 
Drusus. Mox, fratre majore in Juliam lamiliam ad- 
optato, Germanici cognomen assumsit. Infans aulem 
reliclus a patre, ac per omne fere pueriliae atque 
adolescentiae tempus varils et tenacibus morbis con« 
llictatus est ; adeo , ut anirao simul et corpore hebe- 
tato, ne progressa quidem aetate uUi publico priva-i 
tove muneri habilis existimaretur. Diu, atque etiam 
post tutelam receplam , alieni arbilrii , et sub paeda- 
gogo luit; queni harbarum et olitn superiumenla- 
rium ^ ex industria sibi appositum ^ ut se quibuS" 
cunque cle causis quam saevissime coerceret , ipse 
quodam libello coiiquerilur. Ob hanc eandem vale- 
tudincm et gladiatorio munere , quod slmul cum fra- 
tre memoriae patris edebat, paliiolatus uovo more 



Lugduni'] Seneca in Apocolocynt. „ Lngduni natus est — ad 
XVI. lapidtm a Vienna natus est. Gallus germanus. Itaque 
quod Gallum facere oportebat, Romam cepit sequ. " De ara 
^4ugui;ti V. ad Caiig. 20. Biennio autem ante Claudii natales illaiu 
dedicatam fuisse, anniuersarium igitur dedicationis diem h. I. 
dici, recte inonent ex Dion. 54, 32. et Liv. Epit. 137, Ern. et 
Oudend. 

German, cognumen'] v. notata ad caput 1. 

post tutelaia receptam] ,, li. e. postquam sui juris effectus in 
tutorum esse potestate desiisset, peculiari ICtis loquehdi forraula, 
apud quos pupillus suae tatelue ejjici eX-in tutelam suam venire 
dicitur, cum pubertaiis aunos attigit. Quibus verbis usus etiam 
sic Cicero est, '* Torrent. In tutelam suum vnnire dicit Cic, de 
Orat. I, 39. 

gladiatorio vumerc] A. 759. Dio 55> 27. xa< f^owejuatjf/off iylu» 
vti STr< Tt»7 Af ouVw , Tpcf TS Tou Fs^^/xaViKoi) rov Yioiiaa^o^ , v.qu irfOJ 
ItPiQiQV l^kav\iiav N^^wvs; , rijjv vitMV «utov , «'y^vovro. 

pulliolatus] Quinctil. 4J, 3, i44« „Palliulum , sicut fascias, 
quibus crura vestiuniur, et focalia , et aurium ligainenta sola 
excusare potcst \'alctudo. " Plura de lioc capitis tegmine, ab 
aegrotis, mollibus, nieretricibus etiam gestalo, dat Salmns. ad 
J^opisc. .*nri;lian. c. /)5. cf. Fnrrar. de re vestiar. i, 11. et P. II. 
1. 4. c. £3. (Tbes. Graev. T. VI. p. 640. et 9*0.) et JCirc/unann, de 
fuii. Iloni. 4,9. p. 4o5. 



CLAUDIUS. 7 

praeseait; et togae virilis die, circa mediam noctem, 
sine sollerani ofiicio, lectica in Capit.oliuni lalus est. 
[3] Disciplinis tamen liberalibus ab aetale priuia non 
mediocrem operam deditj ac saepe experimenta cu- 
jusque etiam publicavit. Verum ne sic quidera quic- 
quam dignitatis assequi , aut spem de se commodio- 
rem in postenim taccre potuit. Mater Antonia por^ 
tenlum eum hominis dictitabat, nec absolutum a na" 
tura^ sed tantuni inchoatum: ac si quem socordiae 
argueret, stuUioreni siiahsLi Jllio suo Claudio, Avia 
Augusta pro dtspectissimo semper habuit; non affari, 
iiisi rari^sime; non monere, nisi acerbo et brevi scri- 
plo, «ut per internuncios, solita. SororLivilia quum 
audisset, ipsum quandoque imperaturum, tam ini- 
quam et tam indignam sortem populi Romani palara 
et clare detestata est. Nam et avunculus major Au- 
gustus quid de eo in utramque partem opinatus sit, 
quo cerlius cognoscatur, capita ex ipsius epistolis 
posui. ("41 Collocutus sum cum Tiherio ^ ut man- 
dasti^ mea JLivia^ quid nepoii tuo Tiberio facien' 
dum esset ludis Martialihus. Consentit autem uter' 
que nostrum y semel nobis esse slatuendum , quod 
consilium in iilo sequainur. ISnm si est cipriQg •, et^ 
ut ita dic.am y chcKhti^os ^ quid est, quod dubitemus, 
quin per eosdem articuios et gradus producendus sity 

sine soll^ offici6\ i. q. sine uUo honore, ut Calig. lo. 
Disciplinis tam. liberalibus'] v. infia c. 4* et 42. Dio 60, S. 
CUTOJ T>)V /JC8V •^v/y^v oy Q;)OiZ\oq s^iVETo, «XXi nai iv iroithiLy ^j^KjjTfl, 
t"cTS Kai cvyypa^(x( rtvi. Tuc. A. 6, 46. „ coniposita aetate bona» 
yum aniiim ciipiens " liiisse dicitur. 

avunculus rnajor^ ob sororeni Octaviam , matrem Antoniag, 
inatris Claudii. 

ludis Martialilus'] sine dubio , qui celebrati sunt ab Augujto 
a. U. 765. , quo anno8 21 natus erat Claudius. Dio ^d, 27. tm 
*.\pti<x TOT8 /Jtiv , £T«iS>) Ti'p?pic Ttv 1-KTiibQOjJ.ov irgoviarscy^tv , i/j 
Tvj TotJ KvycMtTOV etyo^a, na< «irTrwv Spo/uw rqo-KOV rivi, y.ixi StjgiviV 
e(p»yyj,iTtiJ.i^$y). Eos Kal. Aug. non ob Ciaudii natales, sed dedi. 
catura eo die Martis templum (v. Aug. S9.) celebratos dicit idem 
J)io 60, 5. V. Ijibvic. ad loc cit. 



3 C. SUETONII 

per quos frater ejits produclus fuit? Sin dutem. 
tjKocTT^^But •sentif7ius eum, ku) f^?!oXcc(pBoii-, y,c»i sls 
rv\v rov ai>)fj.ci.rcs , y.ot,) sk rriv rriS "^vxil^ oc^TicT7\rciy 
praebenda materia deridendi et illum et nos non est 
hominibus , roi roiocZroc av>(>:>7[rsiv KOt\ fxvKrrj^-^nv ew" 
Bo(Ttv. JSfam semper aestuabimus , si de sitigulis ar- 
ticulis temporum deliberabimus , fxv} TT^cvTroKeifJiSVOV 
yjf/iv^ posse eum gcrere honores arbitremur , nec ne^ 
Jn praesentia tamen , quibus de rebus consulis , cw- 
rare eum ludis MartiaLibus triclinium sacerdolnm^ 
non displicet nohis , si est passurus , se ab Silani 
Jilio ^ homine sibi ajjini^ admojierij ne quid faciatj 
quod conspici et derideri possit. Spectare eum Cir- 
cefises ex pulvinari , non placet nobis. ExposituS 
enim in prima fronte spectaculorum concpicietur, 
In Albanum montem ire eum, non placet jiobis^ aut 
esse Romae J^atinarum diebus. Cur enim non prae- 
ficitur Urbi^ si potest fratrem suum sequi in mon- 
iem? Habes nostras , mea Livia .^ sententias , qui- 
hus placet semel de tota re aliquid constitui , ne 
semper inter spem et metum fluctuemus. Licebit 
autem j si voles , jintoniae quoque nostrae des hanc 
partem epistolae hujus legendam. Rursus alteris li- 



£if T»iv Tou <T fu fxocr e g — «pTioTJjr»} Diu 60, 2. to Si 
B>j ffuJ/jcoi voff(iS/i5, wiT£ vtai t-^ v.s(^«X>5 Ka< t«7j yepff/v viroTfa/-J8«v. 
K«< htac roZro Kai Tw (JwviI)//aT< stf^JjaXXsTO. v. infia ad cap. 50« 
Antea cum Oudend. edidi yjXotrrtxiffBoii pro eAaTT. ob sequens (3«- 
pX«(J)Sa<. Polidauus inutavtrat iXftTTOvffSar», <juod alienam infert 
Verbi vim. Tac. A. 6, 46. „ Eiiam de CUudio agitanti (Tiberio), 
^uod is, composita aetate, bonarum artium cupiens erat, immi-' 
nuta mens ejus obstitit, *• Laud dubie ex liac Augusti epistola. 

//*( ir p i/x cx» i/x « V c v] absolute. Ita servavi cum Ouden» 
dorp. Alii facilioreru daut lectionem : /4>) «-(«iJirov<ti/x£vov« 

ub Silani Jilio] Appium Junium Silanum intelljgit Lips. ad 
Tac. A. 13, I., Aemiliae Lepidae, proneptis Augusti , marittuxi, 
qui ccnsocer Claudii dicitur iiifra c. 2g. Assentitur Reines. 
eon^^pic:'] v. Gionov. ad Tac. i2, /^g. et Itii^. 4t i3. 
latinuruiii dicbus] v. ad Caes. 7g. 



C L A U D I U S. 



9 



leris: Tcberium adolescentem eg-o vero , dum tu ah- 
eris ^ qiiotidie invitaho ad coenam^ ne soLus coenet 
cum suo Sulpicio et Athenodoro. Qui veilrm , dili- 
gentius et minus fjtsrscc^oo^ deligeret sibi atiquem, 
cujus motum y et hahitum^ et incessum imitarbtury 
misellus ; 

'Aru^fT ifocvv h rois (T7tovScx.lois A<«v. 
uhi non aherravit ejus animus y satis apparet yi rriS 
"^vy^is ccvrcv svysv£iOC. Item teriiis literi»: Tiherium 
nepoiem tuum placere miki declamantem potuis^e^ 
peream^ nisi ^ mea JLiwia , admiror. JSam qui tam 
ccauCpciis loquaiur ^ qui possit ^ c[uum decLamat , (joc 
^oos dicere, quae dicenda sunt y non video. ^sec Ju- 
biura est, quid post haec Augustus coustituerit , et 

Rursiis alleris literii\ Pieines. ad li. 1. notavit: „Hac epi- 
stola non videtur de Tibciio nepote Liviae , sed de Tibej io pii- 
vigno siio, post Imperatoie, loqiii Augustus. Non potuit euim 
Alhenodorus ad Clauuii lenipora pertingere aetaie, cuod e Slra~ 
bune 1. 14. (c. 4. §. 14.) litiuet. Senex enim in patriam Tarsiim 
venit, pauUo ante quam Antonius everteretur, qur.d factuni a. 
U. 735., ibique Remp. rexit usque ad mortem." Std postea lianc 
uotam retractavit, liis addidis verbis : ,,nisi aiius hic Atlienodo- 
rus est a Tarsensi, quod verius." Iloc unice verum. Ilaud 
adeo iucuriosus scriptor est Suetonius , ut de Claudio scriptam 
cpiatolam prodideiit , quae de Tiberio agerrt. 

Qui vellem — delsgeret] Burm., Ern. , Oudend. malunt: 
debgerent , ut refeiatur qui deltg. ad paedagogos Claudii, Sulpi- 
cium et Alhenodorum. Wolfius coactam dat interpretationem: 
,,Vellem, alium quendam, quam Suipicium, sibi deligeret Athe- 
nodorus. " Equidem servavi vulg., sed mutata iuterpunctione, 
hoc sensu: Qui h. e. quam vellem , misellus (Clauuius) aliquem 
sibi deligeret cet. 

iiuhf] Jure hoc defendit Wolf. contra Eurm. suadentem tibi, 
et Ernest. deleri jubeniera. Ipie, Augustus dicit, raliouem red- 
dere mihi nequeo, cur placcre mihi potuerit Clnudius. Antea 
servavi item ob praeced. rursus alteris literis. Wolf. dedit idsm. 
Sed hoc magis valet in transitu ad oppositum genus, non ubi in 
eodem argumento pergitur. v. not. ad Caes. 5y. 

tam isa<^(ii(\ Seneca in Apocoloc. Claudio tribuit „vocem 
Mullius teiTestri» animalis, sed , qualis esse marinis belluis solet, 
rauccm tt implicataTn. " Dio 1. c. Kai r^y ^H>i)fcwiT< i<t<Jfimi^VT9, 



10 C. SUETONII 

reliquerit cura nullo , praeter auguralis sacerdotii, 
J]uiiore iaipeititum, ac ue lieredem ijuiJem, nisi in- 
tf r terlios ac paene extruneos , e parle sexta nuncu- 
paiit, legato ^uoque non ampliu.s, (juam octingen- 
torum sestirtiorura^ prosecutus. [5j Tiherius pa- 
truus petnnti houores con^-ularia prnamenta delulit, 
Sed in^taulius iegitiraos ilagitanti, id sulum codiciliis 
rescripsit , Quadroginta aureos iii SaturTialia et <>/- 
giUaria ?nisisse ei. 'I'unc demum , abjecta spe di- 
gnitcitis, ad otium concessit, modo in horlls et sub- 
urbano , modo in Campaniae sectssu deliiescens j at- 
que ex contuberiiio sordidissiraorum horainuni, supex' 



quid — constituerit , ef reliquerit'] Inepta est , quae in non« 
liuUis lepeiitur, mutatio qian, neque cum Steph. et £rn. inse- 
Teiidum quum vel qui ante et reliquerit , quod ipsum et additum 
fieri vetat. Ingiata quidem est scriptoris ne^ligcniia in conjun* 
gendis commatibus pro ; relicto eo (quod dicere noiuit ob se- 
quentes ablativos : nullo /lonore), ideo tamen non expungenda. 
Frcqueus haec est nostratium ctiam incuria, uiaxinie in stilo , qui 
dicitur, Curiae, iieque mirum , Suetoiiium negli^entius quando» 
que sua lingua usuiu, <]|uara nostri aevi viros, in accuraie scri- 
bendo omni opera versatos ct disciplina excultos. 

hgato quoqut] Ita cdidi cum Wolfio de sententia Ern. et 
Oudend. pro legatoque. fcie fere c. 6. „ in lertiis heredibus — 
xiimcupatum, legato ttiani — prosecutus sequ, •• 

et Si^qillaria'] 3Iacrvb. i, lO. ,,SatujnaHa umo tantura die, 
i. e. XIIII. Kal. (Januar.) solita celebrari; sed post in triduum 
propajjata , prinium ex adjectis a Caesare huic mensi diebus, dc- 
inde ex edicto Augusti, quo tiiuni dierum ferias Saiurn?.libu8 
addixit. aXVI. ig^tur coepia in XIllI. desinuut, quo solo fieri 
ante consuoveiant. sed Si^iliariorum adjecta celebritas in sej>tem 
dies discu;sum publictim et laetitiani reiigioui» extendit, " De 
origine hujus festi et nominis exponit Id, c. u. Ceteruui contu- 
jticlia in co nuixima fuit, quod magistratum petenti ad seivoruia 
puerorumque lusus pccuniam luisit. 

auOurOano^ substant. Al. suburbana domo, 

sord. /lominum'] Tac. 12, 49. „Erat Cappadociae Procuratof, 
Julius Pelignus, ignavi aniiui, et deiidiculo corporis juxta de- 
spicicndus; sed Claudio perquara fannliaris, quum inii^atus oUm 
coiifer^utione scurrarum iucr!» olium \/blect<*rv(." 



CLAUDIUS. 11 

Teterera segnitiae notam, ebrietatis quoque et aleae 
iniamiam sublit. [6] Quum interira ^ quamquam lioc 
modo agenti , nunquam aut oilicium hominum, aut 
revtrentia publica detuit. Equester ordo bis patro- 
num eum perlercndae pro se legationis elegit : semel, 
quum deportandura Romam corpus Augusli humeris 
suis a Consulibus exposcerent 5 ilerum , quum op- 
pressum Sejanum apud eosdem gratularentur. Quin 
et spectacuiis advenlenti assurgere, et lacernas depo- 
nere solebant. Senatus quoqucj ut ad nuraerum so- 
dalium Augustallum sorte ductorum extra ordiiiera 
adjlcerelur, censuit: etmox, utdomusei, quam in- 
cendio amlserat, publica impensa reslltueretur, di- 
cendaeque iuter Consulares sententiae jus esset. Quod 



ebriefalis qu. et aleae] V. c. 33. 

Quum inttnm — defuit\ Nolui cum Biertiio et Wolfio lioc 
comnia superiori capiti attexere , quum novum argumentum, de 
quo auctor exponere incipit, exordiatur, neque me movet, quod 
«xcSoffif deeit. Sententia enim cum superioribus adliuc est con- 
juncta, praegerlim quum antiqui scriptores capita nostro more 
discernere non solerent. Placet tarnen, quod est in margine non- 
nuUorum librorum : Cui interim sequ. 

bis patronum — elcgit'} Tertiam legationem memorat Dio 
59» 6.» ^bi a Cajo consulatus coUegam assumrura naiTat. Ibi 
ita: ovroi sv r& rol; iiricsZci /^ax?' '''<''* i?€T«^6/jtavi3f , xai x^sfffJeu- 

T>jr TfOf TOV roiVoV , lAiT» TOV TOU TtflitQlOV 5«VOT0y , VTCi^ Ti){ IX-K<X- 

Soj ir«/ji(^S£«j, TOTs ■w^uiToy , notiVtp ij K«i Ttffffaf «navTos 6TJJ ps|3<«- 
xw$i n») OraTsufffv a/a« y.»] s.BouXsDffsv. A- U. 790. 

exposcerent — ^ratularentur'] sc. Equites. Al. exposceretur et 
gratularetur. Illud exqui»itius , et a scripioris manu profectum. 

lacernas deponere] superindutas togis ob tempcsiatis inju- 
riam. Sic nos pallia ponimus adeuntes, qui loco 6unt superio" 
res, vel illis intrantibus. v. etiam Ferrar. de rc vestiar. P. II. 1. 
«. c. 29. (Thes. T. VI. p. 822.) 

sodalium Augustahum'] A. 767. Tac, A. 1, 54. ,, Idem annuS 
novas cerimonias accepit ; addito sodalium Augustalium sacerdo- 
tio ; ut quondam T. Tatius retinendis Sabinorum sacris sodales 
Titios instituerat. sorte ducti e primoribus civitatis unns et vi- 
ginti; Tiberius Drususque et Claudius et Germanicus adjiciun- 
tur. *• Dio 56, 46. et 53, 12. Toy; t«u AyyowffToy 5iaff«T«j et 59, 7, 
ToOi (8f««j Aw^yovffTiious dicit. 



12 C. S U E T O N I 1 

derretura iibolitum est , excusante Tli>eno imlielllcl- 
lutoiu ejus, ac damnura liberalilale sua rcsarluvura 
jioiliceute Qui tamen raoriens et in tertiis iieredi- 
bus eum ex parte tertia nuncupatura, legato etiara 
circa sesttrtimn vicies proseculus, coraraendavit in- 
super exerritihus, ac 8enatui populoque Romanoi 
iiit T ctteras nfcice>><siludiues nominatim. [7] Sub Cajo 
demuui fralrls iilio, secundam existimaiionem circa 
initia imperii omuibus lenociniis coliigente, honores 
auspicatus, consuLitum gessit una per ddos menses: 
evenitque, ut primilus ingredlenli cum fascihus Fo- 
rum , prtietervolaus aquila dexttriore humero consi- 
deret. Sortitus est et de altero consulatu in quartum 
annum; praescditque noununquam spectaculis in Ciiji 
vicem, acclamante populo, FeUciter, parlim patruo 
J/nperatoris , parliin Germanici Jratri. [8] JSec eo 
Tuinus conturaeliis obnoxius vixit. JNam et si paulo 
serius ad praedictam coenae horam occurrisset, non 
rilsi aegre, et circulto demum triclinio, recipieba- 
tur: et, quoties post cibum addormisceret, quod ei 
fere accidebat, olearura ac palmularum ossibus inces- 



consulafum gesfit] A. U. 790. v. Calig. 15. et Dioa. 59, 6. 

Sor/. est et de altero conxulatu\ Nisi cui praepiopeiae Gio» 
noviorum placent cinendationes, patris : sort. est et de pruconsu~ 
latu in sextum annum, fiiii : dii Asiae procon&ulatu, quae tamen 
jure nullum tulere punctum, id tenendum est, quod Burm, et 
Ern. statueriuit, Cajum, quamvis restituta populo comitiorum 
specie, Caesaris exeniplo in piures annos Consules nominasse, 
lelicta de anno , quo itia^istratum inirent, sortitione. Claudio 
igitur, finito a. 791. primo consuiatu, altera sors cecidit in a. 
795'» *!"'-' ^^^ jure lianc dignilatem obnnuit. 

prae.-tfditque — in Cftji picern'] De hoc enira Dio 59, 7- ov 
fjifvroi v.oc) aCroi toI? ijvt-cxoiC avtffi^i*^i^iv , aKk fcn irpoiCgKxj /xgTa t8 
Toiv ihik^pwv y.xi }j.trk Tiiv avvtiqivtv Tiiuv S.uyovarnj^v cvvtS ei(T<xro* 

contumeliis obno.viu.t] Calig. 23' » Nam Ciaudium patruiiin 
BOn uisi in ludibrium rescrvavit. " Scmc. Apocoloc. fin. „Ap- 
Jiaruit subito C. Caesar, et petere illum in servituiem coepit; 
producit tcstes, cjui illum vderant ub dlo Jiu^ris , /erults , coluphis 
vapulanteiK," JDe cuprets v. ad Tiber. 61. 



C L A U D I U S, - |3 

se^.itur: intp.rdum fei'ula flagrove, velat per ludum, 
exciiahdtur a copreis. Soiebant et manibus stLrtcn- 
tif: socci induci, ut repente expcrgefactus facieni sihi 
confricaret. [9] Sed ne dii<criminibus quidem caiuit: 
primum in ipso consulatu, quod Ntroni.s et iJrusi, 
fratrum Cacsaris , staiuas scgnius locanda.s poncndas- 
que curasset, paenu honore summotus est j deinde, 
exUaneo vel eliam domesticorum aliquo deferente, 
as.sidue varieque inquietaLus. Quum Vero dttecta 
esset Lepidi et Gaetulici conjuratio, missus in Ger- 
maniam inter legatos ad gralulandum, etiam vitae 
periculum adiit: iudignante ac freinente Cajo , pa- 
truum potissimum ad se raissum , quasi ad puerum 
regendumj adeo , ut non defuerint, qui traderent, 
praecipitatum quoque in flunitn , sicut vestitus ad- 
venerat. Atque ex eo nunquam non iu Scnatu novis- 
simus consularium sententiam dixit, ignominiae cau.sa 
post omnes inferrogatus. Etiam cognilio lalsi tesla- 
meuti recepta est, in quo et ipse signaverat. Postre- 
mo etiam sesterlium octogies pro inlroitu novi sacer- 
dotii coactus impeudere, ad eas rei familiaris angu- 



Lepidi et Gaetulici conjurcti '\ A. 7g2, Dio 59, 22. TaiTouXt' 
Kov A»VTOi/A.ov , Tfli rt akXa ti;Som//ov ovt«, nui Tyj; Tt^fxaviaf hinot 
izkfftv a(i^a)iT», (iirt>cT£/viv (Cajus), oti toi^ aT^aTiuiTaig tu/ia/wTO. 
X)e Lepido v. quae dixinius ad Cal. 2.4. dc <Jcf,tuliio ad Ei. c Q. 

missus in Gerinutuain'] Dio C. 93. it^te^ii^ ix ainoic, aXXovf 
KA>jpw, x«/ T6V KAauo/ov at^iTov sirs/u\fav tcvto h's idi,c/^iQ-\viv 
(Cajus) , w4Tg Ma< aCSti uTrii-nlv , /x>)ts tVaivoy Tt /^.ire Tty.'^<; ex^* 
f^ivov Tolg cvyyi-^iCtv aiJroC yivsffSai , et postca : vitx) rov ixkauhicv 
airf4.Tiiviv av , ii /jiv) naTi^^iv/fSiv aJrov, toc /j.'sv r^ (fuff8<, ri &s 
*t«< 4K xpovoiaj , •roXAijv vmiiiiav xpo;7re/oii/utvou, 

nou-iisimus — intertogatii.sl ct' not.ita ad Caes. Si. 

recepta est'] h. e. admissa in Seiuitu, non xcjecta , «jTiam- 
quarn signum patrui Piincipis saiis ad tiacm te$tamenti valeie de- 
buiftset. 

se.^tertium octogies — impenderc'\ Dio 5q, sg. Aia Aar/aXtov 
(v. Caiig. 32.) avrov civoMaffat (Caligula) , t>iv ts haiffwviav t*)V 
yvvatv.a Ka/ rov KAau^/ov, akkouf; n rovf xAci^ciwraTC-^c , le^saf 
TfogiSiTii , TiVTi^xcvTa na/ hixKOCia.; sx/ Tcurty iraf' Bxdffrou iJiUQti'- 
5«j kajiwv t h. e. centies H3. Cui i;:,inebt. vexct veibura nnp^/i- 



l4 C. SUETONII 

stias decidlt, ut, qijura obligatam aerarlo fjdem llbc- 
rare non po>set, in vacuum lege praediatoria venalis 
pepeuderit sub edicto Praefectorum. [loj Per haec 



dere, (quod de pecunia aditiali recte interpretantur Gronov. ad 
Tac. A. S, 65. et Burm. ad li. 1. coU. PUn. Ep. 10, 113.) legendum 
ce\\%txi% pendere , iion video. Nam impeiidebat etiam in saccrdo- 
tiura rccens inituin , quod pendehat. 

decidit} h. e. e feliciori rei faroiliaris conditione ad angustias 
dejectus est. Non est igitur, quod niutes cum Ern. rscidif. 
Utrumque verbum mutationem in pejug significat, illud adjun» 
cta loci, lioc temporis notione. Et vulgatam, retiaciata sen- 
tentia, tuetur Ern. ad Tac. A. 2, 33. ubi: ,, quamvis domusHor- 
tensii pudendam ad inopiam delaberetur.'^ Nos: herah.unken. 

ohUgatam aerario fideni] ex quo mutuam suroserat pecuniam 
illam, qnam de suo numerare haud potuerat, obligatis praediis 
(mit hypothekarischer Einsetzung seiner Besitzungen^. 

in vacuum — Praefectorum'\ Quum dissolvere contractum aes 
alicnimi non posset, possessiones ejus 3. praedia obligata acrario 
edicto Pratfectorum (sc. aerario, Ii. e. eo tempore Praetorum ex in- 
stitnio Augusti, cujus vitam v. c. 36., mutato serius a Claudio, 
V. c. 24., ut adeo liaud opus sit correctioiic Praetorum, quam 
inotulit Loens. Epipliyll. g, i.) pracscripta sunt ut venalia , ut 
gx pretio inde pcrcepto aerario satisfieiet, unde ipse venalis pe~ 
pendisse eodem modo, quo prosciptus, publicatus aliquis, dicitur, 
pro bouis , de quo loquendi genere v. Brouklius. et Burm. ad li. 
1., Ilarduin. ad Plin. i3, i5. (29.) et infra Domit. 9. „rer, qui 
ante quinquennium proximum apud aerarium pependnsent." Id 
factum lege praediatoria, qua obligata publico praedia eorum, 
qui solvendo non essent, venibant, de qua post Sulmac. de mo- 
do usur. c. 16. V. Ernest. Cl. Cic. in pratdiatorius. Piestant voc. 
invacuum, dubiae interpretationis. Torrent. explicat: bona pro- 
scriuta fuisse, tauquam vacua aut vacantia, h.e. quae sine domino 
«886 viderentur, doncc ia fiscum cogerentur. Salmas. ciun aliis 
frmtra (cx Gloss. t/j ij.oi.r/^-j , frustra , in i-actium') h. e, nemine se 
emtorem prufitente, quod probat etiam Wolfius. Ernest. cuxn 
Gronov. et Oudcud. : „ contunieliae tantum el sollicitudinis in- 
iiciendae causa, non, ut .luciio ficiel. " Jejima ebt aliorum ex>» 
plicalio : inaerem, quam atiigisse sat est. Equidem in vacuum 
esieputo: in residuam aeris alieui partem s. ad dissolvendum, 
quod dcerat ad totam summam, aerario debitam {^fdr den ncch 
iiicht r^etil-ten, noch leer stehendcn Rest der Schnldsumme , wo das 
dedit noch nicht geschriebenwar'). In re dubia aliquid novi at« 
uiisse, jelicto doctioribus judicio, sufhciu 



C L A U d"*! U S. * l5 

ac talia maxiraa aetalis parte transacta, qiiinqua?esi- 
nio antio imperiam cepit, quantumvis uurabili ca&u, 
Exclusus inter ceteros ab insidiatoribus Caji , quum, 
quasi secretum eo desiderante , turbara suramoverent, 
iu iiiaetam , cui nomen est Hermaeura, recesserut. 
Ncque multo post rumore caedis exterritus, prore- 
psit ad solarium proximum, interque praetenta lori- 
bus vtjia seabdidit: latentera diacurrens forte grega- 
liusmiles, animadversis jjedibus, e studio sciscitun- 
di, quisnam esset, agnovit, extractunaque , et prae 
mtlu ad genua sibi accidcnlem^ Irajperatorem saluta- 



Per haec ac talia] MiiUer. ObseiT. iit. p. 17. suadet: per 
haec oc 8. et alia , quoniam liae voces in Mss. solent tuibari. Co- 
dex, cujus collatio uotata est ad marginem ed. Plant., liabuit; 
et similia. 

quinquagesimo anno\ A. U. 794» Dio 60, 3. >)-yg Sa Ttvr)]K«< 
tfrov sTs; tvj; ijXoiia;. v. supra ad c. 2. 

quantumvia /n/r.] i. e. valde, v. ind. Mox Em. piaefert more 
suo nonnullorum lectionem : summuvissent , ob sequ. recesserat. 
Neqiie liic obsequi ei possum. Suiunioverent non ad recesstrat 
est relerendum, sed ad exclusus, et quum tota ^jjffij : quum -^ 
summov. additanientum sit siriHvjYjjTixcv , imperfecto opus. 

ad solarium prvximum\ 8. heliocaminum , quocimi conjunctum 
crat cubicuium, cujus toribus vela praetenta. ct. P/z/z. Epist. 2, 
17. ,,lnhac {,A\&tx.?>.) heliocaminus , alia xystum , alia mare, utra- 
qne solem , cuhiculum autsm vali>is , cvyptoporticum fenestra pro- 
spicit. " Lamprid. Heliogab. 14. ,, Objectu veli cubiculari.s , quud 
in introitu erat cubiculi , se texit. " Burmanni senteiiiiam, qui 
defendit correctionem : scalanuui, taxavit Ernest. iii excurs. ad 
h. 1. V. etiam Lips. ad Tac. A. i5, 5. — Ceteium cf. Dvi,. ^o, i, 
qui rem, de qua I>Joster, ita describit: nav Tfyrw CTpaT/wT** 
Tivs; 85 t6 n«iX«Ticv, oirwf ti ffuAjjffwffiv, tijtAScvr»; tJ^cv rdv HAaJ- 
810V ev Ywvia irou ffncfsivi^ MaraK£Kpu^/.(iiv£V , (ffuvijv rg -/«p 
Tw r«iu), Mffi roT£ T»)v Totpaj^jjv (t>o^>)-&Sf's » •JTgxT»??*) y.9.i (nirv^ ro 
/xsv irpii-Tov , «i? Mai aAAov T(Vft ovt», yj 4/ovr« r( , e^tiXx.i,cctv • girsi- 
T» hi yviu^i7»yT^ , auron^^^TOQ» Tf o?>)"yof tuCav , m«i fcf ro ffrjaro- 
*jbov «UTOV ^jyfxyov. Mav. tcUtov /utri rwv «Xawv , clx rov rs patriXi- 
Mou "ysvovj ovTi, Ma/ sirijiMS! vo/xi^o/xivw , irav to K^/aro; «i/tw iii»' 
xav. Gopiosior adiiuc Joseph. 19, 3. qui m«t« ti irgoj^aTov oX/- 
«yai? ^aS/xisi j^mj/ov latuisse eum dicit. Facilcui , conciiiandi 8in- 
guias iiarrittioncs , viam ostcndii Ern. exc. siu 



j5 c. suetonii 

xlL Hinc ad alios commilltOTies , fluctuantes ; nec 
quicquara adhuc quara frementes, perduxit. Ab liis 
lecLicaeimpositus, et, quia sui difiugerant, vicissim 
succoliantlbus in castra delatus est, tristis ac trepi- 
dus, miseraute obvia turba, quasi ad poenam rape- 
rettn i.isons. Receptus intra vallum, inter excubias 
uuilitum pernoctavit, aliquanto minore spe, quam fi- 
duciu. Nam Consules cura Senatu et cohortibus urba- 
iiisForum Capitoliumqueoccuparant, asserturi com- 
munem libertalem: accitusque et ipse per Tribuu^s 
piebis inCuriam ad suadenda, quae viderentur, vi 
se et necesdtate teneri , respondit. Verura postero 
die, et Senatu segniore in exsequendis conatibus, per 
taedium ac dissensionem diversa censentiura, et raul- 
titudine, quae circumstabat , unum rectorem jam et 
iiominatim exposcente , armatos pro concione jurare 
iii iiomeu suura passus esf, proraisitque singulis qui- 



nuia ,iu cVfTugerant-] Joseph. 1. c. .Vei ^ccl ol rc <Poquov a-jrov 

«Otcu«. IciciD, gre^anum iUum luiiitcm e praetorianis fuisse, 
(m qao praeier rem disscnsum a Nostro quaent Casaub.) Gm- 
tumque nominatum , narrat. Pro sm n. 1- vulg. ser.u. 

al. minore spe quam fiducia\ Antea de vxta etiam trepiaave. 
rat; redierat/ci^^c/^in castris praetorianorum ; sed nuUa adhuc 
imperii ./>.. homini misello. Perizonii conjecturam : fl/. nza;or« 
sjerju.fd., qnaeet ipsa bonum dat sensum , haud necessariam 
tameu, placeresibi fatetur Ernest. ,. ^ „. ^ . x» 

Num Con.ules~Ubertate7n-\ V. Calig. 6o. Dio So, l. Ot i^ 
.Varo. ri^, i\Uv, f.h .«) l;^i,XO^^ (OO.e-v.ov etBeovxo" «»» 
appcUat Joseph. 1. c.) x.Vxovr.j. i^r/h^^o. a:r., , ^l^v ro.o.rov 
,c-m. «XX' i^l rt r-Z o^jucy x«J ry" po.Xv,' ««) roxj VOMOS- •W*^^*' 
i,H Va «^roO? o; cv.i.rt, cipl^, <Tre«r.Jirai V«-r.XrTOV . ror8 6>, x«< 
a.Jrr,; .L/.oXiv»"-. »*-' ^« ^^«-« ' ^"'^'^ ^^ '^^■'' «'^-^-/'«v >J«vr« >;v, 
«■jrc«~ eyvj^p.Vavro. On.nino Josephi iese narrationem longiorcm, 
"Im ^ul excerpi posslt. Ceterum ad marg. ed. Plant. nota- 
tum e cod. occuparuut, ut u^.ertur, , mox sent^entmm pro c.«. 

eeutiuin. , i_ 

ac/.aa</.«.Zaj Ern. manifestum praefert glossema : cerzsenda. 
Imo lejiatos ipso voc. suadcre nsos exisiimo. ut manons poiesta. 
tis, quam c.«.cr.. crga hominem. quem rebus praeficx noilcut. 



C U X U D 1 U S, jy 

na dena sestertia, primus Caesarmn £Jem mililis 
etiain praoniio pi.sneratus. [, . j Imperio .«^tnhiijio 
Hiliil aiiti^uius duxit, quani id bjduum, quo do mu- 
tando Reipuhiic..e stalu liaeMtatum cr.W ^ mcmorl.-e 
eximere. Omnium itaque factorutn dictorumque ia 
eo veniam et obiivionem in perpetuum sanxit, ac 
praestitit; TribunJs modo ac Cuituriojjihus pauris e 
conjuratorum in Cajum numero iutcremtis, exem'jli 

quma d,na sesU-\ Jo^eph. KA«J5<e? 2s tw ffrparcG: Sv\Ux^r^ri 

*t«; b^(,ilra, Toi/j <Tw/x»TO.r-.A,»y.a^ '>r*VTfl.x/^X'>-''"'f o^ayuoils naric 
aKttaTov auh^a , rol? ts >iv*/xOff<v «.Jrav «vaAsvov TtS a J/J/xov, •-«« 
Tcrs oVci -irora «rrearoxiboK v^icx^u-rai t« tVc,«, ex qJo loco Er- 
nesL. Laud Jmprobabiii cox.jeciuia, n. I. XX. Sestertia pro XV. 
reponeiida ctnset. Non a.-dieudus eniin Torrent. , qui liuc refert 
donativum 25 drachmaium, quotaunis accepti imperii die mxliti- 
bus distriburum, auctore jDione 60, X2. Margo Plant. dat nua- 
terna, ut Mitea armatu., pro armatiyx , utrumque inepte. 

pnmus — jj/^neratus-] G.'boon Hist. c. 5. „ To divert the 
Praetorian bands liom these dan^erous reilections, tixe firmest 
and best established princes were obliged to mix blandishmenta 
with commandb, rewards vvith puni»hments , to flatter their 
pride, induige their pleasures , connive at their irregularities, 
and to purdia^e lli^ir precarious Jaah by a Lb ral doimtiv^ , which, 
since the elevation of Claudius, was exacfed as a legal clauri on 
the accession of every new ejnperor" ad cu. ]. vide not. 6 

Ommum i^aqu. - praestmt] Dio 6«. 3. toZj ys ^'^y JAAcr 
(praete.^Caligulae pevcussorcs), o2 t^iv &>,At5;ie«rmv iKipavwf lano-j- 
i«(r«v. ^ Ka; iTLloZ.01 AHe^-5«' ro y,^aroq iyevovro. e^x ^'c^ov oCk 
*/.vv,cr«>.»x,(r.v , iAAi x«/ r/^if K«i «f;,«f 8d«K«v. f..S,,AoraT« -yip 
>t«; av Tot5 »«VT»v ^^iixora Ciego sv rolg x«ff. xcir.re vei polius 
Ev rcis x«vr«5 x«xors .^c. rijv ihu»y> Jxi<rxo/u*yoif KaJ x«e,«<ry^,jK<;^;^, 
eu r^c^ AoT,<« ^cvov T>,v ihii^v o^ici. K«rJ. riv r^v 'Ait^vai^y ^^Asv) 
u-i «A87SV , uxj(r;^sro , «Aa« x«i r;;: i^y^, x«p£<r;^g. y. ^roj. 7, 6. de 
Luc «/xvjjffT/a docte disserentem. 

Ta.-6^;.«- - .«/er^m^,;sj Z>/o I. c. tiv /^kv oJv Xo^t^Uv , >,«.' ri- 
v«? aVAovf {Lupum addit Josephus) , Ma/xse *«"»> ex/ r-: roC r«io» 
£«varcu ^<r5*/5. oVu»? «xivT€iV3v ou 7«^ , oVi t>,v afx>,v i,« ^^y 
tKs.vo;; xea:;r> «m-;,;^» , x«e«v «-..tw jjoiii , «Aa' St, «r6A/I>,<r*v «i^ri- 
>iearoe« «xsff(pa:;a/, i6U5XSt^«'v«v , xif^»5€v rd h,^' ga^ToV 8; «*(&«- 
At,av xeooe;«,x*vos ,S.M t , v.» ,,,/, .a. .. , Jo.sepli. ex* «xorpax,,- nC 
^iAAovToj Xfvey;. «xf«^e SstcCto, evX «P-x«i t..; F.fw T;<4i.piv 



l8 C. SUETONII 

simiil caiisaj et quod sviara quoque caedeifi depopo- 
scisse cogiioverat. Conversus liinc ad olficia pietatls, 
jusjurandum neque sancLius sibi, neque crebrius , in- 
stilult, quara PER AUGUSTUM. Aviae Liviae di- 
vinos Lonores, et Circensi pompa currura eleplian- 
torum, Augustino siniilem, decernenda curavit. Pa- 
renti!)us inferias pubiicas, et hoc amplius, patri Cir- 
censes annuos natali diej malri carpeuium, quo per 
Circum duceretur, et cognomen Augustae , ab viva 
recusatum. Ad fiatris memoriam _, per omnem occa- 



«XA.' tl^ s*vriM iirt^cvy.ivffoiVTx A«|3tuv. vt«i oi 9 "Ea^lvo; 8>ti)V avvocvs' 
B»vs , fxi) Oi^iJjffag KoXaffisvTCj «'Jtou T-spiSJvai. 

jjer Augusluni] s. per Ge^ium Augusti. V. ad Calig. 27- 

Liviae div. honores\ quos proliibueiat Tiberius, cujus v. c. 
51« ~~ Hio 60, 5. Tvjy r-ziD^yjv tvjv A.iOh'iav ov fxivov ixxuiw dywffiv 
jTi/vivjCEV , «XXa y.ci) iwiBocvariffiv , «y«--A/w« ts ti sv tw Auyovarilut 
tigvffag , nai rag Svffiocg tkI; isi-roi^SBVotg HQOVoifiiv TgosT«$a{, t«7j 
T8 yvvoii^]v opKov TO SvojJia oivryfg TOislffSoii vtgXeuiraj. 

curruni eltph. Augiusiino wn.j Gurrum Augusti, cui quatuot 
c?e/>Aa«// cum Tecioribus juncfi, exhibet iiumus, a Patino ad h. 
1. illustranuum allatua, in2criptus<jue : Divo Augusio S.P.Q.R.—' 
Liviae autem ca'uentuin a bijjis ccrvarum tractum ostendit nu- 

i. o 

mus de consecratione Liviae apud Guiher. de jure man. c. 6. ec 
25., qui occasionem inde cepit, vo5£iji? nostriim locuin accusandi. 
V. Burm, — Ceterum idem lionos tiibutus JDrusillae sorori a 
Caligula. Dio ^g, 15. «7«^/^« avrvjg sx* tXsCpavTwv 8V a^jxx' 
l*»^'^ i? Tcv ixiroO(>o/xov iiviyays, et Pertinaci a Severo. X/phil. 

7/), 4- XP^^^"'' *'>*'■'« «UTOU £lj)' «^/-C«TO{ aA.g(J)«VTWV tj toi> 

iirirc &^o/jiov igdytaifai ■K^ogtrais. ci. Joh. ScheJJer. de re vehic. 

«, 17- 

/«am carpentuvi\ Piorsus similia, quae Calignla insiiluir, 
auctore Nobtro c. 15. ,, Interiasque his annua religione pubHce 
instituit, et eo ampiius laatri Circen^es , catpentumque, quo in 
poinpa traducerc.ur , " qu. 1. conftimatur etiara n. quo , sc. matris 
simulacium, per Ciic duccrctur, pro vu\^. quod. De carpmto 
T. , qucm ibi jaui ciiavi, Lips. pu Tac. K. 12, 42. — Ceterum 
rem tratiit Dio bo, 5. tw i\^ovffvi rv^ irarQi, ryi rs 'Avrwvia rvj 
l*yiT^] iirircS^io/uiac tg r« ytvtaia id<MM.t, ran iravjj^Ufiif , rag sg rav- 
TOV avrali fftiJL^aivcvea; , /.«traiii; ig trtQag vjfAigag , cwwg /j.i) a/jioc 
irotiuvrai. 

ab viua recu.yutuii.'] ita ex fcnieijdatione Lips. ad 'Tac. A. i, 8. 



C L A U D I U 5, IQ 

sionem celebrataiii, coraoediam qiioque Graeram Ne- 
apolitauo certamiiie docuit^ ac de seiileiuia judicutu 
coronavit. NeMarcum quidem Antonium iahono- 
xatum ac sine grala meiitione trau.smisit, testatus 
quoiidam per «-diclum, Tanto imjjensius pe/ere se 
ut natalem patris Drusi celebrarent, quod ide n esset 
et avi sui Antonii. Tiberio marmorfcum arcum iuxta 



et IIard..in. ad P//>7. 15, 30. C4o.) edidi cnm Wolfio pro : ah apia 
h. e. a Livia, quam ^u^',y.tac iion.en lece^isse, plurimi scripto- 
rum loci et iiunn testan.ur. Antoiiiae autem eundem praeter 
alios honorem decretuni a Calig.jla , notavimus ad Cal. 15. 

Ad fratris mem. — docutt'\ Vitam moresque CLudii, quos 
Neapoli ostendit, de.cribit etiam Z) o 60, 6., quamvis non me* 
moratis honoribus, Geimanici iSatris memoriae tributis. I3 
en-m: gv -ys t>J NsaireXsi xa< -TavT«7ra«r<v <8jwT<naf e'^>). ri. rs -yia 
tL>Xa. 'EXA>)V<itdJs K»; aoTif KaJ c/ ffuvsvTtf 0/ 6/^TiT9 , Ka/ gv /usv Ta7* 
T^C MOtffiK^? Saupiajf, ('MaTiov xa/ Ke>jT7da5, £V Jig tw 7(;/xv(v.t^ av"vrl 
«•oe«i)vf.'5a Ha; (TT*(&av5v xpi-ffoC'' sXa.uiSavs. De c^/-^zr/./«tf 'Ncapch 
tan. V. Aug. 9^. 6/.aZ,.... 5, 4. 7- v;.v; Sk **VTar-^eiv.a,- h^i^ i,.^,, 
e-j'jTiAHTai xa,-' ajro7?, /^ouff/z.if t* k«/ -yL/xviKCf aVJ irAerous i^/^seaf, 
4v«/x*>.Xcs Te7f STra:.avsffTaTO(j r«v Kari r^jv 'E/AaSa , et quos alio» 
lauaat Fabr. ad Dion. 1. c Ceterum n. 1. „on aubito dccuit in^ 
terpretari: ec//rf// ipse suo stilo , discique a scei-icis jussit {er li.fs 
das Stuck einlernen), quo sensu hoc veibum frequentatur. v. Tor* 
ren.. Poeticae enim operam dedisse Claudium , quamvis "laceat 
Suetonius, ostendunt phira loca Henec. Apocolocyntoseos, maxirae 
versus in carmine epicedio ; ,.vo.^que Poetae lugcte noui." Quod 
autem Einest. objicit, argumentum fabuJae debuisse esse fratrem 
Germauicum , eique non convenire comoedir^m , id eeo non mo- 
ror. Soienne erat" certamen musicum , eiq.ie ut liomo Graecus 
se inrerjiciebat Claudius, ita tamen, ut ludos ipsos fiatris me. 
moriae dedicaret , /jer omnem occanonem celebrataa , ex quo erat 
aliqua inJigno Imperatore certamini excusatio. Ain pra:tulerunc 
Beroaldi conjecturam dedit , in phues editiones receptam. MuU 
lero docuit glo.ssa videbatur, ac vere abfuit a codice, cujus eoiia^ 
tio est ad marg. ed. Plant. 

ac — coronafu-] Non subaudiendum vel addendum se , Sed 
comoediam h. e. fabulae a se scriptae coronam aujudicavit,' Sed 
de .sent^ntia judicum. Ita Nero c. »4« victorem .^e ipe protiuncid^ 
lat. Unde gestasse videtur Claudius crT«(p«v9y yjvviZv . qnum 
praesideret ludis , ut prodit Bio 1. e. 



20 



4!. S U E r O N I I 



PomDeji theatrum , dccretum quidem ollm a Senatu^ 
Terum omissum , pereglt. Cctjl quoque etsi acta 
oainla rtscidit, diem tamen necis, quamvis ex- 
ordium principalus sul, vetuit inter festos referrl. 
[12] At in semet augendo parcus atque civilis, prae- 
nomiiie ///zpera^or/* abstinult, nimios honores recu- 
savlt, sponsaUa liliae, natalemque. geniti nepotls si- 
lentio, ac tantum domestica rellglone, transegit. 
Nemlnem exsulum^ nisi ex Senatus aucloritate, re- 
stituit. Ut sibi in Guriam Praefectum Praetorii Tri- 



juxta 'Pomp. theatruvC\ sine dubio ob resiitutionem hujus 
theatri susceptam. v. Tiber. 47- 

Caji quoqne — reftTrP^ Dio 60, 4« t* •re tIXjj ri i-x] toS T»'ioM 
g^aj^Slvra, Ka/ TaXAa cffa tT>37opi'arv T/vi Ttuv «(^«j^SsvTtsv Oir' «Otou 
s?x^t viOiriXva& fJitv t ovv. oiBqooi 5«, aXk tuf svtaffTW vv^ xpo;8Ti;x^» 
et postes : akXa. k«i t^; yiqoxjalix^ «Tj/xtuiTfti tov r«'*ov i5sX>)ffaff)'jf, 
<t^yt<^ia£->)V<xt jj-'s,i «.vrhg snuiX-jffsv, /Oia os Taf ily.ova^ «utoC vuktoj 
airiiaag ij~pixvi<Ts. Vrojtstos al. inepteyia^/fj. v, OiiJend. et Ern. 

y4i — parcus ntque cip/Ls'] Dio 60, 3. dissentire videtur, di- 
cens : Ta "^^jjCpicSsvra ox tvBh^ vavrei , •jrXijy Tjjf tcj iraTpof tirwvi^- 
u/af , sSa^jaTO. Sed Id. c. 5- avrog ovisv i^ui twv ovo/xaTwv rujv 
g; T>)v apx^''' (piQOVTUiV sSs^aTO. sv 'ya(> Svj tvj tou Ai;-yoO(7TO'j vou/jij)- 
vi«, iv vj iyzyivjyfro , >)-yiA,vi^ovTO /^sv ?7riror, cu 5« skeTvov Se , aXX' 
OTJ TOL 'Afscug vcio^ fj TAury] Tf.»^ii^wro , Mi 5i<i tcvto ar-/)cioii 
ayujaiv irtrijjiy^TO. sv n oCv Tcjrotg i/jitT^^/a^s , nai Tj/OjaTjj-yo^aiKre 
fXYjTi Tr^ofAVVtlv Tiva «UTOV, //.')Tg S-jc/av 01 i^:^()sixiixv irtiilv ' ri t8 
ax<3ov)/jcaTo T« xoXXi naJ UTif.07Vt« sxaDCS • nai smova /^jav , it«? 
T«UT>)V ap^i-pav, «v6g«avTa{ Ti c)UO X'»'''*''^ t£ wa/ kiSov , ■^■^^(('laSiV' 
T«f auTtij Ta irp iT« , gXajJg. 

sjwnsalia Jiliae — Iransegif'] Dio c. c. to? 70LV 5uyaTgf«5 
gv Tt>j g"Tji TOUTfj ('T. 794)1 ''■*i'' m"sv t77i'vjffa5 AouKjw 'louvjtu S/Xa- 
vi«, Tiiv &'s 4K()0Ji rva/cu IIi/xirii)(co iVia^vw, 0Jt)SV i^al^irov gVpa- 
§gv , «XX« KaJ auTJj sw tujj vj/jcg^aj? ivtiivaj; g&inaa-g , *taj j^ fBcuXij 
^Soc/ff5>), qui iocus docit , veran» osbe uuerpietationeni Beroaldi 
7;ov .v//c/i//o per : sine ^-ublita iestivirate. Qiiod autein Suet. de 
reniio iiepote, quem cuni aiiis ignoro , id Dio veri similius dc 
lilio Britaunico, nato vces-inio imneni die, 60, la. cutiu ts tu; 
«Xv)X>JJ{ gf iravTa Ta TSjaCra g//tT(>ia<^sv , w^rk 7Svv))S«VT0t aurty vtov, 
05 T:!Tg fjiiv KXaiibio? l'j)3;-f lOi; i tp/xavjjto?, i/ffrg-jov is Kaj Bptrravj- 
Ko; gTivvo//affS>) , oiIt' aAAo tj txj^Cavs; a-^^^i^kv, ovr Ai^^oyffTOW 
«iJtov , vj T>)V LMtffffaXivav A^-vouffrav STjKXyj^^vaj gipi^Kgv. 

Neminem exulum — resiuuit\ Ivcbtiiuit auteiu pierosque. Dio . 



CLAUD1U5. ai 

bunosque militum secura inducere liceret, utque rata 
cssentj quae procuratores sui in judicando statuerent, 
precario exegit. Jns nundinarum in privata praedia 
a Consulibus peliit: cognitionibus magistraluuni , ut 
«nus e consiiiariis, frequenter inlerfuit. Eosdem, 



c. 4. Tcvf iiiViaovTcx; altawg vvo tou Tcitov , rouf t8 aXAo„f, »i«i 
rif ah&k^pig , rv^M ts 'Ay^jTTrivov noi rijv 'JovA/av, vi.»r»y»y6jv , rag 
evcixf otpLtTiv axihiMifS. 

JJt sibi in Curiam — inducere liceret^ Jam Tiberius a. 785« 
„ ut Macro Praefectus Tribunorumque et Centurionuni pauci se- 
cum introirent, quoties Curiam ingrederetur, petivit; factum- 
que large, et sine praescriptione generis aut numeri, Senatuscon- 
sultura " auctore Tac. A.fi, iQ. Claudius autera, quod Z»/o 60, 23. 
Pov<pQiM IIwXjwv* tw kit&.^yvj 4mcv« »i«J sSpav Jv tw; ^ovXsvrt/iiZ, 
CC»Ktg av i; to ffuvsdpjov «ut<« (Tlive;*}? , «vs//zs" v.aj ivot ys /jc-)j na<- 
voTO/afjv T< SoJ;>j, 8ip>j K«i tov Av-youffTov iiei OuxkiQiov rivog Aiyjog 

TOl-TO ir£XO<>)>l£V«<. 

quae procuratores — statuerent'] Intelligo cum Ern. de pro- 
curatoribus fisci Principis, qui et in Urbe et in prorinciis erant 
quo scnsu hoc nomen Galig. 47. et creberrime occurrit , (v. ind.,) 
non de Praefectis provinciis Gaesareis, qui et ipsi Procuratores 
dicti, hiQiY.y^TKi, (v. ad Aug. 47-0 quibus jurisdictio et imperium 
antea jam competebat, atque vera est senteatia Ernestii, cum n. 
]. conjungentis alterum Tac. A. 12, 60. ,, Eodem auno (a. ^07.) 
saepius audita vox Principis, parem viiii reruin habendam, a Pro- 
curatoribus suis judicatarum , ac si ipse statuissei " ubi conqueri- 
tur auctor, post diurturna de judiciis inter ordines Reip. Roma- 
nae dissidia, tandem „CIaudiam libertos , quos rei famihari prae- 
fecisset, sibique et legibus adaequasse. *' Nempe, quod initio 
j:;recar«o tantum , postca, in immensum aucta libertorum poten- 
ti.2., jussu etiam in Senatu exegit summae imbeliicitatis Irapera- 
tor. Diversa tamen est disputatio Lipsii ad Tac. I. c. Ceterum 
Cl. quos citavit Bachius liistor. Jur. Pi. pag. 352. ed. Stockraann. 

Jus nundinaruiii] Apte comparat Torrent. Plin. Epist. 5, 4. 
,, Vii" praetorius Solers a Senatu petiit, ut sibi, instituere in agris 
suis nundinas , permitieretur." Sed, qiiem huc traliit idem vir 
doctus, locum Cic. Phil. 2, 36., prorsus alienum esse, qui accu- 
ratius perlegerit, facile videbit. 

cognitionibus — interfuit'\ Recte intelligit Ernest. de juris- 
dictione ordinaria. De ea enim sermo etiam apud Dion. 60, 4') 
qui, postquam assidue jus dixisse Claudiura memoravit (v. ad 
c. 14O» addit: «■5XX»k<s Ss ksi» toTj uiraTOij rolg ts GT^*x-i\yo1ii k«1 



21 C. SUETONII 

y 
^pcctacula edentes, surffens et ipse cvim cetera tuvba^ 
Yoce ac manu veneraius est Trilniuis pJebis adtuu- 
libus se pio tribunali «.xcusavil, quod propt?:r angu- 
stias non posset audire eos, nisi stantes. Quare in 
brevi spalio tantuni pmoris fuvoiisque collegitj ut, 
quum profectum eum Ostiam perisse ex insidiis nun- 
ciatum esset , niagna consternatione populus, et mi- 
litem ujuasi proditorem, et Senatum quasi parricidara, 
diris exsecrationibus incessere non ante destiterit, 
quam unus atque alter, et mox plures ^ a magistrati- 
bus in Rostra producti , salvujn et appropinquare 
confirmarent. ["3] iScc tamen expers insidiarum us- 
quequaque permansit, sed et a singulis, et per fa- 
ctioneni, et denique cirili bello inftstatus est. E 
plcbe homo nocte media juxta cubiculum ejus cum 



/xftX((TT« ToT; T>jw 5(o/it>jffiv ayjivni (li. e. Praetoribus aerario prae- 
fectis, a.: quibus dictuni ad Aug. 56. et diceiur ad Claud. 240> 
«LiVE$>)T«i^STO I H«( CAj-y* iravTeAUif Tolj akXoig iinaaTyj^ioig exi- 

surgens — venKratus esf\ Idern fecit in Curia , ut prodit Dio 
60, 6. TtJuv UTaTwv ai» Tw ffuveSpico y.«Ta(3«VTi«v itots «tto tcuv ^tlfJjwv» 
«va S<«^gjf£(i<riv «urty , iri>oc£»avf(TTir) t6 k«( «VTiTrpofJjXSe ff^piffiv» 
€t c. 19. xav Tw fftyibp/w (K-uThq fj.h iX^vtararo > i-( woTi st) ■jtoXu ci 
o.kXoi iirviAiaoiv. Maitij/jcEVOf ^»(1 uto t^j («jrisiwtfTiaj , ToXXixMi; avsYt" 
n«i(TK£ T(va a(rou/jcsvjj. Ceteruni cf. Lip.\. Eiecr, 2, 6, 

nisi itantes^ Ipse enim sedebat in tribunali jus dicens ; Tri- 
bunis autera sedem offerre non poterat^jz-oyj^er arigastius loci. 

proftclum eum Ostiam] Sucrificii causu Ogtiam profectum a. 
goi., meniorat etiam Tac. A. 1 ij 26. ubi , peipetuum Jioc sacri- 
ficium rti frumentariae cansa in Castorrm aede post exstructum 
portum Ostiae a Claudio instiiutnm, docot L,ipsius. 

confirinareritl Nescio an iii]'mia £riiest. praeferat aliorura 
ajfirniurent Quod unus atque alter ajjlrmaverat (id «nim latet 
per zengrna in verbo ab auctcre adtiibitc), id mox plurts , pro- 
ducii a magisiratibus , confirmarunt, 

et a singulis — infi^sfatus eit] A singuhs — liuc pertinet, 
quod de homine e plebe ct duob.is equtfstns ordinis aiictor nar- 
yat; /lef fuctionem h. e. conspiraiionem domest'c.im Galli Asinii 
et Stntilii Corvi;ii; auiU htllu Scribouiani. CetL-rum sed abiuit 
a cpd. , coUato ?.tl mavg. Plant. 



C L A U D I u s. a3 

pugione deprehensus est: reperli et equeslris ordinis 
duo in publico cum dolone ac venalorio cultro prae- 
stolantes, alter, ut egressum theatro, alter, ut sacri- 
ficanteru apud Martis aedem adoriretur. Conspirave- 
runt autem ad res novas Gallus Asiiiius et Statilius 
Corvinusj PoJlionis ac Alessalae oratorura nepotes, 
assumtis complurihus libertis ipsius atque servis. 
Bellum civile movit Furius Camillus Scribonianus, 



equ. urdini^ duo\ Tertiiim memorat Tac. A. ii, 22. CJaudio 
insidiatum a. Qoo- tt^nx.Qxtz. Romae, imllis pa!am , neijue cogni- 
tis mox causis , Cn. Nonius, Eques R.omanus, feiro accinctus 
reperitur in coetu salutantium Principem. nam , postquam tor- 
luentis dilaniabatur, de se non iufitiatus conscios non edidit, iu- 
certum an occultans. " 

Conspirai/erunQ Dio 60, i5. Annium etiam Vinicianum no- 
xninat. Ejus verba haec sunt; TeXsvrifffavTcig 6' auTov , (post mor- 
tem Jppii S-lani, v. c. 07.) cChsti x?>)^'!"V-' t^tifiS* oi 'Puiixtiloi roZ 
JiXftbSjcu a^ffxov, «XX suS^vg «ura; akXoi t£, k«/ Avviog OCtvty.tavog 
iinZovXeueeiv. oCTcg ts 705- sv. tmv sg tyjv yjy£fy.ovsl(xv /xtri tow toU 
Taiov SivaTCV Tf opX/j5tVTwv ^jv , y.ai ri xaJ sV. tooto-j hibrjjg £vsw- 
TSQiCsv. A. 795. 

Gallus AAinius] Nepos celeberrimi iliius Asiuii PoUionis, de 
*quo dixi ad Caes. 50., filius Asinii Gaili, Consulis a. 746., <juem, 
ad Tiber. 7. iiotavimus, duxisse Agrippinam , a Tiberio post 
edilum Drusum dimissam, frater denique Asinii Salonini, quem 
a. 775. ebiisse, narrat Tac. A. 3, 75. ubi v. Lip;.. de hac faniilia 
accurate exponentem. Dio 60, £7. 'Affiviog h's hij FaXXof , toS 
AfiouVou (Tiberii filii) Teof lJ.y)TQsg ahskCpig, ixs^ovksvcs jj.sv rvi 
KXaiiS/tp , CUH airsSaVE hi , akk' UTrsfiwf iV5>). «*t/ov h'e 'cwg //.'sv nai 
jviaTvo , cr» /^>)T8 crqaTSVfJix Ta^affnsvaaa; , /.'.»)ts y^Qy,uaTa xfo«5poi- 
ea; , aXX' Ot' avoi'«; ■jreX/.i^f, dj nal sy.ovciv^v twv 'Fw/aa/wv 5/a t9 
«yavs; a^^uav , sSfacuvjTo" to h's 5>) xXaTffTOv , ct< xa< «•//inf sTaToj 
Mai bLsaibiffTaTOj wv , Kast toutou xaTa(pf svjjSaif , ^tXwT» fAcikkov ^ 
KivSuvov tvifjXfv. Incidit liaec conspiratio in a. U. 7^g. , memo- 
rata sine dubio a Tacito 1. 10. Aunaiium , qui periit. 

Stalilius Ccruinus^ INIessala , de cujus avo , celebri aevi Au- 
gustei oratore, dictum adTib.70. PertinuisseStatilios adMessalas, 
patet etiam e Neron, S5. et Tac. A. i5, 68. ubi Neronis uxor Sla~ 
tilia Messalina appeliatur. De hoc, conspirationis contra Clau- 
dium socio , tacent reliqui scriptores. Conjunctus videtur fuisse 
cum Asinio , gesto consuiatu a. 793- , ut docet Dio 60, 25. 

Fur, Camillus Scribon.] incilatus ab Aunio Viciciauo, de 



24 e. SUETONII 

Dalraallae legatus; vcrura iiitra quintum diem op- 
}jressus est, logiouibus , quae sacramentura rautave- 
ranl, in poeuiteutiam religione conversls, post^uara, 
denunciato ad uovum Imperalorem itinere^ casu 
quodara, an divinitus ^ neque aquila ornari , necjue 
signa convelli raoverique potuerunt. [•4l Cousulatus 
super pristinum quatuor gessiL: ex quibus duos pri- 



quc modo dixinms. Dio 60, i5. £rs<S/) ts cijSs/ui«v leyyv sksktijto 
(Vinicianus) , :-'-Tgy.\,'/s ir^of «totJpiov Ka/^<XXov Zvip(j3«iV*u!Vov , t^; t8 
AixXixotri»^ ftpj^ovTa , kchJ Suvt»/ajv «r^j^^vijv iroXjTJKijv ko( Jsv/k^v ej^ou» 
Ta , na/ Trpocaviirtjffsv «utov , vtai nai^' savTOV bi«vooy/.t£vov , iiea^J»- 
eryjvat t akXuiq n Ka< ort fcTr/&o$of aVTOLQy_'/ieiiV ty&yivti. T^<«i;avT05 
Ss auTou ToCro , avxyo) /uev na/ poiiXsuTaj Ka) /inrsj; 'Tpof «'jtov w^- 
/j.vjffav. aXX oCrog fxsv s-Kttroc, utto Ttiv cTTfiaTiouTuiv sy'^*''"'''^^'*?''-'^'»» 
<iirwX*T0. ovroi yo^Q , rov YiajxikXov ro rs rcv hv^fiou a^piaiv cvo/xx 
•TTQortivovrog , nct) ryjV uQy^aixv sXivStQiav airohwtsiv uir<(Tj^vov/w6Vov» 
vrunrrtvffav VQiyfxaroi eivStf y.a) fAtracrixattq i^tiv , >t«/ euK«T' «utiji 
l-viiaS-^aav Ka< i*&v sk rourou (poSijSeif "'(J^a; «"^uye, i««< £5 tJjv 
iffrrav t>)v vyjffov iX5cuv, gvTaC5« SKOuVtof airsS«v£. k. t. X. Nostrum 
exscripsit Orosius 7, 5, 3'af. A. 12, 52. ubi Furium Sciibonia- 
num filiuni in exsilium actum memorat, addit: ,, Pater Scribo- 
niani, Camilius , arma per Dalmatiam moverat. " Sub Claudio 
intarfiictum dicit a Voiagiiiio, greg^rio milite, llist. 2, 73. cf. infra 
Oth. 1. et Tlin, Epist. 3, 16. Accidit haec sediiio a. 795. 

casu qu. an div^ An pro ac legendum , mouuerunt jam 
J^ips. et Torrent. , et ita est in edit. Casaub. anni i6n. et Plan- 
tin. a. 1596. quas ad mauum liabeo. Vnlgata, si vei maxime 
aliquis ca-ium ad divinam providentiam ex nostrae religionis sen- 
tentia revocarit, ingratam infert tautologiam, 

neque aquila ornari] De aquilis pulvcrulentis , inunctis fe- 
stis diebus, e Piin. i3, 3. intcUigit Torrent. liunc locum , Ou- 
drnd. , quod inelius, de detersis sordibus, siiu ac pulvere, et 
forsan appensis qnibusdam insignibus. Fortassc ornare aqu, est 
i. q, adornare, i«p<r/ix^iv, adaptata aquila cuspidi, cx qua demi 
poterat, restituta loco , quando exercitus movebat. Injuvia qui- 
dem corruptum censet verbum ornari Ernest. Celerum Oros. 1, 
c. ,, Itaque die dicto, ut in unum undique ad novum Impcrato- 
rem conveniretur , neque a^w/Vaf ornari , neque convelli qnoquo 
modo signa moverive potuerunt." De hoc autem et simiiibus 
prodigiis v. Bulenger, de prodigiis 4, 8- 

tuper prisfinum'] gestum a. 790. v, supra ad c. 7. 



c I. A u n I u s. 25 

mos jniictlra, "" sequentes per intervallum, quarto 
qucnjque annOj semestrem novis^imum , bimesLres 
celeros , tcrtium autem , novo clrca Principem ex- 
emplo, in locum demortui sufFectus. Jus et Consiil 
et e\tia Jionorem laborio.sissime dixit, etiam suis 
suoriunque diebus sollemnibus^ nonnunquam feMis 
quoquo antiquitus et religiosis. !Nec seraper prae- 



ih/vs pn'7iios] A. 795 et 795. De priore Dio 60, 10. v-firsvs 
it YiXavOtog fxtra. I«/ov AaQyou ' k«} iv.iivv} fxsv ii srohi; agSai 
tvpi^nEv, oiirog hs ivo fAt^ai na) tots t>)v a^jjvjv iayji, de alieio, 
qiieni se^^iil cum L. Viieilio (v. Vitell. v.) Jd. 60, 17. v. Pigliii 
Annal. Toiu. JIl. p. 571. et 673. — Margo Flani. proxinios pro 
primos. 

sequentes p. int., quarto qu. anno'^ np. terfium a. Qoo. «um L, 
Vitellio ^Diu c. 29. iv &'g rvl k^yii; irst n JvXauSfOf ts TtrogTOW 
(auniiinerato primo , qucm ante principatum gesserai) x«/ birak- 
X(04 AsjKjos TO TfiTOV, cKTaJtoiTtoffToS ryj '^iufx-y] srcvf cvroq , tjir«- 
TttffQv) , quartum a. 804. eum Serv. Cornelio Orfito. v. Pigh. 
p. 576. et 584. 

in locum demort. suffectus'] quiim alias post aliquot menses vel 
dies sufficere sibi solerent alios et superiores Piincipes , et ipse 
Claudius. Cui autem suflfcctus fuerit, eo minus coiistat , quura 
a Dioue 1. c. ut ordinarius. Consul nominetur. Probabilis vide- 
tur ratio Oudendorpii, qui designatiim in liunc annum Consu- 
lem siipeiiori jam anno (U. 799O demortuum , eique Claudium 
suftectum , Kal. Jan. magistratum , ut ordinarium Consulem , in- 
iisse existimat; quod curEinest. non placuerit, non video, Certe 
aliani viam non ostendit. Consentiunt cum Oudend. etiam RycK. 
ad Tac. u, i. et Fabric. ad Dion, 60, 29. 

Jus — labor, dixit'] Dio 60, 4- "-«S* iY.OiCrviv 7? a'f tlitiiv v^ft-e- 
Qmv , i\rot ys //sra ■jraffijj r>j? ys^ovc'i«i , >) k«i ihi« , to /xsv r-ksiiyrov 
iv rvj iyoQa, r,hij h's K«i akXoSt , £ir< p>)/xaro5 ihinai^s- k«j yaQ to 
jcari TOu« avvih^ovs siiXsi(p5iv , i^ 01/ e Tt^iQtog sf rijv v^jffov s^tx'*''' 
jp))ffgv , «vhvscjuffaro. V. etiam ad c. i2. 

jwnn. fc.siis — rdigicsis'] Ita , qiium sponsalia filiarum cele- 
braret, kb) avrot; sv ralg >)//£pa<j sk£iv«(; tSiKftffs, v.x] yj ^svXv) y)S^Q6r 
*S>)> ut narrat Z);o c. 5., et, Augusti secutus exemplum , (qu. 
V. c. 32.) plures dies actui rerum accommodavit. Id Dio c. 17, 
/ji£T« hs ToCro e KXat}5(o; UT«T£uff«; »vStg to TptVov , -rroXXa; fxsv Bv 
eiag, ToXXi; hs k«( (SpOju(>)V(«; gVauffS. to ^«70^ irXsIffrcv tou srovi 
ig avrag avnX(ffK£ro , k«( rw hv^fxoaivi i,v\jJ-i» ouk skayicTV^ syiyvsrQ. 
t«ut«j t6 oijy ffuvsT6/xs, w«« T«XXa cff« £V65ix*T9 ffty«ffTS(Xs. Pi.iUet 



26j C. SUETONII 

sciipta legum seculus, duilLiam leiiilatemve multa- 
rum j ex bouo et aetjuo , periijde ut aificeretur, mo- 
deratus est. Nam et iis, qui apud privatos judices 
plus petendo formula excidisscrrt, restlluit actionesj 
et in majore fraude convictos^ legiiimam poeuam 



lianc assiduitatem Claudii in jtire dicui^do Scneca inApocoloc. ubi 
ita loquemem iiiducit ; ,, Si memoiia lepetis, egoeiam, qui tibi 
ante templum tuum jus dicebam totis diebus mense Julio et Au- 
gusto " {feriaruriL igitur tempore). ,,Tu scis, quantum illic misc- 
liarum pertulerim, quum causidicos audirem et diem et noctem, 
in quos si incidisses, valde fortis licet, maiuisses cloacas Augiae 
purgare" (cum Hercule loquitur) ; ,,muiio plus ego stercoris ex- 
liausi. '* Alio loco in de»criptione funeris Claudii : ,,Omnes 
laeti, liilaies ; Pop. Pl. ambulabat tanquam liber. Agaiho et pauci 
causidici plorabant, sed plane ex animo Jurisconsulti e tenebris 
procedebant, pallidi, graciles, vix habentes animam, tanquara 
qui cuni maxime reviviscerent sequ. " 

cx bono et aeqiio] ut arbitrum magis ageret, quara judicem. 
In arbitriis enim formula erat solennis : meluis aequiusv. ut inter 
honos hene agier oportet. V. Cic, pro Roscio comoed. 4« et de Of- 
£c. 3, 15. 3« cf. Briison. de formul. 1. 5. p. 373. Ut in omni au- 
tem arbitrio, ita in Principe maxime imbecilli plurima relicta 
erant unius voluntati , studio , animi commotioni. Hoc dicunt 
verba : perinde ut ajjiceretur sc. animo , («we er gerade gestiinmt 
ivar , V. tfie gerade der Eindruck war , den eine Sac/ie aufsein Ge^ 
muth maclite,) quibus subjungit auctor nimiae lenitatis exem- 
plum , alterumque nimiae duritiae. — Codcx, coUatus ad. marg. 
Plant. , omisit : ex bono et aequo, 

qui apud prip. judices — excid.'\ Judices priuati sunt , qui 
■judicant de rebus privatis s. controversiis privatorum. v. Jleinecc, 
Ant. Fiom. 1. 4. tit. 6. et Ernest. Cl. Cic. sub v. judicium. Agit 
die judtciis privatis Sigon. 1. 1. de judiciis. InieJligendi igitur 
li. 1. Praetor urbanus, ad cjuem pertinebat juiisdictio, et Cen- 
tumviri. Picliqua egregie iiiustrat Torrent. ad h. 1. Ex locis ab 
co citalis reddam modo Inililut, 1. 4- tit. 6. ,, Si quis agens in- 
tenlione sua (h. e. libello) plus complexus fuerat , quaiii ad eum 
vertinehat , (i. e. plus petierat) , causa cadebat (s. formula excide- 
bat, litem perdebat) id est, rem amittebat, nec lacile in inte- 
grum restituebatur a Praetore , nisi minor erat annis XXV. " V. 
ctiam Cicer, de Orat. 1, 36 et 37- 

restituit aciiones'] h. e. damnatis potesiatem litis rctractandae 
dcdit, De Uac reaUtutione in inte^rum v. S'gon, de judic 1. 1. 
c. 30. 



L A U D I U 5. 



«7 



supergi'essus, ad besllns condemnavit. [i5j In co- 
gnoscendo autem ac decernendo mira varietate animi 
fuit, modo circuraspectus et sagax, modo inconsul- 
tus ac praeceps j nonuunriuam frivoius amentique si- 
miiis. Quum decurias rerum actu expungeret, eum, 
qui dissimulata vacatione, quam beneficio liherorum 
habfcbat, responderat^ ut cu|jidum judicandi dimisit, 
Alium interpeilatum ab adversariis dt; propria lite, 



In co^noscendo^ K jurisdictione ordinaiia ad co^nitiones ti-ans- 
it auctoi , a Principe extia ordiiiem liabitas. \. Ernest. excurs* 
ad Caes. 43- — Circumspectunt. et sa^acem ostendit exempLi» inde 
a verbis : Quum decunas sequ. usque ad ind. matrnn. juvenis ; in- 
co.nsultuni ac praecijjiteni sequeniibus usque nd Jlagitavit. Reliqua 
frivvlum exliibent amentitiue similemt ideoque palam coniemtui 
expositum. 

Quum decurias rer. aclu expungeret'] De decuriis V. quae dixi 
ad Aug. 29 et 32. Expun^ere autem est i. q. recen^ere , expunctis 
scilicet, qiu post proximam leceusionem mortui erant, vel in- 
di-^nos sese loco inter iudices reddiderant. ^clu rerum Ernest. 
explicat: negutiumpublicum geren^ , quod liaec formula de singu- 
iis negotiorum publ. s. administrandae Reip. partibus dicitur. 
At, dixerit aliquis, cur addidit auctor verba ita supervacua? 
IniO actus rerum estjurisdictio sollemni significatione; unde recte 
1. n. citavit Torrent. ad Aag. 32. Actu autem vel est daiivus con- 
tractus apj^ajV.u;? ex accui , vei legendum actui rdrum, ut Decem- 
viii dicuniiir legibus scnbendis , vel Vigintiviri. coloruis deducen- 
dis al. , idque additum , ut decuriae judiciis habendis distingue- 
rentur a decuriis Equitum, de quibus est sermo Tiber. 4*. "bi 
V. not. Quod ad significationem voc, consentit mecum Ifalther. 
p. 34. sed conjungit /-.jrw/ra actu expungcret , expiicans; deligeret, 
notaret eos , qui a rebiis gerendis essent removendi, At non totas 
decurias, sed. nonnuilos ex iis ita expunxisset, id quod contia 
auctoris est sententiam. 

benejicio liberorum] „E lege Papia Poppaea , quae vacatione 
a judicandi molestia concedenda iis , qui certum liberorum nu- 
merum liaberent, allicere Equites ad matrimonia debebat. " Er- 
rest. V. Heinecc. Ant. R. 1, 25, 7. et Comment. in Leg. Jul- et 
Pap. , qui tamen de liac a judiciis vacatione beneficio legis data 
tacet. — Postea rcspondere vocab. est sollemne de iis , quorum 
nomina rccitabantar. Ita in diiectu raiiitari dicitur a Liv. 2, 7.Q, 

€t7. 4- 

Alium] Distinxi haec a praecedentibus majori interpiinctioBe, 



28 C. SUETONII 

negantemque, cogiilllonis rem, sed ordinaril jiiris 
csse, agere caiisani confosllm apud se coegit, proprio 
jiegolio documentum daturum, quara aequus judex 
in alieno negotio iulurus esset. Feminam , non agno* 
scentem filium suuai, dubla utrinque argumentorum 
iide, ad confessionem compulit, indicto matrimonlo 
juvenis. Absentibus^ secundum praesentes facilllme 
dabat, nuUo diiectu^ culpane quis , an aliqua neces- 
sitate , cessasset. Proclamante quodam, praeciden- 
das falsario manus, carnificem statim acciri cum ma* 



ne quis refenet cuni Salmas, de niodo usur. c. 3- et Burmann. 
ad recensuni judicumj de quo proxime dictum. Recte Ernest. et 
Oudend. post Noordkerk. Observ. p. 6i. Scilicet sedebat ille ju- 
dex iu ipso judicio apud Praetorem ; sed interpellatus est ab ad- 
vcrsariis s. interruptum judicium, illis de propria lite eum ad- 
jnonentibus , in qua si de ipsius sententia judicatum esset, haud 
optime cum eo actum videretur. Qui quum non ad cognitionem 
Caesaris, sed ad y«i vrdinanuin s. jurisdictionem, rem ut priva- 
tam pertinere , objccisset, Claudius, statim se praesente et j>vae- 
side , inquiri in eam jussit, illo judice in proprio negotio adlii- 
bito , ut aequitatis documentum daret. 

Absentibus] elliptice, «irovrwv T/vaiv. Apte comparat IValther. 
Observ. p. 24. locum Tac, A. 1, 29. „ orantibus , rursura idera 
Blaesus sequ. " Improbandac sunt correctiones Gronovioruui, 
patris : de absentibus, filii: ab absentibus , quae ex brevitate Grac- 
ca orationera faciunt vix Laiinam , et additamentum codicis, col- 
lati ad marg. Plant. , poenas post dabat. Sensus : Quum altera 
pars litigantium abesset, pronunciabai statim pro praesentibus, 
(^nodi. ev&t inconsultum et praeceps , ut auctor ipse adraonet. Dare 
secundum al. eodem sensu occurrit Tac. A. 4> 43- „ita secundura 
Messenios datum " quem locuni eidcm Waklaer. debeo. Dio 60, 
23- «•«■«'S^ tA^Soj t£ })iv.Ojv a/xu5i)TOV >)V , xaJ ovvi. axvjVTwv tx «.VTalg 
STi , ?rpO{5oxu;VTej sAaTTwSijffJcSaj , irpos»-rg Si« -Trpoypa/a/xaTOf , OTt 
ita/ KaT« aircvTcuv auTcuv ivTog fi^T^j t/vo; ij/aifaj (quod rem valde 
lenit) ip>)/.(>3v Smaffi» " not) iviirihwfft tovto. Mox edidi dilectu pro 
dd. cum codd; Mtdic, uL al. 1. 

fuhariu'] Falsariis ct testainenlariis et numariis aqua et igni 
interdictum fuerat lege Cornelia de falsis. Imperatores novas 
poenas, ct supplicia eiiam addiderunt. v. Ileinecc, 4, i8- §• 63. 
sequ. Pracceps Claudii fuit consilium, ^ui nescio cujus YOci 
sencentiftra accommodavit. 



C L A U D I U S. 29 

cliaera mensaque lanlonla , flagltavlt. PeregrinllaLls 
reiun, orta inter advocatos Itiyi conlentione, toga- 
tumne an palliatum dicere causam oporteret, quasi 
aequilalem inlegram ostentans, mutare habitum sae- 
plus, et prout accusaretur defendereturve, jussit. 
De cjuodam etiam negotio ita ex tabella pronunciasse 
creditur, SECUNDUM EOS SE SENTIRE, QUI 
VERA PROPOSUISSENT. Propter quae usque eo 
eviluit, ut passim ac j)ropalam conlemtui esset. Ex- 
cusans quidam testem , e proviticia ab eo vocatura, 
negavit praesto efese posse, dissimulata diu causa; 
ac post longaG demum interrogaliones, jSlortuus est , 
inquit: putOf licuit. Alius gratias agens, quod reum 
defendi pateretur, adjecit: Et tamen Jieri solet. li- 



acciri •^ flagitavit\ Exeitipla affert Oudendorp, P//«. 34> 8> 
6. (19. §. 6.) „ut magnis Theatri clarnoiibus re/707z« Apoxyome- 
won Jlagitaverit " et 35, 10. (36. $.3.) » ut y/c^'^i/a/-ef taiidem re- 
moto linteo osteiidi picturam." 

Peregrinitatis] Homo Graecus (paUiafus enim causam dicere 
jussus ab altera parte,) civem Romaaum se tulerat. Actum igi- 
tur in judicio, iit in peregrimtatei/i rtdigeretur, ut cap. sequeuti. 
Frivolum autem erat, quod Princeps, utriqjie advocato obsecutu- 
rus, nondum' lata sententia, modo togatum, modo palUalum 
consistere in judicio reum jussit. Et znte prout delendum puto. 

ex tabella] i. e. de scripto, tanquam gravem seutentiam pro- 
laturus. Sed natus ridiciUus mus. Nam in eo ostendenda erat Cae- 
saris cognoscentis sagacitas, quud sine ulla difficultate i-^cz-a ^ fal- 
«'j discerneret, atque de hoc judicio, qui aderant , certiores sta- 
tira faceret. Nunc inceiti omnes relicti, illo, sine dnbio quod. 
niliil videbat, ad sensum suum provocante, ut multi in lebus 
criticis, qui, quae sentiant, crepant, rationes non addunt. 

quidani] luepte al. quidem, qui, ad Claudium referentes ex- 
cusan.t, locum noii intellexerunr. De causae patrono sermo est, 
qui piopalam judicantem Claudium derisui objecit. Postea non 
minus absurda lectio : Puteolis pro : puto, licuit , qnae tamen de- 
fensores nacta est viros dccdssimos. Puto , licuit est; accipies, 
puto, hanc excusationem ut satis validam (Jch denke , diese Eut- 
schuldigung wird giiitig sejn). 

Et tamen fieri solet\ Quod legibus moribusque est constitu- 
tum, id concessum, non est, quod gratiarum actione celebrc- 
mu8. Fdsus i^itur et ludibrium hujus etiam patroni. 



3o C. 8 U E T O N I I 

lud quoque a majoribus natu audiebam^ adeo cau«I- 
dicos pa.,ientia ejus solitos abuti, ut descenderitem e 
tribunaii non soiuia voce reyocarent^ sed et lacinia 
to^ae retenla, interdum pude apprehensOj detinerent. 
Ac ne cui haec mira sint, litigatori Gi-aeculo vox in 
altercatione excidit, noc) av yt^oov sl, ytocl ixm^os. Equi- 
tem quideni Romauutn , obscoenitatis in feminas 
reutu, sed falso et ab impotentibus inimicis coulicto 
crimine, satis const^it, quum scorla meritoria citari 
adversus se, et audiri pro testiraonio videret, gra" 
phium et iibellos , quos tenebat in manu, ita cum 
magna stuJtitiae et saevitiae exprobratione jecisse in 
faciem ejus , ut genam non leviter jjerslrinxerit. 
[i6j Gessit et censurara, intermissam diu postPlan- 
cuni Piiuiumque Censores : sed hanc quoque Inaequa- 
hihter, vaiioque et animo et eventu. Recognitione 
iEquItum juvenem probri plenura, sed quem pater 
probatlssimum sibi affirmabat, sine ignominia dirai- 
sit, liahere , dicens, Censorem suum. Alium, cor- 
rupleiis adulteriJsque famosujn , nihil amplius quani 
monui(\, ut aut parcius aeiaiulae induigeret^ aut 
cerie caulius: addiditque: (Juare enini ego scio^ 



detinerent'] sc. ab abeundo. Qui muha cupit haud nece8sa« 
ria, ad.at Burmannum. Al. rgtinerent. 

in mu)iu\ Defemiit praepositionem exempHs Oudend. 

Gessit et cen6uram'\ A. 800. Consul cmn L. Vitellio. Tac. 
n, i3. ,,Claudius — miinia Censoria uBurpans. " ci. Dio 60, 29. 
et PL'/i. 10, 2. qui disertt: ,, Claudii Principis ctnsura, anno Ur- 
bis T)CCC. " cf. Id, 35, 1. (t.) Ad e.tm relert Scaliger, quod £!u-' 
seb. iu Clnon. ad nun». MMLXI. ,, Descriptione Romae tacta sub 
Claiiaio inveuia sunt civium Pi.oin. LXVHi. centena, XLIV- mil- 
ha." V. Pgh. T. III. p. 577- 

past Plancuni Paulitnujue Cens^ A. 732. v. Dion. 54> ^. qui 
addii; sffj/aTQi oCtoi rvjv rijjL^^nlav ihiSiToii a/xai «ffj^ov. V ell, 2, f)5. 
De Augiioii ei oninnio Hjuici^uin ceiitura v. magisterio morum 
V. quae coUcgimus ad Aug. 27. 

inavijuubiliter\ \\a eiiidi cumOiulend., cod. Salm. auctori- 
tate, et ob locum Galb.^. ubi ilem : vune vt inaefiuabdcler. Vidg» 
aeij^ualiter. 



C 1» A U D I U S. 



01 



quam amicam Jiaheas? Et quum , orantlbus fami- 
liai-ibus, demslsset caidam appositara notara, Litura 
iamen^ inquit^ exstet. Splendidum virum, Grae- 
ciaeque provinciae principera^ verara Latini sermonis 
ignarum, non raodo albo judicum erasit, sed etiam 
in peregrlnitatem redegit. Nec quemquam, nisi sua 
voce, utcunque quls posset, ac slne patrono , ratio- 
nem vilae passus est reddere. Notavitque multos, 
et quosdam inoplnantes , et ex causa novi generls, 
quod se inscio ac sine coramealu Italia excesslssent ; 
quendam vero et, quod comes regis in provincia fuis- 
set, referens, majorura temporibus^ Rablrio Postu- 
mo, Ptolemaeum Alexandriam, crediti scrvandi 
causa, secuto, majestatis criraen apud judices mo- 
tum. Plures notare conatus, raagna inquisitorura 
negligentia, sed suo majore dedecore, innoxios fere 
reperit, quibuscunque coelibatum, aut orbitatem 
aut egestatem objiceret, marlLos, patres^ opuientos 
se probantibus; eo quidera, qui sibiraet vim ferro 

Graeciae-] h. e. Achajae, quae e popnlarlbus erat provincHs. 
Dio ad a. 796. Siinilem rem refert 60, 17. h r-^ hc^y.^cn TaJr-, 
(ae Lyciorum tumultu), aVo^alro Ss «-Jr^v h r<.y PsvAa.r,,?'-. i^i- 
Stro Tj, Aar.vwv y\6,aa-^ rS.v ^^Bc;isvr6^-, rtv^ . A^-aIqv ,Au *to «e- 
Xc^iov ovTO?, 'P«/x«/oi; hs yiyovircg. k«; «Jt^v, .Vs.&^j yu^ avvy,^s Ta 
XsxS^v, t;,v ,roX,T..'«v a(?)a/>..To. u^^y /,;, £,7, 'j:-«/,«7,, ,^,„, ^3^ 
/^,, K«/ r>,v haXi-iv c(pwv ^^icri/^Bvov , additque: ctx^ov- Ss iy, «aj 
ikkovg «v«H.'ouj LCasaub. ad n. 1. suadet «v«$,'«,0 t^c xoLra/^f ci^i,. 
A«ffs. x«i eTi^o- «vT>3v m«J r-ivj «vi6,,v, rolg j^h y.<xr iv^x, Tel,- 
2's K«/ iS^boig, ihihov. 

ac sine co^nm.aiu] De co7nmeafu Senatorum v. Lips. ad Tuc. 
12, 23. et infra ad c. 23. 

cc;m^^ r^.7>. ,n pro^mua] Erncst. additicia censet rerba m 

provincia. Sed ea niay«me nprp^snT-;-» c..»t- tvt • 1 • 

* . "^ "ecessarxa sunt. JNam id ipsum ut in- 

dignum cive Rom. crimini ei rlnKqMiv ^..^j ,• • • n 

» . i-xxiimn ei aaoatur, quod in prorincia Ro- 

manaregis extranei comitatui se adjunxisset. Alia res erat, si 

legationis vel negotiorum causa regnum ipsura adiisser. 

Rabirio Postumo] qui cum A. Gabinio repetundarum accusa. 
tus cx l^oe Juiia, p.uronum liabuit Ciceronem. Jdem comme. 
xnoratur ab liirtlo B. Afric. c. g. 

€oquid^ni\ Wolf. suspicaiurlegendum.: c/ ^«ocfam. 



oa 



C. SUETONII 



iniullsse arguebatur , illaesum corpus veste tieposita 
o.stvrntanLc. Fuerunt et illa in censui'a ejus notabilia, 
quocl tssedum argenteum, sumtuose fabricatum, ac 
venale ad Sigillaria , redimi concidique corara , im- 
peravit: quodque uao die viginti edicta proposuit : 
inter quae duo^ quorura altero admonebat, ut uheri 
vinearuni pruventu hene dolia picarentur ; aUcro, 
nilul aeque facere ad viperae mursum , qua/n taxi 
arhuris succum. [17] Expeditionem unam omnino 
suscepit, eamque niodicam. Quum, decretis sibi a 
Seualu ornam<. iitis triumphallbus , leviorem majestati 
princlpali titalum arbitraretur, velletque , justi 
triuuiphl decus unde acquireret, Britanniam potissi- 
mum elegit, neque tentatam uili post Divum Julium, 

ad Sigillaria\ x. Neron. 28- Hic locus, non festum, de quo 
dictuni ad c. 5., intelligendus etiam Gell. 2, 4. coli. 5, 4. In 
sei-.iima Urbis regione fuisse creditur. v. Borrichu ant. Urb. R. 
fac. c. 9. (Thes. Graev. T. IIII. p. »563.) 

decretis &ibi — ornatn. triufnph.'^ Dio 6o, 6. tJjv Gro^kv^v t>jv 
irjv/mov ilecretam ei dicit, et c. 8- r/Ai-JQi (liberti et Mcssalina) 
Kfti Ttt? TiMftf ai^TCV tb; tTnviXJODf ixi toT^ h» TJ; MaupiTav/a ir^OL- 
ySiifSi Sa$«ff5a< sV.ffav. ovx ^^* K«TOeI^iiff«VTa, «AX* ovd' iv r^ 

*P3Cy ■"■"• °''''''* » ^'''^ b<sxoX«/x))5<j. 

'majestali'] Nolui cum Torrent. et StepU. , quos secutus est 
Ern., Jaie contra hbros majestate. Hic Latinitaiem posiulare 
hoc dicit , quod ego non video. Majestati est i. q. pro maje- 
State fjrincipaii (zw gering jii r sehie furatUche fVurd^). 

velletque, j. tr. decus unde acquireret'\ Subveni loco, mutata 
interpunctione. Vulg. pelletque j. tr. decus, unde acquireret , in 
quo quum velle decus durissinmm sane esset, quod judicat eiiam 
Wult., Gronov. pater suasit: velletquej. tr. decus undeunde avqui- 
rere; quod comprobari videtur verbis Orus. 7, 5- „bellum ubtque 
et victoiii^m undecunque quaesivit." Puto, longe faciliorem no- 
Stram ratiouem. MiiUer. suppleri jubct sibi decerni post vellet. 

tentaiani^ h. e. bello vere pctitaui et infestatam. Nam expe- 
dilionei in Biitan.ilam medilati etiam fueiant Augustus et Cali- 
gula, sed nou peileceraui. v. 2 uc. Agric. i3. „Pruuus oauuum 
Komanorum D. Jul/us cum exercitu liriianniam ingressus, quam» 
qi am j^roipeja pugna teiTuerit incolas, ac litore poiitus sit, po- 
Itst videii OiCeudisse |;osteris, non tradiaisse. Mox bella civUia, 
ei in tiemp. veua Principu» iirma, iic longa oblivxo Britauuiae 



C L A U D I U S. 33 

et tunc tumultuanteui ob non redditos Iransrugas. 
Buc quum ab OaLia uavigaret, vciiemeuLi Circio bis 



etjam in pace. Consilium id D. Auxustu.t rocabat, Tiberiui prae* 
ceptum. Agiiasse C. Caesare/n de iiura.ida Bnfannia^ tatis con« 
stat, ni velox iiigeuio , mobiJis poeniieriii-. , c ''n£;e! tes aiiver» 
sus Gein;auiam conatas frus.tia JiiiS"ent. Dnus Liuuci u.i auctor 
ope,'is, tian^vectis legiouibus aux iiisque, ct assumto in paitera 
leiiun Vespasiano; quod initiuiu vectuvae mox foi'unae fuit. 
domitae gentes, capti Rejses , et moniiralus faiis Vesj asianu?. •* 
Interpies Kostri eiiam Oru.^. 1. c. „ transrectus in iniuiam e»t, 
y«e7« iisque aute Jul. Caesareirl, neque post eum quis^uam ud rs 
ausus fueiiit. " 

tui.iuhuantem —' tran-fu^a.^T^ D o 6o, 19. sequ. de Ijoc bello 
agit, gesto ante Claudii adventum pcr A. i-iautiuiu et Ilav. Ve- 
spasianura, postea Iropeiatorem. v. Ve?pas. 4- Ta^ , Atiric. c. lA. 
bemen beiii ita refert D.o c. ly. JtaTa rov auTev Tctrov ya^vov 
(a. 796.) A;.Aoj riAorurioj, ^ei>X£i/r>j{ AoytfxairaTcg , i^ tjjw livtTT«- 
viav iffTf otTii-ffg. Be^ixc; ya^ t/{, Sinirsffuv sx Tijf vjjffs;; xuto ffraff(V 
(i.uuc cum 8'us traruj\:^as vuceje ViUer.ur Ouetou us) tirnffe roi/ 
KAojviSicv Suv«/u(v gf «ilrijv xiuv^ai. Plautiijs, re qu.Ucm iel-cjter 
gesia, sed auca beiii moie, auvocavit i^jsum Ciaudium a. ^Qtj. 
(i>/o c. 31.}, luide error maniiestus apud Oros, 1. c. ,,Cjaucua9 
ijuurto impeiii sui anno, (imo tertio, nam adierat impenum a. 
794,) cupieus se utiiem Reip. 08'entaie Principem , Lellum — • 
quaesivit. Itaque expeditioncm in iiritanniam movit, quae ex« 
Citat» in tumultum piopter iion redditus transtuiias videbatur. " 

Hac quum ab O^tta nav.] Dio c. 2.. ikSojavji; ba t>)c «i-yy^X/af 
(qua a Pxauuo arcessebatui) , hkavhioi ra fjtv olviot tm (jyiriK' 
^iM rw ai^yiQXO^''''* "^* " ^^^* ^" ^oug ffTf»Ti<Mrag, ivtxsi^i(re, ^•/-.«J 
ya^ i^ Iffou a-^riv saurif «:;a/x>jvev oAov vxarsDffa/ i-roly,f7i-/) a-^roq ba 
i^tffrf «rs-jff*ro ' -/.«i x«r«xAauff«j sj ri 'ilffria , «kiiisv ?- Mnffffa- 
>i«v irafixs/xiff.S)). itavT*;;.55v ri /xtv xs-.^jj, rk hi ««; ^«i rav ■irora' 
^«iv ToeSvO/iivoj, T^(J5 rg tov 'ilHgavov «(p^V.aro, «a( Tijaiw^wV «s 
T))v iif.«rr«viav, ffi/V6,ui^g T015 ffrf aroir»bo(j ir&jj t:^J Ta/xiff« ivaf^t" 
vtvSff a-jTsy. 

vehementi Circio] Plin. 2, 46. ,, In NHrbonend provinci.^ 
elarissimus ventorum est Circius, nec uili violentia infenor, 
Ostiam ^.ierumque recta Ligustico maii peifeien»; idcm non mo» 
do in reliquis partibus coeii ignotus, std ne Viennam qiiidcm, 
ejusdem proviiiciae urbem , attin^ens, pa cis anfe liniitiLus jugi 
luodici occuisu tamus ille vcntorum coeicrtur. " cf. de lioc Veuto 
Ge/L 2, 22. uDi V. interpr. et Henec. Nat. (^u. 5, jy, , quibuj locia 
optime refeliitur ineptA jjio9sa> ^iiae stiam in cosiicem irrspsit;» 
Tom. II. 5 



34 C. 6 U E T O N I I 

pr.ene demersiis est, prope Ligurlam , juxtaque Stot* 
cliadas insulas. Qaare, a Massilia Gesoriacum us- 
que pedestri itinere confecto, inde trausmisit: ac 
sine ullo proelio aut sanguine iutra paucissiraos dies 
parte insulae in deditionem recepta , sexto, quam 
prolectus erat, raense lloraam rediit, triumpliavit- 
que maximo apparatu. Ad cujus spectaculum com- 



cujus lectiones ad marginem eA. notar^.s mecnm coir.innnicavit 
Cl. Mulleius : £uro, Eurus Britanniaia petentem minus affli- 
xisset. 

Stoecliadas insulas'] Slraho 4? »• §• '<^- TpoKJivrftr 5g t«v ffre- 
vwv TOUTwv <x*o MaffffotAiJtj ag^aiJitvoig, fti 5,'to<x*Ss{ v''Coi, Tpslf 
uav a^tiXcyoi , ivo i's /jciKgai ' ytwQyoZat h avrag M«ffffaA/u;T«« 
sequ. ci. Flin- 5, n. qui: „ires Stoechades a vicinis Massilien- 
sibus diciae propter ordinem , quaS item nominant singulis voca- 
bulis Proten et Mesen, quae et Pomponiana vocatur, tertia Hy- 
paea " ubi V. Dalechamp. K. etiam 1. inepte al. Orcadas, 

Gesoriacum] Plin. ^, 5o. (i6.) ,» I^rit^iiii''^ "besl a Gcsorisco 
AMoriuorum gentis litore proximo trajectu quinquaginta niiilia," 
ubi Harduin. post alius ostendit, Gesoriacum esse hodiernum jS&«- 
loane , unde nostris saepe diebus vim Gallorum ixnminuisse ridi- 
mus toto disjectis orbe Britannis. 

ac .sine ullo proelio — receptd] Dio 1. c. x.aj •KiQ»ii»Bs\q gg t^jjv 
BpETTaviav, ff-JVi,ouSs ro!'; ffTparoirtOoi; vQBf tw Ta/jcsffa ixyotij.ivovciv 
cfjrcv. vtai ■jraf.aXapd.v ffi)af , sJssZvov ts sVi5is|3>j , jiai rolf p«gij3»fO«f 
■K^Oi Tv)V sipooov aurotj ffi;vfS-Tp«///xsvoif sg ^jgipaf ikSwv , /ix«;(^vj rs 
tviKijffa » *t«< TO K«/jiovXc5ouvov ro rov livvo^ikkivev paJiXaiov tlke, 
KaK TOUTOu tjvxyoug , rev; /xsv oiJ-ckoyiix , Toy; 5s K»i ^ia irpoja^o-* 
utvog, «UTOxpdTwp ToAAaKif «ifwvo/xoffSi) ■jrapi t« x«Tp<«* (oy 7«^ 
tffTiv fcv C'J5tvi irXtov ij axa^ eK tov o-jTOu voks/xov tjjv £iriKA>)ff/v 
T«UT>)V X«p«iv •) Ka! Ta &xX« «-jTaiv «CpeXo/.«6VOf , eksivcu; /.cev tc^ 
nXa-jTitj xpo?lTa5cV, £VTE(Xa/x£VOf 01 T^tx^ ru Xofrii *pofKaT«ffTf8\f/«- 
tf5ai- «Jtoj o's a; t>)v ' reu//>)v vjxciX^i) , tv)v «YysXiav t^; vikjj; 5/i 
Twv 'Y*/-'P?*^» Tot Tt Mayvou K«i tcv 5,'iXavoC , Tpox£/«%f.a;, Addit 
Oros. 1. c. jjOrcadas eiiam iusnlas, uitra Britanniani in Oceano 
positas, Fiomano adjecit imperio, ac sexlo , quam profectus erat, 
meiise Romam redlit. " cf. Tac, Agric. 13. 

triui!ip/iai.-it(iuJ\ T)io c. oZ. t>)v /iiv olv BpsTTav('a; o-Jtw Tsra 
mXw tiv«. ixira. 5's rocita., l'oiou n K^/ffircu ro 6sut£jcv Ka/ TiVou 
STanXiou vfl-aT£U6VTWv (a. 797.)) 57^-« Tt ig rr,v 'l'ti)//))v d KXaub/cj, 
ii; //^v«5 aTO&>)Mv)f«? » C"*^' '^"■' «'«'*''«>'■'<« \xbvag iv ryj B^srravi* 
j)/uij«j »TCi>jff«,) xflii T« vJKJjTijem iiniA-^tt ri t« «M« »t«T« to yo/^i- 



e L A u w I u s. 35 

meare in IJrbem non solum praesidibus provinciarum 
permisiL, Terum etiam exsuJibus 4uibuhdam: 'alquo 
inLcr liosiiiia spolia, navaltm coronam fasligio Pala- 
tinae domus juxta ciricam iixit, trajecli eL quusi do« 
miti Oceani insigne. Cujium tjus Ajessuliua ujLor 
carpento secula est. Seculi et triumpiiaiia ornamenta 
eodem belio adepli, sed ceteri pedibus el in praetex- 
taj Crassus Frugi et[uo pliyJeraLo, tt in veste oal- 
mata , cjuod eum honorem iteraverat. [i 8] Urbis 
annonaeque curam soiiicitissim»:* semper egit. Quum 
Aemiliana pertinacius arderent, in diribitorio duabus 



''ytvftffiv «V(»P*f , «vaifgfovTWv «-wTOV Tiv yoiu.^Qiv sxaTspw^sv. ^'h/z. 
S3. 3- ('6-) j.Claudius quujti de Britaniiia tnuir^tiaret , imer 
coronas aureas , «eptem pondo habcre, quam contriiisset Hispania 
citerior, novem , quam Gallia Comata, titulis indicavit. " 

juxta civicam] v. Tiber. 26. ex quo 1. Ernest. nostro legi ju» 
bet in vestibulo Pal. d. — Navalnm a Claudio siiper civicam me- 
dio fastigio affixam, et templorum etiam fastigia spoliis omata 
fuisfe, ex Sil. 14, i^^g. et Slat. Tlieb. 7, 55. dr.cet Oi.dend. 

carperito] honore eo a Senatu dato. Dio c. 22 xa/ t--^ Mjcira* 
A«'v57 Ti)v Tfe«&fi'«v, ;?w xai ^ AiOvJ* tffy>)»''. »*«' tcJ; KftpirevTCi» ;^f^- 
trSai «doffav. v. Caiig. 15. et supra c. li., et Scliff^r. de re veliic. 
E, 17. , Casauboni ad h. \. errores refutantem. 

triumphaLa ornamsnla'] Dio c. zZ. avsi/j^a o? to7* ,uiv PcvXsya 
T«7ir ToTf Cvvi^tTa9$t7ch e/ raf i-irrMxicv; rijjiiq , c-Ly_ Iti rclg CvA* 
TtvnoffiV, c*ri,f K«J «AAwj «(pr-ovwrara it«/ sx/ to7{ eXayJerots eircief, 
Postea vauae Burmanni sunt coniecturae; i,ed ut c^ien et : jec«/i 
ejuo ^r. t;r«. et></i &. ad. , sed celeri pedibus. Quaerit enim : Qui~ 
nam illi ceteri? ad quod brevissime respondebis: Ceteri omneS 
praeter Crassum Frugi, qui solus equo vectus est. De hoc Crusso 
Consule sub Tibeiio a. 780., v. Glandorp. Onomast. p. 520, 

Aemdiana] De Aemilianis , loco extra Urbem ad campnm 
Martium , conjuneto tamen cominenteque Urbi , v. Lips. ad Twi 
A. 15, ^o., quem compilavit more suo Tojient. ad li. 1., haud 
noniinatum. 

diribitorio] Dio SS, 8- H«/ ri As/ejP/rcCj/oy «sJrc? e Avf-y^i^jffi^ 
tivffxoviitvci. TOVTO fuh ya^ (>jv c'a o?Ke; fxiyicr^; twv itm-kcts /xlait 
Cfovtijv (TX6VT«« • vi-jykgh^, Tiff^jc t^; ffTtyi,; aCtiZ r.aSatqiSeh 
«yiit ert c-.h ^^bvvvjS)) av£-ii; ffvffrJJva/ . aya-j^r i^rrj) o rs 'A-Vpi-t^e^ 
ejxob;//cu^.jtvev xaTi/./xa , xai foT« iiif-TkAiffS». Fnit boe afdiftcium 
in noua Uibis re^xone, destinatunj dtnbondi.i h. e. distrib«end;s 



36 c. SUBTOWII 

noctibus matisit: ac deficiente milltum ac familiarum 
turba, auxilio pkbeni per magislralus ex omnibus 
Ticis convocavit ; ac, positis ante se cum pecunia 
fiscis ad subveniendum hortatus est, repraesentans 
pro opera dignam cuique mercedem. Artiore autem 
annona ob assiduas sterilitates, detentus quondam me- 
dio Foro a turba, conviciisque et simul fragminibus 
panis ita infestatus , ut aegre , nec nisi postico , eva- 



ad coitiltia rabulis, stipendlis ct donativis niilitum, nonnunquam 
ctiam spectaculis. v. Donat. de Urbe Roma 3, 16., Nardin. Rom. 
vet. 4, 10. et Fabric. ad Dcon. 1. c. 

familiarum] i. e. servorum. V. Aug. 25. et 30. Vulgo vi- 
tiose familiarmm. — Magistratus intelligo cum Burm. et Ou- 
dend, ordinarios, Praetores, Aediles, nisi quis cum Lips. et P. 
Fabro legere malit magistro sc. vivorum , quod probabile ex Aug, 
30. Repraesentans ex optimis codd. et cdd. reitiiuerunt Burra. 
et Oudend. pro rcpraesentaturus. Pro opcra recte interpretari Ou- 
dend. de modo et proportione operae in exstinguendo incendio 
adliibitae, docct, qaod monere ille neglcxerat, additum dignam» 
Jrtiore auf. annonalf Ad a. 795. X>/o 60, 11. Xifxov re '«rxv 
Qov 7«vo;xtvou , ou M0'6V ti)? ^v tw tote iraQlvri a^SovUi Toiv r(fO' 
q^Mj , akXa K«/ TJj? ig iravra Tov lAnric raZroi atojva , VQOvotav Eiroj- 
;,ff«To (txstnicto maxinie ponu Ostlensi , de quo v. cap, proxi- 
miim). Hiic tam«n niagis portiner, qucd ad a, {505. Tac. A. i2, 
43. „ Frugum quoque egestas , et orta ex to lames , in prodigium 
accipiebatur. Nec occuiti tantum questus, sed jura reddentera 
Ci.-iudium circumvasere clamoribus turbidis, pulsumque in ex- 
tremam Fori partem vi urgebant, donec militum globo infensos 
perrupit. Quindecim dierum alimenta Urbi, non amplius, super* 
luisse constitit, m.ignaque Deum benjgnitate, et modestia hie- 
mis , rebus extremis subvcntum," L)e duplici fame, quae iit 
imperium Cbudii incidit, et tcrtia, qua Judaea vcxata est, (Jo^ 
seph. 20, fi et 5. Act. Ap. 11, 28-) accurate exponit Fabric, ad 
Dion, 1. c, 

irfestatus\ Ita Mcmm. aliique. r. Oudend. , qui rcfeiHtBur- 
mannum, defcndentem viilg. mstratus ut exquisirius. Oros. 7, 6. 
j, Seqneiiti anno (iniptrJi (.Maud. undecimo) tanta fames Uomae 
fuit, ut medio Foro Iniperator correplus a populo conviciis , et 
fragminibus panis turpissinie infestams, acgre per pseudothyrimi 
in Palatium refugiens furorcm cxcitataw plebis cvascric" qui io- 
cu8 ob tres causa» coUatu dignus, quod comprobat lectionem iu~ 



e L A U D I 15 S.. 37 

dere in Palatlum valuerit, niliil rjon ex eo excogita- 
vit ad inveliendos etiam in tempore hiberno coramea- 
tus. Nam et negotiatoribus certa lucra proposuil, 
suscepto in se duinuo, si cui (jfuid per tempestates 
accidisset, et naves mercuturae causa fabricanlibus 
magna commada constituit, [»9] pio couditione 
cujusque: civi, vacationem legis Papiae Poppaeae j 
Lutino , jus Quiritium ; leminis , jus quatuor libero- 
rum: tjuae conslitula hodieque servantur. [20] Opera 
magua, potiusuue necessaria, quam multa perlecitj 



festatus, quod explicat Suetonii zeugma addito altero verbo 
correptus, et posticuJii ^ex pseudothyrum. 

nihil non ex eo excogitavit^ Ita edidi cuni Oudend. ex acutn 
Burm. conjectura, coniprobata cod. Vindob. — Optimi codd. 
nihil non ex eo cogitavit , unde plerique fecere nih. non excogitavit. 
Sed haud temere abjiciendum videtur omnium ex eo , qutun pro- 
babile sit, corruptum locum vocab. se excipientium similitudine. 
Mox de in teiiip. hib. v. iiid. sub in. 

ciVi] h., e. pro conditione cujusque , prout civis , vel Latinus, 
vel sequioris sexus essent. Inepte novum caput hic inceperunt, 
qui dispescuerunt auctoreui in capita. Notam tamen cap. 19. 
cum prioribus edit. reliqui, ut idem cum reliquis numerus 
procederet. — De lege Papiu Poppaeu v. quos laudavi ad Aug. 
34. , de jure trium v. quatuor v. quinque liberorum citatos a Fa- 
bric. ad Diun. 55» 2. (ubi; t) AtoyJa «f rk^ iJHfriQOig rif r^ig ts- 
xouVftj sjfiYf •'^•J* ®'f y^? ^^ '"^ ^onfxoviov t sir 'jijt av^^cuv 8<T6 ^u- 
»a<Kwv » yu>) SuT TOffaivT«vc/f T8Kvwff«< , toutwv T«ff/v yi//.o(, TpoTe- 
fcv jjCiv Ci* Tyjg ^ovkyjg , vvv i's hi» rav «vr on ^ iro q o ; , ra. 
Tiv 'ysyevvvjKOTwv Sji*flnu)/x«Ta j^mjti^STa* * «.{ts ff^pa; /■'■^rs roig tjjj 
<iff«iii«{ imriixiois ivij^ac^at, nai rx tjjj irokvraiibiaig oi^K<x, irXijv 
oXtY«v TJVUJv, KapiroCff^ai. y.»] auTa ouJt ftv5pu)xo« fjiovov , «kkk Kai 
Stoi rj(5JffviOVTa< , iv», av rig ri «■JTOij T§XgUTtuv k«t«AiV>j, X«u(3«- 
vwffi.) ^^ Heinecc. Ant. Roin. i, 25. §. 7 et g. et i, 13. §. 22. Sin- 
gularis de hoc jure comiDientarius est M. Vetranii Mauri. De 
jure Quiritiuin, baud coiilundendo cum jure civitalis, V. Ejusd. 
Heineccii Append. 1. 1. §. 23. — Postea pro hodieque al. hodie., 
alii «uaserunt hodie quoque , ex interpretatione. v. Burm. iu Ad- 
dend. et Oudend. 

potiusque necessarial Vnlg. Opera magna potius , quam ne- 
cessaria, quam multa perfecit , quod interprctantur : valde multa 
v. plurima, Alii omittunt quam ante multa. Sed quum opera 
r«ceus«at auctor vere uecessaria, Eruest. post Burm. recepit le- 



3S C. SUETONII 

sed vel praecipiia, aquaruni ductum, a Cajo incLoa- 
tura : ilem , einissariiira Fucini lacus, portumque 
Osliensem : quamquam sciiet, ex liis alteriiiii ab Au- 
gusto precantibus assidue Marsis negatum , alterum 
a 13. Jalio saepius destinatum , ac propter difficulta- 
tcm omissum. Claudiae acjuae gelidos et uberes fon- 



ctionem ed. Rojn-, quam nos etiatn exhibuimus, unice veraiii 
cxlstimantes, ijuam ■^ost potius oito ex (jue, cujus. siglum male 
eepeiant librani. 

aquaruui duc/urn'] Ita optimi codd. pro aquae ductum, quo» 
modo tanien legitur Cal. 2i., ubi inclioatum a Cajo aquae da^ 
cmm legione Tiburti, ct peractuni , auctor uarvat, a successore 
ejus CJajidio. 

alterum — negatum'] emissarium sc. Fucini lacus , quod Mar» 
sorum docet lueniio. 

alterum a D. Jul. — oinis.mm'] Omittit suo jure Ern. h. I. 
alterum, ut hoc quoque coniuia ad lacura Fucinum referatur, 
«juem sane emittere destinasse Juliuin , Noster narravit Caes. 44, 
Verum prorsus accedendum Oudendorpio, qui 1. c. praetermis- 
sam dicit portus Osticnsis mentionem , ut operis non destinati 
lantum, sed saepius tentati, tt propter (UJ/icullatem ominsi, et pro- 
vocat ad Plutarch. Caes. 58» qui diserte inter ■xoiQoKjyi.svig Caesaris 
yefeit : t^ h' iyytaroi r^jg 'Ptu/jij){ Sxkoifftryj y.XilS^x hi» ywfxaTwv 
)iirayay'MV , KCfJ T« Ty(p/.« naJ OU^op/jt* ryjg Slcrtoivyjf ijiiveg ava* 
^OiS.l^aifxtvoit A//ufvo.5 iixTroti)o'acU^oti ( tirej^tipe/ ) noi] v*t;Aoj^ai ir^og 
roflTaurvjv oiitlirijr* vavTtktoiv . quae pervicacioiem F.rnesliuni a 
concepta opiiiione llectere debebant. Verum addo, quod haud 
scio , au sit rrraviisimum, Suetouium, si ue uno eodeinque opere 
dJxisset, ab Augusto idpeteniibus np<;alo , a Julio omisso, Julii 
iiomeu prius commemoraturum fuisse, ex diliqentia liisiorica, 
^uam Nostro nonio negabii. Coterum liiemius, qui in nota lau- 
dibus extollit Ernestii comaienium , idque secutuui se esse dicit> 
in textu per ncgiigcntiam rclicjuit c;//'e/-«w, atque ita invitus Sue- 
|onium a temer.ina conectioue servavit. 

CiuuiUae aquatf] la plerisque editionibus minor ante haec 
verba est inierpunclio, quod niutavi, De tribus operibus, quae 
initio capitis nojninaveiat, inde ab his verbis accumtius expo- 
ncre incipil auclor. De aquae duclu Glaudii prueter locum Phrai 
36, a5, (24, 5. 10,) jani citaiuui ad Cah 21., v, Frontin, de aquaed, 
^, i5, tequ,, '^ui iucboaiaui dicit a C. Caesare, aheio impfrii sui 
?»nn(), M. Aquilio Juiiauo , P. Nouio Asprenate Cosb. , A. tl. C. 
l^QCXiX-fCX^It) 9\ ni^gniiicentissime comunimatum dedicatum' 



G L A U D 1 U a. 39 

tes, quorum ^lteri Caeruleo, alterl Curtlo et Albu- 
dino ijomea est, slmUiCjue rivum Aniouls hofI lapi- 
deo opere iu Urbem perduxit, divisitque in pluriraos 
ct oruatissimos Jacus. Fuciaum aggressus est, iiou 
niiuus compendii spe, quam gloriae; quum quidam. 
privato sumtu emissuros se, repromittereut , si sibi 
siccali agri concederenLur. Per tria autem passuum 
jnillia ^ partini eflosso monte, partim exciso , cana- 
lem absolvit aegre^ et post undecim annos, quamvls 
continuis trlgiiita hominura millibus sine iutermis'^- 
sione cperantibus. Portum Ostiae exstruxlt , cir- 



que u Claudio, SuUa et Titiano Coss. A. U. C. DCCCV. Cf. In- 
script. et nmn. > ^uae dedit Harduin. ad Plin. 1. c. et Padn. sd n. 
tab. £0. 

Fucinum aggressus est^ Dio 60, »1. t>)v X//av>)v r^v ^'eyx;'v>)y 

t;;v TuJv MafffoJv y,Sskifffs ij.':V ?f tcv T/pgpjv f^ayayil-j , cir«; j^ ts 

v>jTa<" //«T>5V bs hii s5«irav*j5>j. Phn. 1. c. §. n. ,,Ejusdem Claudii 
inter niaxinie niemoranda equidcm duxerim, quamvis destitu- 
tum juccessoris odio , moniem perfossum ad lacum Fucinuia 
cn»itLendum, inenarrabiii protecio impendio , et operarum mul- 
litudine per tot annos; quum nut corrivado .-iquarum, qu.i terre- 
jius mons erat, egereretuv iu veiiicem macliinis, aut silex cae- 
deretur, omniaque intus in tenebris fierent, <juae neque concipi 
aniuio, nisi ab iis, qui videre, neque iiumano sermone enarrari 
possunt. " Hoc opus absolutuin a Claudio, sed negleqtum a Ne- 
rone, instauratum igitur prius a Nerva, post ?.b Hadriano, docet 
ad h. 1. singuiari excursu Ernesr. contra eos , qui L)ioni obsecuti, 
illud negaruut. cf. Fabr. ad Dicn. et Fabretti libellus de cmissario 
lacus Fucini. 

n-proinilterentl restipul.rcntur, quae contractuum sunt voca» 
bula. 

quampis ccntinuis] Burm. vel ejiciendum censet continuis ob 
sequens sine intermissione , \ei legendum : post undecim annos con- 
tinuos, quamvis sequ. bed recle Oudend. etWolf. , quibuscum 
fere consentit Ernest. , continuas optras esse dixerunt una et con~ 
tinua serie collocatas. Non uno loco absoluto ad altevum trans- 
ibant, sed totus operis perficienJi iractus impletus erat homini- 
bus sine intermissione operantibus. 

Portum Ostiac\ Dio \. c. tovto /xgy, t^opu5«? t7j; ^Tre/^ou ^1«- 
jicv OJ C/iiMgov» ro Tjji^ itav sxg;jTtbvjffE, Kai t>jv 5aXaff(J<»v s; aurj 



4o C. SUHTONII 

ciiraducto dexlra sinisiraqiie braclilo, et ad infroituru 
proiuiido jain solo mole ohjecta; quara quo stabilius 
luruJaiet, ntivciu ante deraersit, qua maguus obeli- 
scus ex Aegypto fuerat adveclus, cougestisque pilis 
superposuit altissiniam lurrini iu extmplum Alejian"» 
driuae Pharl, ut ad nocturnos ignes cursum navigia 
dirigerent. [21] Conglaria populo saepius distribuit. 
Sjji-Clarula quoquc complura et magnifica edidil, non 
usitata modo, ac solilis locis , sed et commtnticia, 
et ex antiquitale repetita, el ubi praeterea nemo ante 



*;abi£oiTo ' rovro hs , Iv cjtw tw r-fXa^ys/ j^w/^aToi aJtarsfouSsi/ «'jtow 
uiyeiXa ^ttffa; , ^aXaffffav 8WTaCS« iroX/.vjv irs^ii^oiXi' kjk vvjffov tT 
«UT^, Tcij^yuv rs sx' «kcivv; (ppuKTi»^(«v sj^ ovtoi , >taTS(TT>)ff«TO. o i*iv 
ei/V ki/xi)v , *<»< vvv cvTiu Hara ■y* ''O eTJjf^uigiiov cvojua^c/uavoj , vt 
swe V5U 8iro(v)S>) V. P/'«. 9, 6. (5.) et 36, 15. (24. §. »a.) quibus 
tairen locis attin/.it modo liiinc poitum. Id. nuvetn desciibit, de 
qua Sueion., J. 16, 40. ("'b. 5- 2.): ,, Abies admijationis praeci* 
pnae visus est in navi, quae ex Aegypto, Caji Piincipis jussu, 
obeliscum in Vaticano Cijco statutfm, quatuorque truiicos lapi» 
dis ejusuem <td sustinendum eum adduxit; qua iiave uibil admi- 
labiliiis visum iii mari, ceitum est. CXX millia modiura lcniis 
pro saburra ei fuere. Lonyitudo «patium obtinuit niag,na ex parte 
Osticnsis portus iatere laevo. Ibi namque dcmersa est a Claudio 
Pvincipe, cuni tiibus molibus, turiiiun aliitudine in ea exaedi- 
ficatis obiter Futeolano pnlvere, advectisque (06 id ter Puleolano 
jnihcre adt-^iclo c<»nigit Piiit.) sequ. " ; de obeliscv eadfcuique iiave 
V. Id. 56, 9. (i.j. 5. 4.) 

proJitivLo jum sohi^ Fuere, qui suaderent xalo ob veiba Dio- 
jiisr £V ayryj rto •reikiyH , atque ita ediderunt Stephan, Graev. et 
Gron 5v, Yul^a'uni lesLituerunt Burni. et Oudendorpius. luvi» 
lus fere obsequor. 

AU-xandnnae'] Slc dedi cum Burm. , jubentibus etiam Ou» 
^eiid, et Wolfto, Libri daut mascul. Mcxandi\ni. 

Con^-aria'] JVlcmorat Dio 6v, 25. ad a. 798- k*' rcjj 6>j/xcu rcjj 
^creooTou/wcsviy irsvra /.isv k«i iiP&j/-i>)>iovTa Sf/aj^/jtaj c.xaff( hithwy.tVf 
eari C pif Ma( ^ksov , Wyjra yioii i, T('iJi>!Cffi«J >t>*( i)c«5sk« naJ yj/.iano(V 
fcffi yivi^Soii , et Tap, A. 12, ni. ad a, ^o6. ,,Additum iiomiw* 
pju.. don^itvum militi, congiarium plebi. " 

i>pi:cmvuliil V, Jpivn, Oo, »5. ci infra c. 34, 



CLAUDIUS. 4l 

eum. Ludos dedicationis Pompejani theatrl, quod 
ambustum restilucrat , e trJliunali po.silo in orclie.-tra 
commisit, quum j^rius apud superiores aedes suppJi- 
casset, per^ue mediam caream , sedentihus ac siUn- 
tibns cuuctis, de^^^cendisset. Fecit et seculares , quasi 
anlicipatos ab Augusto, nec Jegitimo tempori reser- 
vatos : quamvis ipse in historiis suis prodat , inter- 
missos eos Augustum multo post , diligentissime 
annorum ratione suhducla , in ordinem redegisse. 
Quare vox praeconis iriisa est, invituntis mure sol- 
lemni adiudos, quos nec spectasset quisquam , nec 
speQtaturus esset j quum superesseiit adhuc, qui spe- 



Poinpnj. theatri\ De hoc theatro , a Pompeio prirtmm exstrn- 
cto a. 699,, Consule II. cuni Craiso, (v. Dlon. Sp, 38.) crebiis- 
que iiicentUis atllicto, v. Alex. Dvnat. de UrLe Ronia 3, H. (Tlies. 
Giaev, T. III. p. 695, sequ.) Exustum sub Tiberio refici quidem 
coeptum est ab eodem Principe, sed absolutiim Jenium a Cali- 
gula, dedicatumque a Claudio a. 794. v. Tac: A. 3, 72. No-str. 
Tiber, 47, Calig. 21. Dtun. bo, 6. Superposira ei erat aedes Veneris 
Victricis, ('A<J)9cSir>){ vinjj^Dcgcy Plutarcfi. Pomp.) Plin. 3, 7. Ter- 
tullian. de spectac. c. 10., et Victoriae , si fides Gellio »0, 1., unde 
recte statueie videntur , qui unum quiuem templum fuisse, sed 
bipartitum , ideoque superiores aedes eas plurali lunuero u. 1. dici, 
cxistiraant, rejicicntes mutationem Lipsii: supcriorem aedcm. v» 
Gronov. et Oudend. ad n. 1. Ceterum Dio 60, 6. de liac dedica- 
tione i»a: «irj&wvtJ KaJ rZ n9/.cir>j('(o t»)v tou Stir^ov fji'^yi[xy)v' nal 
aUTw xai ri rov T<p6^J0'J ovojua sv t^ cy.yjv*} Tpo{^£jj s-y(voi-^iv, fcirsi- 
§>) Kau5»Iff«v «'jT>)v avi«KO^o/x>)K£(. To 7«^ savToS sksivvi /jiiv , oOj^ 
CTi KaTS^Ktuaffiv , aA.X ct( ka! v.aSti^maiv a'jr^v , iWvi ha ouoivi» 
SViKoXa\J.4V. ou /u»iv ouSs Tvj ffroX;; Tvj ST(V(v.jty •jra^a irafTav tv;v xav*j- 
«yufrsv, KaiTO< 4'>j0(ff56V , iy_i>y)'3a.T0 , iXh i^jSv^ iv d^x^ fJiovov , rk 
§« aXXa iv Tf,) T{^/7ro^(^U^w «//aT(w Sjtun^jo^tv. 

ji:c7//are*J 2'ac. 11, »1. ,, lisdem Consulibus ludi seculares, 
t)ctir:gentesimo post Romam couditaui , quarto et sexagesimo, 
quam Augustus ediderat, spectati suut. Utriusque Principis ra» 
tiones praetermitto, saiis narratas libris, quibus rei Imperatori» 
Domitiani composui. Nam is quoque cdidit ludos seculares. '* 
Ita etiam Plin. 7, 48. (49.) sexa^iuia tres non aniplius aimos 14* 
terfuisse dicit inter hidos seculares Divi Augusii, eosque, quos 
Claudius Caesar consulatu suo quarto lecerit. v. Harduin, ad Plin, 
1. c. , £ru. ad Tiic, \. c, , et quos laudavi ad Aug 31, 



4a C. SUETONII 

ctaverant, ^t quidam histrionum, producti olim, 
tunc quoc|ue produccrenlur. Circeuses frequeKler 
etiam in Valicano commisitj nonnunquam interj(3Cta 
per quinos missus venatione. Circo vero maximo 
marnioreis carceribusj auralisque nietis, cjuae utra- 
que et topliina ac iignea antea iuerant, exculto, pro- 
pria Senatoribus coustituit loca, promfscue spectare 
solitis. Ac super quadrigarum cerlumina 'IVojae lu- 
sumexhibuit, etAiricanas, conficiente turma equi- 
tum praetorianorum , ducihus '1'rihunis, ipsoque 
Praeiecto : praelerea Thessalos equjtes, qui fero^ tau- 



quidum histrionuin] Plin. 1. c. Slephanionem, tJe quo v. Aug. 
45. > utii8C|ue seculaiibus ludis , Augusti eC Claudii, saltasse 
dicit, 

propria — spectare solitis} Id tenendum , de Circo h. 1. ex« 
poni, non de Theatro tudiscjue scenicis, i^ quibua piopri^s sedes 
Senatores Equitesque diu ante acceperant per leges Rosciam et 
Juliam ihealralem. Noster autem l. unice illustratur duobus ZJ/o- 
nis , quorum prior ad Augusti tempora pertinet, ad a. 753. ita 
iioians : ncxi Ta; /irTCCfe/xsai X'*?'' M^" *' potXauTa/, y^wQlf la oi 
IxTili ixo Tou koiirov iiAii)5-oi;{ e/6ov ' p h«« vZv yiyvircn, alter (lostjo 
«5t ir<x(5«AX*jA.of. Sic cnim Dio 60, 7. £w()wv /xev -kou irQirtgov bV 
Tiy <->rirobpo/xia <5<'« nat Jtara ff^cC; di( sn»pzoi , ro tt ^ovkiZov , Ka} 
KO iTfirsSov, vLo.] ofxi^oq, «$)' ovirt^ rovr svoiJilffByi (inde a tempore 
Augustij, o'J //Ivrc» K«J rsT»yi*iV(x ffipitn ^^wp/a dirioihtty.ro' ikXx 
voTb i YiXixvbiOi T>jv Ti cSfav T>)v vvv 0'L^cav TOif fiovXavrali arrinQivSf 
v.tii ■KfjQiirt roli iSikovai a(pm sriQvi^^i ttov, aal s"v ys ihtMTiy>; iffSijrt 
^iieoiffBaLit ixir<ii-<\ii' Haud ita igitur inteiligendum Nostri pro~ 
puscue spcctare, quasi inixtim Senatores inter plebeni sedissent, 
quum con(usissimum spectandi n>orem ordinasset jam Augustus, 
sed huic ordini nondum propria data fuerant sedilia, quae occu» 
pare reliquae ir.uhitudini k^ud liceret , quod nunc niutatum a 
Claudio. Poslea Eqiiiti etiam loca a cetcris secreta Circensibus 
tributa a Neione, cujus v, c. ii. Accuratius d? iiac re exponen» 
tes V. Fabric. ^d D/o/i. 1. c. ct, quem omnes secuti sunt, Lips. aJ 

'l'ac. A. i£» "cfi-.- 

Africanas'], Dio 60, 7, iv tw iwe^qof^i^ tiif*y)\Qi t8 SiracJ^ k»} 
firirci Sa5£vi« vjYwv/cavTO , dpKTO* t« TpiaKo(T<a< , Ka< A(/3iih« Svjqix 
Jff« auTaI{ ie(i}oiyv[. Ila Caligula (c. i<).) luodo Atricanarum vcna« 
tionem, modo Trojae decursioneni Circensibus interjecerat. 

T/tassulos equttes} Plin. 8, 45- (7o.) „ TJicssalorum gentis in- 
ventwu pSt, ec^uo juxtji ^uadrupedante cornu ijMQrta ^erviQe iRurQt 



e L A u D 1 u s. 43 

ros per spatia Circi agunt_, insiliunlque defessos , et. 
od terrain cornibus delrahunt. Glailiatoria ninnera 
pluriKariam ac multipiicia exhibuit; anuiver.«aiiiun 
in custris praetorianis, sine venatione apparatuque ; 
justum utciue legitimum in Seplis; ibidem extraoi-di- 
jiarium et breve, dierumque paucorum , quodque 
appcllare coepit SportuLani, quia primum daturus 
edixerat, veLut ad suhitcun condktamque coenulant 
invitare se populum. Nec ullo spectaculi genere com- 
munior aut remissior erat, adeo , ut oblatos victori- 
bus aureos, prolata sinistra pariter cum vulgo, voce 
digitisque numeraret, ac saepe hortando rogandocjue 
ad hilaritatem honiines provocaret, dominos identi- 
dem appellans, imraixtis intcrdura trigidis et arcessi- 
tis jocis ; qualis est , ut quum Palumbum postulanli- 



necave. Priinus id spectaculum dedit Romae Caesar Dictator. " 
V. Oudend. ad n, 1. cf. Argol. ad Onuphr. Panvin. de lud. Circ. 
2, 3. (Thes. Graev. Tom. Villl. p. Syo.) et Reimar. ad Xiphil. 
61, 9. iv li rivt Ssx «v5pt5 TOiCi^ovi airo «ittujv , Cv,uiraQ<xSiO-^TSs a<f)r 

GlaclUitoria munera\ Dlo 60, 15. IriSit fxsv o\v e-jvsx^i H-^vo- 
u»yi»i aya.va(. irivv 7«? ed^tatv sxat^iv , W5T8 k«« t/,v alTtav tiri 
TouTU) ex^h. airwkkvvro Ss £>)(?<a /xiv fX«x«fff«. avSQwiroi os iroXXou 
01 /usv iXX^Xoij ixayJiJiivoi , ol hi k*2 ux' Ukivwv ivakovixivoi. 

annit^ersor. in castris praet.'] £>io 60, i?- A-^Vof oTrkoiiayJtng 
iySivc sv rw gr^aroxtht», ykaix-jla fcvSu? , iS-^^i , quo die impc' 
jium ibi acceperat, £4- Januar. Sirailes fuisse videntur ludi ca- 
strenses, de quibus v. Tiber. 72., quamquam locus, causa, edi- 
tores diff«Tunt. 

appellare coepit] Interpretantur appellavit, vel corrigunt cujn 
Lipsio appellari. Sed primus ita appellavit Ciauuius ex imita- 
fiione ciborura , ubi sportulae rectae coenae opponuntur. 

condiciam] sc. subito ab amicis , liaud diu praeparatam. 
communior'] Male al. comiur. lHud Gr. xeivcg , Nostr. ge-^ 
vtein. Communis tamen , L. e. qui ad tommunem iaetitiam vulgir 
»ue studia se demitteret, majoii cum laude csse poterat, quam 
remissus, ii. e. dignitatis suae atque dccori prorsus immemor, iW 
ut sinistram loga exsereret, quod turpe , et per digitos uumera- 
yet, addito voce numero , quod incukae plebi fieri solet. 

qualis est, w/] Nisi addiiicia sunt voc. <]uaUs est , quibu» 
«xpUti4tuJu puto sequeus m , incuriosior U, 1, fuit scviptoiris stUus. 



44 c.suETO?rii 

Tdus, daturum se, promlslt, si capfus esset. Illud 
plane quanlumvis salubriter et iu tempore; tjuum 
essedario , pro quo quatuor filii deprecabantur, ma- 
gno omnjum lavore indulsisset rudem, labulam iilico 
inisit, admonens populum, quanlo opere liberos su.s- 
cipere deheret , quos videret et qiadiaturi praesidio 
gratiaeque esse. Edidit et in MarLio campo expu- 
gnationem direptionemque oppidi ad imaginem beili- 
cam, et deditionem Britannjae regura , praesedilque 
paiudatus. Quin et, emlssurus Fucinum lacum, nau- 
inachiam ante comraisit. Sed quura , proclqmantibus 
naumacliiariis^ jlue Imperator^ rnorituri te satutant, 
respondisset, Avete pos ^ neque post hanc vocemj 



riigidus Piinclpis jocus in Palumhi gladiatoiis nomine , quod ad 
»vein ejusdein noroinis deflectebat. 

Jllud plane quantumviK\ Delevi comma ^ost plane. Supplent 
Jrigiduru v. arcessitum cst , quod non placet. Imo uno fiigidi 
joci exemplo defunctus auctor addit: iilud (quidem) plane li. e. 
eine dubio, certe (nisi legenduui sane cum Vindob., quod piae» 
%\rAt) qaantuinvis^a.. e. valde salubriter et in tenipore iecit monuitque, 
^uum sequ. Ilunc usum voc. quantuiauis confirmant loci Cai. 
53. quantuinui.i facimdus et promtus , et Claud. 10, auantumvis- mi-~ 
rabili casu. De rudis benclicio v. ad Tiber. 7, 

Edidit — expugn. dir. vppidi] Perunuisse videtur lioc spe- 
Ctaculura ad ■jravjlj-yupfv t>)v t*uv v(nv)T>jpiwv, de qua Dio 60, 23. 

emiss. Fucinum lacuni, nauniachitini\ Dio c. 33« si' t<vz &s i.l- 
fXvy] vecvfJimy^^iav ¥\.ka\ihtos iitiS6y.y)C& xoii)a»i, TsTj^cf ts »«(>< «urijv 

$UX<VOV V.«T€ffH£W«ff£, H«/ IV.Qi» iV^J^b , irA^5oj TS «V«pi.S//>JTCV «JwpOi* 

crs. M«( 0< /usv ikkot, vj; iro-.^ viixi sbo^iv a^jrotg, 6 b& Cy) iS.Acxvhiog 
T« Nspwv ffTp*TiwTinw5 icrsX^ffav ' *) ts Ay^i-x-xiva ■^XaiJLUCi O/acjjfiu- 
•€V3 iKOffixiiro- (au tx£>i£iff/x>)TO ■) ot hs 5vj vavy,a')(^y,aovrkg, Sa-yar:'j Hf 
Karahibiw7ix.iV6t >)(r«v , xai irgVTv)KOVT« vaZg iitaT«f>cr sr^ov , 0( f*iv 
''Bohioi , et h's 'Sintko] cvoiJtaaBivrtg m«( to /xiv t^wtov cudTQaipivrsg 
t(«i K«5* £V ytviijtzvei , liA«iud(ov afxat wfogyfyo^tvcav ovriu' Xaift» 
flruTevi^taTO^ , ei iirokouiJitvot <3i aaira^ifA.i$a, ixs( hs oi^^av ffwTJjfxov 
8 "povTO , otkX* vaviA.ay^itv Ha] wj tMtkfjaS^i^aav , htty.Trkoig rt «TAoif 
by^Qy^aavTO , k«( vjAtara akk-^kwv vj^avTO, ju«j^p( cJ x«i avayny} k«t5- 
»toir>j(r«v. Accmate navale lioc proelium describit Tac. 12, 56. 
De emissario Fucmi lacus v. ad c. 20. 

Avete fo.v] "X-ai^Jtri k«( Oyui6({ , quae verba , quum incolumita» 
tetu apprecari sok-ftut iis, ^uos salutaut, veuiam sibi datnm tigni- 



CLAUDIUS. 45 

cjuasl venia (jafa, qul.squam dimicare vellet: diu cun- 
ctatus, an omncs igiii ferroque aHsnmcret, tandem 
e stde sua prcsiluit, ac pcr ambitum lacus, non sine 
foeda A'aciIlatione, discurrens, partim minando^ par- 
lim adhortando, ad pugnam compulit. Hocspccia- 
culo classis Sicula et Rhodia concurrerunt, duodena- 
rum triremium singulae^ excitnte buccina Tritoue 
argenteo , qui e medio lacu per machiuam emerscraL 
[22J Quaedam circa cerimonias, civileraque et niili- 
tarem morem , item circa omiiium ordinum staLiUK, 
domi forisque, aut correxit, aut exoleta revocavit, 
aut etiam nova instituit, In cooptandis per collegla 
sacerdotibus, neminem nisi juratus nominavit; ob- 
servavitque sedulo, ut quoties terra in Urbe movisset, 
ferias advocata concione Praelor indiceret ; uLque, 
dira avi in Lrbe aut in Capitolio visa, obsecratio ha- 
berelur , eamque ipse jure Maximi Pontificis, com- 
monito pro Rostris populo , praeiret, sumraolaque 



ficare, putabant vel intei-pretabantur miseri naumachiarii. Va- 
rietatem lectjonis et iuterpretum ineptias v. apud Burm. et Ou» 
dendorp. 

igni ferroque] Lips. ad Tac. 11, 23. suadet vi ferroque , inju« 
ria et praeter necessitatem contra codd. 

non sine fueda vacillationel V. cap. 30. ,, ingredientem deeti« 
tuebant popiites minus firmi. '• 

Sicula et R/iodiu] v. Caes. 39. Postea Nost. duodinarum tri- 
rem. siugulas classes fuisse dicit, Diu i, c. quinrjuagcruirum , cui 
magis convenit numerus pugnatorum »pud Zac. 1. c. ,, Claudius 
triremes quadrireraesque et nndeviginli homirucm miliia arraavit," 
ubi Lips. centum inserendum censet ante triremes. Aliorum 
cura» ad n. 1. v. apud Burm. Nos dissensum annotasse contenti, 
de conciliando desperamus, neque res tanti. 

itominavit\ „ Proprium in hac re verbum. v. Cic, Phil. d 2. 
(ubi; nominare Augurem.) TVzc. A. 4, 16." (ubi; „ tres simiii 
nominari, ex <juis unus lcgeretur, vetusto more " ad Flaminiura). 
Einest. 

commonito pro R. pop., pr.] Ern. per edictum commonitum 
pop. existimat «d frec^uentanda obsecrationis sollemnia , et pro 
Rostns reierl ad praetret , quo verborum ordine auctor senten- 
tiam justo obscuriorem ipse reddidisset. Burm. trajectis verbis 



46 e. suETONii 

operainornm servorumque lui^ba. [sSjRerum aclum, 
divlsum auiea iii hibernos aestivosque merises, coii- 
juiixil. Jurisdictioiiera de fidei commissis, quotan- 
nis ei tanlumin Urbe deJegari raagistratibus solitam, 
iu perpetuum alque oliam per provincias potestatibus 
demandavit. Capiti Papiae Poppaeae legis , a Tibe- 
rio Cafcsare , quasi sexageuarii generare nou possent, 
addito, obrogavit. Sanxit, ut pupiJlis extra ordi- 
n'im tuiores a Consulibus darentur, utque lii, qul- 



lcere itiavult : coTmnon. pop. pro i?. pr. , quod non magis necessa- 
s-iuiti. Profi;ressa cominoiutioue de causa soiltmnitads ec aver- 
tenda Deorum ira Pontiiex pro Rostris s. iu concione obsccratio* 
nis formulam praeibat. Postea operariorum pro operarum c Mss,. 
restituere Ern. et Oudend. 

Rerum actum •— cotijunxit'] h. e. instituit, ut admiulstratio 
•judiciorum per aestatem et autumnum uno tenore procederet s. 
eontinuaictur, inteniipta antea fcriis veinis et autuamalibHS, 
adeoque reiicta tantum certis mensibus liibernis et aestivis. Ipse 
suus interpres Noster Galb. i4-» ubi ,,judicibus coucessum a 
Claudio beneflcium" dicit, „ ne Lieme initioqiie anni ad judi- 
candum evoGarentur. " Antea mixti ejant menses labori judiciaii 
et feriis dati; novo Claudii instituto altera pars anni judiciis, 
altera fcriis siiie intermissione destinata est. 

Jurisdictionem — de/na/i(laiit~\ Qtnim ex instituto Augusti 
Consules extra vrdiuem modo de fuleicommissis cognovissent, 
nunc a Claudio duo Prnetores lecti sunt, quibus ordinaria de iis 
csset juribdictio, (v. Pompun. de orig. jur. L 2.), atque data etiam 
provinciarum pr.Te3idibus perpetua de iis coguoscendi potestas. 
cf. Bacliii histor. jurispr. Roni. p. 376. ed. Stockmann. Ceterum 
huc spcctant verlja i<7.y«/j 60, 2/(. to7< ffrpaTvj-ytfij hiyietq Tivaj , a^ 

(Japiti — oOrogauit^ h. e. ilUid caput, quo nupuae sexagena- 

rioTum vetilae erant, ut non idoneorum procreandae soboii, mu- 

tavit edicto vcl Senatusconsulio, (v. Ern. ad Tuc. A. n, i3.), 

ind)"»ne ferens, sibi ciiam seni facuhatem vLilcm capite illo ne- 

^aiam. Patet, ante nuptias cum Agrippxna, quas impediebaC 

lcis addilamentum , nuiiaii i!hid iusbisse. Cctcrum y. Pnrizon. 
o 

disseit. 2. p. 153. sequ. et Bachii 1. c. p. 55^- 

ut pupiUi.s — dartiiitur'^ Ut pupillis et feininis, quibus nec 
testamentarius, ncc Ifguiiuus tutor esset, tutor daretur a Prae- 
tore et majore parte Tribunorum pitbis, sancitum nntca fu^^rat 
If^e Aliua ^ idque jus, tuLores cuiisiituendi, coramunicatum 



C L A U D I U S. 47 

hus a magistratibus provlncfae Interdicereiilur, Urbo 
quoque et Italia suinmovereiUUr. Ipse quosdam novo 
exeuiplo relegavit, ut uUra lapidem tertium velaret 
egredi ab Urbe. De majore negotio acturus in Curia, 
medius inter Cousulum sellas, tribunicio subsellio 
sedebat. Commeatus , a Senalu peti solitos, bene- 
ficii sui fecit. [2 4] Ornamenta consularia etiam pro- 
curatoribus ducenariis indulsit. Senatoriam dignita- 
tem recusantibus, equestrem quoque ademit. Lalum 
clavum, quamvis initio affirmasset, uon lecturum se 



etiam cum provinciatum pi-aesldibus lege Julia et Titla a. 722. 
Nunc SCto Claudiano demaudata ea res extra ordinem Consnli- 
bus, quod Tiajani adliuc temporibus valuisse, patet ex P//77, 
Epist. 9, i3. Mox a M, Antonino singularis institutus est Prattor 
tutelaris \. pupillaris. v. Heintcc. Aut. R. 1. i. tit. 20. §. o. sequ. 

medius ~ sedehat'] Dio 60, 16. t^v s^ijyyjftv (h. e. relationem 
ad Senatum dfe «editione Scriboniani) iv jj/tcvf twv ut«itwv , iiri 
lii^^ox) apx"*'^ ^ *«<»' «'"■' /3«^eou K«5v)/xiV0ff , ivotUTo. yutri ha toZt9 
avTog Ts iiri rvjv tfuv»)5)) i5f«v /xsr>jpx«fo. *"*< SKsivoi; 01 hiipQot tri' 
SsvTo. y.oci Tai^Tx ixiv n»] iir] tCjv akXuiv rwv/j^tyiffTiMV ofJ.oiv}g iyi' 
yjZTO. Eodem auctore 44, 4. Caesar siri rsreS S>)ya«?X'*»»y 
piSf 1) M«) iMiTa tZv iu S>j//a5ixo"''''"wv ££(iffixff$at rij iravijyygstf 
honoris causa accepit, et 59, 12. Calignla regna regulis tribuit sl» 
r« T>j aYopa KoJ ix) rov pvj/x«rof tv Oi»J)fw //8T«^y twv uirarw;» 
K«^t<^0|U£vef , ad <ju. loca v. Fabric. 

Coinmeatus — fccul, Dio 60, 25. Tele aWovfXivotg, w^rg s"^» 
T^f 'IraX/af airo5)j/x55ffaj, iil^/si /^jv Ka5' «aurev ivtv Tyjg povktji' tov 
ye ixv^v VL0U vifxi^ tiv} aure honiiv iroielv, hiyfx» ytvscSat iniktvt* 
ISimirum amea Senatoribus commeatus datus evat a Caesaribu» 
per Senatum, Claudius eam veniam sui tantum juris benelidiqu» 
fecit, omisso Senatu. v. Lips. ad Tac. A. 12, 23. Ernest. ad n. 1. 

procuratonhus ducenariis'\ Dio 55, 15. , ubi constituta ab 
Augusto magisLjatibus provinciarum certa salaria dicit, haec ad- 
dit: Ka< TOJf ys iitiTqoifotq Ka/ a-Jro toCto aj/ci/xarof ovo/x« iieo rov 
i^i3^fjovTwv hihoiXsviMV a-Jroif x<?»)/^«^«»v v^OiyiyvsTat , ut ducenarii, 
centenarii, sexugcnarii dicereutur, quorum stipendium cssent du- 
cena, centena , vel sexagena Sestertia, quomodo notat ibi Fabric, 
a quo vide citatos. 

non hcturuni .v,] Se , absorptum in plerisque a spquente 5."- 
natorem, eyi optimis codd. resfituerunt Burm., Oudend., Eniest,, 
et necessarium ad ioci pevspicuisatem, iure iponec WoJftu4. 



48 t\ S U E T O N I I 

iSenatoreni, "nisi civis Roraani ahnepolem , eliam li- 
b{.'rLiui iilio tribiilt; sed mjIj condil-iouo , si piius ab 
E |n/ie Rornano auoplatus esset. Ac sic qinxjue re- 
piehensjonen) v»aeii.s, tliam Appium Caecum Cen- 
sortrn, generis sui pioauctorem , liberlinoi ura illios 
1). Senatum allegi^^se docuit ; ipiarus, iernpovihus 
Ajpii et titinceps ali^uumiiiu liberlinos dictos, non 
ipsos , (^ui manumitlertntur, sed ingeimos ex hls 
piocreatos. Colltgio Quaestorum pio stratura via- 
rum giaJitlorium munns iirjunxit j dctracta(^ue 



yjijiium Caecum •— attegisse] Liv. 9, ^S. dicitur ,, Senamm 
primus libeTiipornm fiiiis lectis inquinasse " et c. 2y. „i.nfamis 
arque ijiiviLliosa Stnatus lectio " ea audit. Aurel. Victor de vir. 
iliusij. e. 54. ,,App. CUudiusCaecus in censura iibertiuos quoyue 
in Senauun legit. '* Ciaudius aenique apud Tac. A. n, 24« i** 
oraiione; ,, Libeninorum filiis magistratus inandari, non, ut 
pierique falluntur, recens; sed priori populo factitatum est. " 

ii^uarui •— procreaios\ Eiuest. ad \i. 1. et in Cl. Cic. ciim alii» 
eam SuLtonio aflingit sententiam , quasi, Appii lemporibns no- 
men libejuuorum p£;,y/(?r.-s etiam iibertinorum , qiiauivis jam in- 
eennis, manM^se dixisset, gravissime increpans, qui alucr exi- 
stiniant. Sed ia relutarui.t virum doctissimum , sed diversi 
juiiicii impatientiorem, Bremius et Wollius, ut niliil reiiqui 
•tit^tam. Optiine iiie monet, ica scripturum fuiss- Suetoiiinm ; 
„non solitm eas , qui man., ^ec? ingenuos etiain ex liis procrcatos," 
neque explicari posse nuu. pro «0« iiiodo, quoniam auibiguitaii ita 
locuin dedissct , ubi id ageret, ut aiios raeiiora edoceret. Ilaec 
igilur auctoris est sententia ; „ Male se defendit Claudius pi o- 
auctori» gencris sui , Appii Claudii, exemplo, quuui , illo aevo 
aeque , ac suo, Libertinos ipsos mnnuinissos esse pularet, et ab 
illo etiam manumissorum filios in Senatuin lectos, conteuderet. 
]Sepoiibus demum data et ingenuitas et Curia. Illis enim tem- 
poribus nuii ipsi manuinissi IHierliiu dicti sunt, sed ex Jiis pro« 
creati, h. e. iiiii, qui nunc iiigenui statim liabentur. *' An vera 
disputet Suetonius de antiquo voc. usu, nemo nunc detinierir, 
quum opiimi etiam scriptores liaud aiitcr, quam Claudius, sen- 
sisse videantur. Id quidem ccrtum, iptum lianc opinionem ad 
rcicllendos aiios ut uuicc veram li. 1. protulisse, idque verbis 
clarisflimis, cumque eo pugnandura Ernestio iujisae, non cum vi- 
ris ductis, qui ejus mentem recte ceperaut. 

Loile^iu Quaesluruni — iiijunxtl Tac, A. Ii, £3. ,, lisdem Con- 
«ulibus ^a. goo.^ I'. DoIabeUa censuit, spectaculum gladiatoruia 



CLAUDIUS. 4q 

Ostiensi et Gallica provincia , curara aerarii Saturni 



per omnes annos celebrandum pecunia eorum, qui quaesturam 
adipiscerentur, " ei postea conqueritur, sententia Dolabellae velut 
venunidalam quaesturajii , ut quae ditioribus tantuni patere coepis- 
set. Ceterum ambiguitas est in verbis Nostri: pro stratura via- 
Tum, quae esse possunt: loco nunc ademiae staturae viaium, vel: 
ob straturara viarum, ut onus cum illo ofBcio conjunctum. Por- 
jo Eniebtius , adstipulante Bremio , straturam viaium impositam 
Quaestoribus ab Ai gusto putat, ademto aeiario. Malo accedere 
Fabricio ad verba Dion. 60, 17. to1<; odoxoiolj anrilwvnv t off» vv 
«UTOu bia. Tov KoppouXwvfli i^>)/jtii«vro , qui ereptam Quatuorviris 
viarum cujam Corbuioiiis consiliis (v. U^ 59, 15.), et deman- 
datam Quaestoribus, nunc a Claudio illis redditam , liis lionoris 
loco (ita saltera eiun intelligo) pro ademta stratura gladiatorium 
munus injunctiun, existimat ; atque magis conveniret huic inter- 
pretatiour, quod pro injunxit dant alii, indulsif, quamquam multi 
etiam honores raera suntonera, necessitate nobis injuncta , unde 
Tac. 13,4. sub Nerone constitutum dicit, „ ne designatis Quae- 
etoribus edendi gladiatores necessitas essef," quo quidim acta 
Claudii suhuerti , Agrippiiia querebatur. Ceterum cum Oudend. 
et Wolf. post Lips. ad Tac. 1. c. dedi gladtatorium pro '-ladia- 
torum , quod operam gladiatoriam significaret. 

Ostiensi et Gallica provtncia^ quas Quaestoribus demandave- 
rat Augustus. Dio 55, 4. it«i T»i^i»g av re tJj ira^aXla t^ ir^og tvj 
ToXsr, n»] &v STSQOtg Tial T^f 'Ir«Aiaf x*"?'"'? «ex*'" sVoojire * jt«< 
ToCro K«» «xi irktivi gT>) ivoiv^as. Detracias « Claudio uarrat Jd. 60 
24. TOJ? rufj.i*tg t>)V Sjo/kjjiTjv avrj twv a^-^ixv rtuv tv ryj ^LraXtu 
ziw T>5f iroAawf «vtsSwk«. De Gallica provincia s. agro Giiliico 
circa Padum, cujus caput sedesque Quacstoris Ariniiaum erat 
V. Ern. ad h. 1. et in 01. Cic. Ind. geogr. , et Lips. ad Tac. A. 4, 
27. , (qui satis refuiavit Torrentii conjecturam : calHuni prov. cx 
Caes. 19.) denique Pigh. Ann. T. 1. p. 463. Praeferenda autem 
lectio Gallica alteri : Gallia ob praecedens Ostiensi. 

curam aeram^ Augustus instituerat, auctore Nostro c. 36. 
„ut cura aerarii a Quaestoribus urbanis ad praetorios Praetoresve 
tiansiret. " Med/um igitur tempus est, quod excessit ab Augusto 
adClaudium. Tac. i3, 29. „ Augustus permisit Senatui, deligere 
Praefectos; dein ambitu suffragiorum suspecto , sorte ducebantur 
€x numero Praetorum , qui praeessent; neque id diu mansit, quia 
80rs deerrabat ad parum idoneos. Tunc Claudius Quaestores rur- 
sum imposuit, iisque, ne metu offensionum segnius consulerent, 
extra ordinem honores permisit. Sed deerat robur aetatis eiim 
primum magistiatum capessentibus. Igitux Nero praetura pex- 
Ton. II. 4 



5.0 e, S U E T O N I I 

reddidlt, quara medio tempore Praetores , aut, uti 
nuiiCj praetura funcLi sustiuucrant. Triumphalia 
ornaraenta SilanOj llliae suae sponso, nondura puberi 
deditj majoribus vcro natu tam muitis, tamque fa- 
cile^ ut epislola communis legionum nomine exstite- 
rit, petentium , ut legatis consularihus simul cum 
exercitu et triump/iaiia darentur , ne causam helli 
quoquo modo quaererent. A. Flautio eliam ovationem 



furctos et experientla probatos delegit." Hoc Neronls institu- 
tum valuit adliuc Vespr.siani aetate , teste Tacito Hist. 4) 9- ubi 
Fraetores aerarii noniinat, additque : ,,nam tum a Praetoiibus 
traciabatur aerarium " (quaniquam spuria haec et ex margine in- 
trusa videri possini), et valuisse Hadriaui eiiam tempore, osten- 
dunt Nostri verba : uti nunc , quomodo e Memm. aliisque bonae 
notae codd. revocarunt Oudend, et £m. pro utique nunc v. utitiue 
tunc. 

Triumphal. orn. Silano — cledit] Plures lionores , Silano al- 
terique genero Porapejo a Claudio tributos , meroorat Dio bo, 5. 
et Exc. Peiresc. insertum c. 3i. o ^tXoivog — vto rov hktniliou 
evTw; STj/vC«ro, iv;Tg Kai tTriviniovi T1/X05 ev ■Koiifft Xct^tlv , t^v t8 
SvyocrtQOi avTov ^Onrctov7»v iyyvi^aocffSaii , na] iroAu irpo toS Ka5vj- 
itovTo; y^qovov eT^aT-t]yy\(jai k. t. k. Tac. »2, 3. ,,i.. Silano despon- 
derat Ociaviam Caeoar, juveuemque et aiia ciaruni, instgni triuni- 
■pludium el gladiaturii muneris inagnificentia , protulerat ad studia 
vulgi. " cf. c. 27. 

tam muitis , tamque facile] Dio Co, 23. svEi/xs To7f /asv /3ot/Xeu- 
TftT; to»5 cvvi^hraaBftaiv 01 (in expediiione Britannica) T«f tTivt- 
«.'lov; T(/xia{, OJX 0T« ToTf vrranvviifftv , oiriQ >t«/ oiXXvif d(()Sovwraroc 
Mftl iiri TOi; iXa-^^^iarotg sToiti " fov(f)Qii.^ bs bir} Tl«tkivivt rw ixagy^u^ 
ilviova MMi tOpav iV Tw pouAsuTinw , oCiXntf av ig TO avvthfiov «UTty 

CUViflJJ X. T. A. 

ut epistola communis — quaererent] Dedi communis , quod 
habent cod. Memm. et antiqu. edd. , mutatum in usitatius com- 
muni. Postea iniprobanda est muiatio Ernest. exierit pro exstite- 
rit , quod non est ab exustere , sed ab exstare, cujiis frequentissi- 
luum usum boc sensu docet iudex. Ceteium compositas lias 
literas a legionibus Germanicianis, quas arjjcnti fodinis faiigave- 
xat Curlius Fiufus, narrat Tac. 11, 20. „quis subactus miles, et 
quia plures per provincias similia tolerabrintur , componit occul- 
tas literas, nomine excrcituum, piecantmm Imperaiorum, ur, 
quibus permissurus e.ssei txciciius, triumplialia ante tribueiet. " 

ui. Tiautio] qui in Eritaunia bello praefuerat ante Claudu ad - 



C L A U D I U S. 5l 

deci^evit; ingressoque CJrbem ohviam progressus, et 
in Capilolium eunti, ei inde rur.sus revertenti ialus 
texil. Gabiuio Serundo, Cluiucis, gente Gernianica, 
superatis, coguomen C/taucius usurpare oojicessit. 
[25] Equestres militias ita ordinavit, ut posi cohor- 



Tentum. v. ad c. 17. — Triumpfnim vocabulo improprio prO 
ovatioue, qiiae iola illo teniport: cum 1 iiitmentis tiium^iiaJibus 
data privatis (v. ad Aiij^. 58-) F antio tribuimt Dio (,o, 50. o 
HAftUTiOf j «iro ToZ lip£TTav<xoC vo^ffnov , cuf Ka/ xaXw^ aVTi^^ X*'P'" 
«■«; K«« K«T0fi5co(7a; , x«( €irvjv£S>) vvo toC Ytkavbiov , y.ai ii^atauL- 
J3SUCT8 , et Eutri.p. 7, i). ,, 1 ain civiljs autem circa yuosdani r.nii» 
cos exstiiit, ut etiani Plautiitm , nobikm virum, qui m expedi- 
tione Britannica luulla e^^regie fecerat, tnumphantem ipse prose» 
queretur , et conscendenti Capiiolium laevus incederet" h. e. la- 
tus tegeret, de quo v. interpr. ad Horat. Sat. 2, 5, 17. et Juvenal, 
5, i3i. ct. L,ips. Elect. 2, 2. 

Chaucis — superati.t] Ex h. 1. apud Z)'07z. 60, g. ubi: new" 
arX/os Taovhtog Mav^ovvtov; vm>)<T«f, t« ts aAA« su5o>t/M>)<r£ , k«? 
cisTOV ffTf «T/wT/nov , of /xovof STj ir«p «UTc/f an Tij5 ToC Ouapou 
tru^npopaf jjv, *KO/.nV«Te , post Eetinciaviura Reimarus pro AJau- 
f ouffjouf legendum censuit Ji«uj^ou5 , quum Xylandro et Fabricio, 
quos sequitur Oudend. ad h. 1., praeplacuerit MaQuov;. Quod 
Tero Dion. c. 50. et 'lac. A. 11, ig. C'o/-i'«/cCliaucos compescuisse 
dieitur, non Gabinius , id Fabr. et Reimar. ad J. c. ita concilianc, 
XLt ille Gabiniuiu JJomitio Corbuloni succesaorem lortasse d;t- 
tum, hic Corbulonem Gabinio successisse, et contra eosdcm 
pugnasse, statuant. Reimarus, lemporum rationem et histori- 
corum testimonia id docere, contcndit, quae ignorare me fateor. 
De Chaucis V. Cauchis , quod praetulit Oudend., v. Tac. Gerni. 
3ii. cf. Cluver. Germ. ant. 3, iH. 

cogjwmen Chaucius\ JJubito fidhuc de Latinitate hnjus di- 
ctionis. Quae enim Burm. exempla congessit, locum jiondum 
defendunt, quum nullum sit juncti ita accusativi et nominacivi, 
quod est contra cujusvis linguae regulas. Stat igitur sententia, 
legendum Chaucii vel Chaucium, L.onge alia res est, ubi duo 
sunt nominativi, ut Liv. 35, 24. „ utrique eorum Sahnator cogno- 
men erat" locisque similibus. 

Eiju. miUtias\ h. e. gradus militares, qiios Equites RomanJ, 
qui jamdudum inter gregarios militaje desierant, percuxrerent, 
ita constituit, ut primum Centuriones essent cohortium, inde 
alae equitum sociorum , quibus luiice illo tempore utebantur Ro- 
niam, (v. ad Aug. 5g, , maxime queur ibi citavi, Schelium ad 



52 C S U E T O N I I 

tem, alam; post alam, tribunatura legioms daret: 
stipendiaque instiluit, et imaginariae mllitiae gt-nus, 
quod vocatur Supra numerum^ quo .ibsenles , et ti- 
tulo tenus fungerentur. Milites domos senatorias 
salutandi causa irigredi , etlam Patrum deoreto pro- 
liibuit. Libertinos, qui se pro Equitibus Romaiiis 
agerent, publicavit. Ingratos, et de quibus patroni 
quererentur, revocavit in servitutem ; advocatisque 
eorum negavit, se adversus jibertos ipsoruiu jus di- 
cturum. Quum quidam aegra et aftecta mancipia iii 
insulara Aesculapii taedio medendi exponerent. 



Hygin.) praeficerentur , tandem tribunatum totius legionis acci- 
perent. 

stij)endiaque\ 8C. imaginaria ex sequ. imag. mil. genus. Qui 
ima^^inaria stipendia per certos annos merueraiit, iis lioc impu- 
tabatuT, tanquam justam militiam per idem tempus fecissent. — 
IVIox supra num. pro super num. conlirmatur veteri numo , quem 
attulit Torrent., et loco Neron. i5. 

Ingratos'] Interpres Dio 60, i3. rouf SouXouf tou? air«Xsu5s- 
oou?» Tou? Ixi TS Tou 1 i^i^ibv K«i itci Tov Taiox) roic, iiCTTCroCiq 
fftpiiv «TnpouAgJ^^avTa!? , TOW5 ts t>)v«XXi»»5 o^uxoCpavTvjffoiVTaf Tjvaf, 
5 K«J KaTa^psubo/aaigTV^yjjffavra; rivoiv , Sgjviif Sfjiicsi ' KaJ auriiv Touf 
uzv irXiiouf OwTW5 av^jAiffKS, rovg hs srEpov T(va r^oicov swcXa^g* xoX- 
"kovi hz Kai To7{ Saffirsraii; avro~iq siri rt/jiw^iav ■ira^ihibov , et C. Sg. 
|vTUY0VT05 Tivoj ToTj b;),uaf j^oif KaT« Tov es*'£i)5sptt)(TavT0f auTOV, 
jtai vxt)fi|T>)v fcir auTOv a/T»)ffavTO{ itai XaPovTOf, jjyavdKT^jce " Ka/ 
iKaivdv T£ Kal Tou? ai/Vg^tTaffSevTaf ajTw tKoAaffs Kai ■'^oc.aTt dirjj- 

•yOpSUffS, /^VjBs TOI? O-,!!r0U (.Mlipl tVTUXOl^'''' '-''^ 'eg Tlffiv pV TCIf) 

xaTa Tuwv 5fcO-TOTeuffavTwv avroiv pOijSelv ' sl bs [xv^ , ari(jie:^ai rov 
S/k«v auTOUf fcTjpei{ 'kayy(_ixvnv , qui loci ostciidunt, et vere sentiro 
Lius. ad Tac. i3, 26. atque Ernest. ad n., Claudu pecuiiate hoc 
fuisse in causis quibusdam judicium, non iegem ptibiice sanci» 
tam, et male extnidi a nonnullis et post in^ratus, quiim modus, 
quo ingratos se ostenderaiu , diserte distingiiatur , variae autem 
aliae causae csse possent , ob quas patroni de libertis qutre- 
reniur. 

adv. lihertos ipsorum'\ sc. si ingrati illi essent, et ipsi de iis 
quererentur. 

Quum — exponerent'] T)io ^o, 29. sirsiB») iroAAoJ 5ooXei;{ «('^w- 
CTotivT«; oi/Ss/^iaf Sspawiiaj >)$iouv , aWa Kai sk twv oiKiiJuv i.:;fc/3aX- 
Acv, ivo//oS£T>}ff« , irdvT«s tojj »k tcC toiouVod Trspi-ysvo/xgvjL-j, i/eu- 



C L A U D I U S. 53 

omnes, qui exponerentur, llberos esse sanxit, iiec 
redire in dltionem douiini, si convaluissent : (juod si 
quis necare quem malkt, quam exponere, caedis cri- 
inine teneri. Viatores ne per Itaiiae oppida, nisi aut 
pedibus, aut sella, aut lectica transirent , monuit 
ediclo. Puteolis et Ostiae singulas cohortes ad arcen- 
dos incendiorum casus collocavit. Peregrinae con- 
ditionis homines vetuit usurpare Romana nomina, 
duntaxat genlilicia. Civitalem Romanara usurpantes 
in campo Jisqulllno securi percussit. Provincias Acha- 
jam et Maceduniara, quas Tiberius ad curam suam 
translulerat , Senatui reddidit. Lyciis^ ob exitiabi- 



5«poii; ttvat, ubi v. Fabric. De insula AesculapH v. Liv. 2, 5* *' 
Epit. Liv. 11. 

Viatores — edicto] Noluit igitur, equo vel vehiculo eo8 
velii, non puto, quae Toricntii est sententia, ne viae corrurape" 
rentur, sed ne lionos Caesari magistratibusque debitus, et ova- 
lioni atque triurnplio proprius, a privatis usurparetur. Compa- 
rat Torront. siroile edictum Adriani ex Spartian. 22. , et i\l. An- 
tonini ex Capitolin. 23. Jn edicto Adriani quod vehicula cum 
ingentibus sarcinis Urbem ingredi prohibentur , id sane ad via- 
lum curam Urbisque frequeutiam impcditam illis vehiculis spe- 
ctare ■videtur. Sed alia res curn equis , quorum usum ob vias 
vetitum, persuadcre niihi nequeo. 

duntaxat ^entilicia^ ut adeo permitteret praenomina et co- 
gnomina, ut notarunt jam Ern. et Oudend. contra Burm., qui 
margini adscripta haec verba exisiimat, parum probabiliter, et- 
iam ob rariorem usum voc. duntaxat. Ceterum in hdc etiam 
edicto reliquiae apparent antiquae superbiae gentis Claudiae. 

in campo Esquil.'\ Supplicia extra portam Esquilinam Jiabeii 
solita fuisse, docet Lips. ad Tac. 2, 35. excurs. H. 

Achaj. et Maced. — reddidit] De Tiberio auctores sunt Tac. 
A. 1, 76. ,j Achajam ac Macedoniam , onera deprecantes, levari 
in praesens protonsulari imperio , tradique Caesari placuit," et 
Dio 53. 25. ii Maxihovia, w; ha Ttvef (pag-;, vial >) 'Ax»i«« «kA.i)- 
(JWTgi irp04«T«ff(T0VT0 (Regulo, Poppaci Sabini successori , ut adeo 
Dio non dubitasse videatur, quod Casaub. dicit, an Achaja et 
ipsa Caesareis provinciis addita fuerit, sed, an Regulo simul cum 
Macedonia commissa.) Jam de Claudio Dto 60, 24. t»jv re 'A;/«- 
Tav Kai t»)V iVTavtaSeviav , «jpsToTf «px"'^^"'» ^^ ovvi^ Ti^BQiog 
vp^s , St&o/xsv«j, «iriSwKgv KA.«uS(o; tjts (a. 797.) n» KA>j(r.;o, 



54 C. S U E T O N I I 

les inter se discordias , liberlatem ademlt : Rhodiis^ 
ol) poeuilontiajii veterum delicLorum, reddidit. Ilien- 
sibus, quasi Romanae geutis aucloribus, tributa in 
perpeUiuni remlsit; recitata vetere epistola Graeca 
iSenatus populicjue Romaul , 8eleuco regi amicitiam 
ct societateui ila demum pollicentis, si consanguineos 
suos Ilienses ab omni onere iminunes praestitisset. 
Judaeos, impulsore Chresto assidue tumuiluantes, 



Liyciis — libertatem adem>t^ h. e. in provinciam redegit. 
jyw ho, 17. rs'jj A'Jx/ot;; azoiffiiffai>rai , tu;T£ y.a/ Pw/uaiODf Tfvij 
«j-n-OHTgTv»! f a5oi/Acu!7oiTo T£, KftJ £{ Tov T>); Tl»iJi<pvKi(x; vo/y.ov 8567^«^ 
^iv. De prioii coiiditione Lyciae v. Sigon. de juie provinc. 1, 
XI., qui nostrum et Uionis locum omisit, 

Rhodcis — reddidit^ Veter.i delicta et poenam refert Dio 60, 
24. Tttiv 'PohiviV T>)v «XsuSipiav a<f)t:i'AeTO> or; 'Pw/xa/oiij T<vaf dvsffno'- 
ioxiffaw (a. 7cj7.), redditam libertatem, patrono Nerone, a. §07. 
Tac. A. 13, 5g. ,, Puedditur Pikodiis libertas, ademta saepe aut 
firmata, prout Leilis externis meruerant, aut doiui seditione de- 
litjuerant. " 

Iliensibus'] Causam eorum egit idem Nero. v. Ner. 7. Tac, 
1. c. qui : ,, Utqiie studiis liouesiis et eloquentiae gloria nitesce- 
ret, causa IliciiEium suscepta, PLomanum Troja demissum , et 
Jviliae stirpis auctorem Aeneam , aliaque liaud procul fabulis ve- 
tera facunde exsecutus, perpetrat, ut Ilienses omni publico mu- 
«ere solverentur , " ubi v. Lips. de priorum temporum erga 
lUenses beneliciis , dataijue a Glaudio plena perpetuaque imrauni- 
tate docte disserentem. 

Stldiico re^ri^j Secundum s. Callinicum intelUgendum , e tem* 
yorum raiione probat Qudend. 

Judaeos ^ Roma expulit'^ Dio 60, 6. TOV5 'Iou5a/o;)5, ■jrXsovi» 
V«VT«f <*v~ (f , w;ts yoiAjirwf «v «vsu Tap«X')f » ^''■^ '^"'^ ^X^^^ ffvjDwv, 
Tj)? ToXswi tt(jy_Sy^voii , oi/k a^vjXaas iJiiv , tw h's 6^ ir«Tfiiy vo/jtw k«< 
pluf XQ^f^tvoii tnikives /xj) avvaOQoi^taSai. (a. 7940 ^^^ ^^^^ 
edictum louge mitius divev.'.um iilj eo , de quo Noster Ji. 1. et 
JLuccfs Act. ijj, £. (ubi,- hta. ro SfaTiTax.»vA« Yvkavhiov j^wpi^ic^ai 
«'5'V^j T?vf 'lovhoiiovi iA ~rig 'Pty//ij?) tempomm etiani rano do» 
^eXf <]uum ad annum Claudti uonu/n hoc referatur ab Orost 
7j 6, e Joseplio , ad undeoimniu vel duodecmiutn a recentiori- 
bttS AnnaUiim ^ucturibus, pt Usserio, TiUeniontio, Basnagio. 
Ncin minus jncert^ plurinuBque ^deo virorum dcctorum conten» 
UQnibus iiunedita §unt ve;rba; iinpulsorc Clircsto. Anliquj qui- 

4cm o«j«e5 Ue Clmsto inttUexere, auctore ipso Orodo \, c. , qui 



C Jt/ A U D I u s. 55 

Roma expulit. Germanorum legatis in orcliestra sede- 
re permisitj simplicitate eorum et fiducia motus, (juod 
in popularia deducti, quum animadvertissent Parthos 
€t Armenios sedentes in Senatu, ad eadem loca spon- 
te transieraut, niliiJo deferiorem virtutem aut con- 
ditionem suam praedicautes. Druidarum religionem 



verbis Suetonii liaec subjaugit: ^quodj utrura contra Cliristum 
tumultuantes Judaeos coerceri, et conipriini jusserit, an etiairi 
Christianos simul velut cognatae religionis liouiines voluerit ex- 
pelli , nequaquam discevnitur ; " et qucd gentiles Cliristum ira- 
inutata litera Chrestum dicere solitos , et ex aliis locis constat (v. 
Bingham. Orig. eccles. i, i. §. lo.), et proditur z. Lactant. 4» ?•» 
Cliristianos denique ilio jam tempore plurimos Ilomae fuisse, a 
Romanis plerumque cum Judaeis confusos, nullum est dubium. 
V. VYalch. ad Lactant. 1. c. et fVirthii et Heumanni dissert. de 
Ciiresto Suetonii. -— In diversas partes abierant post Usserium 
Annal. p. 669. ad a. Chr. 54. et Ant, Daleum (dissert. , quae iibro 
de oraculis fetcrum ethnicorum adjecta est, Amstelod. 1700.) re- 
centissimi iere omnes, qui, ut ab errore Suetonium liberarent, 
alium liominem incertum, Graecae origiids, sed Judaeorum sa- 
cra professum , et tumuituum Romae auctorem , intellexerunt. 
V. Hilscheri diss. de Chresto , cujus mentionem Suetonius facif, 
quod iile non sit Christus, muiidi saivator. cf. ^rer. ad Black- 
wall. de praestantia class. auctorum p. 159. Nihil audeo delinire 
in tanto dissensu. Id modo adjicio , Suetonium , si de ignoto 
houiine sermonem fecisset, haud dubie scripsisse : imp. Chresto 
quodatn., neque argutandum iii voc. impulsure , quod de praesentes 
tantum dici contendunt, ego de quovis auctore, qui primam oc- 
casiouem rei dedit, adliiberi posse existimo, vel, si vel masime 
admitti lioc nequeat, errorem etiam auctoris iu peregrina, ut 
putabant, superstitione, serius demum accuratius cognita, ob 
alios similes in optimis scriptoribus reperiundos, faciliime cogi- 
tari posse. cf. Lips. ad Tac. A. 15, 44. 

Germanorum legatis\ Neronis tempore .factum a. 8*2., nar- 
rat Tuc. A. i3, 54-» cui major fides, ut ex instituto additoque eC 
auno ct occasione liac de re exponenti. Legati eraut I risiorura 
Verritus et Malorix, „ qui nationem eam regebant , in quantum 
Germani regnantur. " 

ruhilo deteriorem — praedicantcs^ Tac. „ Nullos mortalium 
arrois aut fide ante Germanos esse , exclamunt, degrediunturque 
€t intcr Patres considunt sequ. " Lege illa , Gfiriuana juventus, 
ft tali pairia dignaiu te praesta. 



56 C. SUETONII 

apud Gallos, dlrae immanitatis, et tantum civibus 
sub Auguslo interdiclara j penitus abolevit. Contra 
sacra Eleusinia etiam trausferre ex Attica Romam 
conalus est; templumque in Sicilia VenerisErycinae, 
vetustate collapsumj ut ex aerario populi Romani 
reficeretur, auctor fuit. Cum regibus foedus in Foro 
icit , porca caesa , ac vetere Fecialiura praefatione 
adhibita. Sed et huec, ct cetera , totumque adeo ex 
parte magna principalum^ non tam suo , quam uxo- 
rum libertorumque arbitrio , administravit*, talis 
ubique plerumque 5 quaiem esse eum , aut expediret 
illis , aut liberet. [^bj Sponsas admodum adolescens 
duas habuit: Aemiliani Lepidara , Augusli prone- 
ptemj item Liviam MeduUinam, cui et cognomen 



Druidarum — aboleuit'] P//;z. 50, J. (4-) ,, Tiberii Caesaris 
piincipatus suslulit Druidas Gallorum, et hoc geuus vatum nie- 
dicorumque. " Vel error alterutrius scriptoris in simili duorum 
Caesarum nomiue, vel lap&us librarii apud Plinium, legendum- 
que: Tiberii Claudii v. Tiberii Claudii Caesaris \idteti\T, Lips. ad 
Tac. A. 13, 42. , Tiberinm in Urbe tantum , Clandiun» in Gallia 
ipsa hanc superstitionem sustulisse, putat. Ceterum, quum se- 
lius adtiuc, ut Tac, 14, 50. Larnjjrid. Alex. 60., Druidarum fiat 
ineuiio, Claudii edictum effectu caruisse putant, et sane super- 
stitiones nuUis facile edictis abolentur. De Druidarum nomine et 
leligione v. plurima congesta a Tzsckuck. ad Mei. 3, 2, 3. 

sacra I^leusinia] v. Salraas. ad Spart. Adrian. 22. Contra 
eundeni , sacra Meusina sciibcndum contendentem, vulgarem for- 
mam asserit ad h. 1. Oudendorp. 

templumque ~— Veneris Erycinae'\ quod susceperat quidem refi- 
cere Tiberius {JTac. A. 4, 43-)' sed omisisse videtur, ut pleraque 
hujusmodi opera. Addidit autem Noster in Sicilia, quoniam 
Romae etiam Veneris Erycinae lemplum. 
vetere Fecialium praej.'] v. Liv. 1, 24. 
uxorum liberlorum<jue\ v. c. 33. sequ. 

ubifjue] Hoc ad res pertinet, et est: in omnibus rebus , ple~ 
rum,<jue ad tempus , i. q. vmju tcmpore. Burni. pracfei t ulique, 
quod piacuit eliam Ernestio. Sed hoc n. 1. plane abundaret. 

Augusti proneptetii\ Filia enim erat Juliae, neptis Augusti, 
ex L. Paulo (v. Aug. 64.) , soror M. Aemilii Lepidi , de quo V. 
Calig. 24. et Lips. ad Tac. Ann. 14, 3. cf. Glundorp. p. 31. 



C L A U D I U 5. 57 

Camillae erat, e genere antiquo Dictatorls Camllli. 
Priorem , quod parentes ejus Augustum ofFenderaut, 
Tirginem adhuc repudiavit: posteriorem ipso die, qui 
erat nuptiis destinatus, ex valetudine amisil. Uxo- 
res deinde duxit Piautiam IJrguIanillam, triumphali, 
et mox Aeliam Petinam , consulari patre. Cura utra- 
que divortium fecit : sed cum Petina , ex ievibus of- 
fensis; cum Urgulanilla, ob libidiuum probra et ho- 
micidii suspicionem. Post has Valeriam Messalinam, 
Barbati Messalae, consobrini sui ^ filiam, iu matri- 
monium accepit. Quam quum comperisset , super 
cetera flagitia atque dedecora, C. Silio eliam uu- 
psisse_, dole inter Auspices consignata, suiDplicio afFe- 



parentes ej. Aug. affenderant'] Pater L. Paulus conjuratione 
(Aug. 19.), n»ater Julia vitae probris (A. 65.). 

PlautiamUrgulamllam'] v. de ejus genere, quae disseritBurm. 
— Urgulania, avia Plautii Silvani Praetoris, Liviae amica, 
occurrit apud Tac. 4? S.2.. Pater Plautiae fuisse videtur Silvanus 
ille P/a«//w5 consularis , cujus res gestas in bello Pannonico me- 
morant Fell. 2, 112. et Dto 55, 34. 

Aeliam Vetinam~\ Pitiscus Sexti Aelii iiliam facit, Consulis 
a. 756. cum C. Sentio Saturnino, Sed ei Catum cognomen, non 
Petum. Tac. A. i2, 1. Aeliam Petinam e familia Tuberonum 
fuisse dicit, ut adeo Q. Aelii Tuberonis, Consulis a. 743. , filiam 
existiniem. 

Barbati Messalae , consobrini sui^ Diverse hanc Messalae et 
Claudii coguationem deducunt Lips. ad Tac. ii, 37., Perizon. 
ep. ad Nic. Heins. (Collect. Burm. T. IV. p. 8o'0 et Ryck. ad 
Tac. 1. c. quorum rationes transscribere, longius foret. Hic M, 
Valerius Messala Barbatus Consul fuerat cum P. Sulpicio Quiiino 
a. 743. V. Glandorp. p. 367. 

super cetera flagitia a. dedecora"] Dio 60, 18. MaffcaXiva Sa 
iV TOUTw «UT») T£ yjtti\yeL.fUi , xan Totf a.kka.q yvvori¥.oig «noXaffTaivsJV 
o/xoiw; ■/jviyv.a.^f v.cci iroAXaj ys Ka/ iv avTiji nZ TlakaTtf} , tSjv av» 
i^Siv xa^dvrwy viaii e^cuvTvuv , fxoi^EUSffSai iiroiit. Kai iKitvovf /XBV 
xaJ i(pj'Asi naii ijyoixa , TifJiailf ts k«i agy^alg ^yakke * TOUf h akkouf 
TOiif /x^ 9vy^oc$iivr»i ff(J)«j ig toSto , nai ifxiern Hai «vwkkvs. 

C. Silto etiam nupsisse] v. Dion. c. 31. et Tac. 11, 26. sequ. 
„Nec ultra exspectato, quam dura sacrificii gratia ClaudiusOstiam 
proficisceretur , cuncta nuptiarum soUemnia celebrat. Haud sura 
ign»rus, fabuiosiun visum iii , tautiuu uUis xnortalium secuiit&* 



58 C. S U E T O N I I 

cit; confirmayitque pro coiicioiie apud praetorfanos,' 

Quatenus sibi matrimQnia male cedevtnt ^ permari- 

surum se in coelibatu: ac nisi permansisset y non 

recusaturuni conjodi manibus ipsorum. Nec durare 

"Valuil, yuiu de condiliouibus coutiuuo IractareL, et- 

iam de Petiuae, quara olim exegerat, deque Lolliae 

Pauliuae, quae C. Caesari «upta fuerat. V^^erum ille» 

Cfcbns Agripp'uae, Geruiaiiici fralris sui filiae, per 

jus osculi tt blaiidiliarum occasoues pelleclus iu amo- 

rem , suboruavit , proximo Senatu qui censerent, 

tis fuisse, in civitate omiiium gnara et nihil reticente, nedum 
Consi>lem designatum , cum uxore Principi», piaetiicta die, acl- 
hibiti^ qui obsignareiit , velut suscipiendorum liberorum causa, 
convenisse, atque iUara aiidisse Auspicum verba , subisse, sacri» 
£casse apud Deos ; discubitum inter convivas ; oscula, comple« 
Xus ; noctem denic^ue actam licentia conjugali sequ. " (a. 8o*0 

supplicio aJfticW} Tiansfixa est a Tribuno in liortis Lucullia* 
nis, quo fugerat. v. Tac. 1. c. c. 37 et 53. 

Nec durare valuit^ Tac. 12, i. ,, Caede Messalinae conviilsa 
Principis domus, orto apud libertos certamine, quis deiigeret 
uxorem Claudio, ct^e//Z)/6f //<ze intoleranti , et conjugum imperiis 
obnoxio. Nec minore ambitu feminae exarserant; suani quac- 
que nobilitatem, formam , opes, conttndere, ac digna tanto ma- 
trimonio ostentare. Sed maxime ambigebatur ininv JL.olliam Paul- 
linam, M. Lollii Consulnris tiiiam , ei Jultam Agrippinam , Ger- 
xnanico genitam. Huic Pallas , iili Callistus, fautores aderant. 
at Aelia Petina , e familiii Tuberonum, Narcisso fovebatur 
sequ." 

illecebris Agrippinae'] Dio 6p, 31. fjnr iXlyev t>)V ahi\<^iCv^v 
*A'yp«i«"T'i'«v ^y^l-^-^t '■>)'' '■oO Aop.iriov toD Ntfwvsj £7rovof«aCTSsvTOj 
UifTSQOc. na) yixQ xaXi) yjv , v.a) evvixi*>S «i^tiC irf jjstpoira, //ovjj tb 
tif K«i Sa/w avvtytyviro , xai t^ u(J)«fcjuT6pov >) nai «&sAip<6i) (^niiilira 
««T «SiXCpibjjv) ir(>oss(f)apaTO. Tac. i3, 3. „ Praevaluere iiaec (Pal- 
lantis verba) , adjuia Agrippinae illecebns, quae ad euro , per 
speciera necessitudinis, crebro veutitando, pellicit patruum , ut 
praelata ceteris , et nondum uxor, potentia uxoria jam utere- 
tur. " 

suhornavit ■— qui censerent'] Auctore Tac. i2, 5. retulit d« 
lioc matrimonio ad Senatum Yitellius, et (c. 6.) multa Patrum 
assentatio secuta est (c. ?.). Haud defuere, qui certatim, si cun- 
ctaretur Caesar, W ac7«/-c;j testificantes, crumpcrent Guria. Con- 
globatur fromiscua lUuUitudo, Populum^ue Uom, cftdeiu oiarei 



I 



€ L A U D I U S; 59 

cogendLim se ad ducendum eara uxorem^ quasi Rei- 
publicae maxime interesset j dandamque ceteris ve» 
niam talinm coniugiorum, quae ad id tempus iucesta 
habebantur. Ac vix uno interposlto dle confecit nu- 
plias; non repertisj qui sequerentur exemplum, ex- 
cepto libertino quodam , et aitero primipilari, cujus 
oificium nuptiarum et ipse cum Agrippina celebravit. 
["27] Liberos ex tril)us uxoribus tulit: ex Urgula- 
nilia Drusum et Claudiam: ex Petina Antoniam: ex 
Messalliia Octaviam, et quem primo Germanicum, 
mox Eritannicum cognomiuavit. Drusum Pompejis 
impuberem amisit, piro , per lusum in sublime Ja- 

claniitat sequ. '* — Censerer.t recepi et ipse pro censeret. Non 
enini ad solum Vitelli .m refereudum , sed ad eos maxime, qui 
%i statim adstipulabantur. 

dandajn — conjugiorum] Tac, ,, Senatum ingiessus (Clau- 
dius) decretum postulat, quo justae inter patruos natrumque filias 
niiptiae etiam in posterum statuerentur. " Zonar, p. ig^- ■4'>i(J''" 
ffM« fcToiyjffavTo t i^il-jxt 'PwfjiOiioii ahsk((jthaf ayia^ai. Incesta au- 
tem non prohibita modo antea fuerant, sed in prodigiis etiam 
liabita. v. Gronov. ad Tac. ri, 5. ,, Quin et incestum , ac, si 
sperneretur, ne in malum publicum erumperet , metuebatur. " 

non reperlis] Tac. 12, 7. ,, Neque tamen repertus est, nisi 
unus , talis matrimonii cupitor, T. Aliedius Severus, Eques R-O- 
manus , quem plerique Agrippinac gratia impulsum , ferebant,'* 
ubi vere Lips- notat: Non habuit curae, nescio quem rccenser? 
libertinum. 

quem primo German. - — cognominavit^ Omnibus enim Ger- 
manici posteris hoc cognomen datum. v. supra c. 1. Dio 60, 12, 
yiVJVfSijTOi avTvj vtov , 0; tots fxtv KXauSjoj T«psf jo; rsp/aaviKOf, 
CiTTiQov hi ««< BpsTTavmof sirwvo/.c«ffi'>j sequ. 

Pompejis impiiberem amisit] Hacc emendatio Lipsii ad Tac, 
A. 3, 2g. pro : Drusum Pompejum puberem post Casaub. ab onini* 
bus est probata. Unus Gronov. Pomptie impuberem maluit pro 
Pomptiae, quod nemini placebit. Vulgatum fei-ri nequit et ob 
cognoraen Pompejum, Druso temere affictum , et ob otiosum ad» 
Aixa.mtnt\xm puberem. Si id monere voluisset auctor, scripsisset 
&ii\ttnx jam puberem. Postea pro cui e/ Lips. ct Gronov. coaje» 
cere quum ei , quod haud necessarium puto, quum cui sit i, q, 
quum ei , unde junctus ei est coiijunctivus, Ceterum Tac. 1. c, 
ad a, 773, ,, Adversis animis acccptum , quod filio Glaudii socer 
Sejanus deslinaretur. polluisse nobiiitatera farailiae videbatur^ 



60 'CSUETONTI 

clato et hiatu oris excepto, strangulatum; cui et ante 
paucos dit^s tiliam 8ejaui despoudisset. Quo niagis 
miror, luisse, qui traderent, fraude aSejano neca- 
tum. Claudiam, ex liberto suo Botere conceptam, 
quumvis aate quintum mensera divortii natam, ali- 
que coeptam, expoui tamen ad matris januHm , et 
nudam Jussit abjici. Antoniam Cn. Pompejo Magno, 
deiude Fausto Suliae, nobilissimis juvenibus , Orta- 
viara Neroni privigno suo collocavit, Siiano aiite 
desponsatam. Britannicura, vicesimo imperii die, 



suspectiunque jam niniiae spei Sejanum ultro («ic malo pro ultra, 
quamvis repugnante Ernestio ; ultro enim est ipse etiam) extu- 
lisse. " Non nominat alterum hunc Claudii iilium Dlu 6o, 32, 
(ubi legitur hic locus ex Peiresc. Exc. a Reimaro insertus). Ad- 
dit enim , memorato Britanuico : 7«^ kTi^i^t e M<xi t^v 2*]/«v»D 

Bol;re~j Probabilis esset conjectura Reinesii; Sofere, nisi in 
Gruter. Inscr. 610, 8. diceretur T«. Claudius Botrio , et p. 6»6, 9. 
Botrus Caes. serv, Jpse hoc vidit Fveines. , ac corrigendum ex hi» 
tridetur nomen hominis. 

yintoniarn] Dio 60, 5* ^^ ^* 794* ■*■«? Suyartfai; «v Ttjl srtt 
TOUTto , r>jv f*iv lyyv-/^'7*i Aou*ti'w louviw 'E.ikxviZ , t>|v Sg en^ouf 
rvaiw ne/xir>)/«j Ma-yvw , sequ. De Fompejo Ma^no v. ad Calig. 
55. ct infra c. 29. De Fau.-.tu Sulla , Consule a. 806., testis etiam 
Tac. i3, 23. ubi; ,,Deferuiilur consensisse Pallas ac Burrus, ut 
Cornelius Sulla I claritudine gencris et ajfimtate Claudii , cui per 
nuptias Antoniae gener erat , ad imperium vocaretur. " 

Octaviam — desponsatam\ Tac. 12, 3, ,, Agrippina, ubi sui 
inatrimonii certa fuit, struere majoraf, nuptiasque Doniitii, 
quem ex Cn. Aenobarbo genuerat, et Octaviae , Caesaris filiae, 
moliri; quod sine sceleie perpetrari non poterat, quia L. Silano 
desponderat Octaviam Caesar, juvenemque et alia ciaruni , in- 
signi triumphalium et gladiatorii muneris magnificentia, protu- 
lerat ad studia vulgi. " c. 9. ,, Placitum dehinc , non ukra cun- 
ctari; sed designatum Gonsulem , Memmium Pollionem, ingen- 
tibus promissis inducunt, sententiam expromere, qua oraretur 
Claudius, despondere Octaviam Domitio, quod aetati utriusque 
non absiirdum, ct majora patefacturum erat. " a. 8o5' c. 58» 
„ D. Junio , Q. Ilatcrio Css. (a. 8*^7-) j sedecim annos natus Nero 
Octaviam , Caesaris filiam , in matrimonium accepit. " 

vicesimo imp. dit>\ Patct, ipsum sibi repugnare auctorem. 
Vicesimus enim imperii dies fuit 13. Febr. a. U. 794* » sccimdum 



CLAUDIUS. 6l 

inque secundo consulatu naliim sibi, parvuTom eliam 
tum , et niiliti, pro concione manil^us sufs g< slans, 
etplebi, per spectacula gremio aut ante se relinens, 
assidue commendubat, faustisque omnibus cum accla- 
mantium turba prosequebatur. E generis Nerontra 
adoptavit: Pompejum atque Silanum non recusavit 
modo, sed et interemit. [28] Libertorum praecipue 
suspexit Posiden spadonem , quera etiam Britannico 
tiiumpho inter militares viros iiasta pura donavit : 
nec rainus Felicem , quem coliortibus et alis prorin- 

consulatum adiit a. 795., quo anno natum Britannicum, conji- 
cias etiam ex Bion. 60, 12. Diversus etiam Tacitus , qui Ann. 12, 
25. Neronem biennio majorem Britannico, et 13, 15. hunc a. goS» 
quartum decimum aetatis annum expleuisse dicit. v. quae de con- 
ciliandis scriptoribus disputavere Ernest. ad h. 1. et ab eo lau- 
dati interpretes , maxime Ryck. ad Tac. I. c. , et Keimar. ad 
Xiphil. 61, 1 et 3. — Postea militi ex Mss. et assiduo cum I^o- 
8tri, tum aliorum u«u praetulerunt vulg. m litil/usExn. etOudend, 

Neronem adoptava] Dio 60, 33. tcv Nspwva tov v/ov «Jt^j 
(Agiippinae) £<{tTO/>)ff«TO ts k«J -ya/xjSpov iTO<*)(raTO. v. supra. 2'ac. 
12, 25. „ C. Antistio, JVI. Suilio Css. adoptio in Domitium, au- 
ctoritate Paliantis , fesiinatur sequ. " A. 8o3. 

Pomp. aique Stlanum — intereinit~\ v. c. 2q. 

Libertorum^ Senec. Apocol. ,, Convolarunt primum omniura 
liberti, Polybius, Myron, Harpocras , Amphaeus et Pheronactes 
quos omnes, necubi imparatus es5et, praemiserat. " De his liber- 
tis V. maxime Fabr. ad DioJi. 60, 2. 

Posiden] Posides spado memoratur etiam Juvenal. 14, 01. 
et Plin. 31, 2. qui balineas in Bajano Posidianas vocatas dicit, 
nomine accepto a Claudii Caesaiis liberto. 'De fiasta pura , h. e. 
ferro non armata, iaihi^qw , s. donatica, v. Rosin, Ant. R. p. 750. 
et 76«. et interpr. ad k irgil. Aen, 6, 760. 

Felicem] Tac. Hist. 5, 9. „Claudius, defunctis regibus, aut 
ad modicum redactis, Judaeam provinciam Equitibus Romanis 
aut libertis permisit. e quibus Antonitis Felix, per omnem sae- 
vitiam ac libidinem , jus regium servili ingenio exercuit , Dru- 
silla, Cleopatrae et Antonii nepte, in mainmonium accept^ ; uC 
ejusdern Antonii Felix progener, Claudius nepos esset. " Hacc 
DrusiUa, soror Ptolemaei, de quo dictum ad Calig. 26., prima 
Felicis fuit uxor stirpis regiae ; altera Drusilla , regis Agrippae 
soror, de qua v. Act. Ap. 24, 24. et Joscph. Ant. 20, 5., qui prio- 
ri mariio Azizo, Emesenorum regi, abductam naiTat per Ju- 



62 €. S U E T O N I I 

ciaeque Judaeae p-aeposuit, trium regiuarum raari- 
lum : et Arpocrat!, cui lectica per Urbem vclieiidi, 
speclaculiinue publice edendi jus tribuit: ac super Iios 
Polybiuui a sUidii.s, qui saepe iiiter duos Coiisuks am- 
"buiabat: sed aute omues fsJarcissum ab epistolis, et 



daeiim quendam Cyprium , et edidisse e Felice filium, Agrippam 
jiomin.itiim, qui Vesuvii incendio Imperaiore Tito perierit. Ter- 
tia uxoT ignou est, unde varii vanique, Suetonium corrigendi, 
virorum doctorura iuere conatus. Plura de Felice itostro, Pal- 
lantis liberti fratre, V. apud Lips. ad Zlac. A. i2, 54. et Glandorp, 
Onomast. p. 92. sequ. 

Arpocran] li. e. Harpocratem, qui commemoratur inter liber- 
tos Claudii a Senfca 1. c. Hunc eundem Berosldus puiat, qui 
alibi Lallistus nominetur, quod verum credere nequeo. Oniisit 
Jiominis mentioneni auctor, de quo v. 2'ac. A. ij, 2g. et i2, i- 
Zonaras p. 563. K«AA*ffTCf siri toTi^ ^i^kotg Tciiv «Hiwffswv fcT*T«KTO. 

lectica per U. ve/iendi] Proliibitum plerisque leclicarum 
usum , legimus Caes. 43. — Vehendi. passive dictum, ut prae- 
teruehens saepius apud Nostrum. Vt ind. in praeiervehi. 

spectacuLaque publice edendij Spectaculum gladiatorum , ab 
Atilio, libernni generis liomine, Fideuis cditum Tibcrio Cacsare, 
memorat 'iac. A. 4j 62. additquc c. 63. „cautnm in posterum 
Senatubconsuko , ne quis gladiatorium inunus cderet, cui luiuor 
quadringenrorum roiilium res." Sed liic iocus, puto, cum no- 
stro non est conterendus. Ibi enim fernio de spectaculo , priva- 
tim edito quaestus causa, ex admissis percipieadi, h. 1. de jure, 
svccl. publice edendi, quod iicuerat huc usque magistratibus tan- 
tum , ftiiis Principum, quibusque aliis Principes eara curam suo 
jiomine demandassent, unde minime publice pro giossa damnan- 
dum erat Einestio, quum in eo summa honoris versetur. 

Polyinuni] V. Dio 60, 29. Ad liunc Senecae est consolatio. 
Cum Messalina stupri coromercium liabuisse, ab eadem subla- 
tum, tiadit Dio 60, 31. 

Narcissum] cujus consilio MessaUiia periit (v. Tac, 11, 2g. 
sequ.), ad moriem postea adactum Agrippinae odio sub Neronis 
principatu. {Tac. 15, 1.) Hujus elogium dat Dio 60, 34« ixairiu- 
AtTo hs n«' ttv^^oi Tw hXfltud/wj, lAtytaTov twv tots uvS^jwtwv buvij- 
&i'n;. Mvpi<»5«5 TS 'yotp -Kkiiovg jxvi>iviv E'X^> ***' '"■pofsT^^ov «utw Koii 
wiAHi K«( ^aaikiiq. v.(xi hy^Ta. xai tots «Toffip«7>)(7£ff.Sa/ fxikXwv, 
Aa/x-rrf ov i^-yov Sisir^ci^aT». T« 7«^ yQip^oiTX tou h.kavhiou , cax 
airc&P>)To Y.(XTa. Ti T^f ^ hyQiitTzivvjq vta/ kot« akXwv Ttuutv (oia T«f 
tiriO-TOAa; «jtoD iioiA&v) tiX^ ' wanT« •7r(>oK«Tav.ai(0'SV. Quod Nost. 
ab epistoliSf Zonaras i. c. Tttv kitiarok^v iiriorxTii. 



C L A U D I U sr 63 

Pallantem a rationibus, quos decreto quoque Sena* 
tus noii praemiis modo ingentibus, sed et quaestoriis 
pi-aetoriJsque ornumentis honorari libens passus est, 
taiitum praeterea acquirere et rapere, ut, querente 
eo quondam de fisci exiguilatCj non absurde sit di- 
ctum , Ahundaturum , si a duohus lihertis in con* 
sortium reciperetur. [29] His, ut dixi, uxoribus* 
que addictus^ non Principem, sed ministrum egit, 
Corapendio cujusque horum^ vel etiam studio aut 
libidine, honores, exercitus, irapunitates, supplicia 
largitus est : et quidem insciens plerumque et ignarus. 



Pallantema rationihus] Zonaras: Tl(xXXee(, ty ij ruv Xf>J* 
ixirwv hioi/iyjffig iixTrewiffrivTO. Hunc, ducendae Agrippinae et ad- 
optandi Neionis auctoiem , superbia non ininus quam imitiensi» 
divitiis insignem, Nero interfecit. v. Tac* 14, 65. Plura de eo dat 
Keiniar. ad Xiphil. 61, 3. 

quaestoriis praetoriisque 07-«.3 Tae. ii, Sg. ,, decreta NaTcisso 
quaestoria insignia" post interemtam Messalinam. Fraetona se- 
rius sub Nerone data Pallanti , tradit Id. J2, 55. ,, Pallaiiti — 
praetoria insignia , et centies quinquagies Sestertiiim censuit Con- 
sui designatus. " De eodem SCto ejusque monumento v. Plin. 
ep. 7, 29. et (J, 6. Pro verbo honorari , ex optimis eodd. et Ca- 
sauboni auctoritate recepto a Burm. et Oudend., Suetonioque, ut 
index docet , frequentissimo, vulg. ornari, quod Graeco more 
ornamentis jungeretur. 

ut dixi^ c. 25. fin. Delenda haec verba judicabat Torrent. 

non Principem, sed min. egii] Delevi, quod fieri jusserant 
Graev. et Oudend, , se post Principem, natum e sequ. sed. Nun- 
quam se addere in liac dictione Nostrum, docent exempla in 
indice reperiunda sub agere , ct quae alia dedit Graevius , nequo 
addendum esse, ipsa dictionis natura, e scena repetilae. Alia re» 
erat c. 25. in : „ qui se pro Equitibus Bom. agerent," ubi additura 
pro discrimen facit, liaud observatum ab Ernesrio. Quod ad 
rem attinet, Dio 60, 2. T£er(Jiav£ffT«T« rcDv oi*o'iv>v ESeuXoKparijSij 

T£ Ktti £7UVa<X0M(J«T>)S>). aTfi 7«^ £K X«/6ttJV Sv T£ VOff>,A£ia K«( £V $)3, 

p(y iroXXw Tpa0£i; — Kflti woXuv /x£v yj^ovov Tyj -rijSjj Ato-jix, troKvv 
ie na) Tjj /uvjTf/ 'AvTwvia, to/; ts «T^AfjSit-oK, cvvhiatryj^tt; , nai 
'K^Oiiri TAoii ev cvvovffiai^ yvvaivtujv -rAsierri -ysvc/xsvof , oudsv BXsvSa- 
pOT(j£7r£{ tK£KT>)T9 , dXXcK, MajVsp viat Twv 'Pw/xa<wv «xavTWV yixi Twy 
DirijKowv auruiv vtgarojv , £^£^ouAmto. 

Vvmpc/idio — lar^itus est'i Dio 60, 17. ^ S' eJy Mso-ffaAjy*, 



64 C. SUETOlfll 

Ac iie slnglllalim ininora quoque enumercra ^ revo- 
calas liberalitates ejus_, judicia rescissa, suppositos 
aut etiam palam immutatos datorum officiorum codi- 
ciilos; Appium Silanum , consocerum suum, Julias- 
t[ue, alteram Drusi, alteram Germanici liliara , cri- 

©£ TS airtXtvSi^ot avTov cvTwg ev tvjV toXitsiciv //ivov • oiJSs rag 
eTQaniai , Y.ai Tag iviT^Q-xtia; , Tag Ta i)yt[*ovtiag , ikkU h«« Takka 
•xivT» «(p£(&ai; iirwkovv nai 8Jt«x>jXsvov. Pro voc. impun/tates Lips. 
suasit immunitates , quod recepit etiam Ernest. Sed recte Bre- 
xnius Wolfiuscjue ostenderunt, non iiiesse impunitates in sequ. 
supplicia largitus est , ut Ernest. censet, sed contraria potius esse, 
ut Galb. 15. „ donari gratia passus est vectigalia, immunitates* 
poenas innocentium , impunitates noxiorum,"^ Postea insciens et 
ignarus more suo pleonastice conjunxit auctor. Quod enim Pi- 
tiscus alterum imperiti, alterum imprudcntis aut negiigentit 
esse dicic, id nescio, an nimis quaesitum sit, neque ipsi scriplori 
in raentem venerit. Pro ac lihidine ad marg. Piant. notatum aut 
lib. Miillerus suadet libidini. 

minuru quoque\ Dedi lectionem cod. Memm. pluriuinque 
Mss. , probatam Graevio et Wolfio. Oudend. edidit aliorimi mi~ 
nora quaeque , quod pejus etiam vulgato: minima quaeque, 

^pp. Silanum, consocerum suum^ ob Oclaviam , Claudii 
filiam , L. Junio Silano, hujus filio , desponsatam. v. c. 27. — 
J)io 60, i4' >JC'?*TO Ttuv (poviMV TOUTwv «iro Yaiov Axir/ou SjAixveu. 
tcCtov ya^ t tuytvtaTaTev ts ovt«, xai t>); Ip^jfioif tots apj^ovTOf, 
jU6Tairs/x%{/<«/*tvos , wj Tt «utou iiiixtvog > x«i t»jv t« /x>)Ttpa 0/ T*jv 
fyji MtaaaktVi); cvvoii^taag, yiai «utov sv ts Tolg (pikTiTotg xa/ tv Tolg 
evyyiViaTOiTOig x^ivev tiv» Tj/^yjffaj , STttiT i^*t<pv>jg 8a<p»^sv , oTt 
Tjj Tg MsffffaXivj; ■jrpojfnpouffiv , ouk s3t\^aag *vt^ avyytviaBait 
9ropv£>ttt)T«T/j TS Ka/ aaikytaTaTi^ oJffvj, k«< tw NapKtffffiy TVf aws» 
ktv^i^v^ avTov , hi SK£<V)}V. De modo, quo circumvenerunt lio- 
minem , v. c. 37. 

Juliasque^ De Germanici filia , relegata antea a fratre Cajo, 
postea revocdta aCJaudio, v. Dio 60, 8. ubi Messalinae mortem 
ejus tribuit. Haec ejus sunt verba : olvtv^ /x"sv yaq tvjv 'fouXiav, 
T>)V ats):<pi\\\v avTOX) , opYiff^tiffa t£ o/*a , cti /xijrg tTi/xaro uir 
avT^^g, //.vjTi inoAaKtUcTO , nai <^>jA0Tuir>)ffaff«, cTi TipiKaA.Aijf t£ >jv, 
Mai /.xiv*) Tij» hXau&iw iroAAaKi; ffLveY'7VST0, ii,6i^iaiv , fyKXij/aaT» 
«CtJj uAAa Ti -Kai [xoiyiiag -Tra^aay.tviaaaa , (^ip' yj KJ>i itviKa; o 
'Avvioj iipvyty Kai ;l'ffTi^ov -y* o'J iroAA^o xai airsKTiiviv auTtjv. De 
fila Drusi , Tiberiihiii, Id. c. 18. t>jv t8 'louAiav , t^v toC A^ou« 
eov i*sv Tou i i|3ipiou iraiOo; iJvyaTaqa, rov hs hv\ IVfipwvof toC L sq» 
f(avmeS, /yvvffiKa 'ycvp/4fiv)]v , ^)}/.«rt;7r>)9'aff«, ov^Tt^ k«{ t>)v eT«^«v» 



e L A U D I u s. 05 

snme incerto, nec defensione ulla clata, occidit: iteru 
Cn. Ponipejuui , majoris filiae viriin(, et L. Silanurn 
minoris sponsum. Ex cjuibus Porapejus in concuhitu 
dilecti adolescentuli conlossus est: feiianus aVjdicare 
se praetura ante quartum KaJendas Januarias, niuri- 
que initio anni coactus , die ipso Cluudii et Ayrippi- 



i-Ktc^a^i (Messalina). Unde D. Augustus apud Senecam in ApO" 
col. ,,lbte, quem videtis , per rot axiiios bub ineo iionjine irtens, 
hauc niilii gratiam retulit, ut duas Juiia» proneptes lutas occide* 
ret, alterain ferio, alteram lame. * 

Cn. Pompejum} virum Antoniae, Claudii ex Petina iiliae. 
(v. c. 27.) De ejus morte Zonaras p. 56§. akXov; h'i voXXsiig lia- 
pX>)StvT«5 uire ri^j Mtec<xXivy]; , nat tov 'AffiaTty.cv , nan tov ^a/x- 
6pov TCiV Ma^/vov «■jrsxTg/vs* tov /xsv Aciartxc'^ hiai t>)v e;,c>ftv, tov 
Js iVlci-yvov hia ri yivog x«j to Kvhog g<«Ai»cixv /xsvtoj w; sir' aAAojf 
Tiai' Seneca 1. c. ,, Iste C CaesaiLn« non aesiit morti.um peise- 
qut; occiderat ille socerum , hic et genemm. C. Caesar Crassi 
£lium vetiue Magnum vocari; liic nomen iili reddidit (v. ad 
Cal. 55.) j caput tulit. " Postea ,, Crassum tam fatuum " dicit, 
„ ut etiam regnare posset. " 

i. Silanum] sponsum Octaviae, minoris Claudii filiae ex 
Messalina (c. 27.). De ejus morte Tac. A. 12, 4. „ Viieiliug^ 
nomine Censoris serviles failacias obtegens, ingruentiumque do« 
imnationum provisor, quo graliam Agrippinae paiaret, consilii»- 
ejus implicari, serere crimina in Silvanum, cui sane decoia et 
procax soror, Junia Calvina, haud muUi.m anie Vitellii nurus 
fuerat. hinc initium accusatioms; fratrumque non mcestum , sed 
incustoditum amorem ad infamiam tiaxit. et pracbebat Caesar 
«ures, accipiendis adversum generum suspiciombus caritate filiae 
promtior. At Silanu», insidiarum nescius , ac forte eo anno 
Praetor, repente per edictum Vitellii ordine senatorio movetur, 
quamquam Ucto pridem Senatu, lustroque condito. Siraul affi- 
iiit<'tem Claudius diremit, adactusque Silanus, ejurare ma^'isLra- 
tum, et reliquus praeturae dies in Eprium Marcellum coilatu9 
esi." c. 8. „ Uie naptiarum Silanus sibi mortem con.^civit, sive 
eo usque spem vitae produxerat, seu deiecto die, aug*ndam ad 
invidiam. Calvina , soror ejus , Itjilia puisa esi. " Zonaras p. 
i85. hihoy/Jiivov >)S>) ToC yi/^ov , hiicavTH tov 2^ikavcv , vvo Tiu 
'¥ikavhiov T//xw/asv?v , iL-; avbfot aya^ov . afxa hs x«i tjjv UnTafiiav 
Tvfv ShyartQ* «•jtoC , tui ryjf Ay^crviv,); vcm tiZ AoiJ.iriv^ ■5rp«//yw« 
fcsvc», £77S7y>)/xiv>)v tw 2«aixvc« , iftiSevvi tov Irvkaubiev t wj ivf 

^S-oAiUOVTa 01 TOV ^(Aavsv KTOKTiivmit 

Tom. 11. 5 



66 C. SUETONII 

nae nuptlarum. In quinque et triginta SenatoresJ 
trecentosque amplius Equites Romanos tanta lacili- 
tale animadvertil, ut, de uece consularis riri renun- 
ciaute Centurionej Faotum esse quod imperusset, 
negaret, quicquam se imperasse, uiliilo miuus rem. 
compi'obaret; alfirmautibus libertis, officio milites 
functos , quod ad ultionem Imperatoris ultro procu-' 
currisseut. Nam illud omnem fidem excesserit, quod 
nuptiis y quas Messalina cum aduitero Silio fecerat, 
tabellas dotis et ipse consiguaverit *, iuductus, quasi 
de industria simulareulur, ad averteudum transieren- 
duraque periculum, quod imminere ipsi per quae- 
dam osteuta portenderetur. [-^oj Auctoritas dignitas- 
que lormae nou defuit vel stauti, vel sedfnti, ac 
praecipue quiescenti. Nam et prolixo, nec exili, 
corpore eratj et specie canitieque pulcra, opimis 
cervicibus. Ceterum et ingredieuteni destituebant 



In quinque et trig, SenatJ] Seneca 1. c. ,,occisos Senatore» 
XXX. , Equites Romanos CCCXV. atque plures ; ceteros CCXXI. 
• o-« ^/w/xaSos rs vtov/; n" ei objicit. 

ut — negaret^ h. e. negaret quidem , tamen rem compioba- 
tet. Haud puto , multum iucri facere oratioiiem inserto <juum. 
post ut t quod e Mss. nonnullis recepit Oudend. , probavit Wol- 
fius , interpretans quum negaret per quamvis negaret. Contra 
longe facilior mibi videtur oratio sine illa copula, quam etiam 
necessariam ad loci sanitatem censel Oudendorpius. 

transferendumquel in alterum Messalinae maritam. Huju» 
enim marito pericula portendi , timido iiomini persuaserant. 
Postea notandus , non mutandus infin. imminere, alias in liac con- 
structione omitti solitus. v. Wolf. ad h. I. 

vel stanti\ Oudend. ex corrupta icctione Memmiani; et ve- 
terum stanti infjeniose efticit: non dejuit ei ; verum atanti , uf, 
jion defuisse quidem , cuctor dicat, verum stanti modo vei seden- 
ti, ac praec. quiescenti, conlra inj^redienii vel quid a^enti. In- 
ceniosa , ut modo dixi, est mutatio, et conunendanda ob ma« 
gnam Meram. aucioritatem , sed non necessaiia; namqne, quoJ 
sequitur, ceterum li. e. verum, contra, sullicit opposito. PosteA 
species est Gr. tloo^ , Nostr. Aussdita, et h. L ad Jaciem proxirne 
pertinet; iun^uniui enim cuuuies et cervices, Forin<i , l*06^>t 
tota corporis est figura et habituj. 



C L A U D I U S. 



«7 



poplitesminus firmi, et remis.se quid yel serio agen* 
tem rauUa ciehouystabaut: rij^us iudeceus; ira tur* 
pior, spumante rirtu, humentibus naribus ; praeter- 
ea liuguae titubaulia, capulquc, quum stmper, tura 
in quantulocuuque actu vel maxime tremulum. 
[3i] Valetudine sicut oliin gravi, itit Priucejos per* 
prospera usus est^, eAcepto slomachi dolore, quo se 
correptum etiam de cousciscenda morte cogilas>:e di- 
xit. [32J Couvivia agitavit et ampla et assidua , ac 
fere patentissimis locis, ut pltiumque sexcenteni si- 
xnul disciimberent. Convivatus est et super emissa- 
riumFuciui lacus, ac paene surnmersus, quura eraissa 
impttu acjua redundasset. Adljibebat omni coenae 
cl iiberos suos cum pueris puellisque nobilil>us, qui 
more veteri ad fulcra lectorum sedeutes vescereuturl 



multa dehonestahant'] Dioni %0, 2. dicitur To cZ/x» vefftu5>)f, 
wfTS K«/ ryj KS(J)aA>j koii ralg x*f ^'^ UTOTp*/xg<y. Lrpide eum de- 
sciibit 6'e/zcca in Apocol. „Nunciatur Jovi , venisse quendam bo- 
xiae gtaturae, bene canum , nescio quid illum niinari ; assiuue 
enim caput movere, pedem dextrum traliere; quaesisse se, cujus 
nationis esset ? respondisae nescio quid perturbato «ono et voca 
confusa, non inteliigere »e linguam ejus; nec Graecum esie, neo 
Roiuanum, nec ullius gentis notae." Juvenal. 6, 630. 
,, minus ergo noccns erit Agrippinae 
Eoletus , siquidem unius praecoidia pressit 
Ille senis , tremulurnque caput descendere jussic 
In coelum , et longam manantia labra salivam. " 
praeterea] Plectra linguae , quae recepit Pitiscus , incomtO 
SCriptori non conveniunt. 

sexcenteni] Lips. ad Tac. A. 6, ig. corrigit sexageni. Sed 
tic numerus haud nimis amplus in convivio Imperatoris, et pa- 
tentissimis locis conrivatum , diserte addit auctor. 

super emiss. Fucini lacus] Tac. 12, 57. ,, quin et conyivium» 
elRuvio lacus appositum , magna fonnidine cunctos aftecit; qui* 
vis aquarum prorumpens proxima trahebat , convulsis ulteriori- 
bus, aut fragore et sonitu extenitis. " 

ad fulcra lectorum'] Aug. 64. in imo lecto» Qui vescertntur 
est : ita , ut — ' vesc, Egregia autem lectio plurium codd. , quara 
produxit Oudend. more veteri — sedentes vescenti , omisso qui. 
Ceterum v. , quae de more illo Lips. ad verba Tac. A. i3, 16. 
,, M08 habebatur, Frincipum iiberos cum ceteris idem «etatis 



68 C, SUETONII 

ConvivaeJ qiu prldie scyplium aureum surripuisse 
exisLimabal-ur, revocalo iii diem posterum, calicem 
fictilem apposuit. Dicitur etiam meditalus edictum, 
quo veniam claiet, Jlatum crepitumque ventris in, 
convivio emittendi ; quum , perlclitatura quendam 
prae pudore ex contiiieiitia, reperisset. [33] Cibi vi- 
nique quocunque et terapore et loco appetentissimus. 
Coi(Jioscens quondam in Augusti Foro , ictusque ni- 
dore prandii, quod in proxima Martis aede Saliis 
anparabatur, deserto tribunali , ascendit ad sacerdo- 
tes , unaque decubuit. Nec temere unquara triclinio 
abscessit, nisi distentus ac madens, et ut statim supi- 
no ac per somnum hianli pinna in os inderetur, ad 
exonerandum stomachum. Somni brevlssimi erat: 
(nam ante niediam noctem pJerumque evigilabut:) 
Ut tamen interdiu nonnunquam in jure dicendo ob- 
dormisceret, vixque ab advocatis, de industria vo- 
cem augentibus, excitaretur. Libidinis in feminas 
profusissimae, marium oranino expers. Aleam stu- 
diosissime lusit: de cujus arle librum quoque emisit: 
solilus etiam iii gestatione liidere, ita essedo alveoque 



nobilibus sedentes vesci, in adspectu propinquoruiti ; propiia eE 
parciore mensa. " 

Convipa/f\ T. Vinium fulsse, docet Plutarch. Galb. ic. qu£ 
de iUo : SiJirvwv irap» KAavSiu) Yy.oiiaaiqi iroTjjp/ov aQyv^^vv viJJsiXiro» 
ikBovTi V iv.aXeuffsv snsivca fjLv{hiv ap-yvf ovv , ikXx y.gQ<xiJi.st« -koivtx 
9rpo?(pipsiv 'Aai irapaTiSsvai tou( vT>)fgrjtf. Auctor etiam Tac» H. 
j, 48- jjServili probro respersns est, taiiqunm scyphnra aureum in 
convivio Glaudii furatns ; et Clandius postera die soli omnium 
Vinio lictilibns ministrari jussit, *' 

quod — Salris apparai)utur'\ Pontficum coenas valde opiparas 
plurimisque rebus favtas fuisse, patet ex Hviat. Od. a, 14, sg. cf. 
Macruif. 3, 9. 

eui^ilabut'^ V. ad Aug. 73. 

Aleain stud. lusit\ nnde Senec. Apocol. ,,lugete vosque in pri- 
jnis, qui concusso magna para^stis liicra fritiilo, " et al. 1. „ Pla- 
cuit novam poenam cxcot;iiari debere, iiistituendnm ilti laborcm 
irrifum, et alicijus cupiditads sppcieh suie iine et eflectii. Tum 
Aeacus jubet iiliim alea Jiidere pertuso fritiiJo " sequ. 



€ L A U D I «■ S. 69 

adaptalis," ne lusus confunderetur. [34] Saevum et 
sanguinarium natura fuisse , magnls minimis^^iue ap- 
paruit rebus. Torraenta quaestiouum poenasque par- 
ricidarum repraesentabat, exigebatque coram. Quum 
et spectare antitjui moris sup[)licium Tiburi concupis- 
set, et, deligatis ad palum noxiis, carnifex deesset, 
accitum ab Urbe vesperam usyue opperiri persevera- 
Tit. Quocunque gladiatorio manere, vel suo, vel 
alieno, etiara forte prolapsos jugulari jubtbat, ma- 
xime retiarios, ut exspirantium facies videret. Quum 
par quoddam mutuis ictibus concidisset , cuUeilos 
sibi parvulos ex utroque ferro in usum fieri sine mora 
jussit. Eestiariis meridianisque adeo delectabatur, ut 
et prima luce ad spectaculum descenderet , et meri- 
die , dimisso ad prandium populo, persederetj prae- 
lerque destinatos , etiam levi subitaque de causa, 
quosdam committeret^ de l'aI)rorum quoque ac mini- 
slrorum^ atque id genus numero, si automatura, vel 
pegma , vel quid tale aliud parum cessisset. luduxit 
et unum ex nomenculatoribus suis, sicut erat toga- 
lus. [35] Sed niliil aeque quam timidus ac diffidens 



poenasque parricidarum^ Sen-ic. de clement. i, 23. Neroni 
scribit : ,, Pater tuus plures intra quinquennium cuileo insuit, 
quam omnibus seculis insutos accepimus." 

anttijui moris supplictum'] v. J>.eion. 49- Domit. 11. 

Bcstiariis jtieridianisque] v. Buleiigcr. de venat. Circi C. 34« 
et Lips. Saturn. 2, 15. — Dio 60, 15. t« t£ yio aAA.«, y.ou tou; 
^i jjiktjov T^f Ssaf , irapi tov tcu iqiarov M«/fov, y.araKOirTO/^svsv; 
^S<(TT« iBioiqii. Persedit autem dimisso populo , ut laniatorum ad- 
epectu oculos adhuc pasceret. 

automatum, vel pegma] v. Bulenger. 1. c. cf. Calig. 26. 

sicut erat togatus'] Casaub. malebat to^atum. Utrumque 
piomiscue dicitur. v. ind. in ut. 

timidus ac diffidens'] Dio 60, 3. vQcq Ss v.ixi 5siXi'av i'X^'J * ^'^ 
jjf xoXX«y.<5 8nxX>)TTo/x8vo5 , 0'J5sv tiSv irpoj>)KovTwv sSieAoyi^sTO. ««< 
«•JtoC Kai tcCto TpojXa/jtpdvovrij , oJk l\iy_tsroi. y^xriioyi^o^vrQ. Kai 
iKsTvov TE 'yao £k(^o3olvts5, jJsKapiroCvTO , KaJ roii aXAo;; TOffovTOV 
Ssof iV£)3aXXov , k2;5' , ?v« ffi/XXaSiv elxw, ■jreXXof iTi Ssitvov iv TJ} 
•UTi^ ^/jt6f« uiro Tg Too KX«y&iou k«< uir' ayVwv ««Xsujusvoi, tov /as» 



70 «, S U E T O K l £ 

fuit. Primis imperii diebus, quamquam!, ut dixi- 
juus, jaclator civilitalis, neque convivia inire ausus 
est, nisi aut speculatores cum lanceis circuraslarent, 
militesque vice minisLrorum fungerentur: neque ae* 
grum queniquam visitavit, nisi expiorato prius cubi- 
cuio, cuicitisque et stragulis praetentatis et excussis; 
reliquo aulem tempore salulatoribus scrutatores sem- 
per apposuit, et quidem omnibus , et acerbissimos, 
Sero enim ac vixremisit, ne feminae praetextatiquo 
pueri et pueliae conlrectarentur _, et ne cujus comiti 
aut librario calamariae aut grapbiariae thecae adime- 
renlur. JMotu civili, quum eum Camillus, non du- 
bitans etiam circa bellum posse terreri, conlumeliosa 
et minaci et contumaci epistola cedere imperio ju!)e- 
ret, vitamque otiosam in privata re agerej dubita- 
"viL, adliibitis principibus viris , an obtemperaret, 
r36l Quasdara insidias teraere delatas adeo expavit, 
Xit deponere imperium tentaverit. Quodam, ut supra 
retiili, cum ferro circa sacrificantem se deprelienso, 
Senalum per praecones propere convocavit, lacri- 
jnisque et vociieratione miseratus est conditionem 
suam , cui nibil tuti usquam essetj ac diu publico 



tvf ««i '/.«T aXXo rt , Toe^itvTO, ■wpoj hs sne/vov; l<poiTMV. Td. c. j4» 
•TCTs KTroy.Tiivoii rtv» tSski^ffitav (o? rs Vt.oitaJcQitci x«i i) MsfffforAivt») 
e.,£!poj3oi/v «nwTov , n«K TOUTOu votvS' cffa spou/ovTO -TtOtilV, tittr^s^ 

flfPUTS, V. C. 57. 

Primis imperii diebu.i\ Dio 60, 5- ''ov t« ya^ Yiiov ci/tw; o(>i2v 
«iroXwXoTa , v.oti iruvSaivowevof T«v«f , oj; Kai PiXr/ovaj aaDTOu , "Tpos 
Tvjv «CJC'}'' "^''^ ei-JZi)i (t"]; fieuX^f 7rgopspX>jffSai , «'Jn iSaqCht, aXkoe 
ra TS akXa an^i^iug t^pvXtimro , nat irtxvrag roiig ■jcQo^isvrag 0/ yi»} 
ev5p«{ }cai yvva^-Aai £^svv«ff5«« iirotu , i^y^ ri i,tpihiov byweiv. «v t8 
Tp7{ ^vi^vlfaioif T«VTW5 T(var{ ffTp«T<uiT«{ ffiivovT«5 £'X*' *•*' roZra 
fxav a^ iy.sivcv Karahny^Stv , x«) htZ^o iti yiyvsrxi. t) ^k bv) sfSLva >) 
«(a ir«VTWV, ^tii Ot>iff7r«ff(avov SirauffaTO. V. Vespa». 12. Dc scru-^ 
tatQnbus V, euaiii Lips, a(i 2'ac, Ann, 11, 22. 

calam, aut graph. thecas\ v, Caes. 82, Calig. 28, 
TJotu cii^ili] V. supia i»d c. 1'. D 6>', .,. HXau5(05 Is riuii' 
l*tV iravv itarshitctv , wjTg k«( t^eXevT^J STo///wf 8X'<^ ''O^ Vtf «TOVJ 
«VTKJi 6K7T£iva< sequ. 



C L A U D I U S. yi 

abstinult. Messalinae quoqiie araorem flagrantissi- 

mura, non tam indignitate conturaeliarum, quaui 

periculi metu^ abjtcit, quum adullero Silio acquiii 

iraperium credidisset: quo tempore foedum in mo- 

dura trepidus ad castra coiifuijMt, niliil tota via, quam, 

essetne sibi salvum imperiura, requirens. [3^] NuUa 

adeo suspicio, nullus auct'>r tam levis exstitit, a quo 

non, mediocri scrupulo injeclo, ad cavendmn ulci- 

scendumque compelleretur. Uuus ex litigatoribus 

seducto in salutatione affirniavit, vidisse se per quie- 

tem , occidi eura a quodam : dein paulo post y quasi 

percussorera agnosceret, libellum tradentem adver* 

sarium suum demonstravit ; confesliraque is pro de- 

prelienso ad poenam raptus est. Pari modo oppr'-s- 

sum ferunt Appium Silanura: quera qunni jMessalina 

ct Narcissus conspirassent perdere^ divisis parlibus, 

alter ante lucera simiiis altonito patroni cubiculum 

irrupit, affirraans soraniasse se, vim ei ab Ajjpio il- 

latam : altera , in admirationem formata, sibi quoque 

eandem speciem aliquot jara noctibus obversai-i, rc- 

tulit. Nec raulto post ex composito irrumpere Ap* 



■periculi metii^ Apud Tac. ii, 31. intcr alia NaTcIssus cum 
nionet: „Ni propeie ngis , tcnet Urbem jnaritus. Tum (ita per- 
git scriptor) potissimum quemque amicorum vocat; primumque 
lei frumentariae praefectura , Turranium , post Lusinm Getam, 
praetorianis impositum, percunctatur. Quibns fatcntibus, cer- 
tatim ceteri circumstrepunt , iret in castra, firmaret praetorias 
cohortes , securitati ante, quam vindictao consuleret. Satis con- 
stat, eo pavore oftusum Claudium, ut identideur intenogarer, 
a.n ipse imperii potens , an Silius privatus esset. " 

pro deprehensp'] cb? av «'jToCpcupuj. 

.^pp. Silanuni] v. c. 2g. Messalinae ct Narcissi, quem j4p~ 
pianae caedis molitcrem vocat Tac. 11, 2g. , macliinas ita describit 
jyio 60, \l\. KOti (oy 'yap 8i'xc oyrs aX;)9$( oJrs ir<5«vov ri v.ar' a\i- 
Tou eJiriiv) ffivsTXacffEv ov«p e Nifniffffc^ tuf ffv5«TTc/xsvcv tov KAau- 
5iov uiro TOv SiXfltvou «UTOjfsipint i&cuv' K«i «•jTOf te suSyf uto r^y 
£«• iv T^ «uv^ 0( »t' cvti to ov«p uircTp#/ixo5 5<>)Y»(ff«T0 , xai /f Mgffff*. 
XiVK ira^aXAJSovffa E^sivwff^. %9i juav ^u-im^ ti, &vvirvi9U iroi^airwAEra. 
cf. similia Tac, 11, 4> 



72 C. SUETONII 

pius mmcialus, cui pridle, ad id temporls ut adessetjl 
praeceptum erat, quasi plaiie repraeseiitaretur so- 
mnii fides, arcessi s:alim ac mori jussus est. Nec 
dubitavit ])ostero die Claudius, ordiuem rei gestae 
perferre ad SenaiutUj ac libc-rto gratias agere, quod 
pro salute sua etiam dormiens excubaret. [38] irae 
atque. iracundiae conscius sibi, urrunu|ue excusavit 
edicio; distinxftque, poJIicitus aiferam quidem bre- 
vem et innoxiam, alteram non injustam fore. Ostien- 
sibus^ quia sibi subeunti Tiberim scaphas obviam noii 
miserint, graviler correptis, eaque cum invidia, ut, 
in ordinem se coactum^ conscriberet, repenle, tan- 
tura non satisfacientis modo , veniam dedit. Quos- 
dam, in publico parum tempestive adeuntes , manu 
sua repulit. Item scribam quaestorium, itemque prae- 
tura funclum Senatorem , inaudilos et innoxios rele- 
gavit: quod ille adversus privatum se intemperan- 
tius alfuisset; iiic in aedilitate inquilinos praediorum 



utrumque] Subjungltur neulrum duobus ferrininis cx fre» 
«[uentissimo Graecoium Latinoriunque usu. v. Eurm. ct Ou- 
dend, Codices tamen nonnuUi, in iiis Meium., utranitjue ex cor» 
reciione. 

alteram qu. brepem] iracundiam. 

in ordinem se coacluvi\ v. ind. et Glossar. Livian. in ordo «t 
cogcre, Ex sequ. conscriberet patet , codicillis s. literis correptos 
fuisse Ostienses, et possis explicare conscribere per simul scribere, 
adscribere , e-oyy^i(i)ia pro vQOiyqaipitv , unde al. e glossa adscri" 
beret , Burm. conjicit adjiceret v. objicerct. Sed oninino amat 
uti scriptor liis compositis pro simplicibus, ueglecta coniposi'» 
ticnis natura, quod in Graecis fiequentissinium. Id docet index 
in concerlure , condorintre , conquie&cere , conqueri , consalutare, 
consauciare , contrucidare aliisque. 

satisjacienii.s] h. e. excusantis. v. ad Caes. 73. Id ipsum per 
literas fecisse videtuv. In codd. et edd. haec verba miscre sunt 
corrupta et trausjecta. v. Burm. et Oudend, 

praed:orum\ Nescio, cur «r^flna tantum intelligantj cum ex 
lusiici$ etiam opsonia venalia afterre poiuissent inquilini , quam» 
quani illa ut propiora raagis huc pertincnt Ceterum huc iiiiUo 
modo referenda divisio praediorum in urbana et lustica, quam 



C 1. A U D 1 u s. ^3 

suorura , coiilra vetitum cocla vendentes, multas- 
set , villicunjque inlervenienlem flagellasset. Qua 
de causa ttiam coerciiiouem propinuium Aedilihus 
ademit. Ac ne slultitiam quidem suam reticuit, si- 
Hiulatamque a se ex industria sub Cajo , quod aliter 
evasurus perventurusque ad susceptam stalionem noii 
fuerit, quibusdam oi'atiunculis testatus est. Jsec ta- 
men persuasit; quum inlra breve tempus liber edi- 
tus sit, cui index erat fjLoo^ooy iTTecvoiaruais' argu- 



ex usu, vel voluptati , vel necessitati inserviente, faciunt lCti, 
de qua v. Heinecc Ant. 11. 2, 3> *• 

contra vetituni\ sc. edicto Aedilicio. v. Tiber. 34. Sed Clau« 
dius ipse edicro ciboium luxuriam coliibierat, auctore Dione 
60, 6. T« TS v.oir»)Xs7« , s; a. ffwiivTi( s-rivov , naTsAuca, y.oii xpo{" 
STot^s /JivjTs vi^ioif iroD g(p5ov, /jt>)5' v6wp Siqfiiv iriTf«ffx8" 
cSoii' v.al Ttva^ giri Tourw Kaj ■mtSaQyyjaavTag inikaffsv. Postea sub 
Nerone inierdictum , ,, ne quid in popinis cocti praeter legumina 
aut oicTa veniret, quum antea nullun» non opsonii genus piopo- 
neretur" uti Noster Neron. 16. ,nnde patet, priora edicta liaud 
nimis servata iuisse in Urbe luxuriae plena. Denuo Vespasianus 
0'jh's iv Toli Ka(T/)AS(0<; i^$GV 71 'jrXjjv offirf iwv "TrnrQxeyiaffSixi 6irsrf£T£, 
auctore Xiphil. 66, 10. 

simulatam a se ex indUstria'^ Dio 5g, 23. noi) tov Tikauhtov 
eiirsy.TiiviTf iv (0 Tiiog^, it /u>) viaTg$)f cvvjfftv oivrov , t« /asv ryj (pjffst, 
T« h's y.ai in irQOVoiag ircX.Xvjv vaiSaiav irpofireiou/wiEvou. ld.6o, 2. 
dTi ya^ iM. vaiiwv sv t£ voffjjXsia k«/ iv (po^v} vokA^Z TQa(Jpiig , y.xi 
iia tovto £ ir ) ir^k slov T>jf aXijSsiaf iVi^S i i av Tpojirot»)- 
C a fxiv og (oxsp xou k«i oiIto; sv t^ pouA^ w/jioXoYJjfffv) k. t. X. 
Scilicet magni Bruti exemplura se imitatum ferebat stultus liomo, 
tantum diversus ab illo , quanrum Imperatorum terapoia a cruda 
Romanorum libertate. 

ad sunceptam siationem] li. e. imperiuju jam susceptum , quo 
tempore orarionem habebat. 

Nec tamen persuasit ; quum^ Ita locum restituit I. F. Gronov. 
Plerique libri et edd. 7iec ante persuasit , quam , Memm. nec ta~ 
men ante persaasit , quum. Nimirum corrupto quum, ut saepis- 
sime, in quam, in praecedentibus ante necessarium duxere libra» 
rii, atque ita periit /a/ncw. Ceterum vulfifatam falsam esse , do« 
cet etiam sequens edilus stt, Si praecederet quam, sequi deberetj 
cditus esset v. ederelur. Nunc quam scriptoris argumentiim in« 
fert, quo, non persuasisse Claudium, lectorem edoccat. 

STavaeTftffis] Jta ]\leram. et optimi quique pro vulg. «Jvk- 



^4 <;. S U E T O N I I 

mentuin autem, stuUitiam neminem fingere. [^q] In- 
ter cetera in eo mirati sunt horaines et ohiivionem 
el inconsideriuiiiam, vel, ut Graece dicam , fASTeoo" 
plccv et «73Afc\|;/ccv. Occisu Mes.suliiia, paalo po.st, 
quam in triclinio clecubuitj cur domina non venirety 
rec[uisivit. Mullos ex iis , quos capite daranaverat, 
postero statim die et in convivium, et ad alcae lusum 
admoneri Jus.sit: et , quasi morarentur, ut soranicu- 
losos per nuncium increpuit. Ducturus contra ias 



«fToiffig, et post alios reddidit Oudendorp. — Mox Casaub. sua» 
det : stultitiam stultuin nem. Jingere , probatque Bremius. Ilaud 
iiecessarium videtur. Dicebat libelli auctor, vere stultum esse 
oportere , qui tanta veritate stultitiam prodat ; alias enim satis 
juulta sanae nientis indicia in ipsa simulatione apparere. Ita sal« 
tem in Bruto aiiisque genuina indolcs non prorsus latuit. 

/jtsTSuupiav] Haec respondet Lat. oblivioni , ut «pXs-4'iat incon- 
sidsrantiae. lUa est Germ. Geistesabwesenheit ; /agTlwpof enim, 
qui vel oblivione , vel spe, vel ullo affectu suspensus abreptus* 
que sui et rerum suarum obliviscitur, ut Claudium eorum, quae 
proxime acciderant , immcmorcm reddidit non aftectus aliquis, 
sed inhaerens aninio torpor et stultitia. Inconsidcrantia est co- 
rum , quae conveniunt tempori vcl loco. Obliuionis sunt cxempla 
tisque ad increpuit , inde inconsiderantiae. 

Occisa Messalina] Paulo aliter Tac. ii, 53. sed non majore 
Claudii laude: ,,]Suiiciatum Claudio epulanti , perisse Messali- 
nam , non distincto, sua an aliena manu. nec ille quaesivit, po- 
poBcitque poculum et solita convivio celebravit. Ne secutis qui- 
dem diebus odii, gaudii, irae, tristitiae, uiiius doniquc humani 
affectus signa dedit, non, cum laetantes accusatorcs aspiceret, 
non, cum ftlios raoeientes. " Haec vera torpvris s, aviKicBt)aiocq, 
jion Stoicae, scd qualis vilissimis hominibus vel in patriae cala- 
luitate esse solet, dcscriptio. De dondnae vocabulo, h. e. herae, 
quod ad amicas vel uxores transferri coepit a viris aevo molli 
«t ciieminato, (unde Ital. donna, Gall. dame,') quum proprie servit 
tantum usurparetur, h, 1. dicere non attinet. 

Mullos -~ jussit'^ Dio bo, 14. iroA.X(xvii5 i^oivivoilMg inv\aytig, 
ViCU vtaXeUffor; Tivi SK tcD T«()«yf.)5/xa iriqihi^vq dnokitySai , irrurot 
ovtv87Ktuv vta/ av«Cpeov>)ffaf , exs^vjrst t£«'Jtcv, Ka< [xaSwv to -yayo^ 
vij , sAuirfcjTo T8 >t«i iJLf.TsyiviMavitv. Ceterum recepi et convii^iuim 
pro; concdium , et adnwneri h. e. per servum invitari, pro ; ad^ 
vwveri, quod quamvis Latinitas ferat, res non fert, quum vivi 
t»»tuiu ^dmoyni ^ueanu 



€ L A U D 1 U 5. 75 

Agrippinam uxorem_, non cessavit omni 'oralion& 
filiam , et alumnam ^ et in gremio suo natam atque 
educaiam praedicare. Asciturus in nomen fauiiliae 
suae ^Neronera , quasi parum reprehenderetur , quod 
adullo jam lilio privignura adopLaret, identideni di- 
vulgavit, neminem unquam per adujjlionemfamiUae 
Claudiae inserlum. ['^ol Sermoiiis vero rerumujue 
tantam saepe negligeutiam ostendit, ut nec quis, nec 
inter quos , quove tempore ac loco verha laceret, 
scire aut cogitare existimaretur. Quum de laniis ac 
vinariis ageretur , exclamavit in Curia : Hogo vos, 
quis potest sine ojjula vipere? descripsitque ahun- 
dantiam veterum tahernarum, unde solitus esset vi- 
num olim et ipse petere. De Quaestore quodara can- 
didato inter causas suffragationis suae posuit, quod 
pater ejus frigidam aegro sioi tempestive dedisset. 
Inducta teste in Senatu, Haec , inquit, matris meae 
liberta et ornatrix fuit: sed me patronum semper 
existimavit. Uoc ideo dixi y quod quidam sunt ad- 
huc in domo mea^ qui me patronum non putant. 
Sed et pro trihunali, Ostiensihus quiddam puhlice 
orantihus, q^uum excanduisset_, ISihiL hahere se ^ vo- 
ciieratus est, quare eos demereatur: si quem alium^ 
et se Liberum esse. JSam illa ejus quotidiana , et 



iion cessauit'] In hac orationc, ut in sequenti, adoptioni Ne- 
ronis praemissa, conspicua est inconsiderantia toD xaSvjxovTo; n«< 
TplirovTo?. Nam , quae ad commendanda consilia sua dicebat, 
dissuadere potius omittique ea jubere debebant. 

nec quis^ Valde placet cnniectura Miilleri : nec quos sc. ser» 
rnones, ut referatur ad Ciaudium. Confirmat eam lectio cod. vel 
inter quos. 

De Quaestore quod. candidato'] sc. praeturae vel alius muncris, 
ut recte defendunt Oudend. et Wolf. — Beroaldi correctionem : 
X)e quaesturae quod. cand. post alios adoptavit Ernest. 

non putantl Indigitat libertos suos ; igitur in re certo affir" 
mata de certis personis unice v.^let indicativus. Idem dicit VVolf., 
qui voc. quidam urget contra Ernesiium, regulis nonnunquam 
tliligentius inhaerentem , quam rei naturae, 

si quem ahum — lib, esse] ConfimJebat pro tribunali liber" 



^G C. SUETONII 

plane omnium liorarum et niomentorum erant,' 
Quid? ego tihi Tlieogonius videor? et, KuKst, y.ot.t 
uri Blyyoivs' maltaijue talia, etiijm ptivatis defovmia, 
nedum Principi, neque infacundo, neque indocto, 
immo eliara pertitiaciter iiberalibus studiis dedito. 
[4»] Historiani in adolescentia, hortante T. Livio, 
Sulpicio vero TJavo etiam adjuvante, scribere aggres- 
sus est. Et quum primura Irequenti auditorio com- 
inlsisset, aegre perlegit, refrigeratus saepe a seniel- 
ipso. Nam quum initio recitationis, defractis com- 
pluribus subseiliis obesitate cujusdam, ri.«us exortus 
csset* ne sedato quidem tumultu temperare potuit, 
(juin ex intervailo subinde facti reminisceretur, ca- 
chinnosque revocaret. In principatu quoque et scri« 
psit plurimura, et assidue i-ecitavit per lectorem, 
Inilium autem sumsit historiae post caedem Cacsari» 



tatera hominis privati, tiibuendl vel negandi aliquid, cum di« 
gnitate Piincipis, qui ex jure et merito , ponderatisque adeo ra« 
tionibus statuere debet. lloc non cepit Burmannus. 

T/ieogoniu.-!] Adi Burni. editionem. Et ipse stultum Lomi- 
nem intelligo , cujus nomen in proverbium abierat, quod nuno 
ignoramus. In mcnteni mihi venit levis conjectura, cui nihil 
tribus: Ttuiyivtoq pro Tsi*>y.-)/y)i s.Ty)yevi)i:, cui responderent se- 
quentia: XtxAit, k«< fxvj Siyyixvs, h. e. r.ttione et verbis mecum 
pugnandum , non manibus, ut cum iliis Terrae filiis. Sed prae- 
ter formam vocis repugnat etiam medii/m et, quod diversum 
ejus dictum significat. 

T. Livio] Al. Lucio Lipio , quem magni liistorici filiura in- 
telligunt. Ita habet ed. Casaub. a. 1611. et notatum ad marg. ed. 
Plantin. a. »5(j6., quam mihi commodavit Cel. Miillerus, v. Fos- 
sitis de hisior. Lat. — Ego in patre acquiesco. Ceterum Claudii 
Caesaris historias memorat Plin. x2, 17. (39.) — iiulpicium Flavuin 
omnes ignorant. 

commiiinsef] h. e. in virorum doctorum certamine praelegero • 
coepisset. v. ad Aug. 89. Refrigerat autem se ipsum, qui sua 
culpa committit, ut frigides. minori cum studio audiatur. 

complunbus subselltis'] Bnrm. conjecit compagibus subselliu 
Sed plura subsellia conjuncta esse poterant, ut unius casua reli- 
c^ua traii.eret. 



CLAUDIUS. 



77 



Dictatoris. Sed et Iransiit ad inferiora terapora, coe-' 
pitque a pace civili ; quuai sentiret, neqne liliere, 
neque vere, sibi de superioribus tradendl potesta- 
tem relictam , correptui? saepe et a matre et ab avia. 
Prioris materiae duo volumiua , posterioris nnum et 
quadragiuta reliquit. Coraposuit et De vita sua octo 
volumina, magis inepte, quam ineleganter: item 
Ciceronis defensionem aduersus ^sinii Galli lihros^ 
satis eruditara. Novas etiam commentus est literas 
tres, ac numero veterum, quasi maxirae necessarias, 
addidit : de quarum ratione quum privatus adliuc 
volumen edidisset, mox Princeps non difficulter ob- 
tinuitj ut in usu quoque promiscuo essent. Exstat 
talis scriptura in plerisque libris, actis diurnis^ titu- 
lisque operum. [4'^] Nec minore cura Graeca studia 
secutus est, amorem praestantiamque linguae occa- 
sione omni professus. Cuidam barbaro, Graece et 
Latine disserenti, Quum utroque , inquit, sennone 
nostro sis paratus. Et in commendanda Patribus con- 
scriptis Achaja, gratam sihi provinciam ^ ait, co77Z- 
munium studiotum commercio. Ac saepe in Senatu 



Sed et] Miiller. deleri jubet sed, et antea comma poni pra 
puncto. 

magis inepte , qiiam ineleganfer] Tnepte ad argumentum , in- 
eleganter ad orationem s. stilum spectat. 

literas tres] v. Lips. et alios intexpreres ad Tac. A. li, i4» 
,,Ac novas literarum formas addidit vulgavitquo, comperto, 
Graecam quoque literaturam non simul coeptam absolutamque. — 
Nobis quoque paucae primum fuere ; deinde additae sunt. Quo 
exemplo Claudius tres literas adjecit, quae usui, iniperitante eo, 
post obiiteratae, adspiciimtur etiam nunc in aeie publicantiis plc- 
biscitis perFora acTempla tixo." cf. interpretes ad n. 1. et, quem 
Wolf. citavit , Taylor ad Marro. Sandvic. p. 47. Postea unice vera 
videtur emendatio ; actis diurnis , quam recepi pro ac diurnis» 
Orta vulg. ex act. 

paratus] Optime ita Memm, aliique. Vulg. pcritus, quod 
incassuni defendit Burm. Vis autem sententiae est in nostro, 
quodClaudius Giaecum sermonem suo patrioque compavat, aeque 
nostrum dicens. Temere omittitur a nonnullis. 



7 8 e. S U E T O N I I 

legatis perpetua oratione respondit. Multum ver» 
pro trihuuali etiam Homr-ricis locutus est versibus. 
<^'uoiies (juitlem hoslem vel insidialorem ullus esset, 
€Xcubitori Tribuno , signum de more poscenti, non 
teiuere aliud dedit, quam 

"Av^^' sTTUfAvvccaSoci } 0T6 ris Tiqorsqos ^ocKsTt^Vi;!' 
DfUi^ue eL Grciecas scripsit historias, Tup^^jv/jco^v 
XX, Koc^^x^^^cviocAoov Vill. Quarum causa veteri 
Alexaudiiae Museo alterum addiium ex ipsius no- 
Jnine; in.stitutumi|ue, ut quotannis in allero Tv§^y\' 
liKoov libri , iu aJtero Ka^^JJocv/a/car^ diebus statutis, 
Telut in auditorio, reciiarenlur to(i a singulis per 
vices. [^13] Sub exitu vitae, signa quaedam, nec ob- 
scura , poeuitentis et de malrimonio Agrippinae, de- 
que Neronis adoplione, dederat. Siquidem, com- 
meuioraiilibus libertis, ac laudantibus cognitionem, 
qua pridie quandam adulterii ream condemnaverat, 
sibi quoque in Jatis esse j jactavit^ omnia impudicay 



excub/ton"] qui praeerat coliorti excubias »genti. Dio 6o, i6. 
post descriptas crndeles de Camilli coiigpiratione quaestioncg: 
KXau^/of hi •VTo» irov irpoj t>)v rifxiu^iav t>)V n snsivuiv *tflri t>)V twW 
oA/udv e^x*''' » *?''■* •**' ffuv^>)/<« Toij arqtiTiiMTeiii to «Vof toDto ffuve- 
Jtuij Stbova/, oTt XP*J 

'AvSp' ax«/jtuv«cr5«i , on tjj irpoTapof jfaAsTijvij. 
Kfti akkiK ht iroAAai ««/ t(io; iy.iivovq xa/ ■Jrpo? t>)v 3euX^v rotevTO' 
Tpexa EAA>)v/ffT/ -n-apstJDSs^yyiTO " t«<T£ xa/ yekvirx ira^i toTj 6'jvfli- 
/xsvo/f iijT/v a «UTuJv ffuva/vai ovpXio^ncivsiv. Versus desumtus ex 
Jlomer. Odyss. x, 72. et (p, i53. ex quibus locis, ut ex Dione, 
edidi x*^*'"^*)^';? P^° xaXsxa/vvj. Namque illud significant codd., 
qui mixta fo.ma dant ^aXsT>)aivyj. 

Sub exitu vitae — d.d.^rutj Diu Go, 3'}* ^^ KXauBio;, Tc7f 
tjxo T>J5 A-ypiirw/vvjf E^w/xtvoi; , wv yt yi<xi vj(tS«v£to >)S>) , ax^^o/xsvof, 
xai Tov u;6v avTcu tov BfSTTaviKOV stk^vjtouv (£$ clpifaX/xcuv o.vtm 
txlr^hei Uir' £>t£i'v>){ To TOAka yiyvofxivov , Ntpwvi , cJa Tty s«i^t>); 
TaiSi tx TtD TrpoTijioi' av6(jog oJt^j^ Aouiriov , iravTa Tpoirov iripi- 
«eiou/xiv>){ t6 npoToj) oy.'. yjveyv.i t6 "yi-yvi/xsvov , aXX' iy.tivyfv re k«- 
TaXI^irai nai tcv liov 5ia6oxev T>}f «?X^? avobit^at ira^iantvoii^STO. 

fiibi qu, in juiis ev.ve] Tac. A. i2, 64- >> i>ed in praecipuo pa» 
•voxe Agrippiua, vocena Ciaudii, quam icmulentus jccerat, fa~ 



C L A U D I U 3. 



79 



sed non imjpunita matrimonia. Et suhinde obvium 
sibij Britannicum ariius coraplexus, hortatus est, ut 
cresceret j rationemque a se omnium factorum ac- 
ciperet y Graeca insuper voce prosecutus, o tpo^" 
cccsiicocl locasTOCi. Quuraque impubi teneroque ad- 
huc , quando statura permitteret, togam dare de- 
stinasset, adjecit: ut tandem populus Homanus 
verum Caesarem haheat. [44j Non multoque post 
testamentum etiaxn conscripsit, ac signis omni- 
um magisli'atuum obsignavit. Prius igitur, quam 
ultra progrederetur j praeventus est ab Agrippiua, 
quara praeter haec conscienlia quoque, nec minus 
delatores multorum criminum arguebant. Et veneno 
quidem occisum convenit: ubi autem, et per quem 



tale sibif ut conjugum flagitia ferret, dein puniret, mctutni, agera 
et celeiare statuit, perdita prius Domitia Lepida. " 

Britannicum — complexus'] Tac. c. 65. jj Haec atque talia 
dictitans > amplccti Britannicum ; robur aetatis guam maturri- 
mum precari ; modo ad Deos , modo ad ipsum tendere manus, 
adolesecretj patris inimicos dcpelieret, matris etiam interfectores 
ulcisceretur. '* 

TpoKTaif K«< ««fftT«<] Hoc oraculum Telepho olim datum 
n. 1. restituit e codd. Petr. Victorius Var. Lect. 24, 14. Favet cor- 
Tupta lectio Mcmmiani: TpiGffaf viiaircxi , ex qua GronoTius, 
amans sua dare, conjecit r^Jjcag omiatTixt. Non accedit ad liu» 
}us dicti vim vulgata ; «pws 0' tTrti-ysraj. 

verum Caesarem^ Xiphilin. 61, i. yvi^aiog yoiQ rev YiXaxjhieo 
iralf siri(p\j-^it , y.»i ryj rov awfxarog ay-t^''^ >ta« vnsQ TOV Tav »twV 
«pi^/Jiov -^vBu. V. ibi Fabric. et suprae ad c. 27. 

Non multoquej Miiller. suadet non multo itaque. 

conscientia'\ Cod., collatus ad marg. Plant. , conscia li. e. 
quorum sibi conscia erat Agrippina; durissime. Mngis placst in 
«equentibus urgebant se ad facinus maturandum , quod ex aliis 
jiotavit Miiller. pro ar^uebant. 

veneno quidem occisum] Tac. i2, 66 et Gj, ,,Deligitur artifex 
lalium, vocabulo Locusta, nuper veneficii damnata, et diu inter 
instrumenta regni liabita. Ejus mulieris' ingenio paratum virus, 
cojus minister c spadonibus fuit Halotus, inferre epulas et explo- 
Tare gustu solitus. Adeoque cuncta mox pernotneTC, ut tempo- 
rura iilorum scriptores prodiderint, infusum delectabiii cibo 



8o C. S U E T O N I I 

dato, discrepat. Quldam tradunt, epulaiitl in arce 
cum sacirdoLil)us, per Halotum spadonem pratgu- 
stSitorem ; alii, domestif o couvivto, per ipsam Agrip- 
piiian), (juae holetum inedicatum avidissimo ciborum 
laiiuiu ohtulerat. Eliam de subset^ueiiLibus diveisa 
fuuja est. Mulli statmi , hausto veneno', obarutuisse 
ajuJit, excruciuluni>^ue doloribus nocte tota, defecisse 
pj ; pe iucem. Nonnulii inter initia consopitum, de- 
inde cibo atfluente evomuisse omuia , repetitumque 
toxiro, iucerlum, puliiae addito , quum velut ex- 
liaustum retici cibo oporteret, an imiijisso per cly- 
sterem , ut quasi abuudantia laboranti etiam lioc ge- 
liere egestionis subv« nir<tur. [45] Mors ejus celata 
€st, donec circa successorem omnia ordinarentur. 
Itaque et quasi pro aegro adhuc vota suscepta sunt, 
et inducti per simulationem comoedi, qui velut desi- 



boletorum vencnum, nec rim medicaminis statim intellcctam, 
spcoidiane Claiidii an vinolentia; simul soluta alvus subvenisse 
videbatur, Igitur extenita Agrip^jina, et, quando uhima time- 
bantur, specia praesentium inridia , provisam jam sibi Xeno- 
phoitti^ medici conscientiam adliibet. llle, tanquam nisus evo» 
xnentis adjuvaret, pinnam , rapido veneno iliitam , faucibus ejus 
deniisisse criditur, liaud ignartis, summa tcelera incipi cum pe- 
liculo , pei agi cum praemio. " Dio 60, 34. ^uaSci/ffix h'& ravr» >) 
*A7poririva s(f)o(3>)S>) , vtai aUTOV ic^OKairoika^ilv (pap//avtw ^5«X>)<rgy. 
tl; is sneivof ouhsv viro tov ojvov > ov iroAiv isi xot£ stivs , y.»i liiri 
T^; uXkif( hiairv)( , vj Tpt; tJJuAax^v ff$)alv •( «UTOv.paTopsf yi^Mvron, 
»caKotff5a< ijbuvaTO, AoiiViouffTav t<v« 4)ap/!/avtiOa *rip/pe>)Tov i^.trt- 
'»rs//yaTO , xa) yja^/jtay.ov ri aCpuKTOV irpovtaTaffnEuaffaca , sf T(va TiJuv 
ytakovfjitvviv /vf^wvjTwv ivipnnks. nct] avrvj fxsv tvt tcuv aA.AwV >j(tS<8V, 
(y.tivov ba tx toC ro (Oaqfxav.ov iyavroc '^viai 'yap /A.ByKTro; y.oit nakki- 
ero >)v) (payttv tiroivjfre. na/ o f^tv , oi/TWf tiri^ovkt\;^iti , «n //av tou 
eviJ.iroffiov , uji Kai uxspKopvj; //'5>); ff(f)o5(>« wv, «5sxe/-c/e-5>) (oTaj 
•Kov v.a/ akkcrt ■Kokkay.ig i-y^V^"*'') ''% ^^ vuktoj oi3o£v oi,t scirely 
etT ay.ov(7at Suvvji/s/?, //ST>)AAa^g. De prae^ustaturibus v. Lips. 
aid 2'ac. 1. c. 

Mors ejus ctlata est'] * Tac. c. 68« » Vocabatur interim Sena- 
tus, votaque pro incolumitate Priucipis Consules et Sacerdotes 
m.jicupabant, «juum ani e. a mis vestibus ei. fonientis obtegere- 
tur, dum les firmando Neronis imp eiio compoxmntur sequ. " 



C L A U D I U S, 8i 

derantem oblectareiit. Excessit tertio Tdus Ortobris, 
Asinio Marcelio, Acilio Aviolti, Consuiibu.s, .|uarto 
et sexagesimo aetritis , i/nperii quailodetnno anuo • 
fnneratusque est sollemni Principum pv>tnpa, et iu 
numerum Deorura relatus, Qr.em hoiitvrom , a iNe- 
rone destitutuiu abolitumque, recepit mox per Ve- 
spasianura. [46j Praesagia mortis cjus ];raecipua 
fuerunt: exortus crinitae st(llae, :|uam cometen vo- 
cant : iactum^ue de coeio mormmetilum Drusi patris j 
€t i^uod eodem anuo ex oraniura magislratuum geu«-re 
plerique mortem obieraut. Sed uec ipse Jguorasse, 



tertio td. Oc/.] A. U. So'- Con?entiunt Bw 1. c. /u8T>)>.>.a?g 
ry TpiVy KaJ SsnaTvj TeC 'OKTwSfiOU, ^ijffa^ s^vjkovtji Ma) rqia. st>j, 
«'jTapx.*)"'*? ^^ ^"^^ feistei ic«i Tfia, x«< /<^v«s inTtg, xa< i^/xagaf eiKO- 
CiV , et Seneca 1. c. cf. Casaub. ad h. 1. 

funeratusque est^ Tac. i2. fin. ,, Coelestesque honore? Clau- 
dlo deceinuutur, et funeris soUemne, perinde ac D. Au^usto, 
celebratur, aemulante Agrippina proaviae Liviae magnificeniihm. 
Testamentum tamen haud recitatum, ne antepositus fiiio fivi- 
gnus injujia et invidia aninios vulgi turbaret." Dio c ;>.^. st-^ys 
ii Kfti Ti)i Ta$;>); K«i Tcuv «X/iwi/ , o7i*v o ^-vyovtrroi. 'AypixTiva ha 
xai Ni-pwv irtvSsTv xpogsToioCvTO , ov «Tsvtrsvsiffav , it; t£ t6» 
cJfavov eiVY)yixyov , ov sk toC ffi/yuTroffiOU l^opa&>jv i^cvyjvej^iffav. v. 
Iseron. c. 9. 

p r VespasianuTn] v. Vespas, c. g. 

Pra-^sagia mvrtis'] Dic c. 35 Jf roZzo Vs iery^^ Ko,u^T>)f, 
liri irAsiffTev cl^Sa/f, Kai ^ Nj/gv.di? i^ «i/xaTui&jjL , 6 ts «tkvjxtoi; ^ 
J5 tj: 5ofi<(^opiK« ayifjiiix i/jiiriauiv , viai i^ a-^Tifxarcc toC vacu tcu 
^io? Toy Ninaiou avcis'?» to t8 ff/xi^vof t6 £V tw ffrpaToirsSaj 
evCTQaiipiv , Kai ori £$ airaffwv Tuiv a^^ouv €('; aij)' iAavryjg st£- 
Aeut>j<tev, 6 50^8 ffyiixvjVKi. Tuc. 12, 64. ,, AI Asiuio , M'. Acilio 
CsB. rautationem rerum in deterius portmdi , coguirum cst 
crebris prodigiis. Signa ac tentoria militum igne coelesci ar- 
sere. Fastigio Capitolii examen apum insedit. Biformes ho- 
minum partus , et suis tetura editum , cui accipiirum ungues 
inessent. Numerabatur inter ostenta deminutus omnium raagi- 
stratuura numeius, (^uaestore, Aedili , Tribuno ac Praetore et 
Consule , paucos iiura naenses, defunctis. '* 

Tom. lU 6 



82 e. SUETONII 

aut dissimulasse ultiraa vitae suae tempora videtur, 
sliquot quidem argumentis. Nam et quum Consules 
designaret, neminem ultra mensem, quo obiit, de- 
signavit: et in Senatu, cui novissime intei"fuit, mul* 
tum ad concordiam liberos suos cohortatus , utrius- 
que aelatem suppliciter Patribus commendavit. Et 
in ultima cognitione pro ti-ibunali, accessisse se ad 
jinem mortalitatis ^ quamquam abominantibus, qui 
audiebant, semel atque iterura pronunciavit. 



83 



NERO CLAUDIUS 

C A E S A R. 



[1] JLjX gente DOMITIA duae famlliae claruerunt, 
CALvlJSORUiM, et AENOBARBORUM. Aeno- 
barbi auctorem originis , itemtjue cognoniini.s, ha- 
l)eut L. Doraitium; cui rure quondam revertenti ju- 
venes gemini augustiore forma ex occursu iniperasse 
tradUntur, nunciaret Senalui ac populo victoiiara, 
de qua incertum adliuc <rrat: alque in lidem maj»-ta- 
lis adeo permulsisse malas, ut e nfgro rutilura aeri- 
q;u«i assirailem capillum reddfcrent. Quod insi^no 
mansit et in posteris ejus, ac magjia pars rulilu barba 
fueruut. Functi autem consulatibus septem , triura- 



juveiifif! gtmini] rjioscuri. Pluiarch. Aemil. 2'. jjv Sg //«VMy 
•Pw/aoi7o« TocpMuviou? /xara AjiTi'vtcv sViOTpciTSOC-avTJtf snxvjiTav, «u- 
Toiyyi>.ot ijDpflt^ovTti; cvvtSijffov a-ao Tot (jTqtxroZ yatKpov vcri^ov liv&pgc 
5v'9 xaXot Mo/ fxty^Xoi ' toutcl? hv.ikjoim sivai A/o^novosiif. S' £vti;« 
j^tuv vgv.rog avrol; v.«t dyopav irf t^? Kfv)v,jc <*v«-4/ux°''0'' '''SUf ?ir- 

TODf (bflWTi TOAAU) ITEOI^^jS/^SVOl^f , i5ay/x»<^8 TOV TgpJ T^J VjV.>ji; Ao" 

«yov. €(V 0« //sv giriNl/aCffdi/ XgvovTax t^.' UT>)v>)f ftuVou Ta?v j^sporiii 
KT^ilx» fjinhijjvrif i) t>' su5uf ex iJLsKaiviiif rptxoi; £'? iru^i^av /ust«- 
PftX.oCca, tw /xgv Xo^w ■xiirriv , tuj 6 <»v3pi Tapatfj^grv £TjV.X>jcrgv tsw 
A'<vcp«f>pov , cTgp gffT/v )faAi«0TU)7wv ct. Coiiolau. 3. Deo/ijs. Ar« 
cliacol. f/, 13. V. et Ctcer. de nat. O. 2, 2 al. 

capilluiii] Barm. iniuria conigit ptlum. v. Oudend. 

consulatibus sepfem] l elL 2, lo. ,, Eodem trnctu teinporum 
et Domitii tx Arvernis, et Fabii ex Allobrogibus rictoria fuit 
nobiiis. Fabio, Paulli nepoti, ex vicloria cciinomen Allobro- 
gico inditura, Notetur Domitiae familiae peculiaris quaedam, 



S4 C. S U E T O N 1 I 

plio, censuraque duplici, et inter patricios allecti,' 
perseverarunl omnes in eodem cognomine. Ac n0 
praenoraina quidem ulla , praeterquam Cnei et Lu- 
clij usurparunt; eaque ipsa notabili varietate, modo 
conlinuaiiles ununiquodque per trinas personas , mo- 
do alternantes per singulas. JNam primum secundum- 
otie ac tertium Aenobarborum Lucios; sequentes rur- 
su3 tres ex ordine Cneos accepimus ; reliquos nonmsi 
vieissira , tilm Lucios , tum Cneos. Plures e familia 
cognosci referre arbitror, quo facilius ajDpareat ita 
degenerasse a suorum virtutibusNero, ut tamen vitia 
cujusque, quasi tradita et ingenita, retulerit. {aj Ut 
igilur paulo altius repetam, atavus ejus Cn. Domitius 
in tribuuatu pontificibus ofiensior, quod aliura, quam 
se , in patris sui locura cooptassent, jus sacerdotum 
subrogandorum a collegiis ad populum transLulit : at 



et ut clavissima , ita artata numero felicitas. Sepfem ante hunC 
nobilissimae simplicitatis juvenem , Cn. Douiitium , fuere, sin« 
gulis ouuiiuo paitutibus geniti, sed omnes ad consulatum saccr» 
dotiaque» aci triumj^lii autem paene omnes pervenerunt insignia,'* 
ubi ore nimis pieno locutum Patereulum, interpretes dudum 
monuere. 

triumpho'] Interpunxi post lianc vocem , ne referas ad </«- 
plici cum Ernestio , qni Cn. Aenobarbi de Allobrogibus, et Cal- 
vinj de Hispanis intelligit triumplios. Sed de Aenobarbis tan» 
tum lo^uitur auctor, unum adeo memorans triunipbum de AUo- 
brogibus et Arvernis Cn. Aenobarbi, Consulis a. U. 633. cum C. 
Fannio. Idem Censor fuit cum L. Metello a. 639. , eadcmquo 
potestate fuuctus est filius Cuejus cum L. Crasso oratore a. 66iJ.— • 
cf. Erii, Clav. Cic. ind. histor. 

per trinas pers."] Ita Memm. aliique. Vulg. tnrnas. v, Ou« 
dend. ad Aug. 74- et h. 1. L)e voc. persona , quod sensu adliiberi 
solet, ut dicitur, abstracto, v. Perizon. ad iiaavtii Minerv. j, la., 
Fahr. Tlies. et Ernest. Clav. Cic. sub h. v. 

jus sacerdotum -^ transtul!t~\ v. ad Caes. 15. Confundit au» 
tem h. 1. Suetonias patrem et filiiim. Nempe jjater triuniphavit 
de viciis Ailobrogibus, filius legem tulit de sacerdoiJis Tribunu» 
pl. a. ^50., Censor postea cum Crasso Licinio, maxima discortiia, 
cui iribuenduni, quod pro^me commemoratur, Crassi uiciuiu. 



N E R O. 85 

In coniulatu^ AlloTsrogibus Arrenisque superatfs, 
elephauto per provinciam vecLus est^ turba luiliiai-n, 
quasi inter sollerania triaraphi, prose^juente. in 
hunc dixit Licinius Crassus orator, Non esse miran- 
dum, quod aeneam harbam /laheret^ cui osferreumj 
cor plujuheuni esset. Hujus fiiius Praetor C. Caesa- 
rem abeuntem consulatu^ quem adversus aus[»icia 
lej^esque gessisse existimabatur, ad disquisitionem 
Senatus vocavit: mox Cousul Imperatorera ab exer* 
citibus Gallifis retrahere tentavit; successorque ei 
per factionem nomiuatus , principio civilis belli ad 
Corfinium captus est. Unde dimissus^ Massilicnses 
obsidione laborantes quura adventu suo coufirmasset, 
repente destiluit, acieque demum Pharsalica occu- 
buit; vir neque satis constans , et ingenio truci: in 
desperatione rerxjm , mortem , tiraore appetitam, 
ita expavit, ut haustum venenum poeuitenlia evo- 
mucrit, medicumque manumiserit, quod sibi pru- 
dens ac sciens minus noxiuni temperasset. Consul- 
tante autem Cu. Pompejo de mediis ac neutram par- 
tem sequentibus, solus censuit hostium numero ha- 
bendos. [3j Reliquit fiJium, oniuibus gentis suae 
procul dubio praeierendum. Is iuter conscios Cae- 
sarianae necis^ quamquam iusons, damiiatus lege 



V. Glandorp. Onomast. p. 3o3. , Ermst. Cl. Cic, et quos hic ex- 
citavic, Oudend. denique ad h. \. 

vecius ej/] Ah invectus est , quod jure damnat Oudend, 

IIujus fdius'^ Lucius. v. Caes. 23. et 54. 

repenle restituit] v. Caes. B. C. 2, Z2. 

occubuit] Caes. B. C. 5, 99. ,, L. Domitlus , ex castris in 
itiontem refugiens , quum vires eum lassitudine def-icisaent , ab 
equitibus est interfectus. " cf. Lucan. 7, 599. sequ. Tac. A. 4> 44- 

ut — euomuerit] v. Plutarch, Caes. 34« ^un. 7, 55. (54') ^' . 
Senec. de benefic. 3, 24- 

de mediis] V. supra ad Caes. 75. 

infer conscios — damnatus] Appian. 5, 55* K*" 'A«vo/3«o3o? toJv 
y^%riyv<»c^j.i-jwi re sk hrAi^g lir/ YattM Yiixiffa^i (^svoi; , /.ai tr^oyByQaw 
I^VJVtv lx( T>j xaTaS/xvj, vcat iv ^'jAtViroif 'Avtwh'w ■hhi \sxi7<rf3t "srg- 

^cXtft>moTwv. ApudEund. 5) 61. Octaviaiius: 'A/jv3j3af (3sv , (}>9- 



S6 C, S U E T O N I I 

Pedla, quum ad Cassiura Eruturaque se^ propinqun' 
sibi cogualione juncLos, coululissetj post utriusque 
iuteritum classem oiim comraissam retinuii: aujilt 
ctium; uec, nisi partibus ubique prolligalis, M. An'' 
tonio sponle, et iugfcutis meriti loco, tradidit *, so- 
lusque ouiuium ex iis, qui pdri lcge damuati erant, 
restitutus iu pstriam , ampiissimos honores percu- 
currit: ac subiude redint.cgrata dissensione civili, 
eidem Autouio legatus _, delatarn sibi sun>mam imp.e- 
rii ab iis, quos Cleopatrae pudcbat, ueque suscipere, 
neque recusare fidenter, propter subilam valeludi- 
nem , ausus, transiit ad Augustum: et in diebus pau- 
cis obiit, nonuulJa et ipse iiilaraia aspersus. tsam 
Antouius, eum desiderio amicae Serviiiae JSaidis 
trausfugisse, jactavit. [4] £x hoc Domitius nascitur, 
quem emloreni iamiiiae pecuniaeque in testamento 



nov Coiitra Ci^-cceius ibid, c. 62. '.■^))vcpftp|3o5 hs ou*t san rixv av» 
h^O'^ovv)v' V) o's ■^y](poi; «utw tt«T ofyijv £7rijXTa< , otics yoiQ t^j /3ov- 
A^? iri» T0T8 yw£THj^£u. Cic. Piiil. 2, II. ,, Cn. Doniiiium noii ^a- 
tiis inteiitus, ciarissimi viri , iion avunculi (Catoiuf-) mors , noii 
spoiiatio dignitatis, ad reciiperanunm hberlattm, sed mea aucio- 
litas excitavit?" — Ad hunc est epistola Ciceronis 1. 6, 22. 

liige I\;d:a] Vell 2, 6g. ,, Et lege Pedia, quam Consul Pedius 
collega Caesaris tulerat, omiiibus , qui Caesarem patrem inter- 
ieceraut, aqua ie;nique damnatis inteidictum erat. " 

tjuuin — contulisset\ a quibus classi praelecius cum Murco 
jnare Jonium tenuil bcUo Phiiippico, vaiiaque clade Triumviros 
afllixit. V. Jpjj/an. Civ. i. 4 et 5. U:un. 4g, 7. ubi plura Fabric. 
M. Antonio — tra iidit] r. Appian. 5, 55. P^ell. 2, 72 et 76. 
ampl. /loncrres] Gonsul fuit cum Sosio a. CJ. 722. 
tran-uit ad Au^ustum] P u( . Anton. 63. -^lyj irufSTTwv ilg 1x1- 
jcfow iiji^oci; aviotTiov , irfof Kaiff«p« fjitTiCTyj. Uio ^O, 13. Fell. 2^ 
^4. cJ. uocata ad Aug. 17. 

in dinius pauc. ohiit] Dio 1. c. na'v TOUTty v.ou AofJLirioi i 
ITvaJof, ay$ieifiii rt t-/\ KAsoxaTfa, /xsTfffTvj , xo< yp-yjci/uof /^J6v oy- 
Ssv Tiy YxaneoiQi iyiviro yvoey^eoii ya.Q cJn sj /wan^av ErfcXsuT>jffsv') 
jfoo^sv ovv iu{ Mt viotTiyvaiviwq rwv x^ ay/viaTwv , irocQ otg >jv , jjuto- ■» 
/^teA>jH8va<. 1'lut. ivH-ji STsAsuTijffsv. 

eiiit rein Jam. pc' umaeijue] per imaginariam hercditatis man- 
cipatioueni , usitatam in lcstanitnio par aen ct libruiii. V. lirissoa. 



N E Pl O. 



^7 



Augustl fuisse, mox vulgo notatum est; non minus 
aurigandi arte in adolescentia clarus, quain doiiide 
oruameulis triumphalibus ex Germanico bello. Ve- 
rum arrogans, prolusus, immitis, Censorem L. Plan- 
cum via sibi decedere Aedilis coegit: praelurae con- 
sulalusque honore Equites Romanos matronasque ad 
agendum mimum produxit in scenam. Venatioues 
et in Circo, et in omnibus Urbis regionibus, dedit: 
munus etiam gladialorium ; sed tanta saevitia, ut 
necesse fuerit Augusto , clam frustra monitum edicto 
coercere. [5] Ex Antonia majore palrem Neronis 
procreavit, onmi parte vitae detestabilem. Siquidem 
comes ad Orientem C.Caesaris juvenis, occiso liberto 



de form. 1. 7. p. 586. sequ. Heinecc. Ant. R. 2, 10. §. 6. seqn. — 
\ oc. pecumaeque , damnatuni a Torrent. aliisque , <^noA familia 
in formula sollemni de tota re farailiari dici solet, recte defendi- 
tur a Burm. et Ern. antiquissimo usu, quum in XII. tabulis 
eodem jam modo jungantur familia pecuniaque. Scilicet modo 
latiorl, modo angustiori sensu familia dicitur, atque ille serius 
invalescere coepit. Suetonius antiquas formulas servare soiet. 

German. bello] a Tiberio gesto. v. Tiber. 30. Tac. A. 4, 44. 
„ Domitius exercitu flumen Albim transscendit, longius penetrata 
Gerniania , quam quisquam priorum. easque ob res insignia 
triumphi adeptus est. " 

Cenaorem L. Plancum] ultimum e privatis a. 732. v. DioTZ* 
54, 2. Lips. corrigebat censorium. At in summovendo jam pri- 
vato nulla fuisset arrogantia. 

Antonia majore^ Plures de hujus ferainae conjugio sunt er- 
lores scriptorum. Dio 48> 54- p^tjem Domitium confundit cuni 
filio , Ncronis .avo , dum illi Antoniara desponsatam nairat ver- 
bis : vtaj IySivoi; (Antonius Triumvii) rcy AcjjhtIm , axItoi rou K«t« 
e»^oi ffCpa-yi' T£ 'ygvo/xiw, Kfti *v roTf airokovixivoii &y.r£SsvTi , t>ji/ 
£«i/TOu (Su-yaTsp*) rtjv git t^j 'Oht«oui«5 01 -ygvvyj^slffjtv ivtjyyvvfffSt 
quem errorem post Perizon. Animadv. liist. c. 3. p. i44« argnic 
Reimarus ad 1. c. Deinde Tac. 4» 44- ^t 12, 64. minorem Anto- 
niam Domitio nupsisse dicit, quam Noster Calig. i. Dru?i uxo- 
rera perhibet. Lipsius ad 12, 64« sibi non liquere fatelur. Ma- 
gis puto credendum Nostro , in his rebus accuratissimo. 

C. Caesaris juuenis} nepotis Augusti, de quo v. Aue;. 65» 
Addidit jui'e«/,y, q^uod de C. Caesare Imperatore cogitaie aliquis 



88 C. 5UET0NII 

sr.o, quod potare, quautum jubel>alur, recusarat, 
diraissus e coliorte amicoiutu , ^iiliiio modeslius vixit. 
Sed et in viae Appiae vico repeute puerura, citatis 
jumealis, haud iguarus obtrivif, et Romae medio 
Foro cuidam Equiti Romano liherius jurganti oculum 
eruil; perlidiae vero tantae, ut non raodo argenta- 
rios pretiis rerum coemtarum , sed et in praetura 
mercede palmarum aurigarios iraudaverit. ^otatus 
ob haec et sojoris joco, querentibus dominis factio- 
nuiu , repraesentanda praemia iii posterumy sanxit. 
Majeslalis quoque, et adulteriorum^ inceslique cum 



poteiat, eodem nomine mox c. 6. memorato. Unice vera haec 

est sententia Eurm., Ondend., Wolfii. 

repen/e] WolRus probat emendationem viri docti, a Ca- 

saub. prolatam : repentem. Malo assentiri Bremio, jungenti, ut 

verbortirn ordo jubet, repenle pueruvi obtrivit , et comparanti 

Calig. 52, ubi est : repente li. e. nec opmatos omnes praecipitavit. 
ar^eutarius\ ad quorum tabernas auctiones fieii solebant, ut 

praeter Torrent. ad h. 1. docet Stgon. de ant. jur. civ. R. £, n. 

p. 327. ct. lirisson. de formul. 1. 6. p. ilii. 

mercede palmarum'] h. e. vicioriae promisso praemio. 
Notatus ob liaec — sanxit\ Vaiie emendarunt h. 1. viri do- 

Cti , Casaub. quae , (juerentibus eequ. , ut sanxit sit sanciendim 
dixit, Gnitv. dix,t ^yo sanxii, ai. e cod. Uis. Caesuris joco, yw^ t,equ., 
unde Oudend., coujuncta duplici scriptura, fecit ; Neronis Lae- 
saris joco , qui sequ. , inieiligens ISlejonem , Germanici filium, 
quod cum Ruhnken. probavit Wolfius. Si augendae sunt praeter 
rem conjecturae, suadeo, mutata interpuntione : Notatus ob haec 
et sororis joco. Querentibus sequ. , vel : Notatus ob liaec et sorori 
(pro a sorore , crebro scriptoris usu, de quo v. Oudend. ad Caes. 
19.), Joco — satixif sc. edicio piaetorio v. pro sancte pronusit , ut 
querentibus sit diitivus. Sed niliil nmianUum videtur. Quidni 
licuisset Piaetori n illa licentia , irridere conquerentes factionum 
dominos edicto , quod a se deiraudaios futuro commodo permuU 
ceiet? Ceterum notandus est error Graevii , qui ad h. 1. et ad 
vol^a: C, Caesaris Jui/enis JJomitium nostrum Neronern appeliare 
solct, qu''m tamen hoc co^^nomen filius demum acceperit ex 
adoptioue Ciaudii Ntronib hnpeiatoris. Miror, id uon monuisse, 
qui suas n. las Giaevianis attexuerunt. 

Alaji:sir<t s qu. el aduLeriurutii,\ Tac. A. 6, 47- u Dein mul- 
torum ituiuiibus iHmoba Albuciiia — deferiur impietatis iii i'rin- 



N E B. O. 89 

sorore Lepida , sub excessu Tiberii reus, mulatione 
teiii,"Orum evasit ; decessitque Pyrgis jnoi-ho a(j[uae 
intereutis , sublalo filio ^Ncrone ex Agrippina , Gcr- 
manico genita, [6J JSero uatus est Antii post nonum 
mt iisera , quam '1'iherius excessit, duodevicesimo 
Kalendas Jauuarias, tantum quod exorieate soie, 
paeue ut radiis prius, quani terja , contingeretur. 
De genitura ejus statijn multa et lormidolosa multis 



cipem, connectebantur, iit conscii et aduLteri ejus , Cn. Domitius, 
Vibius INlarsus, L. Anuniius. " 

cuni sorore Lep:du\ Domitia Lepida, de qua jv. Tac. A. 
12, 64. 

Fyrgis] PjTgi Etruriae oppidum , de quo v, Cdlar. Geogr, 
Ant. 3, 9. p. 735, 

ex .■igrijpifu.'] quam duxerat a, 78'. Tac, A. 4. fin. ,, Cete- 
lum Tiberius neptem Agrippinam , Gei manico 01 tam , quum co- 
xam Cn. Domitio tradidisset, in urbe ceiebrari nuptias jussit. 
In Domitio, super vetustatem generis, propinquimi Caesaiibus 
sanguinem delegerat. nam is aviam Octaviam , et per eam Au« 
gustum avunculum praeterebat. " 

post nonum rnenseml Ita dedi cum Oudend, e librorum ve- 
stigiis et more Suetonii. v. ind, in quam. Al. post novtm meiises. 
Editorum emendationes recensere , non attinet. Excessit Tibe- 
rius mense Alartio a. 790. (v. ad Tiber. 73.) , natus est Nero men- 
6e Decembri ejusdem anni, et imperium adiit a, 807,, uade recte 
Jijjj/ulen. 61, 3, ixTot Kfti Ssxot grjj >)yi'J » ^t >je5sv » ad <ju, L v. 
Pveimar. 

XVIII. Kal. Januar.l Mense Decembri ortum Neronem, 
auctor etiam 7'ac. A, 13, lo., atque XVIIl. Rai. Jan., Capitol. c. 
2. , qui eundem diem Vero natalera prodit. 

fxoriente sole'\ Xiphil. 61, 2. ffy)ixuix h «•jtwj r^g «'jTap5^i«5 
•riis sysviTO. «ktjvs? 70;^ r:xTO/-i8vov «utov ;<xo rijv sui s^ cjdtiJkiag 
TOv i^Xiov (})avsjl'{ x^SfpsAJj; TSfiiffj^ov x. t. A. 

ut racliis — couti>.geretur'\ ii. e. ut Nero prius fere radiis con- 
tingeretur , quam terra his radiis contacta est , quam interpreta- 
tionem faciliimara prorsus non afFerrera, nisi inepta esse alia Pi- 
tisci: nasceretur , quam praeivit Torrent. ad Aug. 5. , ubi vete- 
rem morem, infantem recens natiun nuda in terra sistendi, re- 
spici ex iimat. Junxerunt igitur verba : ut Nero radiis prius, 
quam terra a Nerone contingeretur , vel terra putaverunt esse 
ablativum. Utramque rationem duiissimam esse, quis non 
videt ? 



yo C. S U E T O N I I 

conjectantibus, praesagio fuit etiam Domxtii patris 
vox , iuter gratuiati(jnes amicorum negatili.s, uulc- 
cjuam ex se et Agrippina, nisi detestabiJe et malo 
publico , nasci potuisse. Bjusdem futurae infelici- 
tatis slgnum evidens die lustrico exstitit: nam C. Cae- 
sar, rogante sorore, utinlanti, quod vellet, nomeii 
daret, intuens Ciaudium patruum suum, a quo mox 
Principe Nero adoptalus est, ejus se dixit dare : ne- 
quv^ ipse serio, std per jocuiii, et aspcrnanle Agvip- 
pina, quud tum Claudius inter ludibria aulae erat. 
Trimulus patrem amisit: cujus ex parte lertia lier<^s, 
ne lianc quidem iutegram cepit, corrcptis per cohe- 
redem Cajum universis bonis: et subinde matre etiara 
relegata, paene inops atque egens, apud amitam Le- 
pidam nulritus est, sub duobus paedagogis, saltatore 



Domifii pntris pox\ Xip/iilin. c. c. T>jv irovijpjav nec) tIjv affsA.- 
ynoiv rvjv rov Nif «BV05 na/ Ao[J.iriO( • iraryi^ /navw; , oun sn /^av- 
TBtoig , «aX' Eit Tiv Tj/oirwv TiJuv T8 sxvrou na] TBUV Tyji 'Ay^ivirlvijS 
vociih&TO , na) iiiesv ort ' ASuvaTov hariv (xvbox rivii iyaSov in t8 
ifxov xoi* in T«UT>){ yivvvi$yjVoit. 

Ejusd. futurae uifelicilatis'] Scrvavi infel., quod librorum 
couseusu iiititur. Uiius Ursini : ftUcitatis, ex temeraria librarii 
correctione, ut milii videtur, quam a Lipsio propinatam recepit 
etiam Ejnestius. Vulj, dcfentlunt etiam Oudend. et Wolf. , in- 
teroretanies : publicae , populi llom., orbis terrarum, quibus acce- 
do , ita tamen, ut cum Ern. cjusdem referam ad Neronem , quod. 
manifeste supcriori fjus respondet , non cum infel. conjungam. 
Kirnirum inJelicLialem dici puto sensu transitivo , ut Cicer, Plul. 
2 26. „ mea sententia, w quis Reip. sit inflix, felix esse nun 
votesi." Ita terru, arbvr est injdix, quae inttlicitatem vel afFert, 
vel portendit. Signum autem crat in dato nomine Claudii, mox 
Iraperatoris, ac taiis quidem, qui imperio Rempubiicam maxima 
aflligeret. 

die lustnco] Macrob. 1, 16. „ Est etiam Nundina Romano- 
Tiim Dea, a ncno die nascentium nuncupata, qui lustricus di- 
citur. cst autem dies lustricus, quo infantes lustrantur ei nomen 
accipiunt. sed is maribus nonus, octavus est feminis. " v. Piti- 
6cum ad n. 1. et ab eo excitatos. 

ipse] ..Ponitur propter oppositionera Agrippinae. " Wolf. 
Gr. oui' «uToj. 

matrc et. relegata] v. ad Calig. 24. 



N E R O* 91 

atque tonsore. Verum Claudio imperium adepLo, 
noii soluiu paleriias opes recuperavlt, sed et Crispi 
Passieni vitrici siii hereditale ditalus est. Gratia ^ui- 
dem et potentia revocatae restitutaeque matris usque 
eo tloruit, iit eraanaret in vulgus, missos a Mtssa- 
lina, uxore Claudii, qui eum meridiautem, quasi 
Britunuici aemulum , strangularent. Addilum iabu- 
lae est, eosdera dracoue e pulvino se proferente con- 
territos relugisse. Quae fahuia exorta est, depre- 
hensls in lecto ejus cij-cum cervicalia serpentis exu- 
viis : quastamen_, aureae armillae ex voluntate uia- 
tris incjusas^ dextro br.icliio gestavit aliquamdiu; 
ac taedio taudtm maternae raemoriae abjecit; rur- 
susque exlremis suis rebus frustra requisivit. [yj Te- 
ner adhuc, necdum malura pueritia^ CirceuMbus 
ludis Trojam constantissime favora!)iiiterque lusit. 
Undecimo aetatis anno a Claudio adopfatus est, An- 
naeoque Senecae^ jam tunc Senatori , in disciplinani 
iraditus. Ferunt, Senecam proxima nocte visum sibi 
2)er quietera C. Caesari praecipere : et fidem somnio 
ISfro brevi fecit, prodita immanitate naturae_, qui- 
bus primum potuit experimentis. ISamque Britan- 



Crispi Passieni^ cui post Domitii mortem nupserat Agrippi» 
Iia. V. Lips. ad Tac. 12, b. et R.eiinar. ad Xipful. 61, 17. 

revocatae restit. matris] a Claudio. V- ad Ciaud. 12. 

Addifum fabulae estl Lips. emeudabat: addita fabula esf. 
Sed vulg. bene se habet. Fabula est narrauo , quae in vulgus 
enianarat, eaque dubiae lidei. Rem n&vv&t Xiphil. 61, 2. v^oih' 
T05 "hs ToC y^qi-jov , AspvjpJg TspJ tov «i);^*v« tou Ns^wvos» ■«■«(d/ou 
«T OVT05, iV^ikitKJa , iraoidusite TCi? uavrifft As-yaiV , CT< Iffyyv ■Ka^» 
rov yi^ovroi fxty<xAy)v Xjj^tTaj* aTsidij to yyiQ»i 5'« T«t5 0« o^pns 
sxdu£ffr-«i vo/^<<ovT«(. Diverse lac. 11, 11. „vui^abatur, aituisse 
intautiae draeones in modum custouum ; fabulosa et extsrnis inx- 
racuLis assimilata. nam ipse, haudquaquam sui detractor, unam 
omnino anguem in cubiculo visam, narrare solitus est. " 

Undecinios Adoptatus est C. Antistio , M. Suiiio Css. a. U. 
8o3. Tac. k. 12, 2.5. Scribendum igitur duodecimo , ut Lipsio ad 
1. c. visum , vel etiam t^rtw dedino, ut Oudend. ad n. Faciili- 
inu8 earor in numeris XI. vel XIL vel XllL 



93 C. S U E T O N I I 

Mlcnm fralrem, quod se post adoptionem AENO- 
BARBUM ex coasuetudiiie salutasset, ut subditi- 
vum apud patrtjm arguere conatus est. Aiuitam au- 
tem Lej.idam rtam te6liraonio coram affllxit, grati- 
ficans matri, a nua rea premebaiur. Deductus m 
Forum tiro, populo congiarium, mlliti donativum 
proposuit: indictaque decursione praetorianis , scu- 
tura sua manu praetuilt: exin patri grati^s in Senatu 
egit. Apud eundem Consulem pro iJononiensihus 
Latine, pro Rhodiis atque lliensibus Graece rerba 
feclt. Auspicatus est et jurisdictionem Praefectus 
L'rbi sacro Latinarum, celeberrimls patronis non 
translaticias, ut assolet^ et breves, sed maximas 
plurimasque postulationes certatim ingerentlbus j 
quamvis interdictum a Claudio esset. JSec muito 
pust duxlt uxorem Octaviam: ediditque pro Claudii 



Aenobarhum — salutasset\ Tac. A. 12, ^i. „ Obvii inter se," 
Nero Eritanuicum nomine, iile Domitium salutavere. Quod, 
iit discordiae initiiim , Agrippina multo questu ad maritum de- 
fert: sperni quippc adoptionem, quaeque censuerint Patres , jus- 
serit populus , inira Penates abrogaii: ac, nisi pravitas tam in« 
fensa docentium arceatur, eruptura in publicam perniciem." 

Lepidain^ Domitiam Lepidam , quam perditam ab Agrip- 
pina, narrat Tar. 12, 64. 

D:ductus iii Forum tiro] A. 8o5- Tac. 12, 41. „ Ti. Claudio 
V.. Scr. Cornelio Orflto Css. viiilis toga Neroni raaturata, quo 
cape-.seiidae Reip. liabilis videretur. £t Caesar adulalionibus Se- 
Tiatus libens cessit, ut vicesimo aetatis anno consulatura JNero 
iiiiiet, atque inteiim designatus procousulare imperiura exira 
Urbera habrret , ac Piinceps juventutis appellaretur. Additum 
nomine ejus donativura militi, congiarium plebi. " 

pro Bonoiiit^nsibus] Tac. i2, 58. ,, Eodem (Nerone) oratore 
Bononiensi coloniae 1 igni haustae, subventum centies Sestertii 
largitione. " Ibidem v. de Rhodiis &tc^\\e Tliimsibus. cf. Claud.25, 

Praef. Urbr'] v. ad Caes. 76 et 7^. Puslulationas ingerere est 
eausas proferrc, de quibus ]'udic«ret. 

duxit uxorem Ociauiarn\ A. go^. Tac. 12, 53. ,,D. Junio, 
Q. Haterio Css. sedfcim annos natus Nero Octaviam, Caesaris 
filiam, in matrimonium accepit " ubi v. I^ips. Videtui- latioii 
eensu dixisse: ncc multo post Suctouius, nou pei errorem. 



I 



iJ E R o; 93 

salute Clrcenses et Tenalionem. [8] Septemdecini 
natus anuos , ut de Claudio palam factum est , inter 
horam sextam septimaraqne processit ad excubitores; 
quum ob totius diei diritatem non aliud auspicandi 
tempus accommodatius videretur: proquePalatii gra- 
dibus IMPERATOR consalutatus, lectica in castra, 
et inde raptim appellatis militibus in Cui'iam delatus 
est, discessitque jam vesperi, ex immensis, quibu» 
cumulabatur, honoribus_, tantum PATRIS PA- 
TRIAE nomine recusato , propter aetatem. [9] Or* 
sus hiuc a pietatis ostentatione, Claudium, appara* 
tissimo funere elatunij laudavit consecravitque. Me^ 



Septemdecim n, annJ] A. goy. V. ad c. 6. init. 

infer horam sext. sept^ Tac. 12, 69. „ Tunc, medio diei, teB> 
tiuni a. Id. Octobr., foribus Paktii repente diductis, comitanto 
Burro , Nero egreditur ad cohortem , quae more militiae excu-» 
biis adest. Ibi, monente Fraefecto , festis vocibus exceptus , in- 
ditur lecticae. Dubiravisse quosdam ferunt, respectantes rogitan- 
tesque, ubi Britannicus esset? mox, nullo in diversum auctore, 
quae offerebantur, secuti sunt. Illatusque castris Nero, et con- 
gruentia tempori praefatus, promisso donativo, ad exemplum 
paternae largitionis, Imperator consalutatur. Sententiam roili- 
tum secuta Patrum consulta; nec dubitatum est apud provincias." 
Joseph. 20, 8« ^ 'AyQiiTThoi — irapajf p^uar xs/airsj tov tcuv er^ixrsv- 
fjiciTwv exoi^^ov Bovf ^ov , Jta/ Gvv avTw Tcv; y^iXiagy^ovi; , toSv ra 
«TiAavSspwv Touj TXuffr» ivvafjisvovg, «TrizovTag tlf tJjv ir«fSpt3oA>)i^ 
Tov NifuBva , y.a) irf ojaYO^iUffovraf «utov a-jTOKoaTCO«. 

rapt.appell. m.litibus] h. e. post brevem ad milites orationem. 
Xiphil. 61, 5. /5 T£ TO OT^aTGTiOcv i<;y)}.$s- xo/ avayvoJs, cffa 9 
2*v£xa5 tyiyQa<ilii, x)Tiay_iro aCroli, caa KA«tj&io; ihthuyiii. tc- 
«■«VT« ie Mt irgoj tJjv j3ouX>}v , if-^og toC Ssvsxou k«( «ut« y^aipevTXt 
avsyvw. 

Claudium — laudavit consr^ Tac. 13, 3. ,, Die funeris lauda- 
tionem ejus Princeps exorsiis est. Dum antiquitatem gcneris, 
consulatus, ac triumphos majorum. enumerabat, intentus ipse 
ct ceteri ; liberalium quoque artium comroemoratio , et, niliil 
regente eo Reip. triste ab externis accidisse, pronis aniniis audi- 
ta; posrquam ad providentiam sapientiamque fiexit, nemo risui 
temperare, quamquam oratio, a Seueca composira, multum cul- 
tu8 praeferret. " v. etiam ad Ciaud. 45. 



94 C. S U E T O N I t 

moriae Dornitii palris honores maximos habuit. Ma- 
tri summani omnlam r<n-uni puhlicarum privularum- 
que permisit. Priino etiam imperii die sigiium ex- 
cuhanli Trihuno dedit Optimam matrem: ac dein- 
ceps cjusdem saepe Itctiia per puhlicum simul vectus 
est. Anlium coloniam deduxit, ascri|;tis veleriinis' 
epraetorio, additisque per domirilii translationem 
ditis.sirais primipiiarium : uhi et porlum operis sum- 
tuosissimi tVcit [loj Atque, ut certiorem adliuc in- 
doiem ostenderet^ ex Augusii praesvripto ifnpera- 
turum se^ professus, neque liheralitatis, neque cle- 
liitnlioe, ukc comitalis quidera exhihendae ullam 
cccasiontm omisit. Graviora vecligalia aut abolevit, 



Domit- patris] Fragmentum lapidis , in quo , in sacra via 
memuriae Cn. Djmiti Aifmharhi iTiinL^la^&e se , testatur Pv.'ero, 
attuleriint Ursin. et Casaub. — Tac. 13, 10. „ Eodem anno (goSO 
Caesar effigiem Cn. Domitio patri — - petivit a Senatu. •• 

Ma/ri — perfi.isit'] Tac. t^, S.. „ I^ropalam omnes in eam 
lionores cumulabantur , si^numque more militiae petenti Tribu- 
n/i tledit Optimi- inatris. Decreii et a Seaatu duo lictores, i ia- 
niiuium Claudiale. " Xiphil. 6>, 3. h«j to /akv xpcuTov v^ ''hy^iir' 
•xivoi •Kavra. aurw ra. rvj a^-/yi ■jrpoi>)KovT<x 5it>jHS«, nai Ta; «^aSouf 
aiA* ivotoZvro , iroAA*^/; ijiiv naJ £V tw «jtw (popgiw K«raKsi'/^svo< ' 
TC- h's hi) ir^.fciov , i) /xsv i^k^iro , Ss ffUfji.irot^eivsro. toi1( r» irps- 
C^tiaic iy^Qyjfjiiri^s , nai iiriffroXif not/ b))/xo<{ y.ai aQ^ovci k«J ^»fft- 
Xsvo-iv sjrsffTiXXsv. V. Keimar. 

^Juiium] Tac. 14, 27. ,, Veterani Tarentum et Antium ad- 
ccripti. " A. 8»4. 

per domic. translationeiii] Sc. praetoriani domicilium non 
lai^ach^irn, {.'sie waren nicht ansdssig^ iedi primipilnres tantum, ut 
cives. His et ipsis Roma inigrandum fuit Antium. 

jwrtum'] quo carebat tempore Strabonis, qui 5, 3, 5. s^^f icrlv 
'Avripv , aktfjifjog k«i auri) -jroktg. 

neijue — <.m/.\7/] V. 7'ac. iQ, 10, 11. f^ictor. Caes. Q. Epit. 5. 
Scnec. de clement. 1, 11. ubi: „Comparare nemo mansuetuciini 
tuae audebit Divuni Aiigustum, eiiamsi in certamen juvenilmm 
annorum deduxerit senectutem plu» quam maturam sequ. " 

Grau. vecti^alia] Tac 13, 51. „ Vectigal quoque quintae et 
vicesimae venalium mancipiorum rcmissum, specie magis, quam 
vi. quia, curi. venditor peiidere jubcretur, in partem pretii enito- 
xibus accie£cebas. " Id. c, 60. „ Eodcai anno (312.), crebris po- 



N E R O. 



95 



aiit minuit. Praemia delalonim Papiae legis ad quar- 
tas rede^it. Divisis populo Tirilim quadriugeuis 
inunmis., Senatorum nobilissimo cuique, &ed a re 
familiari destituto, annua salaria, et quibusdom 
quingena, constituit: item ])rattorIanis cohortibus 
frumeutum menstruum gratuitum. Et quum de sup- 
plicio cujusdam capite damnati, ut ex more subscri- 
beret, admoueretur: Quam vellem , inquit, nescire 

puli flagitationibus , immodestiam publicanorum argnentis, du- 
bitavit Nero, an cuncta vectigalia omitti juberet, idque pulcher- 
rimuin donum generi raorralium daret. Sed impetum ejus, mul- 
tum prius, laudata msgnitudine animi , attinuere Senatores, dig- 
solutionem imperii docendo, si fructus , quibus Resp. sustinere- 
tur, deminuerentur" sequ. v. c. 5i. ubi edicta recenset, ex Prin- 
cipis bcnignitate profecta, additque : „Aliaque admodum aequa 
(edixit), quae brevi jcrvata, dein frustra habita sunt. Manet 
tamen abolitio quadragesimae quinquagesimaeque, et quae alia 
exactiombus illicitis nomina publicani invenerant. ' v. Lips. ad 
I0CO8 cit. 

ad quaTtas\ h. e. delatoribus eorum, qui contra legem Pa- 
piam Poppaeam peccassent, quartam tantum part«m praemiorum 
quae antea acceperant, dari jussit. 

Divicis p. v.quadnng. n.] Tac. i3, 5i. „ plebei congiarium 
quadnngem xixxmi viiitim dati " uti legendum, omnes editores 
inde a Lipsio censuerunt pro vulg. quadrageni , ac n. 1. etiam 
jnihi codd. corrupte quadrigenis et inde quadragenis, Ceterum 
haec verba, in plerisque edit. superiori commati annexa , cum 
Oudend. sequenti attexui , quo pertinent. 

Ssu. nobilissimu cuiquel uti Valerio Messalae, collegae in con- 
sulatu a. 812. Tac. 13, 34. qui ; „ nobili familiae honor auctus 
est, oblatis in singulos annos quingenis Sestertns, quibus Messala 
paupertatem innoxiam sustentaret. Aurelio quoque Cottae et 
lA.iX&TXO kaXQiiio annuam pecuniam statuit Princeps, quamvis per 
luxum avitas opes dissipassent. " Ceterum non omitteuda praep. 
a n. l. cum nonnullis codd. Ita enim destUutus est inlia c. 52. 
et additum a refamihari, h. e. quod attinet ad rem faniiJ., osten- 
dit, qua re fuerint destituti, quum de variis rebiis hoc usurpe- 
tur. Mox quinquagena etiam coiJatio Mulier., a quo probatur. 

frum. men^truumgrat.'] Tac. iS.Ji. ad a. 819. „bina numiim 
miliia viritim manipularibus divisit, addiditque .uue /jretio frw 
menium, quo ante ex modo annonae utebautur" ubi V. Lips. 

Quam veUem] v. Senec. de cleraent. 2, 1. 



g6 C. S U E T O N I t 

literasl Omnes oi'dine suMnde ac memoriter saluta* 
vit. Agenti feenaUii gratias r'spondit: Quujn ?we- 
ruero. Ad campe.stres exercitaliones suas admisit et 
plehem: declamavitc[ue saepius publice: recitavit et 
carmina, non mouo domi , sed in theatro, tanta uni- 
Vt^rsorum laetitia , ut ob recitationem suppiicatio 
dtcretu sit, eaque pars carminum aureis literis Jovi 
Capitoiino dicata. [11] Spectaculorum plurima et 
varia gentra edidit: Juvenaies, Circenses, scenicos 
ludoff, gladiatorium munus. Juvenalibus senes quo- 
qiie consuliires, anusque matronas recepil ad lusura. 
Circensibus loca Et^uiti secreta a cetens tribuit: com- 



Omnes ordlnel Ita dedi pro omnes ordines, quod interpretan» 
tur: homhies ex omnibus ordinibus. Litera jf in ordints adliaesisse 
videiur ex sequ. subinde h. e. sa^pe. Praeiverat Liips. omnes Sena^ 
tores vrdine sequ. Quid, si legas: omnes ordtne, subinde et me— 
Tnonter salutuvit. Ceierum c£. Aug. 53. et iHin. Panegyr. c. 23. 

declamapitqu(i\ "S u\^. declamavit et. Post sed addunt vulg. 
et , .,nod omittere solet Noster post non viodo, et abest a Mss. 
Pro eaque, qiiod exhibent opt;mi codd. , al. atque , quod dedic 
Burm. Ce^eriim orationem etiam , ad Stnatum liabitam , argen- 
teae columnae insculptam, et quotatuiis praeiatam^ ^iodit Xtp/iil. 

Juvenalesl Tac. 14, 15. jjNe tamen adhuc publico Theatro 
dehoiiestaretur, institiiit ludos, Juvenaliuni vocabulo, in quos 
pasbim noniina data ; nou nobilitascuiquam , non aetas, aut acti 
lionoves impedimento, quo minui. Graeci Latinive liistrionis ar- 
tem exerceient, usque ad gestus modosque liand viriles scyu." 
jLiphiU 61, 19. /jiSTa is t«Ct« iTtpov OiV eiSof sppT^; v\yixyt\> (.fcirs- 
»>L>)5i) ^s 'Iou|3EV«/«a , wjirgp t<v« vgav/cniU/uaToi) , K«< aTtXiffSyf eiri 
Ti« yiVkiv^} avrov. nai yag tsCto tots T^wrov s^Jqcito. Id. bj, i4« 
Tfic v£ixv<ffMiU/ucir« dicit. cf. Tac. 16, 53. v. Lips. ad i4j ^5. 

SiTKS qu. cona. uiM.sque\ Xiphil. 1. C. hoi< 8j t>)V ioprvjv o/ ra 
aXXo< Ka< 01 tiiyiviffToiToi ■t<xvtm>5 ^*' iirthei^oivTO. rin[J.i)Qiov bt " Ktkioc 
HaTiXAa, TovTO /uev -jivei noi itAoutw ■kqsv^y.ovix , rovro i& noi i^/.i- 
>ii« ■jrpolptf oi^ffa , \^byhoy)ViOVToZTig Y*? 1".) cupx*)^'*''"'' *" ■*"* Xoiiroi, 
tt iiix yyjQoif >) vo<Tov ihiix fjiiijhiv voty]ffoii bvv»iJi,tvoi , i)(^ogMhy]ffoiv, 
y/ffviovv /U3V yoiQ iravTt., c, t( rij nai oTtwjovv oioj t8 >jv' Koi t; iiba' 
cnnAtia airobi:bi«Y/>tva ffi/Vt^poiTwv oi iKAoyiiJi.MTOtroi «vbp6f , -yuvtt*- 
Ktg , Kif ai , /vifcJ(;«/iia, 'y^aiat , -ytpovTSj K. T. A.. 

/cca Mquiti^ siicratu^ Tiic, 15, >)2. „ J;:^quitiun Romanorum 



ii t: R O. 



97 



inisitque etiam camelorura quadn^ras. Ludis, quos 
pro aeteruiLale iuiperii «usce^tos appelluri iMaximos 
VoJuit, ex utro^ue orditie el sexu pleri^jue Judicras 
parles suslinuerunt. JN<»tissitnus £i_[ut;s Roruauus 
eJephanto supersedens per catadromum decucurrit. 
IiHiiicta est et Atrauii togala, ipiae Incendium in- 
soibilur; concessuiuque , ut sceuici ardentis domus 
supllectilem diripertut, ac sibi liaberent. Spaisa 
et populo inissilia ommum rtrum per omnes diesl 
siiigula quotidie millia avuira cujusc^ue generis, mul- 
tiplex penus, te^serae irumt ntariae , veslis , aurura;, 
argeutum, gemmaej margariUe , tabulae piclae, 
maucipia, juuieuta, at^ue etiam mansuetae ferae: 
iiovissime naves, insulue, ngri. [12J Hos Judos spe- 
clavit e proscenii ta-tigio. Munere, quod iu.Amplji- 
tlieatro llgneo, regione iViartii campi iutra auni spa- 



locos ledilibus plebi$ aiiteposuit apud Circum. namque ad ep.m 
diem itidiscreti inibant, quia lex Roscia nihil, nisi de quaiuor- 
decim ordiiiibus, sanxit " ubi v. Lip«. cf. Torrent. ad n. 1. et 
quae notavimus ad Ciaud. 2i. 

quos — ajijuliJaxiiiLas voluit'} Xiphil. fiT, 17. tjrJ Is hi) /wijTp? (quod 
eum R.eimaio de se^vato per raatris morrem imperio intellico) 
x«( iopTyiv /ai7i(TT>)v 5>) K«i irskx^TtkiCTtxryjv i-xolv^fftv , cujTe fv irivTa 
Koi *5 (xix» 5t»Tpojj tw( iroXkai vifxiQag Trav>fyvgi(7»f ct* ii) n»} ike- 
(^»i oivsjx^l *? ■'■*)*' «vwToTw ToO Ssar^ov «•J.jiat* Kai iiislSiv i-ri 
«fj^oiviuMV iroiTi&pa/xsv a^x&arvjv \(>t'^viv. V. Keimar. qui ciim Biii» 
catadramuiii. lecte iunem iruerpretatur, a summo fornicc ad solura 
Anijjliitheatri obii^jue deicenaeutem. ELphantos funaiabulos No- 
ster etiam memorat Galb. 6. 

missilia omniuin r^rum] Xipfiil. 61, rg. vavTOi ra xoXi/TtXt- 
«r»T», » avSpwTOJ Sff5(ci/ff«, ir«VT« bf y.fltj ra akk* rct ri/jiiuiTaT», 
iirviv;, ivhf.iiroda , <tUY>) . Xf"^"''^*' » i^yv^tov , iai-yjra xoiniAijV 
i&ioou hia ffvi^^oKwv. ffiJDa.pjar «ya;? /ajxpa , y»y^aij./jiiva wi; 'i>iaarx 
•i)Tiv «"j^ovT* , tJ{ Tov ofj.iAov i^^iKTii, Kflij iiiboTo, 0, TJ Ti; ii' inti' 
Vwv Vjfiiraatv. 

e jjro.-iCciiii fastigio] C i<^. ex parte proscemi superiori. v. de 
proscenio Bulenger. de Theatro i, 26. 

in Amjihith. ligneol quod a, 311. exstructum , tangit nrodo 
Tac. A. 13, 31. „Nerone IJ., L. Pisone Css. , pauca memoria 
digna evenere, nisi cui Jibeat, laudandis luudamentig ct trabi- 
Tom. JI, « 



gS (,-. SUETONII 

iiiira tabricato, dedit, neminem occidit, ne noxio- 
ruai quidem. Exhibuit autem ad terrum etiatn (ju - 
dfingeutos Senatures, sexcentosque E^ultes Rom - 
nos, et quosdatn fortunae atque existiaiatiortis inie- 
grae: ex iisdera ordinibus confectores ^uojue fei a- 
runi, et varia aienae ministeria. Exliibuii tt nuu- 
macliiam marina aqua, innantibus belluis: item p^r- 



bus, quis molem Ampliitlieatri apud campum Martis Caesar ex« 
Struxeiat, voiumina implere. " v. Lips. de Aniphitlieatro i, ij. 

Exhibuit — niinisteria\ Xipliil. 61, 17. intlvo hfiZ,<xt (pro i)8i- 
$«< xfti ies;endum puto cixm Fabro Se k«iJi »t«i ix\ey_iarov mI bsi- 
vcrarov «//« g^svsro , ori m) avSpsf na/ yvveiiviiq oO;^ oxwf rov «V- 
-KiY.ov ikka n<xl rov ^ovktvrtyiov «^iw/xaTOs «j t>)V opx-jffrpav , k«( gj 
Tov /xTrc&pcj«sv, TO re ^iarpev to ituvtj-ysT/HOV iii*)k:^ov , wjirap Of 
ttTi/uioTaTOi * Kfx/ y)-ukyiaa.v rivif avrmv , na< (ipx*)'''*''''"^» Tp«'/y-ii«f 
Sa it«i xwjuiwSiixj virtxf jv«vto , *ia< £mS«f>u)6>j(3-av. ?irTou{ Ta ■/)K»s»v, 
jtcii Stj^ia «ffiKT£(vav , »«i s/i*ovo/x«x>l<''*i' > 0' /Asv tSeAovT*/, ei bs k«? 
■jTftvu «vtovTtf. nai si'6ov »1 Tore avS^v-Koi ra ysv^ t« fxtyika , touj 
^oupioDf, TOUf 4'a(3iei.i{, tolij IIofKiouf, rouf Ovoikt^tovg , t«Aa« 
ijrotvroi , w' t« r^inroita, wv Ci vaoi iwjiuvTO, x«tw T8 acrjj-xoraj k«i 
TOiaura hauivrctg, wv svi« oui tiir aXAwv 'yivo/..t*v« tSitliQovv. cf, 
Tac. 14, 14. et 15, 32. qui loci, coiuparati cum X //lil. 61. 9. 
ubi : vi«« ticirtlf in Toii rikovg r q liKovr » £//cve/-{«^>jffav , com- 
meiidant rauonem l.ipsii, ad Tac. 6, ig. nosiro loco emcndan- 
tis: quadragenvs Senatores , sexagenv.vque Uijuites R. , quain , re- 
retitam Saturnai. 3, 5. praeter plerosqueSuetonii interpretes com' 
probavit Gibboii Hist. not. 36. ad c. 4- Ceteitim pro ; ex nsd^ 
ord. cvnjectorts quoque Jer. et varia a. m. , qiiam Meniin. et opti- 
jiiornm codd. lectionem ediderunt ante me Jiurm., Oudend., 
Woltius , in vulg. est interpunctio post ex fisdtni urdmtbus, mox: 
confectvresque fer. , et ad uariu ar. nun, leicllit iibiajio» et edi- 
tores absiractum ministeria dictum pro ministris, dc quo v. 
Graev. ct Oudend. ad n. 1. 

naumachianij Xiphil. 61, 9. Iv S« tjvi Ssirpw Ss«f ix/rsXcuv, 
iTra irXvjpiiffaf s$oi$V/jf to 5laTf0V uSaro? D»kaa<:icu, w(,ri Ka? 
r/SJxi K«i KT>)v/( EV «UTwi VY)'/iaBai , vau/uta^/av te siroiija* iitQawv 
Sjj rtvMV Kfti 'A^/jvaiwv • vtai /xsr «•jtjjv to ra vhmq fjDvi; aivj-ya-y*» 
Mai 5/jt><iv«j t6 baTTiOov, iri^si;; ■Kotkiv ovy^ cirw; ava irpo? sv«, ukk» 
KAi 7roAXou{ a/-i« irpo? laoyg avvi^»kiV , qi'-0 loco >t>jT>j 1 ..tndum ^ro 
jtT>)v,j, recte judicit Sylburg. Practuli autem interpunctioncm 
no tii comm<itis, quam editli, alleri: naumachiam, murinu aqua 
innuntibvs bvlluis, et quod id ipsum singulare luit in nauiuacliia 



N E R O 



99 



rliichas quasJam e numero epheborum, quihus post 
eclfLara operam dlplomata civitatis Romauae sirii^iilis 
olUulit. Inler pyrrhicharum argumenla , luurus Pa- 
sipijaeu, ligueo juveiicae siraulucro ahdilara , luist 
ut muUi spectantium credideruut. lcaru.'- piimo stu- 
tim couatu juxta cubiculum ejus dtcidit, ip.-uniLjue 
cruore respersit. Naiu perraro praesidere, cet<-juia 
accubaus, parvis priinum oraminibus, deiud^r iv>i.o 
podio udaperlo, spcctare c nsueiat. ln.-«Jiiui( et quiu- 
qu< imale certanuu primus ouinium Rtimat-, more 
Graeco triplex, musicum, gvmnicum, equcstre, quod 



Ntronis, quod marina aqua complebatur, et quod Suetoniani 
usus Mjnt adjuncti ablativi. 

pyrrhichu.^i qu. e numero epheb.] Haiid placent emendatione» 
Einest. item ad pyrrhtclias quosdam e num. eph. , .et Oudend. /y r- 
rhcchas C. (cc-ntum) numero epheb. Qnidnu enim complectatur 
■voc. pjrrkuha tiomines, qui eam saltabanr, s. /'yrrh/charios , uc 
Tisum etiam f f-althero Ohserv. p. :^Q. Miillero placebat; ,pyr^ 
rhickas .saltanies v. pyrrhichas , quas saitahant e numero eoheb. •• 
ex Caes. c 39. De hoc saltationis genere v. notata ad Cae». 59, 
et Bulenger. de Tlieatro 1, 51. hplicbontm mentio facta Aup. qS, 
coll. Calig. 53. V. quae Reimar. de j^jBjjTjje/oif dixit ad locum , ex 
Exccrpt. Peiresc. insertum Kiphil. bi, 17. 

quibus — obtulit] np. «;rhebis. Idem fecerat Cla'idius ut 
narrat Z)'0 60, 7. tvjv t« wr,^i-/j/)'j , >jv c( -Kalhs; ci lto tcv ra/ey 
fxir<xvEfjiyp$r/rtg -^ffAoiiv , 6k*«vo/ f^i-^ axa^ ui(^x>)PayT9 , nat ixi toutm 
itokiriioi T«/x>55svTSf , aTST*/jHpj*j)ffav. 

Inter pyrrh. argum.] „h. e. uahrend dtese Spiele gegeben uuT" 
den, tauTus — iniit, ne quis putet, haec pertinere ad argumenta 
p.rrliicharum. " .MuUer. 

juxta cubiculum] h. e. suggestum, in quo cub.-.bat. v. de 
Suggestu in orchestra ad Caes. 70. 

podio'] T. Lips. de Amphitheatro c. 11. In edd. nonnullis 
mox vitiose ; adiperfo. ' 

quinquennale rertamen] Tac, 14, 20 „Nerone quartum, Cor» 
nelio Cosio Cse. (a. U. c^S-) quinquennale ludicrum Romae in« 
stitutum est , ad moiem Graeci c itaminis; vaiia fama, ut ciincta. 
feime nova. " X^jihil. h>, 21. -Jirs^ h'i 6>) t^? cmTij^ia; T>)f n bta» 
/.lovv]; Toi. K^arov^ anrox. , ootw ya^ tov T^oiyoa\,tv ayoiva irevraa» 
ryjpiKov ■/•.«TaffTjjsiiTO , Nsfi«vf<a ajrov oy»jj.a<jaq. v. Lips, «t Teiiuuo6 
interpr. ad Tac, , Remtar. ad Xipiiil, locos cit. 



100 C. S U E T O ,N I I 

appellavlt NERONIA. Dedicatisque thermis afqne 
gyinuasio , Senatui quoque et Equili oleum praebuit. 
Magislros toti certauiini praeposuit consulares sorte, 
sede Praetorum: deinde iu orclieslram Seuatumque 
desccndit, et orutiouis quidem carminisque Latini 
corouam^ de qua honestissiinus quisque coutenderat, 
ipsorum consensu coucessara sibi recepit^ citharae 
autera, a judicibus ad se delatam, adoiavit, ierrique 
ad Augusti statuam jussit. Gyranico, quod iu Seplis 
edebat, inter buthysiae apparatum, barbam primara 
posuit, conditamque in auream pyxidem, et pretio" 



Neronra'^ Infra c. ai. Neroneus agon dicitur» certamen Nero-' 
neum Vitell. 4« 

Dtdicatisque — praebuit'^ Xiphil. 1. C. *t«} iir «utiv k«i t» 
yvjxviffiov ioK0&3/uj)ffiv " ikuiov t« iv ryj yiaSis^dian «utov viai rol; 
PouXi^jTaT; n«i toI{ iirirstffi irgojK« sviifjiS. Tac. 14, 4". ,, Gymna- 
siuni eo anuo ((S'5 ) dedicatuin a ^Nerone , praebitunique oleum 
Equiti ac Seuacui , Graeca facilitate " ubi v. interpr. De thermis 
JEutrop. 7, 9. „ Aedificavit Romae rhernias , quae ante Neronianae 
dictae, nunc Alexandrinae (^ab Alexaudro Severo) appellautur. " 

sede Praetoruni\ li. e. ,, qui praesiderent ludis eo loco, quo 
Praetores sedere soierent, quuni ludis praeessent. " Ernest. Al. 
sed et praeturios. 

in oTchestram Senatumrjue] 80. ut posita Imperatoris persona 
privatam Senatoris indueret. Emendatiouem aiiorura, ab Emest. 
probatam, in orchestram scenamque , cui ipsum descendit con» 
traiium est , satis explosit Oudend., quem vide. 

orationis — coronarri^ Tac. 14. 2i. ,,Eloquen!i.ie primas ne« 
ino tulit, sed, victorem esse Caesarem, pronunciaturo. " 

ipsoruiri] h. e. lionestissimi cujusque, qui cnm eo conten' 
derant. 

citharaf'\ ,Xiph/l. \. c. tov fxsvroi eri<j?nvov tov Triv vit&»^iuhujv 
mvtyiti ikoi^t, irwvTwv wc k«£ «va:;i*v tjjc vivojc iinp,Xy)!Ji\irwv. naA 
TCUTOU Ka< 01 aXAoi avriM ffTtipavo» ot r^c mSa^Mliai; »5 iirovTwv Tii» 
iywviMV tti{ H«< /xbvw aSjovinw fcTrs/-t7rovTo. Hic ipse locus damnac 
lecLionem vui^. citna.ram. Judices erant lua^ititri illi consulares, 
toti certamini praepositi. 

iarbani pr. posuii\ Sccnndum X'}ihil. Si^ 19., qiuim Juvena« 
lia celebrari^L, a. yia. Is enim : nai «t«Xs(t5>j iVj nZ -ytvtuo aoro»;. 
xaj 'ya^ touto tots Tg>(iTov t^^upaTo' Ma/ rac^ •yi rgiy^atq «c ff^J<i^tiv 
rt xc^*"^»' ii^^*^'*'^ * «vti>jjK« Tw Aji tw l\»xjrwAjv^. De anno, 



N E H O- 101 

slssiiufs margaritis adornatam^ Capitolio consecravit. 
Ad athletarum speclaculum iiivitavit et virgines Ve- 
staies , (^uia Oljrapiae quoque Cereris sacerdutihus 
spectare couctditur. ['31 Non immerito inter spe- 
clacula ab eo edita et Tiridatis in Urbera introitum 
retulerira. Queni Armeniae regem , niagnis poUici- 
tationibus sollicitatum , quura destinato per ediclum 
die oslensurus populo propter nubilum distulisset, 
produxit, quo opportunissime potuit, dispositis cir- 
ca Fori templa armatis coliortibusj curuli residens 



quo barbam por.ere solebant Romani, totoque ritu v. Lips. ex- 
curs. ad Tac. 14» 'S- Capitoliu Casaub. ejusque seqiiaces e Xiplul. 
«t cod. Meinm. mutaverant in Joui CapitoLino ; veterem lecrio" 
neni , cujus aliera est interpretatio , rcstituerunt Burm., Ern,, 
Oudendorp. 

virgtnes Vestales] Contra Augustus (c. 44-) » athletanim spe« 
ctaculo muliebre secus omnes summovit. " Pip Oiympiae al. 
Olympia h. e. ludos Olympicos, idque probavit Reines. ad mav- 
ginem , addens : ,, An de Olympiis , quae Aihenis n^itari solent, 
teste Jnscr. 2. p, 5i6. , inteliigeudura est, au eiiain Olympia 
Romae? De sacerdotio Attieue Cereris Romae cf. Aug. 93." Du- 
bitationem removet genuina lectio , quam comprobat ipse mo» 
Heronis, Graeca imitandi. 

Tiridatis in U. introitum'\ A. U. 8*9' Describit eum Xiphil. 
63, I. «equ. K«/ T))p(5«T>j? tf t>)v 'P(i/jiv)v, ovy^ Sri tou; eauTou 
ircuhoif , «XXi nai tcO? tcv Ouokoyaieov , tou re Il«V!opov , H<xi tou 
M9voP«^ou iywv , avyjy^Sv) ' Kai/ iyi-Jiro «i/Tiiw iro/uit->) hik ir«cr>j; ri^f 
iiro Tov Ei;(p^«Tou 7>j; wjirtp iv tirtvixiotf. c, 4- /jtSTar hs tovto st, r» 
T^v 'Pa)/<>)V «LiTOv Nspwv (kvi^yoiyt , H«i to hiahi^fjiti auTiZ gTtSsjne. 
Moti ycS.eat /xsv t| toX/; iViSiioffp.^TO nmi ((,vtffi k«< CTi(pavui;ji.»ffiv , «li tb 
«vSfWTOi voXkt) irotvTOiyov «ui^oJVT», /xeXfcroE h's i) ayo^» ixtTrki)- 
omro. TO fxiv yk^ fxkffov etvryii s ^>i/uo; kivynfjiOVMV Ka/ tia(pv))(^of wV 
Xctri TsXv) S'X*» '"'* ^ akkoL 01 ffrgaTimrai , kafj.irgcTaTm cuxX/ff/aavof» 
W5TI »««( T« oirXa «tiToiv K«/ Ta ff>)/us7a iXffT^ nirTfiv. c« rt vi.tgafj.oi vtat 
avTOt Kmvrmv twv tij&b o/ko&o/x>j//«7WV jKpUTTovTo vtto twv iva&t^n» 

WOTWV. 

circa Fori templa'] r. Ern. ad h. 1. et in Cl. Cic. sub voc. 
templum, Manut. ad Cicer. pro Sext. c, 29. 

curuli renidens'] Xipdil. toutwv S' outwj sk vuv.to; iroeTap*- 
tfKSuaffStvTHjv , £/?^X5iv uq rvy «"ycpav Mpwv o/jt« t>j i^/x*jpa, tv|v 
iffSsJTa T>)v fTiviKiov svSibuKtif , ffuv ts Tvj pcvXv) K«i ffuv TOif b^pu- 



joa t. S U E T O N l 1 

apud Roslra triumpJiantis habitu, inter signa miHta«» 
ria atque vexilla: ct primo per devexuai pulpiluxn 
subeutiteni admisit ad genua, allevatuuKjue dextra 
exoscularus esl; deiu piecaiili, tiara dcdu^ta, dia- 
dema imposuil, verba supplicis iut('rpretata j rael(U'io 
viro multitudini prouuuciaute. Ptrductum inde in 
tbvalrum, ac rursus supplicantem, juxla se lalere 
d x^ro collocavit. Ob quae Iraper.'itor con^alulalus, 
luUiea in Cajutolium lafa. Janum gemiuum clausit, 
tauquam nulio residuo bello. [l^] Cousulatus qua- 



uoti fxira rovTo o rs T>)p«5<iT>)f na) o/ //8t' etvrov hia. t8 ffroty^wv oirXf 
TciJv SKartQvj^fJ xa^aTSray/jitnuv hiyjASov ' vtfti irQCf rM pv)/x«T< xpoj- 
»T;»VTg; , ■jr^ojsKUVvjffatu Ofi/riv , yjjirsg n«) TrgortQov. 

per d 1': X. pul/i..yub adnasil'] Xiphil. ivikStlv rs (xurov Moira tvjv 
avoCov ryjv Bt avrm toutw g//irpoffSiV toI; ,6v),««toc irsxoi^/jttvjjv «k«- 
i.ivai. , v.iti y.aSi^ifShvrt ootiu Oto tcv ir-cha to &«a&!^'via STriijjvts' Poaj 
Ti y.ai iT! toi/tu) xo/ a< Ka) TravTO^airai Ji-j,*^^''''''^» Dev^xum pulp, 
dici xaTaj^^yijffTJKtif respectu Neronis, vel absoliue, non Tmdatis 
subeiaitis, aiii nrionuenjnt. 

iii tiu^ul ruiii\ Xjihil. c. 6. 8Y£ViT0 5« XRrJt \|/>)ip(0'//a yai Tav^- 
•yupic SsaTpjvij). yial to $ia.rQOV , ov-/^ oti i^ *vt>)v>) , «AAa nai i^ irt^jj- 
<f)ipf<a «JtoD xaff* avSoSiV iv.iyj^\iCit»ro' a^ ov naj tv)v ijui^oiv aj- 
Tvjv "X^QvaY^v ivifiVBfjKxffxv. cl. iWw. 35, 3. (i6.) ,,Neio Fonipeji tlir.a- 
trimi upei uit auro in unum dieni , quod Tiridati regi Arineniae 
pstenderet. " 

huirf.a in Capit. latu'] sine iusto triumpho. Ita Domitian. 6. 
„ de Saririatis lauream niodo Caintolino Jovi retuJit. " v. de h?c 
laurea, victoriae tnumphii^ue signo, quod, ut post justiiin 
triumphurn , in greniio Jovis Capit. deponebatur, Detnpster. nd. 
Jto.sia. Ant. R. lo, 29. p. 7'77., et Madar. ad Onuphr. Panviri. de 
triiinipho (Tli. Gr. T. Vini. p, i5f'80» qui, ex solido auro ia- 
bricari solifam, plurimis locis osteiulunt. 

^amjuain nr.Uo tes.duo L.llo'] (^)uum hacc manifestc cum supe* 'j^ 
rioribus cohaereani , et numi accedat auctontas, de qiio v. Ou- 
'deud. aii h. i. , lleimar. ad Xiphil. 63, 5., rectssi a lege mihi scri» 
pta , dedique Lipsii emendfttionem , plerijque probatam, pro 
Jectioue vulg. lani nullo , quuta res, bellv , a Gronovio niutata in J 
iani ludlo quuxi remduo bello, Si vcl maxime, saepius Janum a 
JJej o-nf clauiiiim , osieiideretur , \\. tamen \. de honoribiis modo 
feiuliJ, Piincjj.'i ob Tiriiiaii:-, »^flvenUiin habitis, ad quos SCtum 
fle piiiuUcMUo J<;iio pcituiet: »eque, iic oxn»nient» triuiuf it^ii» ) d9 



N E R O. lo3 

tuorgessit: prinmm biraesirern, secundurn et novis- 
simura semestres, tertiura cjuadrimestrem : medios 
duos conUnuavit_, reliquos inter annua spatia varia- 
vit [i5] In jurisdictione postulatoribus, nfsi sequen- 
ti die, ac per iibeJlos, non temere respondit. Co- 
gnoscendi morem eum tenuit, ut , continuis actioni- 
bus omissis , singillatim quaeque per vices ageret. 



quibus auctor proxime dixerat, et vere Oudend. notat, si de Jano 
saepius clauso exponeret li. 1. auctor, scribere eum debuisse : 
tam residuo , quam nullo bello, Consensit etiam Wolfius. 

primum'] A. QoQ. cum L. Antistio Vetere; alterum, inter* 
jecto spatio aunuo, a. 8*0. cum L. Calpurnio Pisone, conjunxit- 
que tertium a. gii. cum M. Valerio Messala ; quartum, rursus 
anno interjecto, a. %\^. cum Corneiio Lentulo Cosso. 

postulatoribusl h. e. iis, qui causam aliquam ad se judicem. 
deferebant s. aliquid coram tribunali suo perebant, Ita causae 
ipsae pi,stulationes dicebantur c. 7. — V- de Iioc vocabulo et ex- 
empla ejusmodi postulationum apud Brisson. de tormulis 1. 5. p. 
/joo. Reinesio placebat postulantibus cum Guther. de otF. dom. 
Aug. 1, 2c. 

Cognoscejidi'] Vulg. in cognoscendo. H. etiam loco obser* 
vandum discrimen inter jurisdiuioncm et cognitiunes. 

contin, actionibus omissis] Turbarunt sensum Torrentius et 
Guther. de oflic. dom. Aug. i,, 20., qui cum codd. duobus delen- 
dum censuerunt omissis, eosque sequiiur Reines., qui ita ad mar- 
ginem : „Singillatim i. e. attentissime, cum magna diligen» 
tia. Conlinuas act. autem intelligo sine intermissione (liabitas). 
Hunc np. tenuit Nero morem , ut sine intervalio lites cxpcdn er, 
quum magistratus non quovis tempoie negotiis vacaient, sed 
distinctis sessionum diebus. Ver vices i. e. vicissim et alterna- 
tim, audita utraque parte. " Hoc uuum vere, reiiqua melius 
post NoordLerk. Observ. c. ^. p. 58. explicuerunt Ern. et Oudeu- 
dorp. ita , ut Neronem omisisse dicant veterem morem , conthwa 
oralione s. ac/id/ii; aiiquam causam perorandi , ubi oratoris aiti- 
ficia magis valerent, quam judicii veritas, contra singillatim 
quaeque egisse h. e. de singuUs causae capitibus (er liej\- die Sacke 
Funct fiir Punct untersuchen') , productis testibus, Iiteris, aliisque 
judicii instrnmentis, idque per vices, utraque parte aliernaiim 
audita. Hic igitur transitus fuit ad nostrorum jndiciorum mo- 
lem ab antiquo, qui observatur in Britaiinia adhuc lerrisque Gal- 
Uae subieciis. 



104 «;. 5UET0NII 

Quoiics auLem ad consullaudum secederet, neque in 
commune quici-juam, iieque propalain delihtiahalj 
sed' conscriplas ab unoijuoque senlenlias lacilus ac 
secreto Icgens, quod sibi libuisset, perinde atque 
pluribu.s idem videretur, pronunciabal, In Curium 
libertinorum filios diu non admisit: admissis a prio- 
ribus Principibus lionores den> gavil. Candidatos, 
qui supra nuraerum essent , in soiatium dilationis ac 
morae, legionibus praeposuit. Consulatum in seuos 
plerumque menses dedit. Defunctoque circa Kalen- 
das Januarias altero e Consulibus, neminem substi- 
tuitj improbans exemplum vetus Caninii Rebili, 
uno die Consulis, Triumphalia ornamenta etiam 
quaesloriae dignitatis et nonnuliis ex equestri ordine 
tribuit, nec utique de causa militari. Ue quibusdara 
rebus orationes ad Senatum missas , praeterito Quae- 



secederei'] cum aitiicorum coiisilio, quoJ jidhibere solebant 
Principes. Postea opponuntur in commuiie et secreto, propalam et 
iacitus. Nou in commune proferebat quisque suam sententiam 
viva voce, sed in tabula perscriptam tradebat Neroni, qui , I«- 
ctia sinjjulis, atque indc formato judicio , reversus in tribunal, 
pronunciabat, quod ipsi libuisset 8. suam ipsius sententiam , per~ 
inde atqueh. e. quasi ila plurium sententiis esset ovictum , quod 
an verum csset, scire non poterant, quibus, quid reliqui scri- 
pjissent, ignotum erat. Delevi aiitem molesium et post sed, quod 
abcst a nounullis codd. et damnaverat Oudend. — Legens , uC 
Saepius apud Sueton. , est pro participio aoristi, «v«7V0U5. 

libertinurujn Jilios\ v. Claud, 24. Mox al. admissisque , al, 
admissos , quod sensum parit prorsus ineptum. 

Candidutas — legion/bus prae/iosuit} Tac. 14, 28« )> Comiti* 
JPraetorum, arbitrio Senatus liaberi solita , quod acriore ambitit 
exarseiant, Princeps composuit, tres, qui supra numerum (np. 
legitimum iilo tenipore Praetorum) petebant, legioni praeficien- 
do. " De viris praetoriis , legatis legionum , v. ad Tiber. 19. 
Caninii Rebili] v. ad Caes. 76. 

quaest. dignitalis] Repetc nonnullis c sequentibut. Non 
«nim opus est Lipsiana hujus voc. trajectione. 

de (juibusdam rebus\ Sic edidi cum Casaub., Graev. # Ou* 
^endorpio , praeeuaiibus Memmiano aliisque optima» notae 
codd. , f amquam nou difFucor, fr (^cie lioc, c<.^ucnie pi-r-umjue 
h.e. 8acj>b, ni:i iorte addidit auctor de quib. rebut , queniiim alias 



N £ K O. 1 O^ 

storis officio, per Consulem pTerumque rt^citftbat. 
ribl Formam aedificiorum Urbjs iiovam excogiluvit, 
et ut aiite iusulas ac domos porlicus esseal, de qua- 
rum solariis inceudia arcerentur: easijue siimtu suo 
exstruxit. Dt^sLinarat etiam Ostia tenus ntoenia pro- 
jnovere , ati^ue iude tossa mare veteri Urhi inducere. 
Multa sub eo et animadversa severe , et coercita, nec 
Hiinus instituta. Adhibitus sumtibus modus*. publi- 
cae coenae ad sportulas redactae*. interdictum , ue 
quid in popinis cocti praeter legumina aut olera vvui- 
ret , quum antea nullum non opsonii genns propotie- 
relur : affbcti suppliciis Cliristiani, genus homiuura 



ipse adire Senatum solebat Nero suaque yocc perorare , et ple- 
rumque , ob serius demum instiuitwin moven» , per Consulem ora- 
tiones recitandi, praeterito Qaarstoris cj/icio, de quo v. ad Aug', 
65. Alii junctim cum superioribus legunt; nec uticjue de c. lu., 
sed et quibusdam rebus v. sed et de quib. rebus , quod Burmann. 
corrigit : sed et de quibusdam ali-is rebus v. sed et de ciuilibus re~ 
hus, Dorvill. scd et quibusdam regibus. Ivisi est Giaecum ikkx 
Mtti i-K «XA.0/5 rioi, qui tamen usus vocab. quidam vereor ut de- 
fendi queat, suaserim : sed de quibuscunque rebus , ut Claud 2, 
guihuscunque de causis. v. ind. in quicunque. Sed hoc etiam ni- 
mis a librorum scriptura recedit. Non pudet me dubiae senten- 
tiae, quura Wolfius etiam de medicina corrupti loci despera- 
rerit. 

Formam — excogitavit'^ post Urbis incendium. Tac. i5> 
45. ,,Ceterum, Urbis quae domui supererant, non , ut post Gal- 
lica incendia, nuila distinctione, nec passim crecta, sed dimensis 
vicorum ordinibus et latis viarum spatiis , cohibitaque aedilicio- 
ZUm altitudine ac patefactis areis additisque porticibus , cuae fron- 
ttm insularum protegerent. Eas porlicus, Nero, sua pecunia ex- 
Structurum, purgatasque area» dominis traditurura , poUicitus 
ist." Mox Ern. delendum censet et ante ut. CoU. Muiler. ut 
et, Puto, et esse sH>)7>)Tmov pro sciltcet , nempe , ut saepius. 

interdictum^ Xiphil. 62, x^. iroivvei uig stirfiv tov p/ov sv Kcririj- 
Aix^ 5<««Ty itoio6/xsvo(, airtlii:» toTj akkoif ij.yihiv gipSov £v KaTjjAsit», 
irA>|V kxy_ivMV neti irvovg , .iriirpeiffntjv. v. Keimar. ad ii. 1., et no- 
tata a nobis 9upra ad Claud. 38. 

af/l. suppl. CfiristianPi quos ut auctores incendii incusabat. 
Tac. 15, 44« j, abolendo rumori Nero subdidit reos , et quaesi- 
tissimis poenis afiecit, quos» per ila^itia iuvi^os *. vulgus Chri-^ 



106 C. SUETONII 

siiperstttionis novae ac maleficae: veJiti quadn^gario- 
r JJti lusus, ^uilnis iiivelerata licentia passini vugauti- 
bus, tallere ac lurari per jocum jus erat: pautomi- 
morum lacliones cum ipsis simul relegalae. [i 7] Ad- 
versus falsarios tunc piimum rt^pertum, ne tabulae, 
nisi perlusati, ac ter tiao pur foramina trajecto , ob- 
signarentur. Cautum, ut in testumtntis pritnae duae 
cerae, testatorum modo nomine inscriplo, vacuae 
siguaturis ostenderentur j ac ne quis alieni teslamenti 



stianos appellabat. — Prlmo correpti , qui fatebantnr, deinde, 
iniiicio eoriim , multitudo ingens, haud perinde in criniine in« 
ceixiii, quam odio liumani generis, convicii siait. Et pereunti- 
bui ^duica ludibria, ut ferarum tergis contecti , laniatu canum 
interirent, aut crucibus athxi , aut flanimiindi , atquc, ubi dtfe* 
cissei dies , in usurn nocfirni luminis nrereutui. sequ. " cf. Oros» 
7i 7. „Primu8 Koinae Christianos suppliciis et niortihus atltcit, 
ac per omnes jijovincias pari persecutione excruciari iu.peravit; 
ipsumque nomen exstirpare conalus, beatissimos Cliristi aposto* 
los, Petrum cruce, PauUimi gladio occidit. " Suljnc. ^ev. 2, fig. 
sequ. al. Stiperstitionein exlernam nostram religionem appeiiat 
Tac. A. i5, 32. ubi v. interpr. , pramm et irnnivdnum Plm. episr. 
10, (>?. Ceterum non assentior iis , qui n. 1. legi maiunt ojf-cti e 
cod. Ursin. Imo ofjncti h. e. exstirpaii fere in Urbe et ad inter- 
iiecionem excisi sunt Christiani 8ub Nerone. Corapara ind. sub 

va^antihus] np. per Urbem post certamina peracta. v. Ern, 
ad h. i. et in Clav. Cic sub voc. quadri^arius, 

rele-ataiP^ llistriones Italia pulsos, memorat Tuc. i5, 25. 

iabulae] contTacUaim, v. £rii. ad li. i. , Schuitin^. Junspriid. 
Ante-Justin. ad hacc Pauli Sentent. 5, 25. ,, .\mphssimus ordo 
decrevit , cas tabiila», quae publici vet privati contractus scrijuu'» 
jam continent, adhibitis tesiibus ita signari, ut iu sumroa mar- 
ginis, ad mediam partero perforatac, triplici iino constringantur, 
at<|ue impositum supra liniim cerae signa imprimantur, ut exte- 
riores scriptuiae fiuem inieriori servent. AUter prolatae niliil 
moroenti habent. '• 

in testauieiitis — ostendererUur] h. e. primae duae testamenti 
tabulae a testatore , 8uo modo nomine inscripto, ut testatoiis ta- 
bii'ai vere esse conataret, .signaturis h. e. testibus, qui tignatuii 
€s«!«:nt vucuae heredum nominibus osteuderentur , quos uosse, 
testiiim non inicrerat. Id caiitum , ne testes , si comperissent, 
qui lieicdcs sciifti Cb6cut, de ttUo uoiiiiue iukBxeudo co^jiLarent. 



SJ E R O. 107 

scriptor lega'um sibi ascriberet; itera, ut litigatores 
pro patr .cmiis ceriam ju.stara(|iie mercedein, pru Mib- 
selliis jiullam omniiio dareiit, prafbeute aerario ^ra- 
tuita: ulqut rerum actu ab aerario causae ad Forum 
ac recuperaiores tran^lerrenlur : et ut omnes appi-lia- 
tioues a judicibus ad Seuatum iierent. [_»bj Au^eudi 



V. Sulinas. de subscribendis et signandis testamentis Lugd. Bat. 
1043., ^'c<-A. histor. juiispr. Rom. p. 358- eu. btockiuann. 

ne ijuis ascnb.irets quod a ClauUio Im^je:. eaiCLO et SCtO 
sancitum, ut ICti in 1» gesu» uocent, lepetitua» viuetur a JSe- 
loue. Dnputat ita de li. i. Erne.st. siugulaii i-xcuisu contia eos, 
qui mensoriae lapsum teniere Sueionio imputaut. 

ut lit.^atores -— mt^rced ..t \ Leg^ Cuicu, de qua praeter sui- 
gularem conuiientarium Brumineri Paris. 1665. vide Hetnecc. Ant. 
2, 7. §. 10. s.«iu. et Bach. p. 146., iata a. U. 550. a M. Cincio 
Tr. pL, cautum fueiat, n (^u/s , ob causam urandam, dviium 
munusi-e caperet , idque confirniatum ab Augusto a. 757- auctore 
Dione 54, «8- i^ostea, quum renovari eam Patres ilagitasseut, 
Iinperatore Claudio, (Tat. A. 11, 5.', hic „ capiendis pecuuiis 
posuit modum, us^ue ad dena Sestertia, quem egre»si repetun- 
darura tenerentur (^ld. c. 7.)." Iniiio innperii Jseronis Sejiatus 
constituit „ne quis ad causam orandam mercede aut donis eme- 
letur" {Tac. i3, 5.), prutjna vi iegi reddita; postea Neronera 
ad Claudii seuteniiam redusse, et, quum ilie terminum mercedis 
constituisset, quem egredi iiaud iiceiet, pro unoquoque gsnere 
cautae certam mercedtm delinusse, ex n. 1. colligit Ernest., qiu 
ruisus ab crrore, quem objiciunt ICti et editores iilos secuti, 
ftuctorem docta disput.itioue deiendit. cf. quae Bachius p. 354. 

pro subselhis] pro quibus mercedem antea datam jnancipibus 
Casaub. et Burm., aerario, a scribis exactam, e Ciceron. Brul. S4., 
existimat Ernestius. 

utque rerum aclu — tran.sferrentur'] h. e. ut causae eorum , qui 
aerario aliquid deberent , non ad Piaefectos aerano, de quibus v. 
ad Ciaud. 9., sed, ut aiiae causae pecuniariae prnutvrum, ad recu- 
nem/o/-e^- deferrentur > in quo maxinia erga obaeiatos benigiiitas. 
De tecuperatoribus s. judicibus de posscisione icbusque pecunia» 
yiis V. Ernest. in Cl. Cic. , Bach. p. 104. sequ. 

ut omnes app. — ferent] Tuc. A. 14, 28- „ Auxit Patrura 
honorem, statuendo , ut, qui a privaiis judicibus ad Senaium 
provocavissent, ejusaem. peouniae periculum tacerent cum iis, 
qui Imperatorem api.eliavere " Haec ve.ba Taciti Nostro v.lde 
repugnant, qui omnes appeilaiioue* ad Seuatum revocatas, aflir- 



, I08 C. S U E T O N I I' 

propagandique imperiiJ neque voluntate ulla, neque 
spe niolus unquain, etiam ex Britanuia deducer«r ex- 
ercitura cogitavit: nec nisi verecundia, ne oblrt^clare 
pareutis gioriae viderelur, destitit. Ponti niodo re- 
enuni , concedente Poieraone, ilemAlpium, delun- 
ctoCotlio, in piovinciae formam redegit. [ly] Ptr- 
egriiiationes duas omnino suscepit, Aiexandrinaiu. 
et Acliaicani : sed Alexandr.ina ipso proiectionis die 
de.slitit, turbatus religione simul ac periculo. iMuni 
circuitis temjilis ijuum in aede Vestae restdisstt^ con- 
surgenti ei primum iacinia obhaesit: deinde tanta 
oborta caiigo est, ut dispiceru non posset. In Achaja 



roat. UtruntKjue histoiicum conjungendum esae , ut alter ab al« 
tero omissum tradat, ,post Cujac. Observ. 21, 33. judicat Bach, 
P- 556. Qui de appellationibus ad Tac. 1. c. doctissime egii , Li- 
psius , conciliare eos se posse , negat , atque , nimium dixisse 
Suetonium , ipse iere crcdo. 

ex Bntannia] De clade Britannica v. iufra c. Zg. Eutrop, 
", g. ,, Jn re militari nihil omnino ausus, JBritanniam paene 
amisit. " 

rolemone] Crebra Polemonum mentio apud Dionem. v. Fa- 
bric. ad 49, 25. et 44. 1. 55. 25. 1. 54, 24. 1, 59, i2. et 60, JJ. Ex 
Nosiro Aurclius Vict. Caes. 5. „ Pbntum in ju» provinciae, Pole- 
inoni» permissu, redegit, cujus gratia Polemoniacus Pontus ap- 
pellatur ; itemque Coitias Alpes, Cottio rege niortuo. " Eutrop, 
,, Duae tamen ^;rovi»iciae sub eo fact»e sunt, Pontus Polcmonia- 
cus, concedente rege Poiemone, et Alpe» Cottiae, Cottio rege 
defuncto." cf. Vopisc. Aurel. c. ai. — De Lottio v. ad Tiber. 57. 

ut dispicere non posset^ Al. coorta et despicere, Sed oculi» 
exeuntis templo caligo oborta est, ut Ovid. Art. Am. 2, 88- »»nox 
oculis pavido venit oior/^a metu," ac ea quidem , qiiam visu pe- 
netrare non poterat, cjuod est di.\picere. Inde turbatus etiam 
periculo destitit. Ceterum Tac. 15, 56. rem ila nanat: „ Neo 
miilto post, omissa in praesens Acliaja, (causae in incerto fiieic) 
Urbem revisit; provincias Orientis, maxime Aegyptum , secreii» 
ima^inationibus agitans. Deliinc edicto testificatus , non longaru 
tui absentiam, et cuncta in Rep. perinde immota. ac prosper» 
forc, super ea profectione adiit Capitolium. Illic veneratu» 
Deof, quum Vestae quoque templum iiiissct, repente cunctos 
per artus tremens, seu nuuiiiie exterrtnte, seu facinorum recor- 
dAtioae uun^uain tiuiorc v^cuu», deseiuii incepiuiu, cuuciii» 



N E E. O. 109 

Istlimum pevfor?pre ag^gressus, praetorianos pro con- 
cioue ad inchoandum opus cohortatus est j tuljatjuo 
sigiio dato , primus ra.stello liumum effodit, et cor- 
bulae coiigestam huratris extulit. Parabat et ad Cgi" 
spias portas expeditionem , conscripta ex Jtalicia 
seniim pedum liionibus nova legione, quam Magni 
Alexandri phalangem appeilabat. IJaec partim nuila 
reprehensione j partim ttiam non mediocri laude di- 
gna in unum contuli^ ut secernerem a probris ac 
sceleribus ejus, de quibus dehinc dicara. [20] Inter 
ceteras disciplinas pueritiae tempore imbutus et mu- 
sica, statim ut imperinm adeptus est , Terpnura ci- 
iharoedum, vigentem tunc praeter alios, arcessivit^ 
diebusque continuis post coenam canenti in multam 
noctem assidens _, paulatira et ipse medilari exerceri- 
que coepit_, neque eorum quicquam omittere, quae 
geueris ejus artifices , vel conservandae vocis causa, 



sibi curas amore patriae leviores dictitans." De templo Vestue v# 
PanciToU. descr. U. R. (Tlies. Gr. T. III. p. 355.) 

Ist/rmrm^ Xiphilin. b3, i6. Tri^i^iyov Ss &>) T^f £ir(S>)/ai«; t>){ 
sv Ty FjXkiii iToi-^ffoiro , Tcv 'Iff^ftov T>5f neA.0Tovv*j<Tou 6iOpy$«« 
sir/^u/jojffoij • y.ai -^ji^aTO toC s^^yov , Ka/xsp twv «vSpwirwv okvouvtwv. 
«'i/jLot T£ yctq ToTj irpuiTO<f «4 «/•**'•'*'? '«■^? y^i d-ji^kvcs , K«/ oilJiinyal 
/xuit>)5/40« TS Tivig s$j)Kouovro, nai ilbitiXoi xoA>.«t iipavret^iTO. V. Rei- 
jaa&r. ad h. 1. et notata ad Caes. 44. 

primus rast. humum tjjfudil^ Xiphil. X«)3u;v S's «CTOf SivtsXXav, 
uai Ti V.011 avaffxa-y^af, «irsici m«i tcli; «AAouf av«7n-^ «utov /j"w>|- 
tT»ffSaii. vcai xoXu xXJJSof avSfWTwv iirt tovto to f"^'yov via) jj». twW 
aXXuvv tSvwv /jtsTSiri/a-^/aTO. cf. Lucian. ■jripi tjj; o^-^i^X^ff '''^^ 'iffSf*o5 
$.3. 

ed Caspias portas] Xiphil. 63, 8. oi> /x>j> oJSg tri Tcij AiSio- 
«•«5, >) Taf iruXaj T«f Kaciriaf sirXELiffs, wjirtp svtvosr. T«r. llist. 
I, 6. ,, muhi adhoc numeri e Germania ac Britanuia et lUynco, 
quos idem Nero , electos praemissosque ad claustra CaspiaTum, 
et bellum , quod in Albar.os p.irabat, opprimendis Vindicis coe* 
ptis revocaverat. *' cf. Plin. 6, 13. (15.) v. de Caspiis portis Cellar. 
Geogr. Ant. 3, 13. T. II. p. 7^5., Freinshem. ad Curt. 6, 4, ig. 
et Ryck. ad Tac. Ann. 6, 53. 

Terpnum'] qui commemoratur etiam Vesp. 19. cum Diodoro. 
XiphiL 63, b. TieTVCv y.a\ Aiilw^ov K«i Ha/jiiJiiviifv meruorat. 



110 C. S U E T O N I I 

vel augendae factitarentj sed et plumHeam chartam 
sujii.iis [j(C.urt; Mi.sliii'd , et cl^stere vomiluque piir- 
gaii , et abstinere pomis cibis^^ue oflicienlibus; do- 
nec, blaudienle pruibctu , (juamquam exigui\e vocis 
et iuscae) prodire lu scenam concupivit, subiude iu- 
tei- laniiliares Graecum proverhium jacians, occiiUae 
musicat^ nuUum esse re-specti.m. Et prudiit Neapoli 
priiuum", ac ue concus^o qulnem repente smMU tcrrae 
tii' utru , auie cautare destilit , quam inchoatum ab- 



scd e(\ V, Wolf. ad Tiber. 6i. MuUer. conjicit sic. 

pluinheaia chartam\ li. e. laniiiiain , np. ad au:--'ndam VOCem, 
ut opcresso eiiani lanto pondere pcctore supini, aitam atque cla- 
ram voceni emittere disceiet. Interpretes inepta fere de liac re 
cuin multa eruditione protuleiunt. Keiiqua, quae Suetonius, ad 
consermndam vocem vaiebaut. 

c/jstere — pur^anj quoniam referta alvus raucani facit vo* 
cem et ingraram. Mox pro jiornis Keines. ad marginem suadet: 
pontius vel pouLutis a ■kqjji.», xo/xaTo?, ne.scio an inui.li inutatione. 

c/bis(^ue\ flrn. ly, 6. (33.) „ Et de porro in liac cognatione 
dici conveniat, piaesertim quum sectivo nupcr au toritatem de- 
derit Pri«icep8 Nero, vocisgrada, ex oieo statis mcnsium omni- 
uni diebus, nibilqne aliud , ac ne pane quidem vescendo. " Se« 
cunaiau Bujud. lio, 6. (21.) ,,porrum sectivum voci spieudorem 
attert. " 

exi". vocis et fuscae\ Xiphil. 61, 20. JtftiVoi na/ ^Qxy^v vlix] fxf- 
>.av (wj yi va^AbihoTixi) (pwv^^ij.ai «X'*^» ^^^ ^'' K.eimar. — Qumctii. 
11, §• jjQualita^ vocis magis vana est. nam et candida et fusca 
e8t, et ^lcna et exiiis, et ienis et aspera, et contracLa et fusa, et 
dura et flexibilis , et ciara et obtusa. " 

occultae — ' respectuin\ Gr. Tijf Aav5aveu(TJ)f iJt.ovety.yii ovhili 
Xo-yoi. . vel , ut Lucian. Ilarnionid. 1. eHert , ouhzv -yap o(j5iAo5 
OTTog^jjTOU , (^(xci, VLOii aCPavovj tjj; jA.oveiv.yii. Gell, 13, 30. ,, Nosti 
vej b m iilud scilicet e Graecia vetus : JVlusicaro , quac sii abs- 
condira, eain esse nulli rei? " x. inierpr. ad ioc. cit. 

^eupoli priiuum\ Tac. \5, 53. „C.Lecanio, M. Licinio Css. (a. 
317.) aciiorc in dies cupidine adigebatur Nero, promiscuas scenas 
fiequcntandi. nam adlxuc po donuim aut liortos cecineral, Juvena- 
libus liidis, quos, ut parum celcbres et taniae voci angustos, 
si eriiebat. ISon tameii K.oniae incipere ausus, Neapoiim quasi 
Graecam urbem delegii sequ. " 

co/icuiso — theatfo'} Tac. ,, Illic, plerique ut arbitiabantur 
tiiste, ut ipse, providum poiius ct secundis nuniiiiibiis, evenir. 



N E E^ O. 1 H 

solveret vo/uov. Iliidem saepius, et per cornplures 
catUavit dits: sumlo etiam acl rffirieiKiam voKin 
brevi lempore, impaLiens secreti a balineis in llita- 
truin transiit, mediaciae in orchestra frequente po- 
pulo epulatus , ,ii pauLum subbibisset , aliquid se 
sujferti tinniturum , Graeco sermone promisit. Ca- 
ptus autem modulatis Alexandriuorum laudationibus, 
qui de novo comnuatu Neapolin confluxerant, plures 
Altxundria evocavit. Neque eo segnius adolescen- 
tulos equestris ordinis , et quinque amplius miilia e 
pU-be robustissimae juventulis undique elegit, qui 
divisi in factiones, plau?uum genera condiscerent, 
{bonibos, et imbrices, et testas vocabant) operam- 
que uavarent cantanti sibi, insignes pingnissima co- 
ma, et excellentissimo cultu pueri, nec sine anulo 



nam egresso, qui adfuerat, populo , vacuum et sine ullius noxa 
theatrum collapsum esf." Postea vo^ej est canticum , carmen, 
ad instrumenti concinentis modos auactum , to xj^«p(«»&ou//£>ov. 
V. interpr. ati h. 1. 

si paul. subb, — tinniturum] Suhbibere vtot/veiv , aliquiJ suf- 
jerti tinniTe tjxoiruKvov n vf/il'* recte jam Gr. reddidit lurneb. Ad- 
vers. 28, i8. De comiptiii aiioium leciionibus 6v/^."r/-/ et .s«^c/-f//7i 
h. 1. dicere non attinet. De vocab. tdkvov in re musica v. Schiei" 
der. Lex. Graec. 

modulatis — laud."] V. Lips. ad Tac. A. 16, 4. ubi : ,,et plebs 
quidem — persopabat certis modis plausuque composito. " 

quinque amplius inillial^ Xiphil. 61, 20. -^v /jikv 7««^ ri k«J 
«oiov (JiUTyj (TuffT))//» s; irgvT«Kt53^i/.ioD? CT(ia:TittiT«f Tafsffv.SLac/jitvov» 
AvyovffTiiol T£ (ivo/xa^svTO ■ nai t^lrjijy^ov tcuv iiralvmv' y)Vaynix^ovTO 
Sfi (Tip/ffi 1««/ oj «AAoi irctvTjf xa) ox.ovrs5 — snpoav m. t. X. ubi V. 
Reimar. cf. intra c. a5. — Antea pro neque eo se^nius malim «e- 
jque eo secius , ut cap. 24. „nec eo svcius coronatus est. " 

bombos — vocabant] a diverso sono, quem diverse eflficie- 
bant. 

pinguissima coma] Est irftxs'» viiiJiY), nt pinffuis toga Aug. 32. 

pueri] Varietatera lectionis et innunieias virornm doctorum 
conjccturas vide apudUurm., Oudend., et Ernestiura. Si quid 
mutandum , suaderem ; excellcntissimo cultu puerdi. Pro laeuis 
Mullero placebat lacvcs s. leves , h. e. nondum baibati pueri, qui 
nondum , utEquites, anulos gestabant. 



113 C, S U E T O W T I 

laevis: quorum duces quadragena millla sestertium 
iii*rtbaiit. ['-i*! Quian magni aestimaret caularej 
etiani KouiaeNeroneum agona ante praeslilutam diem 
revocavlt. Flagitaulihus<-iue cunctis coee.stem vo- 
cem, respoudit quidera , in hortis se copiam vuLen- 
tihus facturum: sed adjiivante vulgi prece- eliara 
st'ii<'ne mililian, quae tunc excubabat, rejjracen- 
talui-um st^ pollicilus e.st libens; ac sine raora nomea 
suum in albo proliuntiuru citharoedorum ju.ssit ascri- 
bi • sorticulaijue in uriiara cum ccttris demissa, in- 
travit oi (line suo, simul Fra< fecti praetorii citharam 
su.slinenii s, post Tiibuni militum, juxta jue amico- 
runi inlimi. Utij[ue constilit, peracto priucipio, 



Neroneum agona] V. supra ad c. ifi. Proxime Miillero place- 
bat interpungi : canture ttiam Romae, quod Neapoli quideni, sed 
nonu .ij> lioiuae cantaverat. 

coelestem vvcem'] Ita etiam Tac. i6, 22. dicitur, et vox 
Deum i.t\t i.^. '6i?« (pwvij Xiphil. 6£, 26. 

in albo — a.-,crib,'\ Xipliil. 6,3, g. xdu^ av ri^ v.»i avfovffaj» /xijf 

OTI iSfcTv , UirO/U£IVfcJ£V «UTOMp«TOfa Al.YOlxTTOV «f TS TO A£UKU»/X« SJ» 

TCi? »Ywv/ffTaj{ liyYP'**?'^^*''^*' • n«i TijV ipwvijv offxovvroi , /JisAiTivVTic 
Tf T-'ja.<, yjcJeif, naj tvjv /-lav KglfaXijv KO/jiuivra , to fea «ysvstov v^^jai- 
^OMivov i/jiKrtov «v«(3aXXo/jetvov iv T015 bQOfxoi^ , fj.iB' 6VC{ ^ Suo 
anoAouSwv pabi4ovT«, TOU5 avTiirocAouf uxop/iTrovra , x«/ «ii ri x^off 
ouroL/, /xt^* a-4/i//aj^i«5 XsYOvrai ■ rous nywvoBiTai; T0U5 f* /jtaffTi-yo- 
fcogous ^poPov/aevsv , noi jfpij.uara fturoif xpuCpa aTaciv avaAiffxcvra, 
u>] Koi ikiyySiii; /JiaffriymSyj ' k«i t«Ct« pisvrot x«vt« •B-oiouvra , /voc 
Tov Tuiv nt^oi^ufhujv otywv* vfni)Ceif, i^ttjjSvJi tov tuJv Kaiffogiwv. V» 
Reiniar. ad li. 1. cf. Pet. /''aZ<tr Agonist. 1, 24. et 3, 12. 

peraclo jjri/icipio] Xiphtl. 61, 20. ir«p^A5g rt k«< a.\iroq N«- 
0MV (( ro Siar^ov , ovo/xaffri xp6{ tou 1"oAai'«ivo{ ifMijpij^i^tit * k«? 
affTj) Ti iTi t^5 ffn>)v>)f 6 JKoiffap rijv Ki£?opwbiK>)v ffHfci/>iv tvbfbuww; * 
xoi, hupioi fJiov , «j/ufcvw; /jtou «KOUffars, fciTrtv «uTOKpirwp. *h<- 
^aowbiffffi Te^Amv tivo >) ii«K^«$ d ''^vyouffrOi , iroAAiiv /xkv ffrp«- 
T«*rcuv ir^fSffTjjno-^iav , iravro? bs tou SvJ/jiou , offov «1 tCQat *X'''P*'1' 
#«v , MoSijwfcvou. Id. ti3, '4' ^Ywvjff«To ba tv iraffv) 6/<oi*; iriAsf 
ayd/VOi iyjiuavj, KygpuKi irpo? •jravT^ t« K>)()u:;t(n( efcc/.iiva hAoul-tiiij) 
*PoUv. "• a:(j(tt uirorii/KOTj )/f >)ffa/xtvo{. — TO bis <3v) Kyjfu-y/*'* *)'■'» '■'^*' 
civv haiffJ.!;' vina rtv^fc tov oyojva , Kai ffTt^jpavoi rov r* riijv Vu)fj.ximv 
i>j/*-,v Kai T>)v jcjov olMLfj.iv/1'i,. Dc Liui' .j liuju v. Keiniai. ad 
1. c. et ^wf. tle ilistor. i-.4ti, 1, 27. Consul iuerat a. tJ. 7yy. 



N E R O. 2 l 5 

Kioben se cantatnrum , per Cluvium T?ufura consu- 
larem pronunciavit, el in horani tve decimatn ner- 
severavit: coronamque eani el rtrii.^uam certjmiais 
partem in annura sequentem distulit, ut saepius ca- 
nendi occasio esset. Quod quum tardum viderelur, 
non cessavit identidem se puliiicare. iSon duhilavit 
etiam privatis spectaculis operara inter s( enicus dare, 
quodam Prattorum sesttrtium dtcies ofterente. 'Ira- 
goedias quoque cantavit pirsonulus; heroum Deo- 
rumque, item heroidura ac Uearum personis eifectis 
ad similitudinem oris sui, et ieminoc, prout quam- 
que diligtret. Inter cetera canlavil Canaccn pattw 
rieniem , Oresten matricidam , Oedipodem excoeva- 
ium , HercuLem insanutn. lu qua labuia iama eat 



privatis spectaculis] h. e. a magistratibns edltis, qui compa- 
xati cum Prmcipe /jr/>a/i dicurjtur. 

quodam - off:rente'\ Xphil. 65, 21. Anpn/o.- li m Ai-So^ 

iy^cyj • H«( (ji t: /xJsv oc^yuQto-J 0-j.f ikajizi; , ctTJ^^/ttffaf //.laSov ri iroi- 
yjaai' Ka/ bta tovto TtyiKMvog ccjto tisir^tx^tv , r^a. jjlv) oc\jtov «iro- 
Jtrsivij. it; f^evToi ro 5*arf ov K«i J,\ £/j£A5u)V , xai fcMi5«f wdijtTs k«? 
ST^aywhifatv, 

personatu^] Xp/iH. 65, q. sSeTto w; 5pa-,ir>jf , ixoSjjygrro tlig 
•tv(()k6;, ky.6£i, STiKTfiv, ifxotiv&TO , tcv re Oibivooai nai rov (:9^iffT>iv, 

TOV T£ HpaKAia K«/ TCV AAK//ai*V«, TOV T£ *<-'fiO-T>)V WC T..K58/ 

IjTOK^xvo^tfvof. Ka/ Ti» y& irf c^wxa -tots //gv a-jrolg ivitivsic. , xots §8 
Jtai sayrw ii-Aaafj.iva b^s^t. ra. -yup tcuv Yuva/Kcuv Tavra irt,tr rviV 
2ji^«v«v so-KSiiac-TO — X?''''''*'? «AUffso-/v sSso-/xfytTo * k»/ ^ap oJk 
€ir(.STtv , wf ec(KSV , «UTo^-^^aToe/ 'Hw/xfli/o,v o-/6>joa/f Ss/o-^a/. c. 10. 
Mft/ ya^ T»)v K«v«K»jv UTSKfr/vsro , onue Viiidex jii oratione apud 
Euiid. 65, 22. t?8ov Tov (.ivSjiai sKs/vov - ev tw tov ^sot^ou kukA.«) 
Xfli/ sv TvJ cpx*)""^?" ' ■^"'■^ M**' H/.Sapav sxo^T* . *t«' ce5offra&/5v , Ka/ 
JtoSopvoyf, TOTg Ss s/x^*'^'»? *t»' T^csw^rsliv. ^Kovaa. aurov iro^.kilf^if 
ftbovTOf , vfviovaa K>)puTTOvrof , v^AOvaa r^ayMboZ ro;. tibov aCrsv Se- 
Ss//svov, sToov o-i/po/;xsvov, kuovt» &>) , T/KTovra &>) , Tovi^' c^ra /jivSo' 
XoysiTai, Ka/ A.syovt« , Ka/ aKOyovra, Ka/ T-a<ryovrce Ka/ bouuVT» — 
OVTOJ S« &») Qviari)!; ts k»/ O/5/'T0Uf, 'AAx/aa/wv Tg nai 'O^icry]^ 
himatoraT tv KaXo/TO. TOOToyj -yip UTOK^/vsra/ , Ka/ rauraf «vt* 
axe/vwv (pro Caesans, Iniperatori-. .^. 1 ;.us.i liominibus swvv/^iae 
(ita csylburg. legenduiu censet pro iTriSi>i*i»s) iyTsvtTeSifren, 
Tom, //. g 



Il4 «.SUETONli 

tiruncnlnm raililem, posilum ad custodiara adltus, 
quura eum orriori ac vinciri catenis, sicut argumen- 
tura postulabat, videret, accurrisse ferendae opls 
gratia. [22] Etjuorum studlo vel praecipue ab ineun- 
te aelate llagravit, plurimusque illi sermo , quam- 
quain velorotur, de Circensibus erat: et quoudam 
tracLum praslnum agitatorera inter condiscipulo.s que- 
rens, objurgante magistro , de Hectore se lo^iui, 
emenlitus est. Sed quum inter initia imperii ebur- 
neis quadrigis quotidie in abaco luderet, ad omnes 
eliam rainimos Circenses e secessu commeabal, pri- 
mo clam, deinde propalam : ut uemini dubium esset, 
eo dle utique afFuturum. Neque dissimulabat, velle 
se palmarum numerum ampliare: quare speclaculum 
multiplicatis roissibus in serum protrahebatur, ne do- 
minis quidem jam factionum dignantibus, nisi ad to- 
tlus diei cursum , greges ducere. Mox et ipse auri- 
gare, atque etiam spectari saepius voluit; positoque 
in horlis inter servitia et sordidam plebem rudimenlo, 
universorum se oculis in Circo maximo praebuil. 



tirunculum milUem] * /7. 6g, lO. tU fj.iv Tjf ar^eiTiiurifg, 
SluiV auTOV htliiAvov , •<|Y«v«../jr7* , via) -jrgos&pa^tujv ikvfftv. 

Equorum Mudio} Tac. 14, 14. „ Vetus illi cura erat , curri- 
culo quadrjgarum insisiere. " coU. 13, 3. Xipliil. 61, 6. 

prasinum] v. ed Calig. 55, de quatuor auiigaruni factionibus. 

n^uturum'^ in Urbe e secessu suburbano. 

greges ducere'] Dubilant, de aurigisne intelligant ^r<"^ej, an 
Je eqiiis. Puto, de uirisque. Domini tactioniini iocare nolebanC 
ludos edentibus juga sua cum aurigis, nisi in totum diem , quo- 
niam njuhiflicatis missibus huic lucro jam erani assueti. 

et ipse aur/^are] Tac. 14, 14. ,,ClauMim valie Va;icana spa- 
tium, in quo equus regeret, haud promiscuo speciaculo. roox 
«Uro vocari populus Roniauus, laudibusqiie extollere, ut C8t 
ViiltTUS ctipicns volufjtatum , et, si eodeni Princeps trahat , lae- 
fjni. Ceierum evuLatus pudor, non satietatem , ut rcbantnr, 
sed incitamentum attuht sequ. " Ita 15, 44. dicirur „ iiabitu au- 
ji^^ae perniix»us plebi , vel ciirriculo in<-isti-ji8. " Xphil.bz, 15. 
TOffauTjj i* ^v 1] Tov !N«e«»vo5 eiv.Qk»ci» , wjTe K<i< ap/xar* S)j/xoff/af 
-4)kai.vt. 



N E R O. 1,5 

aliquo liberto mittente mappam, unde ma.jeisfratus 
soi.nU Nec conttijUis, haium tirtium eXpMi/nenta 
R«mae dedisse, Achujam, ut diximus, p^tit hiac 
maxime motus. Instituerant civitates, a^ url' quas 
«lusici agones edi soleut, omnes citliaroedcu ura co- 
rojias ad ipsum millere. Jbas adeo gia(e recipichat 
ut legatos, 4ui pertulissent, non modo prfmos admit- 
tertt, sed etiam familiaribus epulis interj.oneret. A 
quibusdam ex his rogatus, ut canlaret sui,,v coenam 
cxceptusque effusius, Solos sci/e auciire Graecos 
solosque se et studiis suis dignos ^ ait. Nec profe- 
ctione diiala, ut primum Cassiopen Irujecit, .»^tafim 
ad aram Jovis Cassii cantare auspicatu'- e.st f^^l Cer- 
tamiua deinceps obiit omoia. Nam et quae diversis- 



Twttente mappam] h. e. iiiappa signum dante, cursam inci- 
piendi V. nnittendi juga e carcere. v. /Vvzt./«. de iudis Circe;:s i 
14. (Tt.es. Graer. T.YUU. p. ,6t>. sequ.; BuLnger. de Circo Rom! 
C i6. (Ibid. p. 629. sequ.) 

Acfmjam-pctit-\ X^ph,! 65, 8- h hi 5^, r^jv 'EUag* z^i^^i^ 
5.) (a. 819-) — ST<' T£ ^wox»)ffai v.<x\ y./^a^c-. &>,«/. n^^^JJg, ,g .^„j 

Tsjaj Tivsj, ?va xa) irspiobcvix^jf , df Asye, 7ev>;Tai. 

omnes cith. cor<.nas\ v. ad c. .5. 

C«**/ope«] insulae Corcyrae oppid.,m, cujus meminit PA« 
4, 13. (.9.) cum templo Jovii Cassii. Aiii Casuopen Epjri ,^,^{, 
lig nt, ubi an Jovis Cassii c.ltus fuerxt , jure dubitat Ouden- 
dorp. , quem vide. 

C^^rtamina — w«n/«] Phlo.strat. Apollon. 4, 8 ra ^aclkitx 
«KXiTtiv. *c ri,v 'EXAa&a aCp.V.aro . xsjeOyyuaff/v Cwr.^^sm-, sa-.-bv 
'OA;.M^'xo7f Tg HaJ nuSixoIv. JviKa Ss xai ']ff5^o7. a/ is ^7««/ i^av 
«i5«fw^''«' K«,' x^iet/xsc' svixa Sa reavwSo!:? iv 'l-A^//^/a A';^ 7 63 
10. ^.Siovx>,v TS a-jTov^. ^a] OAuuTiovix,,v. x«J »6^ loOoviV.i^v , x«2 
TavToviv.^jv, xeo? Toif «AAoif ci; siwSucav , «TixaAsvv. v. aa h. i. 
Rexniarum, cujus iiaec verba relerani : „ Acta hat-c .unt a. U «20* 
Chr. 67 Unde quum O.ymj ias CCXl. anno Ch,. 65. celebran.-a 
fuisset, nunc dilata Neronis jussu in hunc annum , inter «voAu«- 
TiaSaf reJata, et in libris Eieorum praeterita est , ut tesfa-ur 
prae.cr Philostrat-.m, Paumma.. 10, 56. p. 892., Hfer.nvmus iiem' 
et Eusebius lu Chroidcis." Errat igitur laciiis, qui' ad PaujR, 



11 



g 4;. SUETONII 



slmorum tempotum sunt, cogi in unum annum, qui- 
busdam eLiam ilXalis, jussit ; et Olympiae quo.iue 
praeter con.uetudinem musicum agoua commisit. 
Ac, ne quid circa haec occupatum avocaret detme- 
retve, quum praesentia ejus urbicas res egere a liber- 
to Helio admoneretur, rescripsit liis verbis , Quam- 
visnimc tuumconsilium sit et votum, veleriter re- 
rertime; tamen suadere et optare poiius dehes , ut 
:Serone dignus revertar. CaalauK; eo , ne necessa- 
ria quidem causa excedere theatro licitum erat. Ita- 
que et enixae quaedam in spectaculis dicuntur, et 
multi taedio audiendi laudandique, clausis oppido- 
rumportis, aut furtim desiluis.se de muro, aut morte 
simulata funere elati. Quam autem trepide anxieque 



niae 1. c. incuria hanc Olympiadem iu Eleorum tabuUs omissam 

^'^^''^praeler consuetudinem-] Philostr. 5, 2. IxIXeus ToCf 'HXs/ouc 
^/^e«v Te»7c;S.'«v ixa77ETX«i K«) K<S«eu>S.'av , oh Mi)T8 S6«T^CV *ffT.. 
uV^ ''■^^^'^ ^^°i ^« Tcmv-T*. c7T«5<ov hs aCro^vii, nal yvi-^^» 7«--'^«- 
J^udan. Meion. c. 9. 'IctSmoT vi^.u *i£,/xtvo«. fx^rs Kw/^;.b.«v «V-v- 
^.ffS«.. ,x-;,TeTe«7'yi.'«v. ^&iK..^se«.v (leg ^*e«vO r^.y.hcv; v,- 
L:v K. r. X. V. interpr. ad h. 1., Olear. ad Plulostr., Reunar. ad 

Xipllil. ]. C. . , , . tn, N - 

a liberto Hello-} Xiphil. 6?i, i2. Touf Mfc"'^'" «^ ^W *^«MW **"' ^» 
'Ir«Xi'« iravra? 'HX/w riv\ Ra.ffaps.c^J sKborot;? ->r«et5*KS. ir«vr« y»^ 
irAi?" «..Tci; tTtT.Tpa^To. ^\t£ *<«i 5>i/*su8/v. ««i (p-.Y«5ius<v . K«? 
i^OKT<vvuv«i, K«i xc^iv 5>,X<i(T«< rc? Nie»iv<. K«i ib.cira^ £/xO'«f. ^*^ 
,'xx*«5, K«) ^caeuri?. ct. c. 1« '9- "^i: 6s "HX<oj iroXA«K<g 
^sv K«i ir^oTitov iiri(rT6<'X«5 «i;T<iJ, ir«e«<viiv 0T<T«xiffT« «v«no/x«- 
cS;iv«<- <i? V o-Jk i^tiStro, ^ASiv «-.^TO? W? t>,v '£AA<i5« ifJ5./xjf 
ii/;,lt«, K«i E5e*iS>,ff£v «UT5V, uxi>iv /xt7aX>,v T<vi £*<poi;XJ,^v ev t» 
•Fa/;i-^ •7r«e.-.ff>i£i.<i^<=ffSa* k«t' «otoS " Ar^ ir«p8u5u$ i<"s t>,v 'lr«Xi'«V 
«TOxMtff«<. (a. b^...) V. ue hoc /Jelu. euaa. 2'uc. A. i3, i. et Hist. 
,, 57. ubi miror, nia-uum Lipsium uost:i loci non niemm<sse. 

funerc dat:^ \'lhtLl>% 15. tT.,eotvTO «>t <iKe.pij K«i ToJru;'.» 
(Senatorum) K«i rSv «'XA.a^v <i£<' -rort K«i «<' t<«o<)o< K«i «< siohoi,^ 
t» rt a-jf-A-j-ar» , v.ai r'a. v£U^««t« . v.oil ra st<Pcv,m«t«. k«/ o< /x£v a&i 

' CLVOVTiS a.r^ . K«i <rTOUda,.W? «iKpOW/XtVO^ , T0{.*? TS U»0-^VTti. £TV)- 

voCvro K.«i iT--/<i;v'o- ci Sie Xo<iroi v.<»i >JT./^«<ovTo Kai SKoX<i(:;ovro, 
u;,Tt T<v<»s //>, o-vv»t^ivo\>s i^ri ^eXy «i.t«;c"^ CxoXX«K<f yag ««' /^«Xe* 



ft- E R O. 117 

certaverlt, quanta adversarlorutn aemulatione, quo 
metu judicum , vix credi potest. Adversarios, qua- 
sl plane conditionis tjusdera j observare, caplare, in- 
famare secreto, uonnunquam ex occursu maledicLis 
incessere, ac sl qui arte praecellerent, corruraptre 
eliam solebat. Judices autem , prius quam inciperet, 
reverentissirae alloqucbatur, Oninia se facienda fe- 
cisse y sed eventum in manu esse Fortunae: iLl.os, 
ut sapienies et doctos virvs ^ fortuita debere exclu- 
dere: atque^ utauderet^ hortantibus, aequiore ani- 
mo recedtbat; ac ne sic quidem sine soliiclluiline, 
laciturnitatera pudoremque quorundam pro tilstitia 
ct mallgnitate arguens , suspectosque sibi dicens. 
[24J In certando vero ita legi obediebat, ut nun- 
quam exscreare ausus, sudorem quoque Irontls bra= 
chio detergeret: atque etlara in tragico quodara aclu, 
quum elapsum baculum cito resumsisset^ pavidus et 
meluens, ne ob delictum certamlne suranioverelur, 
non aliter conflrmatus est, quam adiurante hypocri- 
ta, non animadversum id inter exsultatloues succla- 



T^f ia-Kiqok^ l^ swSivou irafgTs/voviro) irgoiiroiiiaSett t8 sviSv>)tfK8(V,' 
K»} vEvtpxv SiMvjv SK Twv 5so(Tpwv iv.(ps^&aSoct. cf. Tac. 16, 5- 

trcjiide anxieque cert.] v. ad c. 21. Tac. 16, 4- ,» Postremo 
flexus genu, et coetum illura manu veneratus, aeiitentias judi» 
cum opperiebatur ficto pavore. " 

ila iegi ohediebat'] Tac. 16, 4- )j ingreditur Theatrum , cun=« 
ctis citharae legibus obtemperans ; ne fessus resideret, ne sudo- 
rem nisi ea, qnam indutui gerebat, veste detergeret; ut rulla 
oris aut narium excrementa viserentur. " 

haculuin] Intelligo sceptrum cum aliis , quonlam de tragico 
aclu sermo , atque haculum de eo dici, Oudend. probat loco 
Flor. 3, 19, 10. jjipse veste purpurea, argenteoque haculo , et re- 
gium in morem fronte rcdimita. " Ernest. bacuium pr. iutelli- 
git, quem prodeuntes in scenara gestabant. 

hypocrita'] Gronov. ad Liu. 7, 2. „Nero hic, quod in Cali- 
gulae verbis (v. Calig. 54. „canendi ac saltandi sequ.") tragoe^ 
das , agit ; hypocnta , quod histrio. Tragoedus canebat i. e. mo- 
dulate pronunciabat ; hislrio v. hypocrita v. pantununius saltabac 
et gesticulabatur j et praeier hos aderac tibicen. " 



1 1 8 C. S U E T O N I I 

matlonpsque populi. Victorera autera se ipse pro* 
minciabat^ c|ua de causa et praeconio ubique conlt-ii- 
tlit. Ac ne cujus alterius liierouicarum memoria aufc 
Tesligium exstaret usquam , subverli et unco Iralii 
abji( ique iu latrinas omnium slatuas et imaginesj. im- 
peravit. Aurigavit quoque plurifariam, Ol^rapiis 
vc-ro etiam decemjugem ; quaravis id ipsura in r«^go 
Mithridate carmine c|uodam suo repveliendisset. Sed 
excussus curru , ac rursus reposilus, quum perdurare 
non posset, destitit anle decursum ', neque eo secius 
coronatus est. Decedens deinde , provinciara^ univer- 
sam libertate donavit 5 siniulque judices civitate Ro- 
juana, et pecunia grandi. Quae benelicia e medio 
sta-.lii) Isliiiniorum die sua ipse voce pronunciavit. 
([26] R( versus e Graecia ISeapolin, quod in ea pri- 
riium artem protulerat, albis ecjuis introiit, disjecta 
parte muri^ ut mos hieronicarum est. bimili modo 



praeconio ub. rcntendit'] Xiphil. 65, 14. yiou ly.y^qvrrs, ubi de 
praeconum de daritaie vocis coutentionibtis vide, (juos citavit 
Reiinar. , maxirae Fetr. Fabrnm Agonist. 2, 15. 

unco trahi — statuas\ X^phil. 63, 8« *""' '''^ n<t/vt/asv)^v snijvov 
ifr\ ToC ra/eu ««/^«ffavra yiary^y/oiyi^oKii , yiairoi yiQOVTa ovr» , OLyw 
viooi9$ai , /v« «UTOU Tau; avifiivrat; vtfiarijTftf ainiffifrat. 

O-ynpiis^ X'p/fi.6%ii\. iv 68 ro~i(.'Okv^.-Kioii u^fxa iXiaag, xa) 
flreffduv IH «utov . n«i oAcyou Ss7v avvTQii.',i'i^, c/jhmj ian^pKxvwSyi , viai 
S(i TovTO noii Tcl^ EtkXavobiyi3.tf Ta{ irivri; nai tiy.oGt ixvQiahag , ag 
iJtfTfcgov FoiXfJaj iraQ avraiv iTfyjTyjiTiv , siwKe. 

prov. — Libertc le do/iafit] Xijih. 63, 11. ira<r«v /xgv tJjv 'EX« 
Xiia ikiyikiTiiei , aai-rsQ iXivSsQav aiPiif. Iini'atu8 autem est T. 
Qiiinciium r laminmiim , de qno Plutarch. Fiamin. 12. Mal — Ti" 
<FOc 6v Ke i'vSto TOTS , v.a\ Ng^wv «i/S/? »i«S* )^jua< Iv Kopiv5i«, ir«" 
Qairky^isi'»^ ^\cSi]M9»v a.yo\*'ivwv , touc "EXAjjvtxc «^f.Se <iVi; v.ai outovo» 
fxou; «(Jijjnsv, //sv })ia. njj^.uvtoc» u'C tif-/\rai, iNipwv S «utoc sx/ Tijf 
«Yopoit ««■0 pvi/jic-»T05 iv Tw »X)i)5t( &>j/x>j'yopvjo'af. ct. Pausan. 7, 17» 
V. Keiraa). ad^/.'A.'. 1. c. 

jud ces -^ peCiHia grat7-l'] Hellanodicas , de quibus v. Pau" 
san. 5, 9. ei.qno.' Reiroar. excir^fvii ad Xiphil. 63, 9. Dedisse iis 
l«3er...i»em irivTJ Hoii i'iy.09t pvgtaha^ , modo vidimus ex Ejusdem 

65i M. 

diijecia parte muri} Xiphit, G3, 20. itcti ^' cuv »$ t>)v 'PtC//>)W 



1« £: K o, a I o 

Antium, indc Albanura, inde Roraara. Sed et Ro- 
mam eo curru, quo Augustus olim triumpliavera(, et 
iu veste purpurea, distinctatjue stellis auj-eis clila- 
m\de, coronami^ue caplte gerens Olympiacam, dex- 
tra manu Pythiam, praeeunte pompa ceterarura cum 
tituiis^ ubi ^ ttquoSy quo cantionum^ quove fabu- 
larum argumento vicis&et ^ sequentlbus currum ovan- 
tium rltu plausoribus, Augustianos , mitilesque se 
triumphi ejus, clamitantibus. Deliiuc, dirulo Circi 



V£vo/jiJffS«< T(V(Juv kiyovTuiv , inaiTi^ov rolg ix twv iyu/vvtv arfjfiavif' 
(f>6^oi( yiviffSai. A.gones, quibus hic tribuebatur h',)nor, dicti lude 
iselastici. v. Bultnger. de Circo c 55. et P. Fabr. Agonist. 2, lo. 

veste purpurea^ Non delendum judico voc. ve*te cuin Lips. 
ad Tuc. A, 14» 2J. et Torrentio. P^estis est j^jtoiv , cui "iuperin- 
duebatur j^Xa/auf. Eodem modo Cjmraodu», a.nc\.orc Xipkil. ']2i 
17. ivkhu , ir^iv /.cgv Ui To ^saTpsv £/{uva<, j^<T(iv« j/s/pjSwTOv ff>)p<- 
Hov , Xsuvi&v , bta^^^i/Cov , £;<wv hi oAoto^(^ii^ov X.?'^'^'^ ><*TftTaarov, 
5(^Xa/jiu'Sa T8 o/xotav tov EXa>jv<xov tqc—ov A.a/xf3«vw>, xa/ ffTacjDavev 
£^n T£ AjSwv IvJhkwv Kaj ix 3^pi-5ev irsircjvj/xivov. llaud recte adeo 
JFalthtr. Observ. p. 25. vestem inielhgi uon posse censet, nisi 
iniuuversum, ciii tamen assentior, quum , chlainydem quoque 
puipuream fuisse , existimat. 

corQnamque — Pythiani\ Olympiacam oleaginam, Pythiara 
lauream. Ita diserie Xiphil. 63, 20. avroq sij)* jxo/xaro? iietviv.iQv, 
iv M xoT£ A-JyouffTOj Ta iroAAa gHs7v« vjK>)T>)p<a i-imrofJi<fiit , «'otp- 
yib» y^^iffixacTiv ij^wv , y.al kotjvov (Olympiacamj £ffT£^^av*/.u>Cf, 

T>)V IIiiSjkJjV S«^V>)V xpOTSiVWV. 

pompa ceterarum] Male al. ceterorum , pejor transpositio 
Buvmaiini : praeeunte pompa cum ceterarum titulis, quae oratio- 
nem claudam reddit et a sequentibus, quae argumentum tituio- 
rum subjungunt , abhorreuteiu. Ceterarum int. coroiiarum, ut 
poinpa coronarum sit poropa coronas ge&tautiuin , suero usu , de 
quo V. Oudend. — Xiphil. \. c. n»i EjgvpoiT/jffav TpuiTOJ /ajv oj' tovs 
eT£vP«vc^J, ouj avvjfsv , KO/xj^ovri; , Kaj ywtr' ajroyj sri^ioj ffa>.6(« 
T8 sirj ho^/»rv)v avartj^vovTsj , s$/ ojj STiygYpaxro to t£ ovojxx tou 
«7(5vo5, K(xj TO siSof ToS ctyvtvivfiotroi, otj ts NfefVtfV liaj^ra^ ■KqSarog 
Travrwv rfiv «wo rou a<(Juvo( P(a/xaj'Mv £viK>)7gv ajrd. 

sec/uentibus -— clamitantibus\ Xiphil. 1. c. k»; o-Jru» 8(a re rou 
jirxobpo^uou Kaj ^ja t>)5 ayo^a?, //st« ts Tiiv CTfiXT(*Tauv, Kaj fjnrli 

TuiV (XXtUSV , Ti)f T£ PclX)j5 bltXSoiV, £J TO KaT(TLUA(5V <iv£01) , Ka/ 



X20 C. S U E T O N I I 

niaximi arcu, per Velabrum Forumque, Palatiura 
et ApolJinem ptliit. Inctdenti passim victimae cae- 
sae, spajso per vias icJentidem croco, ingestaetj^ue 
avos, acliinui.sci, et bellaria. Sacras coronas in cu- 
bicuiis cirtum lectos posuit: item statuas suas citlia- 



Xvyyoy.avTo-JTyijf v.ix) Sv/Jiiwffv}^, t&vtimv S's tcuv avSpcuxwV » it«I «'jtwV 
T(i'/ Pc/i-Agurav cri jj.oiki(Jza avfJi^odiVTwv n, t. A. Ue Au;^'riitanis V. 
locuin Xijjtid. 61, •J.o. notaliau supia ad c. 20. Adde Tac. lij, 15« 
jjTuncque primum conscripti suni Equites Roniani, cognomento 
Mugu.iianoruni^ aetate ac robore conspicui, et pais ingenio pio» 
caces, alii in spe potentiae. Hi dies ac noctes plausibus perso- 
nare, formam Principis vocemijue Deum vocabuiis appellantes: 
^uasi per virtutem clari honoratique agere. " 

diruto Circi m. arcu\ quo laiior triumphanti hieronicae via 
paterei , nou, quae Graevii sententia est, probata ab Ernestio, 
ut arcus loco muri diriureiur , cui, ut sacro, parcere vellet. 
Kou pepercisse muris, diserte testatur Xiphilinus loco supra ci- 
tato, ue^ue negare videtur Noster verbis: simili iiiodo sequ. , ut 
inonuit jam Oudtiid. De (Jirco max. v. Nariini Rom. vet. 7, i 
et 2. De relabro dictum ad Gaes. 37. Mox .^poUinem nescio cur 
Ernest. intellexerit Capitolittum. Imo Palatiuin et ApoUinetii est; 
montem Palaiiuum templumque Apoliinis in eo monte situm, 
qucm petebat, quoniam artium , non beili , erat victoria. De 
ApoLliiie Palaiinu v. ad Aug. ay. et Nardaii 1. c. 6, 14. 

sparou — croco\ pro sutlimento. v. Daleciiamp. ad Plin. 21, 
6. (17O 

ingestaeque — bellaria^ De more, in victores coronas, le- 
mniscob idque genus alia lionoris cau&a iacieiiui , doctissime ad 
li. 1. disseruiL Casaubonus. Stomachum movit interpretibus voc. 
at-ev. Giaevius nmtaie voluit in jlores, Oudend. in corruptis 
verbis voctm aue latere existimavit. Cantus, de quo triumpha- 
bai Nero , symb.jhim iu avibus pio sacrificio injectis fuisse puio, 
quo fere r<.dit etiani ferizonii sententia. Fro tngestacque malim 
inj.-aaetjua , nisi in ilio oblati sacrificii magis est notio. De 
lemui.ics V. J'iin. 2i, 3, (,^ ) et interpr. ad h. 1. , Argol. ad Pati- 
vin. de ludis Ciictus. r, 16. (Thes. Graev. T. VltH. p- 201.) eC 
quos aiios citavit Pitiscus. 

in cub culis circum lecto.s'] Ita Memm. aliique, quos reccnset 
Oiiderid. Viilgo: in cubicult arc. l. Xj>/i'l.t'^, 21. imTiksfftxi; hs 
TfttTa . iinrobQ ciJiiai; iTfifyyf.Xi , via/ tou; aTi(i><xvovg, rovrovt; rt k«J 
TOLH aA.ctif ■«'«iVTixj , effoi? affjj.<x(Ti v*»i>)y«5 g/A>)C£)£< , if Ttv iTririCoo' 
fj.ov i::,yivtyy.i , «ai tm opt/.i?rvuj tm Aryvirnvj ■»rs(3ijS>)'/tg " >i«/ vfatxV 
OKTw tiixi oyiraKofftot. KAj X"^'°'> ^^ ^^^ iticu Jac. Nicui. Liociuis 



U E R O. 121] 

roedico hahitn; qua nota etiam niimmnm percussit. 
Ac post haec laiituiii afuit a remitteado laxandoque 
stadio, ut conservandae vocis gratia , neque milites 
unquiini , nisi absens, aut alio verba pronuticiaute, 
appcllarit; neque quicquam serio jocove egerit, uisi 
adstaute phonasco, qui moneret , parcertt arteriis, 
ac sudaiium ad os applicar<t; muitisque vel araici- 
tiartj suam obtulerit, veJ simullatem indixerit, pi^out 
quisque se magis parciusve laudusset. [^bl Petulaa- 
tiam, iibidinem, iuxuriam, avaritiam , crudelita- 
tera , sensira quidem primo et ocrulte , et vcJut ju- 
Venili errore , exercuit: sed ut tunc quoque dubium 



Eplpliyll. 5, 7, n. 1. emendandum dusit : sacras cor. in cbeliscum 
Circi injectas posuit , probante Reimaro ad 1. c. , Is. Vossius: in 
cbeli^cis Circi collecias , Burm, : in cubiculo Circi fixas posuit , m- 
telligeiis cubiculiim Principis , quod in spectaculis publicis habe- 
bat. Assentior Ernestio , qui ad morem provocat , spolia dona- 
gue in cubiculis suspendendi , et imagines carissimorum homi- 
num ibidem constifuendi, comparans V irgil. Aen. 4, 495- et 647. 
Nostr. Calig. 7. Quod ad Xiphilinum attinet, vel aliae coronae 
obelisco impositae sunt, fortasse e Graecia allatae, aliae , Romae 
xiunc oblatae, dc quibus proxime , in cubiculis suspensae, vel 
orones e Circo postea in Caesaris aedes translaiae sunt. 

ajipellaril^ Ita scripsi pro apptUaret ob sequeutia egerit , ob-" 
tulerit , indixerit. De y;Aorta.$co v. ad Aug. 84- 

multisque — laudasset} Xip/iil. 63» ^5- eT>)jovvro Ss «HQt^Sg 
j<«/ TOUTwv (Senatorum) na} ruJv ikkwv «s» tot£ vt«/ «i it;ohoi xaj ai 
6s300<, T« Ts ffj{y)//a:T« , yiixt ra v£U/u«t« , vi«i Ta gT(po>)/aaTa. n«i 01 
fxsv aii ffDVovrg; txijTtZ , HaJ «rxouSaiwf «v.poti/agvo» , TogZf t£ skPoooV" 
T*5 , siryjvoZvTO ntxl sr(/jcc&vTO ' 01 hs koiiroi K«/ ))r</ji(i^ovTO K«( tKoX«- 
^ovTo. Incurrisse in ejus odium ob negatum voci sacrae hono- 
rem Thraseam , auctor Id. 62, 26, 

Petulantiani — exercuit'^ De petulantia hoc capite agit, C. 
£7. 30. etS. de luxuria , postea inserit c. 23. et 2g. de libidine, 
quae conjuiicta esse solet cum luxuria, inde transit c. 52. ad or- 
tam ex eadem avaritiam , a capite 55. de crudelitate exponere m- 
cipit. Verbis sensim quidem primo respondet initium cap. sequen- 
tis : Pa.ilatim vero sequ. Ceierum damnanda, quam contra 
omiies libros Ernestius intulii et Bipontini receperunt, mutatio 
verbi exercuit in exsdruit ex loco Tiber. 35. ,,Paulatim Principem 
exseruit, " Res prorsus diversa. Vi«i > vitium , viitutem , po- 



1231 C. S U E T O N I i 

iiemini foret, naturae illa viLia, non aetatis esse, 
Post crejjusculuiij slatlui, arrtpto pii<-o vil galcro, 
popioas ijiibat ^ circum(|ue vioos va^abutur ludibun- 
dus, nec sine peniicie tanieu. Siquideui redeuntes a 
coeua verherare , ac repugnantes vuluerare, cioacis- 
que demergere assuerat: taberuas etiam efiiiugere et 



testateru exerceo (vide loca Nostri in indice coUects), rem v. 
membrum v. personam, abscondiiani anrea et tectaai, exsero, 
quod valet Tiberii 1. c. , ubi Principem ex.^erere e%t personam Prin-^ 
cipis exserere. v- ibi not. Fefellit Ernestium, ut alios, si>-'nifi« 
catio paiticulae sensim h. e. lente , tarde, ^QahiWi r. ^pa&urspov. 
Ita Tiber. n. „ sensini regiessus domum " et c. 44« » li"^'!* 
morsaque .■ien.sim appetentes. " Oppofiitur subito , r^pente, ef, 
quod est capite proximo ,,ad majora palam «rupit." Nisi certa 
Iiaec esset vocis vis , cogitai e aliquis posset de verborum trans- 
posiiioue: sensim, et primo (juidtim ovculle ~- exercuit. Sed bene 
se liabent verba auctoris. De sensim crescentibus Neronis vitiis 
V. Xip/uL Gi, 4. coU. Tac. »3, 2. 

Post crepusculum statim] Tac. 13, 25. (ad a. U. gio.) „ Nero 
itinera Urbis et Jupauaria et diverticula, veste serviii in dissi- 
inulatioiiem sui compositus, pejcrrabat, comitamibus, nui ra- 
perent venditioni exposita , et obviis vuiuera inferreut, adversus 
ignaros adeo , ut i]>se quoque excipcret ictus, et ore pracferret. 
Ueinde, ubi, Caesarem esse, qui grassaretur, pernotuit, auge* 
banturque injuriae adversus viros lenunasque insignes , et qui- 
dam, permissa semel liceuiia sub nomme Neronis, inulti pro» 
priis cum globis er.dem cxercebant, in modum captiritatis nox 
afcbatur. " Xip/id. bi, 8. ««( ircXXoi /jtav oiaoi , iraXX« fca Ka< av rij 
vlkii , vonTwp viai fxt^ ^/x*(/«v , sx<n^i;xT0usvt5 TTjj , ijT&kya.vjt. yial 
ii Tt jiairvjXsr* Esvjti, na« iravTaj^offe cu? Hi»i <b(uiT>f$ siiAoivaTO. xAj)« 
•y«(' Ti iv. roCriMV n«( viiQttf ffvxy*i tyivovro , whts k«( /xsj^pi rtliv 
Siir^MV ro htivov irpoX"'P^''«'' ^^' *■• 9' ^^^^* ^8 vunTwf iiiiu/ia^a 
naTa •»raO'«v tjjv iroXjv , iJPpi^wv tq t«{ 'yvvalnaj , aatkyoiivwv t{ rx 
M8((<«vtia, «xo&uwv rovi «TavraivTaj , iraiuv, rtrqiMa*<MV , (povsuwv, 
Vi.ai ihovLti fj-tv iruw^ AavSavsiv , {v.at ya^ tcHJy^ai irodniXo^f xai Mcjua<f 
•Ki^tSirotg aKkort «AAwj tXQ^fOj ijAiyxfro ht «* rt T>)f amoXcui^/ftf, 
kiai SK Tiiv SQyMV. ovhbti, 7«^ av roaaZroi nat T»)X(KJ>vTa ahbiiif oirat 
voiyjeai £T6X//>jff8V. ovhs yaq oCh' oWoi iJLtvziv ii<r*paXsj ouhtvl syiyvtro^ 
«XXa xal fc{ *p7«ffT>)fia Kai oin/a? s'{Sirv)S«. 

tubdrna.s'^ Hoc recepi cuui Oiuhiid. pro tabernulus , quum 
maiorem Principis peiuiautiaiu ei^uificet, ct Aiplulino con" 
veniaU 



1 



N E 11 O. 12D 

expllare; qulntana dorai constituLaj uLi partae et ad 
licitutionem dividendae praedae pretium absumere- 
tur. Ac saepe in fcjusraodi rixis oculorum et vilae 
periculum adiit, a (juodam laticlavio, cujus uxorera 
attrectaverat, prope ad necfcm caesus. Quare nun- 
cjuam postea publico se iiiud horae sine Triimnis 
commisit, procul et occulte subsequentibus. Inler- 
diu quoque clatn geslatoria selia delatus iu theatrura, 
seditionibus pantoraimorum ex parte proscenii supe- 
riori signifer simul ac spectator aderat. Et quum ad 
inanus ventura esset, lapidibusjue et subselliorum 
fragmlnibus decerueretur, multa et ipse jecit in po- 
pulum, atque etiam Praetoris caput consauciavit. 



quintana'] quod nomen loco proprie erat in castris, ubi fo- 
lum revum utensilium. v. Schel. ad H^gin. p. 76. et vir. doctoa 
ad li. 1. 

ubsumeretur^ i. e. prodigeretur epulis aliaque luxuria. Ita e 
Memm. edideruut Oudend. et Ernest. Vulg. aisuniaretur , quod 
vix idoneum sensum pjaebet. Quod Torrent. et Graev. suasere 
divfndendae pro dividendae , id si in textu reperiretur, pro glos- 
scmate habeudum esset, ut Caes. 54- 

a quodam laticlavio] Tac. \. c. ,, Julius Montanus , senatorii 
ordinis , sed qui nondum honorem capessisset , congressus forte 
per tenebras cum Frincipe, «juia vi attentantem arciter repuierat, 
deinde agnitum oraverat , quasi exprobrasset , mori adactus est," 
cf. Xip/rl. 6i, 9. qui minus accurate pouXsuTvjv dicit. Vide de 
VOc. luticlauius JLips. ad Tac. 1. c. cf. Aug. 33. 

sine Trib. — subsequentibus'] Tac. ,, Nero autera, metuentior 
in posterura , milites sibi et plerosque gladiatores circumdedit, 
qui lixarum initia modica et quasi privata sinercnt; si a laesis 
validius ageretur , arma iuferrent. " 

in t/ieatrum'] Tac. ,,Ludicram quoque licentiam et fautores 
histrionum velnt in proelia converiit impunitate et praeraiis , at- 
que ipse occnltns et plerumque corara prospectans. " Xip/iil. 61, 
8. 0« 'Jrep* T>)v cgyjivrgav nar< "n-sg/ roug itrwovi gy^ovrtf , ovrs Tuiy 
erQaTtuifSiv «vrt rwv virarmv sippoVTi^ov. ikk auroi rs sffraffiaC^ov 
KaJ rouq akXovc TQogiiavrwvro , ovy crt kwXuovto; ff$)«5 tou Napw 
voc , oaa iiro Poij;, «XAa k«J v^Oiiy.raQaaffovroi- koi' 7«? *X*'C3 
roig dpu)/aJvo<;, i'v n (po^iiM riv) XaB^a *5 t« Biar^a SfKO/^^0/.<svof» 
>iaK rov a(i>*vovi T015 «AXo<5 si^optuv ra yiyvoiAiv». Mox &i, decer^ 
iaT€tu,r ^xo decanieretur f iiuitiii muuiioue. 



124 C. SUETONII 

fsy] Paulatim vero invalesceiilihus vitiis^ jocularia 
et lalebras omi.sit, uullaLjue tlissiaiiilnndf cura mi nia- 
jora palara erupit. Epulas a mtdio die ad uiediam 
jioctem protraliebat , retotus saepius caiidis pisciuisj 
ac tempore aesiivo uivatis. Coeiiilabalnue liOunun- 
quani et in publico, JNaumacliia praeclusa, v^l Mar- 
tio campo, vel Circo maxinio, inter scortoruui to- 
tius Urhis ambubajarumque ministeria. Quoties 
Ostiam riiieri detlueret, aut Bajanum sinum prattei'- 
iiavigaret , dispo.silae per litora et ripas deversoriae 
taberuae parabantur, insignes ganr-ae et raatronarura, 
institorias operas imitantiura, at<jue lnuc inde hor- 
tantium, ut appelleret. Indicebat et famiiiaribus 

a medio die\ Haec siint tempestiva conuivia s. de die incepta, 
de quibiis dictnm ad Catig. 45- 

cal piscinis] h. e. balineis. Ita Plin. ep. 2, 17, 11. „Coliaeret 
calida piscina mirifice , ex qua natantes mare adfpiciunt. " Id. 5, 
6. 35- jjSinatare lalius aut tepidius velis, in arta. piscina est 
sequ. " 

Coenitahatque •— in puhlico'] Tac, 15, 3T. „ Jpse, quo fidem 
acquireret , niliil usquam perinde laetnm sibi , publicis locis 
struere convivia , totaque Urbe quasi domo uti, " 

Nauinarhia praec/usa] Nauroaciiiam dicit , de qua v. ad 
Aug. 43. et Tiber. 72. — Xip/ul. 61, 20. sBaiTVio-g rov hyjiAOV Jiri 
irXo/wv sv Tw X*!?''^ » ''^ "} ^ vav/xajfia uiro tou Avyoverrov tyty ivu'' 
y.ai i^ aCrov vuwroj /xsffouffv)? s; tov 'Ti^iQiv btx ravPf ou y.ariirktv78. 
Praeclusam adumachinm describit Xy^///. 66, 25. , ubi de navali 
iiroelio , a Tito in peteri Naumac/ua , li. e. eodem loco, quo Au» 
gustus et Nero dederant, exliibito sermo est , his verbis; xaroi<« 
itoSo;u>)SsiT>)5 ffaviffi rv)i k«t« xfojwiroy rwv gmovwv Xi/xvijf, KaJ 
iHQia TS^t^ Xapooff>)5. 

ambubajaruiiiqua] V. interpr. ad Horat. Sat. i, 2, 1. et Casaub. 
ad h. 1. -— Tac. 14, 15. ,, exstructa apud nenius, quod navali 
stagno circumposuit Augustu», conventicula et cauponae et po- 
eita veno irritamenta luxus. " 

deuersoride — appelleret] Restitui veterem lectionem ; insti-^ 
torias operas imitantium, pro qua posi Turneb. Advers. 24, 6, 
plerique dederunt; institorio cvpas imitantium. Lips. ad Tac. 15, 
57., adstipulante Torventio, sua.let: iruitronarum institoria, co-~ 
pas imitantiuiii. Oiidend. probat Aldiuam lectionem ; institorum 
loco passiai. invitantiurn, ^uitiu luiiur placLiisse etiam suramis 



N E R O. 120 



coenas, quorum uni mellita quadragies sesterlio 
coii.sUhl, aUeri p/uris aliquanto absorplio rosaria. 
[28] 8uper iiigenuorum paedagogiaj et miptarum 



vixis, RiLbnkenio et Wolfio, quiuti tautologiam pariat, sequen» 
tibus: atque hinc inde hortantium sequ. Reliquam Itctionum ec 
conjecturarum varietatem v. apud Buim. et Oudend. Ut et ipse 
aliquam symbolam afferam , quum maxime offendat verbiun 
parabantur , ineptum ob praetedens dispositae, suadeo parehunt 
h. e. apparebant j ut Aug. g5' jecirwra replicata — - paruerunt , Ve- 
8^as. 4. quantum eventu postea paruit &\.y et Jocum ita constituo: 
,, dispositae per litora et ripas deversoriae tabernae parebant , in- 
iL^nes ^anea et (L. e, etiam) matronarum, institorias operas imi- 
tanlium sequ. " — Tac. i^, 37. ,,Crepidinibus stagni lupanaria 
adiitabant, iilustribus feminis completa. contra scorta visebanlur, 
nudis corporibus. jam gestus motusque obscoeni, et, postquam 
tenebrae incedebant, quantiim juxta nemoris et circumjecta tecta, 
consonare cantu et luminibus clarescere. " 

mdliia — ro.':aria'\ Inftnitae fere de li. 1. virorum doct. sunt 
sententiae, quas hic recensere non attinet. Receperunt fere le« 
Cliunem mitellila pro mellita, secuti Salmasii intei-pretationem 
(£xerc. Plin. p. 3t^2.) de mitdlis h. e. parvis mitris s. coronis 
in nepotum conviviis maximo cum sumtu distributis, fultam 
loco Phn. 2i, 3. Alia diificultas in voc. absortiu , quomodo vulgo 
legitur, quod et ipsum in rairificas forinas abiit, quarum indi- 
cem V. apud Burm. et Oudend,, a Memm, aliisque codd pror» 
6U3 abest. Equidem , quamquam in re nuliius momenti ciim 
reliquis caecutire non pudet, (quis enim liodie cupediarum nomi- 
iia omnia norit , in nostris Gailicisque cuJinis inventa?) satius 
tamen duxi, reddere, quae facillimum sensum praebent, quam 
incertas interpretaiiones sequi. Dedi igitur mcllita , quod in 
3a3uhis est codd., et postea ab^orptio , quoniam dc aliquo ferculo, 
<quotl toti coenae nomen dedit, sermonem esse, patet, ita ut ab~ 
sorptio etiam ad prius voc. melltta referatur. Uni mellita absor- 
ptio quadragies Sestertio constitit, alteri rosaria vel potius rosa- 
cea li. e. aqua rosacea condiia pluris aliquanto. Quum tamen 
voc. absortio in optimis libris desit , puto , excidisse priori loco 
post mellita, atque posiea e margine, ubi notaverat aliquis ia 
aiiis inveniLim, alienum locum occupasse. L)e insano luxu cf. 
Viteil. 13. 

ingenuorum paedagogia^ Paedagogia h. I. nihil aliud esse 
pbssunt, quam loca, ubi pueri alebantur, non educationis causa 
(qno sensu uicuiilur Piin. ep. 7, 27, 13. ^,^ue\inpaedagogio mi- 
stus plaiibus dormiebat" ubi v. Gierig.), sed stupri, ac mgenni 



126 C.SUETONII 

concuhinatus , Vestali virginl Rubriae vim intulit. 
Acten liberLaui , pauium alult, i^juiu justo matrimo- 
nio sibi coiijuugeret, summissis consuJaribus viris, 
qui regio geuere ortam pejerarent. Puerum Sporum, 
exsectis teslibus^ etiam lu muliebrem naturam traus- 
iigurare conalus^ cura dote et Uammeo, per solle- 
uiue nu];tiarum*, celeberrimo oiiicio deductum ad se 



qtiidem pro exoletis. Ita «<K>)//aTa et omiffftig Atticis saepe sjint 
pjo wo^vtioii. V. quos Ern. citavit ad Xt?;/, Mernor. 2, 2, 4. Tinpi 
qiudeni sensu hic dici , patet ex eo, quod respondet, concubina- 
tus. Aliis locis paedago^ia sunt pueii ipsi, quod liic valere noH 
potest ob ^enii. in^cnuorum , et additi: et nupfarum concubinatus 
rationem. Lips. ad Tac. 15, 6^. excurs. , et qni eum exscripsit, 
Torreniius, loca , ubi utiaque significatio valet, liaud satis di- 
Stiuxerunt. Eonatius legeudum duxit proagogia a Te^oiyuv , per- 
duccre , quae quideni verba de stupro dici, constat. Sed non 
opus est ea mutatione- Ceterum temere intrudere voluit voc. 
pueclugigM loco 2'uc. H. 1, 22. Gronovius. 

Acien liberiain\ Xiji/iil- 61, 7. y^ 'Axtjj iirsirQatro /ujv tvi t^j 
*Aaioii ' (xy(XTy{Suffa h'i uxo toD Nfcpwvof , sg n to toD 'Arrakov yi- 
Vo« £;>)X^>) » ***' ■ToAui Moii uirisp t>jv 'OKT«oi/i'av t^w yvveilH* «utow 
i)yoiirviS>f , aa qu. 1. plura de ea Reimarui. ct. Tuc. 13, i2. ct i/\t 
3. — Fro pfjerareni Broukhus. et Burm. suaserunt dejerarent, 
OuAcv6. pejcrarunt. Poiuisset ita scnbere auctor ; sed cur mu« 
tanda vulgata lectio , quae optimum sensum praebet, voluisse 
fiieionim, jurare lilos, et falsam rem juraudam fuisse, cum 
Omnes libri in ea conseutiant? 

ftporum'] Xiphil. 63, x3. vtwK toutou ctuvsyjvovto «//« tuj Ns- 
ptwvt XliiSo-yop^s /^"s" tu5 «v>)j , Xire^of 6s lif 'yi"'*l- '"■C^f 7^P rolg 
aXXoig y-at ni,pi'«, m«< ^affikig , na/ hsffiroiva wvo/<c«^gro. liidem A'a- 
btnae nomeii dedit, qnnni amicani depericrat. Idem Xip/iH, 62, 
28. iraiba aTrfcAiuSepcv ■ ov STopov wvo/ua^sv , jHTe/xcuv , tirsi&ij kh} 
«•Jtoj rvj Sopivvj ir^jcjfcWME» , t« t* aAAa tuf -yuvaiK» «utw By^^yjfO, 
yL»i xpo/cvTCf TOv XC^'*'''^ *"*' •'V>J/<'<8V auTCv, xaiVf^ Ou^a-yof* ''■''■" 
ISsAtu5spi« "yi-ya/wvj/usvof* Mai x^oiMa xvriZ noTa cuyyP*'^*)*' «vs//*8, 
Moi rovq yi/JkOV( aipuiiv i^fjiociix 01 re aAAoi moi auroi 01 Pi»/uaioi ecu^- 
t«<t«v. tf. Avnurwi et Hu das. JJe nuptiis cum lyt/iogora , cui 
Nero jiro uxore, dicam aa c. 29. , ubi de Doryp/wru Noster. 

Jlamniev] h. e. veio luteo , quo nujitae caput operiebatur, de 
quo v. Ro.<itn. Ant. R. 5, S?. p. 427. et Dcuip.ster. ad Euud. p. 455. 

/)f/- ,\()ll.nine nuptiarurii\ Ita edidi cum Casaub. et Grouov. 
ex cod. L/rsini. Oudend. et £rn. in 6tcuuda edit. ex Vindob. 



K E R O. 



127 



pro uxore habuit, Exstatque cujusdam non inscltus 
jocus , Bene ctgi potuisse cum rebus humanis^ si Do" 
mitius pater talem hahuisset uxorem. HuncSjjorum, 
Augiistarum ornamenlis excullum, lccticaque ve* 
cUim , et circa coiivenlus mercatusque Graeciae , ac 
raox Romae circa Sigillaria , comitatus est , identi- 
dem exosrulans. ISam matris concubltum appetisse, 
et ab obtrtctatoribus ejus , ne ferox at lue impottns 
rnuller et hoc genere gratiae praevaltret, deterritura, 
jiemo dubitavit: utique postquam meretricfem, quam 
fama erat Agrippinae siiuiliimam, inter concubinas 
recepit. Olim etiam, quolies lectica cum matre ve- 
herelur, libidlnatum inceste, ac maculis vestis pro- 
dilum, aliirmaiit. [29] Suam quldem jDudlcitiam us' 
que aJeo prostiluit, ut contaminatis paene omnibus 



aliisqne: par sollemma nuptiarum, ac dilBcilis inter duas lectio- 
iies aeque bonas optio. Corrupta est \ulg. persoliemni , et inepta, 
sive adjiamineo referas , sive ad officio , cui est jam suum epithe- 
ton celeberrimo. Solltmiie nuptiarum omnes ritus complectitur, 
in nupiiis observari solitos, quo dos etiam peitinet tt Jlammeum ; 
cjjlcium celtberrinium sunt liomines , qui officii s. lionoris cau«a 
pompam miptialem ipsasque nuptias obibant, c« Touf yifAovs sog» 
T«<^ovT8{. cf. ind. in : ojjicium. 

circa conue/itus] Oudeud. mallet circum, quod dici solere, 
ubi ab imo l >co demceps ad alium pergitur , docent exempla ab 
€0 aUata, et in indice reperiunda. Sed circa etiara ita occurrit. Liv, 
I, g. ,, R.omulus legatos circa vicinas gentes misit." 42, 51. ,jlite- 
xis circa praefcctos dimissis." Plura exempla dht Sc/ieilerus inLe- 
xico in circa, haud omnia taroen ejusdem generis. De conpentibus 
dictiim ad Caes. 7., de Si^illaribus , festo Saturnalibus iproximOf 
ad Claud. 5., et loco ejusdem nominis, qui liic etiam intelligen- 
dus, ad Claud. 16. 

matris concubitum'] Xiphih 61, 11. Agrippinam ipsam filium, 
«t antea patruum Claudium , omnibuS artibus muliebribus ad 
libidinem tentasse dicit, ut vcluniati obedientem haberet, ad- 
diique: «aX' i-nuvo /jtiv ilr ««Xi^^cu; «■ysvsTO, SiTg if^oi rov TpoTov 
«UTwy s7rAaff.&>) , ovy. otOa. a os oy) «^o; -ravTwv wfx:^.oyi)Tat , Asyw, 
CT( £T«(pav T/v« Tjj A^yfixT^vvj o/xe(»v iNe^wv 01 avro tcvto sf rac 
fxaXiCTa ■ijyonryjSi i*a< «'JTy T8 ?KS(V5j v^OiTai^wv , xa2 Tolf aKkoif 
ivhii\nivut'j3i, iKtytv Irt v.*\ Tg /i/iJTp; o/.«(Ae(»). cf. quae Tucitus 
Ajun. 14, s. 



128 e. SUETONTI 

metnbris, novi\ssirae cjiiasi genus Jusus excogifaret, 
quo lerae pelle coiitectus emitteretur e cavea, viro- 
rumque ac terainaruiu ad stipitem deligatorum in- 
guina invaderet; et quuni uiiatim desaevisset _, con- 
liceretur a Druyplioro iiberto: cui etiara , sicut ipsi 
Sporus , ila ipse dinupsit , voces quoque et ejulatus 
vira palienlium virgiiium imilatus. Ex nonnullis 
comperi, persuasissin)um hahuisse eum , nennntca 
homintm pudicum, aut ulla corporis parte purum 
esse ; verum plerosque dissimulaie vilium, et cailide 
ohtegere: idtoque proiessis apud se ohx oenltulem 
cetera quoque concessisse delicta. [3oj Diviliarum 
€t pecuniae fructum non alium putabal , quum pro- 
fusiont-m: sordidos ac deparcos esse , (iuibus irapen- 



f>rae pelle contectus] Xph/l. fi3> ^S» >**' M*'P«**'* x*J ko^ «{ 
(TTOiu^oI; yvfjivkg irfOcS«wv, 5>)piou re tjvo? io^av «vgAci/jcpave, k«* 
irpofir/irrwv oipieiv , i](7sAy»tvtv wfirep t< iaSim. Idem iiaiiai ^ i- 
ctor Caes. 5- 

Doryphord\ 'Doryphorum memorant XiphH. 61, 5. qui tov rac 
t5){ «ex*J5 «'-'Tov pit^Xi» htivovT* dicit (lecte enim iiuiic legitur ibi 
Ao(v(p6^i>c pro boenpopw) et Tac. 14, 65. ubi: ,, Eodein anno (tJ. 
gib.j Ubertorura poiissinios veneiio interfecisse cieditus est ; Do- 
ryphorum , quasi adversatum nuptiis Poppaeae; Pallanrem , gitod 
immensam pecuniam longa senecta detineret. *' Denupsisse au- 
tem iidem dicunt Neronem non Dorjphoro , sed Pytha^orae , Tac, 
15, 57. ,,lpse, per licita atque iliicita foedatus, niliiJ fiagitii reli- 
querat, quo corruptior ageret, nisi paucos post dies uni ex illo 
containinaioiuni grege, cui nomen Vythagurae ftiit, in modura 
sollemnium conjugiorum denupsisset. inditum Imperatori flam- 
meum; visi Auspices, dos et genialis torus et faces nuptiales; 
cuncta denique specfata, quae etiam in femina nox operit," et 
XiphiL 63, 13. quem locum supra excitavimus, coll. 6a, 28. Ta- 
citum exscripsit Suljnc. Sev. liist. sacr. 2, zg. Binommisne foe- 
dus lioroo fuerit, an successerit Doryplioro in libidinosa opera 
Pythagoras, an erraverit in nomine Suetonius (tripJiccm enim 
lianc viam inierunt viri docii. v. interpr. ad Tac. et Ileimar. ad 
Xiphil. locos cit.) , ego non deiinio. 

nemincni hominem'] Memm. hominum. Mox callide primus 
e Mss. dedit Ernest. pro vulg. caliiditate, — Coiicessisse est con- 
donasse , ignovis.\e. v. Oudend. et Ernest. 

iordidvs'] /u<nf o(|)f ovaj , quo voc. utiLur Xiphii, Ci, 5. ubi v. 



N £ n o. 



sarum ratio coustaret ; praelautos vereque raagnifi- 
cos , qui abutereiitur ac perderent. Laudabat mira- 
baturque avuuculum Cajum nullo magis nomine, 
qaam quod ingeutes a Tiberio relictas opes in brevi 
spatio prodegisset. Quare nec largiendi nec absu- 
mendi modum tenuit. InTiridaten, quod vix crc- 
idibile yideatur , octingena nummiim millia diurna 
«rogavit, abeuntique super sestertium milJies contu- 
lit. Alenecraten citbaroedum et Spiculum mirmillo- 
nem triumpbalium virorum patrimoniis aedibusque 
idonavit. Cercopithecum Panerotem, ieueratorem, 



E.eimar. de hoc et cognatis docte disserentam. Horat. Sat. j, 2, 
10. „Sordidus atque animi c^nod parui iiolit haberi, " Sordido tx. 
ipsa etymologiae ratione o^foniiuv praelautus , uti deparcu ma- 
gnificus , ToXubaToivoff , /-ts-yaXoSwpo; , ircXuTeXjjf. 

avunculum Cajum] Xi/,hil. 1. c. le^ag toj Taiov ararvav. v. Cal. 
■37. De Nerone Tac. Hist. i, 20. „ Bis et vicies raillies Sestei- 
tium donationibus Nero etfuderat. •' ct. Lips. Adroir. 2, 14. 

In Tiridate7i] v. supra c. 13. Xiphtl. (3, a — 6. 

octingena nummum millia] XiphtU 63, 2. w;t8 ilnofft /xvgd' 
S«f TO yjixSQifffiov avikwfxa tw 5>j//03'tw Xoyiff^yjvai ' n«t toijto sw' 
ivvs» /x^vaf , Oij wdOfTogirjyav , c/.to/wj £7avfcT3. 

super sest. millies'] Xiphd. 63, 6. ?>ap<x *«VTe5aT« irgVTiXKfj- 
3^(>.»tt)V /xupmOwv «£(«, wvj ^Kffiv , sXa^s (Tiridates) , quod essec 
bis millies , ut obserTavit jam Lrps. 1. c. , cui nescio cur contradi'^ 
cat Oudend. 

Menecraten'] Xiphil. 63, i. t8 7«^ Nijwv iv toTj x/5«f wSoTj 
^^«•vjVaTO, K«J v/>tijT>)p(a( a-jTyj Mivsy.jarotjj , Tcy tjjj k/5ajw5('aj 
"SiSatfKaXou» 8V tw /TTro6f5/xio Tro/jjffavTOj, ijv/jjjvjffs , quemadmo- 
dum ex n. 1. verissime restituit Reimarus pio //kv s»tfsr:Lv. IIuuc 
Menecraten cum Musonio colloquenteoi inducit auctor dialogi, 
^ui Nero inscribitur, Pseudo -Lucianus. 

Spiculum] Interemtum naiTat Plularch. Galb. 8. StTxXov 
fjLiV "e vv , Tov //ovc/.t«5^ov , ivh^tiet Nipoovoj iXxo/usvo/j vxoPaXjvTgj si» 
iyo^a iifipSitgav, In libria n. 1. nomen varie est corruptum. 

Cercopith. Panerotem, feneratorsm] Varie urgent /cnerato- 
rem. Ttonent. suadet: Cercupithecum , Panerotts feneratoris , ur-~ 
banis sequ. Gronov. pater venatorem, filius funeratorem. Illi 
accedit Ernest. , quem jure etiam ofiendit et ante urbanis. Cum 
Dudendorp. existimo , excidisse aliquid post et , vel ita suadeo^ 
Cercopithecumfericrdtionef et Panertttem, urbania ru^ticisque pras- 
Tom. JI. a 



l3o C. S U E T O N I I 

ct urbanis rusticisque praediis locuplptatura , prope 
regio extullt funere. Nullam vestem bis iuduit. 
Quadringeiiis in punctum sestertiis altam lu.^it. Pi- 
scatus est rete aurato , purpura coccoque funibus 
nexis. Nunquara minus mille carrucis fecisse iter 
traditur, soleis mularum argenteis, canusinatis mu- 
lionibus, arraiilata et phalerala cum Mazacum turba 
atque cursorura. [SiJ Non in alia re tamen damno- 



diis hcupletatum eequ. Ita removetur difficultas in duplici nomi- 
ne haerens, removetur feneiator, qui, vix scias, unde huc veniat, 
et copula et habet, quo pertineat. Nempe uterque, Cercopithecus 
et P&neros, liberti erant, diversis artibus, favente Neronef, lo- 
cupletati, et post mortem regie elati. 

Quadrmgfnis] Inteliigo cum Oiidend. Sestertia, non Sester" 
tios , qui nimis exiguam pro Neronis protusione efHcerent sum- 
mam. Sunt tamen, qui lejjant quadrigenis et quadragenis , sollc- 
inui numerornm depravatione , li. 1. taciliore, ubi summae ma- 
gnitudo ofFendebat pauperes librarios. Geterum confer parsimo- 
iiiara Augusti c 71. Punctum autem est, quod nunc Gallice dici- 
ttxus in ludo : den Point zu etc. 

rete aurato] Oros. 7, ?• „ Luxuriae tam efFrenatae fuit, ut 
retibus aureis piscareiur, quae purpureis funibus extraliebantur.'* 
cf. Eutrop. 7, 9. qui blatteos funes dicil, quod et ipsum cit pur^ 
pureos. Qui uon ceperunt ablaiivum rete , qiiem defendit Ou- 

dend., scripserunt reti , vel veste, ut Memm., unde conjicit Sal- 
mas. reste. 

minus mille carrucis] Lamprid. Elagab. 31. „ Imperator etiam 

sexcenta dicitur vehicula duxisse, asserens decem millibus came- 

loriim Persarnm regem iter facere, et Ncronem quingentis cai« 

xucis iter inisse." 

soleis luul. argenteis] V. Casanb. ad h. 1., Reimar. ad Xiphil, 

62, a{5. ubi : >j Sa|3ivj) cvtwc i;ir6p6Tpu(p>)ff£W , — . wjts Tot; ijfuovevi 

*■«$ a-youffai «•jtvjv fri-j^^xiaa (TToi^Tiai viroltlaDoci, et l'l:n. II. N. 35,. 

IJ. (4y.) ,,>Jostra aetaie Poppaea con ux Neronis Principis deii- 

catioribus jumentis suis soiea.t ex auro quoque induere. " 

cajiusinatis] li. e. indutis vestibus, e lana Canusina facti», 

cui, lesie Plinio g, 48. (73.) summa nobiiitas. Canusium Apuliae 

erat oj)piuum. 

cum Mazacum turba'} Mazaces V. Mazices Mauritaniae popu» 

lus, quorum equi e no bilissimis. Phalerati autem cursoits iXi" 

euntur etiam Petron, 2g« 



N E H O. i3j. 



sior, quam in aedificando. Domum a Palalio Es- 
quilias usque fecit, quam primo Transitoriam, mox ' 
inceudio absumtam , restitutaraque, uiuream norai- 
navit. De cnjus spatio atque cultu sufTccerit haec 
retulisse. Vestibulum ejusfuit, in quo Colossus cen* 
tum yiginti pedum staret ipsius effigie; tanta laxitas, 
ut porticus triplices milliarias haberet j item stagnunt 
maris instar, circumseptum aediiiciis ad urbium spe- 
ciem; rura insuper, arvis atque yinetisj et pascuis 



dam.nosioT\ h.. e. stuntuosior. Tamen abest in Tulg. 

a Palatio Esqu, usque\ Tac. 15, 35. domum dicit, „ quft 
Palatium et Maecenatis liortos continuaverat. " Horti enim JVIae* 
Cenatiani in Esquiliis erant. cf. Martial. 1, 2. 

incend. ahs.^ Tac. 1. c. ,, Neque tamen sisti potuit ignis, 
quin et Falatium et domus et cuncta circum liaurirentur. " Da 
domo Neronis aurea vide Martian. 4j 18- (quem enim locum Pi- 
tiscus excitavit, 5, 12. de Thermis agit Neronis, de quibus v. 
supra c. 12.) Bonat. 3, 5. et Nardin. 3, 13. et ab illis citatos. Ea 
Urbem totam cinctam fuisse, narrat Plin, H. N. 36^ xg. (c, 
24, 5.) 

Vestibulum'] Oudend. mallet vestihulo v. vestihuli , ut refera» 
tur ad tanta laxitas , injuria. Recte JValther. Observ. p. 25. mo» 
net, post tanta laxitas supplendum ex anteced. ejus fuit. Praeter-i 
ea vestihuluni ejus Juit , in quo est i. q. vest. ejus tantum fuit, ut 
in eo Colcssus — staret h. e. stare posset. Jam sequitur; ejus- 
dera domus tanta laxitas sequ. Sane brevitas contortam nonnun- 
quam reddit Suetouii orationem. 

Colossusl Plin. 34, 7. (i8-) a Zenodoro factum scribit, CX. 
pedum longitudine (nisi error in numero) , et „ dicatum Solia 
venerationi. " Sidereum Colossum dicit Martial. 1. c. Plura de 
eo Donat. 1. c. et Reiraar. ad Xiphil. 66> \5. 

porticus tripl. milliarias'] Tres intelligo porticus , 8. colu- 
ninarum ordines, latitudine, non longitudine sese excipientesj 
singulas per railliarium s. mille passus extensas. 

stagiium'] Martial, I. c. 

„Hic, ubi conspicui venerabilis Amphitheatri 
Erigitur moles, stagna Neronis erant. " 

rura insuper'] Tac. 15, 42. ,, Ceterum Nero usus est patriae 
xuinis , exstruxitque domum, in qua haud perinde gemmae et 
aurum miraculo essent, solita pridem et luxu vulgata, quam 
arva et stagna et in modum solitudinum hinc silvae« inde Apert» 



l32 (',. SUKTONII 

STlvisque varia, cura muUitudine oranJs genpris pecu* 
dum ac ferarura In celtris partihus cuiicta auro litu, 
distiucta gemruis uuionumque conchis erant. Coena- 
tioues laquealae tahulis ehurneis versatilibus, ut flo- 
r^^s, tistulatis, ut uuguenta desuper sparg( rentur. 
Praecipua coenalionum rolunda_, qua^e perpeluo die- 
bus ac ijoctihus vice mundi circuruagentur: halintae 
marinis et Alhulis fluentes aquis. Ejusmodi domum 
quum absoiutam dedicaret, hactetius oomprobavit, 
ut, se, diceret, qiiasi hominem tandem hahilare 
coepisse^ Praeterea inchoahat piscinam a Miseno ad 
Avtrnum lacura, contectam, porticihusque conclu- 
sam , quo, quicquid totis Bajis calidarum aquarum 
esset, converteretur: fo»sam ab Averno Ostiam us- 
que, ut navihus , nec tamen mari, iretur, longitu- 
diuis per centum sexaginta millia *, latitudinis, qua 
contrariae quinqueremfs commearent. Quorum ope- 
rura perficiendorum gratia , quod uhique esset custo- 
diae, in Italiam deportari , etiam scelere convictos 
non nisi ad opus damnari, praeceperat. Ad hunc 
impendiorum iurorera, super flduciam imperii, et- 
jam spe quadam repeiitina immeusarum et recoudi- 



spatia et prospectus, magistris et machinatoribus Severo et 
Celere , quibus ingeniiim et audacia erat , etiam quae natura 
deneg.-^vis&et, per artem tentare et viribus Principis illudere. " 

Ji^tulatis} V. Salman, ad Vopisci Aurcl. 46. Pi.eliquae lectiones 
iiieptae. 

Albults] De liis aquis v. notata ad Aug. 82. 

dedicarel'] Hoc est qiiidem, ut Ern. inierprctalur, quum iti 
"«am commigrasset, eam habitare coepissct. Non praetermittenda 
■tamen ritus sacri , qui praecedere solebat, signiilcatio. 

JbssaTn] Tac. 1. c. „Namque, ab lacu Averno navigabilem 
fossam usque ad oslia Tiberina depressuros, promiserant, squa- 
lenii litore, aut per monies adversos. neque enim aliud liumi- 
dum gi^nendis aquis occumt, quam Pomptinae pahides ; cettja 
abrupta, aui areniia, ac , si perjumpi posseui , intolcandus la» 
b<;r, nec saiis causae. ^ero sauien, ul ernt incrrdibilium cupi- 
tor, 'iiodert: pruximA Avciuo juga «onnixus est, luaueuK^ud 
Tcstigia irritae spei. " 



X E R •. lo:^ 

tarum opum impr-.Tsus est, ex indirio Equitis Roma- 
nij pro cumperto polliieutis, thesauros anliquissi- 
mae gazae, quos Dido regiua fugiens Tyro secura 
extulisset, esse in Alrica vastissimis specuhua abditos^ 
ac posse erui parvula molientium opera. [32J Ve- 
rum ut spes teiellit, destitutus, atque ita jam exhau- 
stus et egens, ut stipendia quoque militum, et com- 
moda veteranornra, protrahi ac dilierri neces.se essL-t, 
calumniis rapiuisque intendit animum. Ante omnia 
instiiuit, ut e libertorum defunctorum bonis pro se- 
misse dextans ei cogeretur, qui sine probabili causa 



Equitis Romani^ Cesellii Bassi. v. Tac. 16, i. sequ. 

dest/tutui] „ Destitutus est inops auxilii , sc. ex eo ipso, 
quod spes fffdlit." Woif. v. eriam ad c 10. Ita Plin. ep. 4, 11, 
5. ,, fieniebat Dornitianus, aestuabatque ingenti invidia , destitu~ 
tus" h. e. si consilLo v. spe excidisset. Xiphd. 61, 5. fayjj fjiav 
roiig iv t«o ^aaiktHw StfffocvQovs fc?>jvTX»|ffs , Toiy_i> i's xofwv viaivOJv 
ihiiiSit ' Ha* TtAv) ts ovk s/5<ff/usv« s^iAt^ySTO , Ka< ai o\jffi»i tmV 
svbvTwv Ti txoALiTpofy/jcovovvTO. k«< ot /Jiiv amivoig t^ ixyjQiKxq axe3<«" 
Xov , 0( hs Mai< aUTO< v^osaf^wkkvvro. 

dextans ei cogeretur , qut] Prius dicendum delfCiene, dein 
de sensu. Illa vaiie est conupta ; nam pro dextaiuc in multis 
eit dodran^, atque alii verba sic etTerunt; dcxtans cogeretur ei, qui 
sequ. quod venire potuit ex male inteliecto ei , quod ad sequens 
qui ineptissime retuierunt. Imo , si genuiiius luc verborum est 
ordo , ei est pro sibi , quod non debebat oiiendere Graeviiim post 
locum Calig. 34. fin. ubi practer eum est pro praeter se. v. ibl 
liotata. Ceterum , quum oratio sic etiam clauua maneat ei dis- 
torta , unice placere milii fateor correctionem , qua» in menttni 
venerat prius, quam Lipsium eaudem protulisse comperisstin, 
codice etiam adjutam: dextans co^eretur, si qui —' faiise/tt. Se- 
des enim voc. ei in libris ita est varia, ut certe, quem locura 
iure teneat, decernere nequeas, ac, si genuinus esset ordo c-^^e- 
retur ei , qui, cur fx.si ortum esset, ex sequeiite qui facillime au- 
eureris. Alii etiam dederunt : ei , si qui , quod receperunt iiipon- 
tini. Quae si nainus placent, suadeo transpositionem commatura 
hanc: ut e libert, def, bonis , qui sine prub. causa eo nom. fui\sent, 
quo — contingeret , pro semisse dextans ei h. e. sibi cogeretur. R.e^ 
liquara leciionis varietatem v. apud Burm. et Oudend. Quod ad 
«em attinet, vide, quae de bonis et successione libertornm lCti 
ad Institut. 5, g. {Heinecc, Ant. K. P. »1. p. 42.) et ad Di-est. 33, 



l34 C. SUETONII 

co nomlne fuissentj quo essent ullae famlliae, qiias 
ipse contingeret: deindo, ut ingratorum in Princi- 
pem testamenta ad fisciun pertinerent: ac^ ue im- 
pune esset studiosis juris , qui scripsissent yel dlctas- 
sent ea : Inm, ut lege majestatis facta dictaque omnia, 
quibus modo delator non deesset, tenerentur. Re- 
Tocavit et praemia coronarum, quae unquam sibi in 
certaminibus civitates detullssent. Et quum inter- 
dixisset usum amethyslini ac Tyrii coloris^ summi- 
sissetque , qui nundinarum die pauculas uncias ven* 



a. , Fabric. ad Dion. 5i, i5. lin. et interpretes , maxime Torrent. 
ad li. !. Nimirura, qniuti libertorum , quibus liberi non essenr, 
hereditas ex semisse antiquitus ad patronos pertineret, non modo 
ad dextanvem eara Nero extendit, sed hcrcditatis etiam jure non 
cuos modo libertos complexus est, scd , quibuscunque nomen 
Tilla de causa esset, cum sua gente cognatum, ut Julium, Octa- 
viura, Claudium, Antonium , Domitium etc. 

ingratorum in Vrincipern\ Deleta volunt verba in Principemt 
<^\i\ Ae libertis adhuc dici existimant, in liis Ernestitis. Sed de 
quibusuis ingratis sermo , maxime, qui Pjincipis nomen in lesta- 
xnentis sine honore praetermisissent (cf. Aug. 66. Cal. 38)- Aiias 
auctor vel repetiisset voc libertorum , quod Wolf. monet, vel, 
quod gravius puto , non disjunxisset hoc com.ma a superiori, 
inserto cleinde, ut ^ sed perrexisset: ingratorum teslamenta ad 
Jiscum pertinerent, v. etiam , quae verissimc disputat Bremius. 

studiosis jurisl h. c. Jurisconsultis. GelL I2, 13. „ Cur hoc 
xue potius rogas , quam ex istis aliquem peritis studiosisque juris, 
quos adhibere in consilium judicaturi soletis,** ubi v, interpr» 
Ibidem eadem corruptela voc. juris in viris , quae n. 1. 

Revocauit -^ quael Si sana haec est lectio , repocapit nihil' 
^liud esse potest, quam : denuo solvi sibi jussit praemia cum de- 
latis coronis a civitatibus olim oblata, ut fere conjicias renouapit, 
Sed pronior est sententia in lectionem cod.Ursini: Revoc. et prae- 
Ttiia civitatum , quae unquam sihi in certam. coronas detulissent^ 
vel in emendationem Burmanni, etiam Woifio probatam : prae- 
mra coronarum, quas sequ., ut revocavit sit : restitui sibi jussit, 
quae olim pro delatis coronis donaverat. v. c. 24- '^^ infra c. 44« 
est : ,, a delatoribus potius reuocanda praemia , quaecunque cepis-, 
sent" h. e. repetenda. Galb. 15. „liberalitates Neronis — recoca»- 
daj cuiavit exigendasque.*\ 



li E R O. 105 

deret, praecluslt cunctos negotiatores. Quin ellam 
inter canenduni animadversam mutronam e speclacu- 
lis, vetita purpura cuitara, demoustrasse procuralo* 
ribus suis dicitur; detractamque iilico , non veste 
modo , sed et bonis exuit. Nulli delegavit officiura, 
ut non adjiceret, scis , quid niihi opus sit: el, /loc 
agamus y ne quis quicquam kabeat. Ultimo, tem- 
plis compiuribus dona delraxit, simulacra(|ue ex au- 



praeclusit cunctos negot,'] h. e. portis praeclusis excedere pro« 
hibuit, eorumque merces remque famiiiarem confiscavit; quam 
facilliraam interpretationem qui non perspexerunt, mularunt cum 
Budeo pcrculit , quod probavertmt Ernest. et Scheller. in Lexico, 
qui conjecturara addit damnabiliorera etiam ; percussit. Minuit 
rapinae gravitatcm Graevius, qui ciausas tabernas intelligit ad 
cxtorquendam , qua redimereatur nierces, pecuniam. Melior 
inter^ires Orosius 7, 7. ,, Negotiatorum omnium sub uiia die, tor- 
mentis quoque adliibitis , oinnem penitus censum abstersit. " 

e speciaculcs^ Oudend. recepit Memni. aliorumque codd. 
lcctionem i« spectaculis , Ernest. transponenda verba ccnset ita ; 
detractamque illico e spectaculis, Wolfius glossematis loco ad- 
scripta putat verbis inter cancndum, quod minime placet, quiim 
Hero inter canendum esset iii scena, matrona in spectacuhs. Opti- 
rne defendere vulgatam videtur Waltker. Observ. p. 25. ita: 
„Nero inter canendum (h. e. quuni ipse esset in scena) aniinad- 
vertit matronam e spectaculis h. e. mationam , quae erat in spe- 
ctaculis, Vt dicimus: conspicere v. animaduertere aliquem v. ali- 
quid e regione aliqua , e lungincjuo. cf. T."ac. A. 4, 23. quae e» 

. lon^rinquu in majus audiebaiitur." Pro dicitur al. crcditur. 

dona detraxit'\ Xip/iil. 65 , 11. rdi ys ojc/dj ocag nai ^cCvtwv 
TJVuiv tS>)//8Uff£» 3*«/ T« ivoiS^fJiar», cffa K«i s^ avraiv t(1i/ iv t^ 
'Pw/u>} v««v £ffoXj)ffEV, ovhs s2«p/5^i>jff2<£v av T<f, ad qu. I. vide Va- 

■^ lesii notam. Tac. i5, t^S. „ Interea. confereidis pecuniis perva- 
Stat^ Italia, provinciae eversae, sociique popuU, et quae civita- 
tum liberae vocantur. Inque eara praedam etiara Dii cessere, 
spoliatis in Urbe templis , egestoque auro, quod triumphis, quod 
votis, omnis populi Romani aetas prospere (lego prospera) , au? 
in metu, sacraverat. Enimvero per Asiam atque Acliajam non 
dona tantum, sed simulacra numinum abripiebantur, missis in 
eas provincias Acrato ac Secundo Carinate " ubi Lips. viam mu^. 
nivit Valesio in emendando loco Dionis Uirysust. Rhodiac. (p. 644, 
ed. Reisk). cf. Tac. iG, 25. et Agric. 6., ubi ,, electus a Gali/a'i 
dicitiir Agricok „ ad doaa t^jQplorum recognosceuda. <* 



t36 C. SUBTONII 

ro vel argento fabricata' ccnflavit* in hls Penatium 
Dcorura^ (juae mox Galba restitult. [33] Porricidia 
et caecles a Claudio exorsus est; cujus necis etsi non 
auclor, at conscius fuit; neque dlssimulanter^ ut qui 
boletos, in quo cibi genere venenum is acceperat, 
qnasi Deoruni cibum^ poslhac proverbjo Graeco col- 
laudare sit solilus. Cerle omnibus rerum verborura- 
que contumeliis mortuum insectatus est _, raodo stul- 
titlae, modo saeviliae arguens. Nam et morari eum 
inter homines desisse, producta priraa syllaba, joca- 
batur: multaque decreta et constituta, ut insipientis 
atque deliri, pro irrilis liabuit. Denique bustuni 
ejus constpiri, nisl humill levique maceria, neglexit. 
Britafinicum , non minus aemulatiojie vocis , quae 
illi juctindior suppetebat, quam melu, ne quandoque 
apud hominum gratiara paterna meraoria praevale- 
ret , vetieuo aggressus est. Quod acceptum a qua- 
daniLocu.sta, venenariorum inclilu , quura opinione 
tardius cederet, ventre modo Eritannici moto ; ar- 



hclctos"] 3io 60. fin. v.ot) o Nlpwv ovn «xaj/ov juv>)/x>j5 gVoj vtac 
riXiits. TDVi yoiQ jjiV-Ayiroii Stiuv P(vw/;/a sAS-ysv iiv»f ori vta/ snEfVof 
ii« rov iJLWVjToq SS05 iytyovii. Mitioiem igitnr Dio Neronis dicto 
subjicit senteniiam, quam Nostii vejba significant. 

bustuni] h. e. locum , ubi combustum fueiat corpus. Cine- 
res enira Mansoleo Augusti contliti fu!?tant. v. ad Claud. 45. — 
Post ex conjectura virorum doct. cum Gronov. et Wolf. edidi 
maceria pro inateria, Idcra placuit i?e/Ai^j^'o, conferenti Inscript, 
2. p. 964. 

Britanmcum'] v. XiphH. 6i, 7. Tac. 13, 15. sequ. A. U. gog, 
veneno (tffgrpssus esl'\ Tac. 1. c ,, parari venenum jubct, mi- 
nistro Pollione Julio , praetoriae cohortis Tribuno , cujus cura 
aUJnebatur uiTonata vcneficii nomine Locusta , multa scelerum 
fama. " De Locu.sta t. iocos Taciti et Dionis , ad Claud, 44. ci- 
tatos. Mox pro venena>io'rum incH ta , quod primus codd. aucto- 
xitate edidit Ernest. i in vulg. est venen. indicc. lUud m?gis con- 
venii Tacito et Dioni 1. c. , qui (^«pyuaKiOa: nti^i^o-^rov dicit. Wol- 
fius cura Oudead. ra^Ilet venenariurum. An venioiationum, voca- 
buio justa analogia forr.iaro, et genitivo Graece more liujus aeta- 
tis addJto, vel venenoruni. Pluva conjicit Oudenclo)'p. 

tardius cedcr&t\ Tac. „Primvim venenum ab ipsis educatori- 



*f E H O. 137 

cessltam mulierem sua manu verberavit, arguens, 
pro veneno remedium dedisse. Excusantique, mi- 
nus datura ad occultandam facinoris invidiam • Sane, 
inquitj legein Jaliam tuneo : coegitque.se coram in 
cubiculo quam posset velocissimum ac praesentaneum 
coquere. Deinde in haedo expertus_, postquam is 
quinquc horas protraxit, iterum ac saepius recoctum, 
porcello objecit. Quo statim exanimato , inferri in 
triclinium^ darique coenanti secum Britannico im- 
peravit. Et quum iile ad primum gustum concidis- 
tet, comitiali morbo ex consueludine correplum apud 
convivas emeuLitus , postero die raptim inter maxi- 
mos imbres trauslaticio extulit funere. Locustae pro 



bus accepit, transitiisitque, exsoluta alvo, parum validum, sive 
tcmpcramentum inerat, ne statim saeviret, " 

legem Jul/ani] Corneliam Sullae Dictatoris de sicariis , quae 
complectebatur veneficia , repedtam a Juiio Caesare. v. Torrent. 
et Ernest. 

coegitque — coquere] Tac. „ Sed Nero , leuti sceleris impa- 
tiens, minitari Tribuno , jubere supplicium veneficae, quod, 
dum rumorem respiciunt, dum pavant defensiones, securitatera 
morarentur. Promittentibus dein tam praecipitem necem , quara 
si leno urgeretur, cubiculum Caesaris juxta, decoquitur virus, 
cognitis antca venenis rapidum." 

coenanti sccum\ Tac. „ Mos liabebatur, Principum liberos 
cum ceteris idem aetatis nobilibus sedentes vesci, in adspectu 
propinquorum , propria et parciore mensa. Illic epulante Britan- 
iiico sequ. " Interfuisse Titum , postea Imperatorem , narrat 
Noster Tit. c. 2. 

comitiali morho — ementitus] Tac. ,, Tnnoxia adhuc ac prae» 
calida et libata gustu potio traditur Britannico ; dein , postquam 
fervore adspernabatur, frigida in aqua affundiiur venenum, quod 
ita cunctos ejus aitus pervasit, ut vox pariter et spiritus raperen- 
tur, Trepidatur a circumsedentibus , diffugiunt imprudeutes. 
At, qiiibus aliior intellectus, resistunt defixi, et rserouem in- 
tuentes. Ille, ut erat reclinis et nescio similis, solitum ita , ait; 
per comitialem morbum , quo prima ab infantia afHictaretur Bri» 
tannicus , et redituros paulatim visus sensusque. " 

raptim — extulit funere\ Tac. „ Nox eadera necem Britan- 
nici et rogum conjunxit, proviso aute funebri paratu , qui mo- 
^icus fuit. In campo tamen Mariis sepuhus est, adco uubidis 



l38 C. SUETONII 

navata opera itupunltatem praediaque arapla, sed et 
discipulos dedit. [34] Matrem, dicta lactacjue sua 
excjuirentem acerbius et corrigentem, hactenus pri- 
mo gravabatur, ut invidia identidem oneraret, quasi 
cessiirus imperio , Rhodumque abitui'us: mox et ho- 
nore omni et potestate privavit; abductaque mili- 
tum et Germanorum statione, contubernio quoque 
ac Palatio expulit. ISeque in divexanda quicquum 
pensi habuit, summissis, qui et Roraae raoranttm 
litibus, et in secessu quiescenlem x^^i' couvicia et jo- 



imbribus, ut vulgus iram Deum poitencli crediderit adversus 
facinus, cui plerique etiam hominum ignoscebant, antiquas fra- 
trum discordias et insociabile iCfinum aestiiriantes. " Xiphilin, 
61, 7- BesrTa«/>tov (J)ap/a(iKco SoA.otpov>)(T«5 6 Nspwv , «irsjS») xsA/5vo5 
;jTO Tou (j5ap/vt(x;tou iyivv^Sy^ , "yiiv^w Sy^qiatv ugro? Ss })i« rS^f ciyofas 
«uroD «7o/it8voii xoAu{, vyQoiq &ti ovffyjg T>jf 'yu'4'Oi; > svnrtawv , ira- 
Cav auTijv airi^Xvffiv , w$t£ ro ^etvov /jiif fA.6vov OLHOUSffSacf , aXAa nixi 
iQciffSat. Idem Zonanis. De voc. tranxlaticius v. ind. 

inipunilatem~\ Damnata enim fuerat veneficii, auctore Tac, 
12, 66. Aliena est correctio immunitatem. — De discij/ulis con- 
Sentit Juvenah i, 71. 

abduclaque — expulit] V, Tac. ij, 18« ,,Excubias militares» 
cuae, ut conjugi Imperatoris olim, tum et ut matri servabantur, 
etGermanos, super eundem honorem, custodes additos, degredi 
jubet. Ac, ne coetu saluiantium frequentaretur, separat domum, 
xnatremque transfert in eam, quae Antoniae fuerftt; quotiens ipse 
illnc ventitaret, septus turba Centurionum , et post breve oscu- 
lum digrediens." Xipkil. 61, Q. ovbs £Kei'vjj ffuvsTvau ffrpaT/wrvjV 
T/v« kirsTQi-rrt, ksywv /ji>)6lv« dkkov vt' «•jTuiv irAijv rov «'jTOJtparO'» 
pof (pQOVQfiffSai j^pijva/. De dupiici custodia militum praetonano- 
rum et Germanoruni v. Lips. ad Tac, 1. c. 

litihui\ V. quae Tac, c, 19, de Juma Silana, „Illa, spe ul* 
tionis oblata, parat accusatores ex clientibus suis, Iturium et 
Calvisium , non vetera et saepius jam aiidita deferens, quod Bri- 
tannici mortem lugeret, aut Octaviae injurias evulgaret; sed 
dcstinavisse eam , Rubellium Piautum, per maternam originem 
pari ac Nero gradu a D. Augusto , ad res novas extoUere, con» 
jugioque ejus et jam imperio Remp. rursus invadere sequ. " 

in secessu} Tac, i4> 3- » Nero vitare secretos ejus congres- 
fius; abscedentem in hortos, aut Tusculaimm , vel Ant^atem ia 
Bgimn, iaudaje, ^uod oiiuju iacessejet (ca^csseiet.) " 



N E R O, l3^ 

cos, terra marlque praetervehenles iiiqulelarcnt. Ve- 
rnra minfs ejus ac violentia territus perdere statuit. 
Et quurn ter veneno tentasset, sentiretque anlidotls 
praemunitam ; lacunaria, qiiae noctu super dormien- 
tem laxata raachiua deciderent, paravit. Hoc cou- 
«ilio per conscios parum celato, solutilem navem, 
cujus vel naufragio vel camerae ruina periret, com- 
inentus est. Atque ita reconciliatione simulala, ju- 
cundissimis literis Eajas evocavit ad sollemnia Quln- 
quatruum slmul celebranda ; datoque negotio trie- 
rarchis, qui Liburnicam, qua advecta erat , velut 
fortuilo coucursu conlringerent, protraxit convi- 



perdere statuit'] Xiphil. 6it i2. v) ^aiQtvx ivsiretffs tov N«pw- 
vx, uif xa) sir(3ofAguovff«v o/ «utJiv hio\sff»i. k«< aurov Hoti & Save- 
jta^ , dig iroXXcTj y.at a:;tciriaTOig «vSpaffiv e7p))T«< , irtxQw^vviv , sir 
Chv To fcyKX>)/jt« To v.(xB ifti/Toti sxy)XxjyaiTixffSai |3ouX))Ssi'f , E(T8 nal 
Ttv ISiipwv* ig fxtai(i)oviav eiviffiov v^oiciyixyilv £SiA>)ffa{, ?v' wf t«- 
y^iffTot ina/ •jrpof 5«u»v Jta/ ■srpoj avSpaixwv airoAvjTai. Senecani crimi- 
ne Jibeiare student Lips. et Gronov. ad Tac. i^, 7., Giaeci scri* 
ptoris auctoritatem adstruit Reimar. ad 1. c. — Othonem liujus 
etiam consilii participem fulsse, ostendifNoster Othon. 3. 

veneno'] Tac. 14. 3. „ Placuit primo venenum. Sed infer 
epulas Principis si daretur, referri ad casum non poterat, tali 
jam Britannici exitio ; et ministros tentare arduum videbatur 
muiieris , usu scelerum adversus insidias intenlae ; atque ipsa 
praesumendo remedia munierat corpus. " Xiphil. 1. c. xgi'j(J)« htk 
({jap/uanujv ow ilypv ai;T>jv aviAsiv * ■jrivTa -yag iy.ilvY) Iffyjj^wg tCpu- 
XiffffiTO. 

solutilem navem'] inventore doli Aniceto liberto , classi apud 
Misenum praefecto, qui, auctore Tac. 1. c. ,,navem posse cora- 
poni docet, cujus pars, ipso in mari per artem sohxta, effunderet 
ignaiam." Xiphil. 1. c. vaCv iSovTSf ev tw 5«(XTfw 6(a>.t.'0/xl,;>jv tb 
«JtJjv aij)' gatTi)5 , x«i t<v« SvjQtot a(p(£l(r«v , xaJ «Tuv(ffTa/y.iv>)v «v 
ir«A«v, w;t8 h«? i^qMffSai , tc(«Ut>)V stsqxv t«X£wC ivaviryfyi^ffOiTO. 

Quinquatruum^ Tac. „ Placuit sollertia, tempore etiam juta, 
quando Quinquatruum festos dies apud Bajas frequentabat. Illuc 
matrem elicit , ferendas parentiun iracundias et pLicandura 
dniraum dictitans, quo rumorem reconciliationis efficeret, acci- 
peretque Agrippina , facili feminarum creduUtate ad gaudia. ** 
Ds (^uinquatTU^ni festO V. ad Aug. 71, 



l40 C. S U E T O N I I 

vium. Kepetentique Baulos , in locum corrupli na-* 
Tigii, mdchitit>suin iilud ohtulit, hiiare proseoulus: 
ol>jue in digressu papilias ^uoque exosculatuft, n li- 
quuin lemporis cum magna trtpidalioue vigiiavit, 
coeptoium opperiens exilum. Sed ut diversa oiyjnia, 
iiandotjue tvasisse eam , compcrit, inops consilii, 
X>. Agerinum libertum ejus, salvam et incolumem 



protraxit convivium] 8C. Bajis. Obscurior est narratlo Nostri,' 
cui tenebras etiam ofiundit Xiphd. 6i, i3. qui: sX^tuv ts «/j £ a u-* 
Xoo?, S«<irv« T8 iroXDTSA.i(TTi)tT« STT/ iroX/oij i)/jLk(iag eiro/tjffE , nai Tvjv» 
uyjTSpoi bv avTolf lp<Xo(p^ovwf tiffrioifftv. Baulos li. 1. Giaecus pio 
£tvy/i- dixit (quae ioca confusa etiam videntur Calig. i^^ ) ; quod 
iion obsevvavit Reimar. , qui ad Xiphil. i. c. in conciliandis scri» 
ptoribus versatur. Lux petenda a Tacito, qui Agrippinani, quam 
Antio venisset, in litore ab obvio Nerone exceptam narrat, du- 
ctamque Baulos. Ibi oblata navis, ,, ac tum invitaia ad epulas 
crat , ut occultando tacinori nox adliiberetur. *' Sed ad has ac- 
cedere recusavit mater, quod docent sequentia : „ Satis constitit, 
exstitisse proditorem , et Agrippinam , auditis insidiis, an cre- 
deret ambiguam, gestaniine siilae Bajas pervectam. Ihi {Bajis 
jeitur) blandimentum sublevavit metum ; comiter excepta super- 
que ipsum coliocata. Naai pluribus seimonibus, modo familia- 
litate juveuili Nero et rursus adductus, quasi seria consociaret, 
tracto inlongum cunvictu , prosequitur abeumem, artius oculis et 
pectori haereas, sive expleuda simulatione, seu periturae matris 
supremus adspectus quamvis ferum animum retinebat. " liaec 
onuiia Xipliilinus per errorem de convivio Baulis liabito nanat. 
Contra recte anud Nostrum: repetentKjue Baulos sc. Bajis , ubi 
Quiuquatrus convivio simul celebraverant. Ceterum Mulier. in- 
terpungi maluit: confrmgerent. Protraxit cunv. 

nanduque evasisfe'\ Tac. c. 5. „Nando, deinde occursu le- 
nunculorurn , Lucrinum in lacum vecta , villae suae intertur. '* 
^ipkil. 6<sXtS>) /Jtsv »} v«vf , vi«« Jfl 'A7^ixir/»« e$ to v\v)q «^ixsfffv. 
OU /xlvTOJ Koi) «riSavrV, iiKkoL (*t«iTOJ M«i sv ffttoTw H«i 6i«>iopy){ /<i- 
^>); oJff« , T^v T6 v«UTtt(V T««i »iUJT«if tTp' «l1t»)v y^qiS,[t.i.V<MV , WJTg l««i 
'Aniowviftv riwAA«v T>)v ffu/jiT/ouv «UTjjj «irov.Tsrv^i^ 6(tffw5>). 

L. Airermum] Xij.hil. tov Ti//(pi^*vT« , li; lv\ r^ »vrov ff$)*7g 
^vfovr», ^neXaffs. Tac. \. c. 7. „ Ipse, audito, venisse missu 
Agrippiiiae nuucium Agennum , scenam ultro criminis parat, 
gladiumqtie, dum marif.ata ,ieite»i, abj.cii inter pedes ejus. ti.m 
quasi deprehenso vincul» injici juuet, ut, exiuum Fwiicipib lua- 



4 



N E R O. l4l 

cum gaudio nanciantem, ahjecto clam juxta puglone, 
ut percii^^soiem sihi subornatum uiripi coustringii^uo 
jussitj niutremtjue occicJi ; ijuasi dcpieli(jusum crimen 
Tolujilaria morte vilasset. Adduuiur iiis atrociora, 
nec incertis auctoribus, ad viseudum interiectue ca- 
daver accurrisse, contrectasse membra, alia vitu- 
perasse, alia iaudasse, sititjue interim oborta, l)i- 
bisse. JNe^ue tameu couscieutiam sceltiis, cjuanujuam 
et militum, et Senatus popuiique gratuiutiouibus con» 
firraarelur, aut statim aut unquam poslea ftrre po* 
tuit , sacpe conlessus, exagitari se materua specie. 



Ltam matrem , et pudore deprehensi tcelerh iponte xnoTtem »uni*i 
«isse, coufingeret. " i^io abjccto n. 1. vulg. ubjcctv, 

matrenK^ue occidi] per ^^A/uietum, trierarcho Herculeo, et 
Oloarito, Centurione clasgiaiio, comitatum." 2'ac. c. 8» XiphiU 
iTi T^v /x)jTsp« Tov 'Av«'k>jtov iu^wj /jisTai Tiiv vauTwv aitsaruk». 

nec incertis auctoribus] 2'ac. ,, Auspexeritne matrem exani- 
icem Nero, et formam corporis cjus laudaverit, suut, qui tradi- 
dennt , sunt, qui abnuant." Ut rem certam nanat Xiphil. c. 14, 
auToiTTjjf iirt^u/vtvjffi Tou -KciBovq "ysvtffSa* * Ka< «Jt»)v t« ■jraffav ith'» 
yvfjivwffai, nai t« Tp«U)U«T« «ut^j iTj5-Ke\f «to. Kai t«X«$ xoAu nai 
ToO (pivov avoffmTi^ov ixoj t^pSi-y$«TO. J?irt y»Q ctj , Ouk ^btiv, cti 
buTw K«Xi)v /.c>)T«p* nxov. Servavi autc-ra, in <juo omiieb libri 
conspiranl, iiec inc. auct. , mutatum a Graev. et Gronov. in sed, 
ex conectione Lipsii, probaia etiam Wolho. Auw iiicerti aucto- 
res suwt Jidc cUgra. Solei buetomus eos sequi, qui airociora de 
Principum crudelitate prodiderant. 

et mil. et Sen. pop. ^ratuL^ Tac. c. 10. „Atque einn , au- 
ctore Burro , prima Centuiionum Tribunorumque adulatio ad 
spem firmavit, prensanrium manu gratantiumque, quod discrr- 
nien improvisum et mairis lacinus evasisset. " — c. 12. ,, Mir» 
tamen certamine procerum decemuntur supplicationes a^ud 
omaia puivinaria, utque Quinquatrus, quibus apertae essent in- 
sidiae, ludis anuuis celebrarentur ; aureum Minervae siroulacrum 
in Guria, et juxta Principis imago siatuereiur ; diss naialis A^ri^» 
pinae iuter nefastos eiset. " 

exa^itati se\ Xphil. c. i4- «Oto? 5s roTiq n vj^\v sSstapaT- 
T£TO, W5TS K«( SK Tr;{ Etv^5 s;a«-<v«i«»5 «vaxjj^Jv , k«< /xg&' >)yuip«y 
V-KO 9*k-Ktyy\>iv 6>j t<vwv iroAt/.iiKov ri Kat S»^/Dj3«iosj iv. roZ "/jM^ioi., 
IV t^ Ta T3)f 'A7p*iririv>)5 offT* SKtiTO , ijxp\,ati!v ihttfAarovTO. ht« k«/ 
«A.Ao(Tii >iti , Ka( gTSiS>j KavT«C.&a Ta atTa «UTtv ai^vs^atviv, «XXoffs 
£//irX>)K7wj {4,iiftcraT0. iut. c. 10. ,,*^»uia tameu n&n , ut homi- 



i42 C. S U E T O N I I 

verberibusque Furiarura ac taedis ardentibus. Quin 
et, iacto per Magos sacro, evocare inanes et exorare 
tentavit. Peregrinatione quidem Graeciae, Eleusi- 
niis sacris, quorum initiatione impii et scelerali voce 
praeconis summoventur^ interesse non ausus est. 
Junxilque parricidio matris amitae necera. Quara 
quura ex duritie aivi cubantem visilaret, et iila, tra- 
ctans lanuginera ejus, ut assolet, jam grandis natu, 
per blanditias forte dixisset, Simul hanc exceperoy 
mori i^olo : conversus ad proximos, confestim se po- 
siturum, velut irridens ait; praecepitque medicis, 
ut largius purgarent aegram. Necdura defuuctae bona 
invasit, suppresso testamento , ne quid abscederet. 
[35] Uxores praeter Octaviara duas postea duxit: 
Poppaeara Sabinam, quaestorio patre natara, et 



zium vultus, ita loconim facies mutantur, obversabaturque ma- 
lis illius et litorum gtavis adspectus , (et erant , qui crederent, 
sonitum tubae collibus circum editis ^lanctusque tumulo matris 
audiri,) Neapolim concessit. " 

Eleusiniis sacris'] Xiphil. 63, r^. eum Athenas prorsus non 
adiisse dicit 5i« tov xsgJ tc5v 'Epivvuww Xiyov. 

summvventur^ Diotiun e persona auctoris. Vi^g. summove- 
rentur. 

amitae necem'] Excerpt. Peiresc. p. 636., quem locum a Rei- 
maro insertum lege Xiphil, 61, 17. y.a.l tv|v Aofjnriav t>)V t>j5/S«, 
»v Kai fturijv U)f /Li>)Tipa riiJtav e^iytv , eTOixtKTSivs (papyuaKtj) , oub* 
«vl/us<vev cX»7«f ij/ytlpaf, ?v' oD^kuag uxo tou Yvipws airo5«v>j , dAX* 
lirsSufi^jffa KaJ sksivjjv a-Ko\ia»t ' Ka< effinvae ye toCto votyjaai hix 
ra KryjiJiotru auT% Ta Jv Baia/f Kai tv tJj *Paf3fcvvj2i cvt«. v. de hac 
Domilia P«.eimar. ad 1. c. 

Poppaeam Sabinam'\ Tac. 13, 45» 1» Erat in civitate Sabiaa 
Poppaea, T. Ollio patre genita, sed nomen avi matenii sumserat, 
illuslri memoria Poppaei Sabini , consulari et iriumpli.-ili decore 
praefulgentis. nam Ollium, hvnoribus nonduui functuni, , amicitia 
Scjani pervertit. lluic mulieri cuncta alia fnere, praeter hone- 
stum animum. — Agentem eam in matrimonio Rujii Crispini, 
Equitis Romani, ex quo fiUum genuerat , Otho pellexit, juventa 
acluxu, et quia flagrantissinuis in amicitia Neronis habebatur. 
nec mova, quin adultcrio malrinionium jungcretur." Otho post- 
ea Ncroni cessit. v. Tnc. in scqu. No;itr. Othon. 3. — Quod 
autem patrem Sabinae Noster t^uucsiorium, Tacitus hoiwribua non- 



N E R O. l43 

Equitl Roraano antea nuptam ; deinde StatjMiara Mes- 
salniam, Tauri bis Cousulis ac ti'iumphalis abne- 
ptera. Qua ut potiretur, virura ejus, Atticum Ve- 
stinura Consulera, in honore ipso trucidavit. Octa- 
viae consuetudinem cito aspernatus, corripientibus 
amicis, Siifficere iUi debere , respondit, uxoria OV' 
namenta. Eandera mox saepe frustra .'•trangulare me- 
ditatus, dimisit ut sterilem: sed improbante divor- 
tium populo, nec parcente conviciis, etiam relega- 
yit. Denique occidit sub criraine adulteriorum, adeo 



dumfunctum oh\.i%%e diclt, rel dissensus , ut saepius, est scripto» 
Tum , vel honores Tacitus acgustiore sensu curules 8. majores 
dixit. 

Statiliam Messalinam} Memorat eandem Tac. 15, Gg. sequ. 
ad a. U. 8»9. > ubi Festinum Consulem et ob vetus odium , et ob 
id ipsum interemtum narrat ,, quod Statiliam Messalinam matri- 
monio sibi junxerat, haud nescius, inter aduheros ejus et Caesa- 
rem esse. " Collega Vestini erat Silius Nerva. 

Tauri bis Consuli^] Aherum consulatum gessit a. U. 728. 
cum Augusto VIII. Quum de priori non constet , a. 717, sufFe-. 
ctum L. Caninio existimat Pighius Annal. T. III. p. 490. et 510, 
Id saltem probabilius , quam quod Glandarp. Onomast. p. 8i3, 
a. 728. priorem, et a. 764. s. triennio ante Augusti obitum ahe- 
rum ejus consulatum adscribit, quum hujus anni Consul illius 
fihus esse videatur. Triumphaverat Taurus ex Africa. v, interpr. 
ad Vdl. 2, 127. cf. quae de eodem notavi ad Aug. 29. 

cUmisit ut sterUem'] A. 816. Tac. 14, 60. „ Exturbat Octa- 
viam , sterilem dictitans. Exin Poppaeae conjungitur. " Xiphil. 
62, 13. '0KT«5L/av T>)v A-JYOUffToiv «irgirejUvfaTo /^cgv irpcTseo» iiii 
Sctpivav T>)v xaiAAaK/8a , uffT£()ev ha nai aTi-ATiivit 

rele^auit] In Carapamam priu» puisa est, addita militari 
custodia ; inde revocatam ob populi questus insula mox Panda- 
taria clausit. v. Tac. c. 60 — 63. 

sub crimine adulter.] Tac. 60. „ Poppaea— quendam ex mini- 
«tris Octaviae impulit, servilera ei amorem objicere. destinatur- 
que reus, cognoraento Eucerus, natione Alexandrinus, caner» 
tibiis doctus. Actae ob id de ancilUs quaestiones, et vi tornien- 
torum victis quibubUam, ut falsa adnuerent, plures perstitere 
sanctitatem doniinae tueri. Ex quibus uua instanti Tigelhno, 
castiora esse muiiebria Octaviae responoit, quam os ejus. " cf. 
X.iphiL L c. 



l44 C. SUETONII 

impudenti falsoque, ut iii quaestione pernegantibus 
cunctis, Anicetum paedagogum suum indicem sub- 
iecerit, qui dolo stupratam a se fateretur. Poppae- 
am, duodecimo die post divortium Octaviae in ma- 
triraonium acceptam , dilexit unice. Et tamen ipsam 
quoque ictu calcis occidit , quod se , ex aurigatione 
sero reversum , gravida et aegra conviciis incesserat. 
Ex liac filiam tulit Claudiam Augustam, amisitque 
admodum infantem. Nullum adeo necessitudinis ge- 
Hus est, quod non scelere perculerit. Antoniara, 
Claudii fjliam_, recusantem post Poppaeae morlem 
nuptias suas, quasi molitricem novarum rerura in- 
teremit. Similiter ceteros, aut alfinitate aliqua sjbi, 



s 



Anicelum'] maternae necis patratorem , classi apud Misenum 
praefectum. Tac. c. 62. „ lHe iiisita vecordia , et facilitate prio- 
rum flagitiorum, plura eti«m , quam jussum erat, fingit, fatc- 
turque apud amicos, quos velut consilio adhibuerat Priuceps." 
Occisa est Octavia vicesimo aetatis anno , auctore Tac. c. 64. qui 
mortem ita describit: „ Restringitur vinculis , venaeque ejus per 
cmnes artus exsolvuntur; et , quia pressus pavore sang-.iis tardius 
labebatur , praefervidi balnei vapore euecatur. " Ceterum n. 1. 
sunt, qui deleant voc. indicem. Pro dolo-^fateretur Metaxa. Jin- 

eret dolo. 

ictu calcis occidit] Tac. 16, 6. „Post linem ludicri (a. 819.) 
Poppaca mortem obiit, fortuita maiiii iracundia, a quo gravida 
ictu calcis afflicta est. Neque enim venenum crediderim , quam- 
vis quidam scriptores tradant , odio magis , quam ex fide. quippe 
liberoruni cupions et amori uxoris obnoxius erat. " Xifhil. 62, 
27. x«i i) Sa(3tv>) v-KQ Tou Nspwvo; roTi iifiS*vi. nuooff}; yaQ «UTy 

>.«5, s't£ t>lU)V *'Te iXltWV , 8V550f£V. 

fdiam tulil] Tac, 15, 23. „ Memmio Regulo et Virginio 
Rufo Css. (a. 817) natam sibi ex Poppaea filiam Nero ultra mor* 
tale gaudium accepit, appellavitque Augustam, dato et Poppaeae 
eodcm cognomento. Locus puerperio colonia Antium tuit, ubi 
ipse gencratus erat sequ. " 

yjnloniam] de qua v. supra Claud. Sy. 

Simtliler cctero.s] Ita edidi, ut placuit jam Lipsio, Torren- 
tio et Grutevo. Vulg. similitcr interemit cetcros. NonuuUi codd. 
dant similiter, inter ceteros , scqu. quod recepit Oudend. , A. si~ 
mililer item ccteros. Puto , ttem fuisse interpreiationem voc. si- 
viUUer, q^uod L. 1. uou siiuile geniia uiorlis, aed i» pluribus 



N E R O. i45 

aut propinqiiltate conjuncJo.s- in qnibusAulum Plau* 
liura juvenem: quem quura aute raoj tem per vim 
conspurcapset_, Eat nunc , incjuit , mater mea , eC 
successoreni meiim osculetur ; jaclans, dilt^cium ab 
ea, et ad spem impei-ii impulsrmi. Privi'fjium ilu- 
fiuni Crispiimin , Foppaca lialimi, impi^nerem ad- 
huc, quia lerebatur ducalus ct iuiperia ladcre, mer- 
gendum mari , dum piscaretur, servis ipsius dcman- 
davit. Tuscum j nulricis (iiiani , relegavft, quod in 
procuratione Acgypti , baliueis in adventam suam 
exstruclis lavisset. Senecam praeceptorem ad necem 



repetitam caedem significare , aliqiiis notabat, inde ortum inter, 
mox ad lepetendum veibum interemit libiaiii delapsi, quod 
omnium maxime displicet. Gronov. pater j/;nz7//er repudiat, re- 
cipitque //e/re, cui illud , ut difficilius, substitutiTm , parum veri- 
simile, vel siiadet utri;mque junciim edi ; similiter item, quod 
fecit Burai., ex meo sensu durissime. Gronov. iilius graviori 
mutatione : simili pernicie ceferos, 

Aulum Plaulium'] Maxima pugna est inter interpretes Taciti 
et Suetojiii, idemne hic sit Rubeliius Plaulus , cujus conjugio 
imperium afFcctare Agrippina ferebatur, postea in Asia j\issu Nc" 
vonis interfectus, de quo v. Tac. 15, ig. et 14, 22. et 58- sequ., 
an diversus. His accedendum existimo , nisi, quae Oudend. esc 
sententia, Suetonius utrumque confudit. Fi.einesiu8 cuni aliis illius 
A. Plautii, qui sub ClaudioBritannos devicit (v. Ciaud. 17. et 24.)» 
iiliom h. 1. intelligit. Ccterum conferas Lips. ad Tac. locos cit., 
Reimar. ad Xiphil. i2, 14« Mox cum Ern. et Oudend. ex optimis 
libris edidi conspurcasset pro constujnasset. 

Rufium Crispinuml v. de hoc nomine varie corrupto Ernest. 
ad Tac. 12, 42. et 13, 45- ubi de patie hujus est sermo. 

Tuscum'\ Caecinam, cui, amoto Eurro, praetoiiarum co- 
hortium curam destinasse credebatur. v. Tac. 10, 20. et ibi Lips. 
Xiphtl. 63, i8' Ka.iHj'vo:v Tolctkov vtri^ujQtaiv , oti Tviq nlyuTrrov «p« 
ywv, sXcwffoTO tv Tw (3aAav£r;;j, snsivw, cu{ xai 45 AA.t-:,"*v&^i<av >;.',0V" 
Ti, sToiijS*). Superfuisse eum Neroni, ex Tac, Ilisc. 3, 5^. monuit 
jam Lips. 1. c. 

Senecaml Orationcm , qua bona sua Neroni oflTert Seneca, 

habet Tac. 14, 55. Ibidem, secessurum se in hortos aut villas, 

promittit. (IIoc est Nostri: comiiieulum petenti , bvnisque cedenti» 

▼. etiam Pieimar. ad Xiphil. 63» 25.) Tandem, in Pisouis con- 

Tom. II. i o 



l46 C. SUETONli 

compiillf, quamvis saepe commeatum petenli, boiiis- 
que cedenli , ^persancte jurasset , suspectum se fru-* 
stray periturumque potius , quam nociturum ei. 
Burro Praefecto remedium ad fauces pollicitus, toxi- 
cum misit. Libertos divites et seues, olim adoptio- 
nis mox domiualionis suae fautores atque rectores, 
veneno, partim cibis, partim potionibus indito, in- 
tercepit. [36] Nec minore saevitia foris et in exteros 
grassatus est. Stella crinita, quae summis potesta- 

iuratione et ipse nominatus , mori jussus est. Lege Tac. 15, 60^ 
Xiphil. 1. c. — Periit a. U. 819- 

Burro] Tac. 14, 5i. „Conce8sit vita Burrus, (a. U. 816.) 
incertum valetudine, an veneno. Valetudo ex eo conjectabatur, 
quod in se tumescentibus paulatim faucibus et impedito meatu, 
spiiitum finiebat. Plures , jussu Neronis , quasi remedium ad- 
hiberetur, illitum palatum ejus noxio medicauiine, asseverabant ; 
etBurrum, intellecto scelere, quum ad visendum eum Princcps 
venisset, adspectum ejus aversatum , sciscitanti bactenus respon- 
disse : Ego me bene habeo. " Xiphil. 62, 13. postquam de lin- 
gnae libertate, quae Burro erat, dixit, diserte addit: TotTev ij.'&'J 
cvv (f;«e/^«>iw 5w>-£«. Vide, quam caute scripserit Tacitus , ubi- 
eunque de pes&imis etiam monstris serrao, quam facile rumoribu» 
crediderit Suetonius. Hunc Graeci plerumque sequimtur. 

Libertos] Tac. 1/), 65. „ Eodem anuo (U. ^ib.) libertorum 
potissimos veneno interfecisse creditus cit , Dorypliorum , quasi > 
adversatum nuptiis Poppaeae, Pallantem, quod immensam pecu- 
niam longa senecta detineret. " 

SttiLla crinita'] Tacitus duo 8ub Neronis imperio cometas 
memorat, priorem ad a. SM- ^- ^> 22. „ Inter quae et sidus co- 
metes effulsit, de quo vulgi opinio est, tanquam mutationem 
regnis portendat. Igilur , quasi jam depulso Nerone, quisnam 
deligeretur, anquiiebant sequ. " alterum 15, 47. et a. 818. ubi : 
Fine aiini vul<^antur prodigia, imminentium malorum nuncia. 
Vis fulgurum non aiias crcbrior , et sidus cvmeles, sanguine illu- 
Btri semper Neroni expiatum," quo ioco violenta mutatione Er- 
nest. delere vult Neroni , aut pro eo legere tyrannis, frustra pro- 
vocans ad n. 1.. ex quo , quum de altcro tantum comete -sermo 
sit, nihil conEcias. Contra Plin. i, 25. (33.) „ hi nostro vero 
aevo, circa veneftcium, quo Claudius Caesar imperium rcliquic 
Domitio Neroni, ac dcinde principatu i?ju6 assiduuin prope ac 
«aevum." Igitur saepius quiini a^iparuissct, assiduimi prope in 
coelo , sempei Neroni illustri sanguiue expiatum est. Ceterum da 



o. 



i^7 



tlbus exitlum portendere yulgo putatur, per conti- 
nuas noctes oriri coeperat. Anxius ea re, ut ex Ba- 
bilo astrologo dldicit, solere reges talia ostenta ca<de 
aliqua illustri expiare, atque a semet in capita pro- 
cerum depellere 5 nobilissimo culque exitium desti- 
navit. Enimvero multo magis, et quasi per Justam 
causam, duabus conjuratiouibus provulgatis : quarunj, 
priorniaiorque Pisoniana, Romae; posterior, Vini- 
ciana, ISeneventi conflata atque detecta est. Con- 
jurati e viticulis triplicium catenarum dixere causam: 
quum quidam crimen ultro laterentur, nonnulii etiain 
imputarent, tanquam alitcr illi non possent, nist 
morte, succurrerc, dedecorato flagitiis omnibus. Da- 
mnatorum liberl Urbe jji^^si j enectique veneno aut 
fame. Constat , quosdara cum paedagogis et capsa- 
riis uno prandio pariter necatos, alios diurnum vi- 
ctum prohibitos quaerere. [07] Nullus posthac ad- 
hibitus dilectus aut modus interimendi, quoscun- 



priori inteliige Senec. Nat. Quaest. 7, c. 17. et 2r. et Xiphilin. 61; 
ig. T£p«Twv d8 Tivwv "ysYCVOTwv TCTi, 01 /uavTSfj cAaSpcv avr.y raZr* 

(^i^ilV il-KOV , M(Xt avVi^S-j'/.ih<jaV i; STiQOig TO iilVOV «ITOTf «•^'affSat. 

xav av/yovq su5u; narix^itff»ro , it /a>) o ^iViKxg iipyi (xutm oti^ 
Offsvf av «ircffvp«5>;5, 06 h6vaaai tcv S/aOoj^cv aou aTroy.Tilvoii , ad 
quem ioc. nescio an injuriam Nostio infeiat Reimarus. 

Pisoniana'] C. Pisonis a. gig. de qiia v. Tac. 15, ^S- sequ. 

Viniciana'^ De hac niliil coustat. Locum enim Vlutarch. de 
garrul. c. g. , quem ad eam refert Lips. ad Tac. 15, 54., eo nou 
periinere , quum Romae ibi meiitio fiat, ostenderunt Burmann. 
ad n. 1. et Ernest. ad Tac. L c. Non magis Plutarchi narrationem 
ad Pisonianam conjurationem retulerim. Viniciauae descriptio 
periit sine dubio cum Taciti libris deperditis. 

imputarenf\ h. e. pro beneficio imputarent. r. ind. — Tac. 
iSs t)8. ,, Proximum constantiae exemplum Sulpicius Asper Cen- 
turio ptaebuit, percunctanti Neroni , cur in caedem suam con- 
epiravisset? breviter respondens, non aliter tot Jlagitiis ejus sub- 
veniri potuisse." 'AXXwf aot ^oi)S>ja«i oCk ijhvvtxfAijv , ejus verba 
sunt apud Xiphil. 62, 2.^, ubi 'EovkieiY.iog 'Airfof liomo nominatur, 
scriptoris vel Jibrarii errore. 

capaanii'] Juviual. Sat. 10, 117. „ Gustos angustae vemuJa 
capsae. *• 



l48 C. SUETONII 

que libuisset, quacunque de causa. Sed ne de plu- 
ribus referam , Salvidieno Orlito objectum est, quod 
tabernas tres de dorao sua circa Forura civitatibus ad 
stationem locasset: Cassio Longino jurisconsulto , ac 
lurainibus orbato_, quod in vetere gentili stemmate 
C. Cassii , percussoris Caesaiis^ retinuisset imagines : 
Paeto Tliraseae, tristior et paedagogi vultus. Mori 



ad stationevi^ „ubi starent et versarentur, pleni Fori tem- 
pore, legati civitatum , ut inveniri a convenire volentibus po8- 
sent. " Ernest. PUn, ep. i, 13, 2. „ Plerique in stationibus sedent, 
tempusque audiendi fabulis conterunt " et 2, 9, 5, „ ambio do- 
znos* stationesque circumeo. " Xiphil. 6s, 37. damnatum ali- 
quem dicit, ori xpoj t>j «70^« wn£«, xa« lpyaffT>;p«x i^sfj^iaSov , >j 
m) (plkovg Tivaf */{ auT« u>rs5sx*^0' Videtur incertus fuisse Grae» 
cus scriptor in vertendis stationibus» 

Cassio Longinol v. Lips. ad Tac. 6, 15. et ipsum Tacitum A. 
X2, 11, 12. 1. i5, 52. et 1. ifi, 7. Plin. ep. 7, 24. cf. Bachii Hist. 
Jur. p. 392. — „ Objcctavit Nero Cassio , (ita Tac. 16, 7.) quod 
inter imagines majorum etiam C. Cassii effigiem coluisset, ita 
inscriptam: Dux Partium. Quippe semina belli civilis et defe- 
ctionem a domo Caesarum quaesitam." c. g. „Deportatus in in- 
sulam Sardiniam Cassius et senectus ejus exspectabatur. " Expul- 
sum in Sardiniam , et revocatum a Vespasiano , tradit etiam 
Pompon. de orig. jur. 2. §. ult. — Ceterum lectio n. I. varie 
fuit tentata. Ernest. rescripsit e Mss. in vetere gentis stemmate, 
aversatus duo adjectiva eidem substaniivo juncta, contra quera 
Oudend. et Wolf. recte monuerunt , stemma gentile pro uno esse 
substantivo, i. gentile non esse praedicaium , sed ad subjectum 
pertinere. Deinde pro retinuisset vulg. lcgitur restituissei. Jllud 
Ern. ita inlerpretatur , ut Cassius in conficiendo gentis stemmate 
(hunc enim morem hoc demuiu aevo invaluisse contendit, de 
quo niihi non constat) Cassium, Caesaris percussorem, non prae-^ 
terierit. Equidem levitatem criminis ea majorcm puto, si id 
modo objectum , quod in vetere , igitur non ab ipso demum 
confecto, stemmate percussoris, qui ad majores pertinebat, effi- 
eiem retinuerat h. e. non ejecerat. Denique jilur. iinugiues recte 
defendilur ab Oudend. contra Ernest. , qui varie loco subvenire 
studet (v. ejus not.) , quum diversis locis stemma cum imagini- 
bus positum videatur. 

Paeio Thru.seae] Catoni hujus aevi. v. Tac. ifi, 2r. ,,Tru- 
cidatis tot insignibus viris, ad postremum Nero virtutem ipsam 
exscindere concupivit, iiiterfecto Thrasea Paeto et Barca Sorauo 



N E R O. 1'19 

jussis non araplius, quam horarum spalium, dabal. 
Ac ne quid morae interveniret, medicos admovebat, 
qui cunctantes continuo curarent ; ita enira vocabat, 
venas mortis gratia incidere. Creditur etiam poly- 
pbago cuidam Aegyptii generis, crudam carnem, et 
quicquid daretur, mandere assueto, coucupisse vivos 
horaiaes laniandos absuraendosque objicere. Elatus 
inflatusque tantis velut successibus, negavit, quem- 
quam Principum scisse , quid sibi liceret. Multas- 
que nec dubias significationes saepe jecit, ne reliquis 
quidera se parsurum Senatoribus ; eumque ordinein 
sublaturum quandoque e Republica , ac provincias et 
exercitus Equiti Romano ac libertis perrai.ssurum. 
Certe neque adveniens , neque proficiscens, quem- 
quam osculo imperliit, ac ne resalutalione quidera. 
Et in auspicando opere Istbrai, magna frequentia 
clare , TJt sihi ac populo Romano hene res vertercty 
optavit, dissimulata Senatus mentione. [38] Sed nec 
populo, aut moenibus patriae pepercit. Dicente 
quodani in sermone communi: 



sequ. " (a. 820.) Loca |auctoium de Thrasea Paeto collegit Rei- 
mar. ad Xiphil. 61, 15. 

horarum spatiuni] Vu!g. horarium. Illud codd. et edd. an- 
tiquae omaes exhibent, ut J3orait. 5. „ quotidie secretum sibi 
horarum iuvatve solebat. " Siippleut aliquot , quod iion necessa- 
lium , quum genitivus nominis sit pio adjectivo. Nosiia lin- 
gua bievius: nur Stundenfrist. Woliii conjectura: III horarum 
(numeri nota per H extrita) nescio an frigidiorem auctori subji- 
ciat sententiani , et idem Domit. 1. c. praefert horarium. 

polyphago~\ Attulit jam Casaub. locum Vopisc. Aurelian. 50» 

signif. saepe jecit~\ Pessimae suut mutationes adjecit Heinsii, 
dedit Buvmanni, et lectio codd. quorundam ejecit. Prorsus no- 
gtra iingua respondet: er liefs JVinke fallen. v. etiam Ernest. 

osculo impertiit'] Plin. Panegyr. 23. ,, Gratum erat cunctis, 
quod Senatum osculo exciperes, ut dimissus osculo fueras, " ubi 
V. Gierig. 

in sermona communi'\ Oppon. ieTmoni secreto , atque ita ser» 
mo communis dicitur etiam a Petron. c. 113., quem citavit Ou- 
dend. — Ernest. e duobus libris dedit convivii, eumque secuti 
8unt £remiu& ec Bipontini. Ita sciiptorem puto potius dedisse 



10 C. S U E T O N I I 

^EfAov bcc\'ovtos ycclct /Aix^yjtao THO^i' 
ImmOj juquit, siagZ ^vvtcs- naiH!(|ue itn fecit. Nam, 
quasl oiFcDsus deformitale vetcrum aediiiciorum , et 
angustiis flexurisque vicorum , incendit Urbem tam 
j)aiam, tU plerique consularts cuhicularios ejusj cum 
stuppa taedaque in praediis suis deprehensos _, iioii 
otligerint: et quaedam horrea circa domum Aure- 
am , quorum spalium maxirae desiderabat, [utj bel- 
licis machinis labefactata alque inflammala sinl, quod 



X^ conuipali , ut Wolfius censet, vel simpliciter : dicente quodam 
inter conuiviuin v. inler coenani v. super coenam, ut est Caes. 87.— 
Dcfeiidit Einest. cunvivii etiam ad Tac. A. 13, 17. 

'E/^ov i/avsvTOf] Ilunc veisum , quem Tiberium in ore ha- 
buisse dicit liio 58, 25. , Fabricius ad h. 1. Sisyphi vel Bellero- 
phontis Euripidei esse suspicatur, couiparaique Cicer. de lin. 3, 
19. ct Scnac. de ctemeiit. 2, 2. cf. Burmaun. ad u. 1. 

incendit Urheni] v. Tac. 15, 38. C[ui caute : „ Sequitur clades, 
forte an dolo Frincipis , iucertum; nam utrumque auctores pro« 
didcre sequ. " XifjhiL 62, 16. prorsus e Nostro : ^usTot 5s toiCt» 
STfcSu/^vjffiV , cTTiQ ■Kov iii Yivyiro , Tyjv t8 •jtcX/v cA;jv k«J tvjv paci- 
Asjav ^ cu V avaXuJffai/. Su/prc. Sev. Ilist. sacr. 2, 2g. ,,lniejea, 
abundante jaui Christianorum muhitudine, accidit, ut Roma in- 
ceudio coiiflagaret, Nerone apud Antiuni cpnstituto. Sed opinio 
■omnium invidiam iuceudii iu Piincipem retorquebat , credeba- 
turque Imperator gloriam iimovandae Urbis quaesijse. Neque 
nila re Nero efhciebat, quin ab eo jussum incendium putaretur." 
Disputat de ea re Reimai. ad Xifhil. 1. c. Accidit haec cKides, 
„omnibus, (ita Tac. \. c.) quae huic Urbi per violentiam ignium 
acciderunt, gravior atque atjocior " a. U. yi8« 

in prnedi.s'], urbaiiis. Burm mallet atfc?/7>«j. 

t«/] hellirts machijiis} Flerique proscjibendam dnxere parti- 
culam ut , vel post Lipsium mutandarn in vi , quod tameu frigi- 
dam pareret tautologiam, sequentibus bell. machinis, vel cum 
Jac. Gronovio icgeuduiii : desidarabatur. Wolfius ex niale repc- 
tita syllaha priore ut haesisse existimat. Nisi vera est sentcntia 
.J^Valthcri , qui Obsejv. p. 26. post: et (juacdam horrea — deside- 
rahat ex ajltcccdcniibus suppleiulum ccnsct: tam palam incendit, 
quam tamen repetitioncm nou pussnm , quin iiuitileni fiigidam- 
que habeam, postquaiu semei universe dixerat auctor: Urbem 
incendit , praesertim qMuin veibum incendere non ccnveniat hor- 
reis , in quibus difFiculiniibns removendis ipse laborat vir doctis- 
Eimus ; ex errore librariomm inscrtum puio ut , qui iion cepe» 



N E E O. 132 

saxeo muro constructa erant. Per sex dics septera- 
que noctes ea clade saevitura est, ad monumenlorum 
bustorumque deversoria plebe compulsa. Tunc, 
praeler imraensura numerum insularura, domus pri- 
scorum ducum arserunt^ Iioslilibus adhuc spoliis ad- 
ornatae, Deorumque aedes, ab regibus, ac deinde Pu- 
iiicis et Gallicis bellls votae dedlcataeque, et quicquid 
visendum atque raemorabile ex antiquitaLe duraverat. 



rant rerba : quorum spatium mox desiderahat sc. Nero , et quum 
nominativum putarent voc. spatium , cum gequentibus ea parti- 
cula jungere voluerunt. Ceterum e Nostro Oros. 7, 7. ,,Denique 
Urbis Romae incendium voluptalis suae spectaculum fecit. Per 
sex enira dies septemque noctes ardens civitas regios pavit aspe- 
ctus. Horrea quadro structa lapide , magnaeque illae veierum 
insulae, quas discurrcns adire flamma non poterat, magnis raa- 
chinis, quondam ad externa bella praeparatis, labefactatae atque 
inflammatae sunt, ad raoniraentorum bustorumque deversoria 
infelici plebe compulsa. " 

Per sex dies septemque noctes^Y Tac. 15» 40' >> Sexto demura 
die apud imas Esquilias finis incendio factus," ubi comparaC 
Lipsius antiquum lapidera , in quo : quando Urls per novem dies 
arsit Nerojiianis temporihus , et conciiiat cum Tacito, quod hic 
proxime, " nondum posito raetu , rediisse ignem " addit. Xiphil. 
63, 17. tantum I-kI irXkicvq v.ou i^j^kqcig v.ixi vusit«{ incendium du- 
rasse dicit. 

plthe compulsa'] Tac. c. 39. ,, Solatium populo exturbato eC 
profugo campura Martis ac moiiumenta Agrippae, hortos quin 
etiam suos patefecitj et subitaria aedificia exstruxit, quae multi- 
tudiuem inopem acciperent; subvectaque utensilia ab Ostia et 
propinquis municipiis ; pretiumque frumenti minutum usque ad 
ternos nummos. " 

arserunt — duraverat"] Tac. c. ^i. ,, Domuum et insularum 
et templorum, quae amissa sunt, numerum inire haud prom- 
tum fuerit; sed vetustissima religione, quod Servius Tuliius 
Lunae, et magna ara fanumque, quae praesenti Herculi Arcas 
Euander sacraverat, aedesque Statoris Jovis, vota Romufo, Nu- 
maeque regia et delubrum Vestae cum Penatibus populi Piom. 
exusta. Jam opes , tot victoriis quaesitae, et Graecarum artium 
decora, exin raonuraenta ingeniorura antiqua et incorrupta; 
quamvis in tanta resurgentis Urbis pulcritudine, aiulta seniorss 
raemiweiint , quae reparari iiequibant. " 



l52 0. S U £ T O I-J 1 I 

Hoc incendium e turre Maecenatiaua prospectans, 
laetusque flammae ^ ut njebat, pulcritLidine^ uh.ciO'' 
civ llii in illo suo scenico lia1)itu decanlavit. Ac ne 
non hinc quonue, quantnin posset praedae et ma- 
nuhiaruni, invadertlj poUicitus cadaverum et rude- 
rum gratuitam egsstionem, nemini ad reliijuias re- 



e iurre 3Taecenatiana] <3e qua V. Meihomii Maecen. p. 175. 
sequ. , Dunat. de Urbe pLom. 3, 23. et Nardin. Rcm. vet. 4» 2. — 
Exsciipsit more siio Suetoiiium Orosius , r[ui 1. c ,, Quod ipse ex 
alti^sima illa Maecenatiana turre prospectans , laetusque flanimae, 
ut ajebat, pulcritudine , tragico liabitu Iliadem decantabat, " 
lliudeni per errorem dicens pro diverso carmine. Prope accedit 
Xiphil. 62, > 8- 3S^£pu)V gjTS To aHfov r cv riaA.aTiOi', c5£V 
fAiXiSTOi cjvovTX Tcc ■KoXXoc Tilv Ka(0/J'.6v(*v Yjv , dv^X^S, Kai T>)V 
<rx=L>;v T>5V v.i5afu>5in>)v Xapciv , yj^sv a>.a>ff/v, a^ /ysv auToj b/^tyiv, 
'Ikiov , d-f Ss awpG^ro, 'Ptt;,uv]j. DiOiciiias concilies cum his Taci- 
tunf., qui c. 5g. „ Eo in lemporeNero, Aiitii agens non nnte in 
XJrbem regressus est, quam domui ejus, qua Palatium et Maece- 
natis hortos continuavorat, ignis propinquaret ; neque tameu sisti 
potuit, quin e/^ Fulatium et djmus et cuncta circum haurirentur" 
et mox: „ Pervaserat rumor, ipso tempore flagrantis Urbis , in- 
isse eum dcjmesficam scenam, et cecmisse Trojanum excidium, 
praeseniia mala vetustis cladibus assimulanteni. " Usus est hoc 
loco Taciti ad elevandam rumoris, cui r.imis creduli Suetonius 
ejusque sequaces assensum praebuisse videntur, veritatem etiaru 
Pteuoarus ad Xiphil. \, c. 

aA,wffiv Ilii] qnod carmen ab ipso Nerone compositum , certo 
puto colligi eyiJuuenal. g, 819. ubi v. Pi.uperti , et Xiphil. 62, 29. 
qui TewiK* rivet Tei>;/.taTa Neionis comniemorat, ubi locupletissi- 
mns est P«.eimarus. Pieli.^ua hujus noininis carxnina recensetHey- 
nius iu excursu r. ad Virgil. Aeu. 2. 

policitns — egestio/ic.ii] Tac. c. ^^. ,, Eas porticus" (np. quae 
ex nova aedificiorum raiionc fronrcm insularum protegertut) 
„Nero, sua pecnxiia exstrncturum, purgatasque arcas dominii tra- 
diturum, pollicitiis ekt. " Nihil tamen dicit scriptor, omni ira 
in historiis major , Je rapinis, hic quoque secundum Nostrum 
a Nerone pairatis. Hunc denuo sequitur Oros. 1. c. „ Avariiiae 
aut:m tam praeruptae exstitit, ut post hoc incendium Urbis, 
^usm se Augiistus ex iafericia xnarmoream reddidisse jactaverat, 
nerninem ad reliquias reium 8i-.arum adire peimiserit. cuncia, 
quae flammac quoquo niodo supcilueiant, ipse abstulit," ubi 
mailem : cuuctui£ue , tjuaa -^ ubsiaLcnt, 



K E E. o. i53 

rum suarura adire permisft ; coJIalionihusque non re- 
ceptis modo , verum et efflagitatis , provincias priva- 
lorumque census prope exhausit. [3.9] Accesserunt 
tantis ex Principe malis probrisque quaedam et for- 
tuita: pestilcntia tinius autumnij quo triginta lune- 
rum millia in rationem Libitinae venerunt: clades 
Eritannica, qua duo praecipua oppidaj magna ci- 
viiim sociorumque caede, direpta sunt : igaominia 
ad Orientem , legionibus in Armcnia sub juguni mis- 
sis, aegreque Syria retenta. ivlirum, et vel prae- 
cipue notabile iuter haec fuerit, uihil eum patientius. 



collationihusque\ Xiphil. C. ig. jf^vj/xoiTa Ss o Nlpwv ira/uirX>)S>) 
xa< 'Jrapi Tiiv ttiiMTWv v.*i Trapa Tujy S;')'/u»v, r« f^vj ^ik siri ryj ir^O" 
(piffii Tcu £/uirpvjff/-{oO , T* h's irap ty.ivTmv i>}S£v ijQyv^okoyvfCs t i**! 
riv 'Pw/xai'wy «utujv to ffiryj^iaiov irape^irao-aTO. cf. Tac. 15, 45- ~ 
Ernest. , immernoi" Xiphilini, novum cladis genus , quo Nero 
impeiium Rora. exhauserit, collationes extra ordinem exactas, 
iiis verbis Nostrum addere putat, iuterpretans que, quod deesc 
in ncinnullis, praeterea , pcrro , ideoque cum aliis post maximaia 
interpunciionem pergit: Collationihusque sequ. Satis ei respon- 
derunt Oudend. et Wolfius. Grosius 1. c. ex incerto auctore; 
,, Centies cemena millia Sestertium aimua ad expensas a Senatu 
sibi conierri iraperavit" ubi aeque verba: ad expensas sunt col- 
lationes Suetonii, imperatae iV/ tj^ Tfo^acft Toii £/;tTr(v>)ff/aoC. 

pestilentia^ A. gig. Tac. 16, 13. „ Tot facinoribus foedum 
annum etiam Dii tempestatibus et morbis insignivere. Vastata 
Campauia turbiue ventorum, qui villas , arbusta, fruges passim 
disjecit , pertulitque violentiam ad vicinaUrbi; iu qua omne 
mortaiium geims vis pestiientiae depopulabatur, nuila coeli in- 
teniperie , quae occurreret oculis sequ. " 

clades Britannica~\ A. giS- "^- Tac. i4, 2g. sequ. Xiphil, 62, 
1. sequ. qui : ir«5of iv li^aTTavia osjvov — ci/vvjvi^Sv). Svo ts -yap 
«■oXst; 8T0p5*)5>)<Tav , na/ /<i/p/aSsf cvtToi twv t£ 'i-'w/;ta/u9V xa< TuJ» 
evfJifJieiywv «yToiv £(j3Sap>)ff«v , >) ts vijffof ^XAoT(>/ai5>)- Duo oppida 
dicit Caroulodunum et Verulamium, omissa Londinii mentione, 
iibi minorclades, quia maxima negotiatorum pars eraigraverat. 
V. Tac. c. 52 et 33. 

i^noin. ad Orientcm\ A. 816. Dux Romanorum erat Caesen» 
nius Paeius. v. Tac. 15, 6. sequ, Sub jugum missas legioJ:es , idem 
c. 15. Tumore tantum traditum dicit, Suetonius, ut solet, pro 
certo narrat. cf. XiphiL 62, 2r. 

fuerit^ Vulg. fuit. V. Caes. 63. et ibi not. Galb. 23. iMox 



10' 



C. SUETONII 



quammaledicta et coiivicia lionilnum, tulisse; iieque 
in ulios leniorem , quam qui se dictis aut carminibus 
lacessissent, exstitisse. Multa Graece Latineque pro- 
scripta aut vulgata sunt, sicut illa: 

Nh^cov, 'Ofia-rjjs-, 'AAK/^a/W, fAyjT^^oKTovoi, 

Qms jie^aty Aeneae magna cle stirpe Neronem? 
SustuLit hic matrem , sustulit ille patrem. 

Dum tendit citharam noster , cluiri cornua Parihus,^ 
Noster erit Paean , ilie sKOCTYi^iK£TY\s. 

Roma domus fiet : Vejos migrate , Quirites, 
Si non et Vejos occupat ista clornus. 

Sedneque auctores requisiit: et quosdara per indi- 
cem delatos ad Senatum, affici graviore pocna pro- 
liibult. Transeuntera Isidorus Cynicus in publico 
clara voce corripuerat, quod Nauplii mala hene can- 
iitaret, suahona male disponeret. EtDatus, Atel- 
lanarura histrio, in cantico quodam, vylc^ivs TtuTsQ^ 
vyloiivs pnTs^, ita dcmonslraverat, ut bibentem na- 



pro proscripta aut vulg. Hber loyxtnlA perscripia ac v. lHud jure 
TepudiavTorrentius, sed male probat ac , qu.im duo verba, di- 
versismodis carniina illa innotuisse, dicant, vel pubhcis loci» 
inscripta s. affixa, vel ore tantum tradiia, atque ita vulgata. 

Nlpwv - «irJvtTt<vsv] Male disjungunt nonnuiii duo versus 
«ohaerentes, qui. id sibi proprium prae aliis matricidis habere 
Neronrrn, dicunt, quod vsivi^Mt^ov etiam matrem h. e. recens 
xiuptamocciderit, ^xxo incestus (de quo v. c. 280 «^lse signiHca. 
lui Ceterum mallem vsivi;iu(f)of , ut amoveatur duplex epithetoii, 
et quod metrum postulat, et suascre jamDorvill., (v. Addend. 
Eiirm ) Oudendorp., Ernestius, mutato verborum ordine ; 
N»vvu(f)'o? ;5/«v M>)T*e' a..'Kre.v.v N.'e«.v. Codcx Salmas dat vai. \ 
.L.Cpov. quod probavxl Turneh. Advcrs. 2.1, 6. et 27, »8- ReUquam : 
varietatem, ut assolet, e corruptis Graecis ortam v. apud But- 
,t,ann. ApolUni Pytliio hunc versum nibuere vrdetur PW«- 
J.ucianu. Neron. c. .0. ci. Rcimar. ad X,pkd. 6x, 16, 

SusttiUl] Lu9U» in vej-bo tolUre. 



N E R O. l55 

lantemque faceret, exllum scllicet Claudll Agrlppi- 
iiaeque significaiis : et in novissiiua clausula, 

Orciis vobis diicit pedes, 
Senatura gestu notaret. Hislrionem et pliilosopluim 
Nero nihil ampHus, quam Urbe Itallaque suramovil, 
vel contemtu omnis infamiae, vcl ne falendo dolo- 
rem irrllaret ingenia. [40] Talem Principem paulo 
minus quatuordecim annos perpessus lerrarum orbis, 
tandem destitultj initium facientihus Galiisj duce 
Julio Vindice , qui tum eam provinciam Propraetore 
obtinebat. Praedictura a matheraatlcls Neroni ollm 
crat, fore, ut quandoque destitueretur : unde illa 
vox ejus celeberrima, ro Ts%vloy TToiai» yccloc r^k<per 



Orcns fob. ducit pedcs'] Meam facio post alios Lipsii inter» 
pretalioncm : PLito vos per pedes ad Manes trahit , uti Ceiberus 
jij^mcl Lucian. dial. mort. 21. nayuj srt dnx/xskkovra. «'Jtov 6«kujv rty 
Mwv!i'it) noiriavoiffoc rov Tooof. In carmine Atellano non magna 
^aacrenda eruditio , sed scurrilis lepos, qualis in vulgi dicteriis 
proverbiisque esse soiet. Nos similiter dicere possemus: der Tod 
packt euch bei den Beinen, und zieht euch in das Grah hinab. Cui 
juulta placent, adeat Burmannum. 

paulo minus quatuord. finnos^ cf. infra c. 5i. Eutrop. 7, q. 
obiisse dicit iraperii anno quarto decinw. Xiphil. 65, 29. jjg^sv 
tTj) SsHftTpjo! , K«/ /Jt^va; cKTw, nempe a medio Octobri a. U. ^07. 
\isque ad medium Junium a. 821. Plura v. apud Oudendorp. ad 
h. 1. , et Reimar. ad Xiphil. l. c. 

Julio Kiiidice^ Xiphil. 63, 22. Yaioi; 'IouX«; BjvSj^, sk yukv 
■jrgOYOvwv AKUTavof, toC |3«ff(A/K0u yivovq, K«Ta Ss tov TaTsp* (3od- 
AiUT*); Tujv 'Pw//a/wv * To T8 cOjixo. la-/^v^ig, vkx} tvjv -J^u^fvjv avvsTogt 
Ttuv TS xoXgywmuiv siJiretQo; , k«( •Tgiof irciv j-pyov //£7« svToA/vto? — of 
^QOsarvj TUJV Takarwv. cf. P/utarch. Galb. 4» ubi YaXariai argary^- 
«yof dicitur, ct quae coilegit Reimar. ad Xiphil. 1. c. Incepit 
motum Vindex initio anni 321. , et se ipsum , re nondum per- 
fecta, gladio interemit. Xiphil. c. 24. Pro Gallis Buini. malebat 
GaUiis. Sed Xiphilinus c. 22. diserte : ovroi; BivSiS avvxS^aiaag 
r V g r«XaTa5, iroXXa irsTrcvSorag rs iv T«jf evyy^^i itiTr^diiiat 
TiSv y^QijiJ.»Tv»v , v.at sri ■Kaay^ovroii Oiro Nipwvcj K. t. X. 

TO riyviov—-Tqg(jpei'] Xiphil. c. 27. IpofXsuffaTO — ef 
Tv)V 'AXe$o«v5p8<av xXjtffa/ , uT8<xa)V otj' '^Av Ka< rvj; oiqyy)^ ekts^tw- 
/;i£v , «XXa To yt nyvlov vjfjiai IkeI &/«Sf £\^£< , provtrbio ad se 
ipsuin reiato , ^uod originem dedjt lectioui nonnuUormu codd. 



l56 C.SUETONII 

quo majore scllicet venia medltaretur cltharoedlcam 
arteni, Pruicipi sibi gratam, privato necessariam. 
Spopondcraut taraen quidam destituto Orientis domi- 
iiationera, nouuulli norainalira rcgnum Hierosoly- 
morura , plures omnis prislinae fortunae restitutio- 
iiem. Cui sj»ei pronior, Eritannia Armeuiaque amis- 
sa, ac rursus utraque recepta, defunctum se fatali- 
bus malis exisUmabat. Ut rero , consulto Delphis 
Apolline, septuagesimum ae lerlium annura caven- 
dumsibi, audivit, quasi eo demum obiturus, ac ni- 
liil conjectans de aetale Galbae, tanta fiducia non 
modo senectam, sed etiam perptjtuam singuIaremquQ 
concepit felicitatem, ut, amissis naufragio pretiosis- 
simis rtbus, non dubitaverit inter suos dicere, pisces 
eas sihi relaturos. Neapoli de motu Galliarum co- 
gnovit die ipso, quo matrem occiderat: adeoque 
lente ac secure tulit_, ut gaudentis etiam suspicionem 
praeberet, tanquam occasione nata spoliaodarum jure 
belli opulentissimarum provinciarum. Statimque iii 



Suetonii: ro rsyyiov ^f^S; lioc5^i-^st, probatae Turnebo. Sed sal- 
va est vulgata , seuaiii vestigia seivans , quera varie restituere 
viri docti. v. ed. Burnianni. 

Spoponderant — - Or. domin.l Vulg. spoponderunt, et destituto 
ei , et ordinationem Or, Edidi optirnorum codd. lectionem post 
Oudend. et Ernestium. Ordinationeia Gronovius defendit locifl» 
nostro nallo inodo convenientibus. 

Cui spti pronior^ v. Oudend, ad h. 1. et Ernest. ad Tac, A. 
4, 60. 

pisces — relaturos'] Comparant fabulam de annulo Polycratis 
Samii , quam refert llerodotus 5> 4i' sequ. 

Neapoli^ Xiphil. c, 26. Ss Nspwv /-taStuv ra. y.ctr» tow B/v§<Kara 
SV !Na«xcXs: Tov yvjjiviyioy iyiiivci air «f /ctou Sswfujv , ouk sXutvjS;)» 
crXXa KoiTairijSijCflif £5 ryj^ ih(j(x; , ocSXijr^ rivt cvvscvovhaaiv. cf. Plu— 
tareh. G&\b. 5- ubi : Tr^otxojou/aavof inthov y.airix^p^ovilv , y.a) xap 
eucjv viyilaS^oii rec TakixruJv sequ. 

dic — occiderat'] mense igitur Martio , in quem incidebanC 
Quinquatrus. v. Aug. 71. et supra c. 34. 

spoliandarum — provinciarum] Plutarch. Galb. 1. C. ou /tAjjtf 
«XXi ffu7K>.vjrou •4^»)lj)(0'«/^svv){ '>roXs/ji<ov tov r«Xp«v, «utoj t§ r-«i- 
^iiv Ka< .^^afftivsa.&at ir^os tou( (piXous pouXo/i/tvo;, ou (^auXijv «'(p)) 



N E R O. 1^7 

gymnasium progressus , cerlantes atliletas effusissirao 
studio spectavit. Coenae quoque tempore iiilerpella- 
tus tumulluosioiibus literis, iiactenus excanduit, nt 
malum iis, qui descissent, minaretur. Dtnique per 
octo continuos dies non rescribere cuiquam , non 
mandare quid aut praecipere conatus , rem silentio 
obliteravit. [^ij Edictis tandem Vindlcis contume- 
liosis et frequentibus permotus, Senatuux epistola iii 
ultionem sui Reique publicae adhortatus est , excu- 
sato languore faucium , propter quem non adesset. 
Nihil autem aeque dokiil, quam ut raalum se citharoe- 
dum increpitum, ac 'pro Nerone Aenobarbum ap- 
pellatum. Et noraen quidem gentile^ quod sibi per 
contumeliam exprobraretur, resuraturum se protes- 
sus est, deposito adoptiro. Cetera convicia, ut falsa, 
non alio argumento refellebat, quam quod etiam in- 
scitia sibi tanto opere elaboratae perfectaeque a se 
artis objicerelurj singulos subinde rogitans , nossent- 
ne quemquam praesiantiorem. Sed urgentibus aliis 
super alios nunciis , Roraam praetrepidus rediit. Le- 
Titerque modo in itinere frivoio auspicio mente re- 
creata_, quum annotasset, insculptum monumento 
militem Gallura ab Equite Romano oppressum trahi 
crinibus, ad eam speciem exsiluit gaudio, coelumqua 



irpcf ^yjffiv sfj.irsirTwy.iVoci XDytfffxov ZiOfxrJi» jffn^juaTwy ocutm ' na} tSc 
fASv r«X«T«uv , crav uxoj^sip/o* ysvatvTaii, X(x(p'„o<xywyy)ffi'7Sat sequ, 
Xiphil. c. 26. Ta Tg fitkX» cff« iiaj$it c/xoiw; ivoin , jfaipwv ToTf ^•y" 
yiX/xi-joii , 6T1 «AXi»5 TS Y.aTan^aTy)Tsiv tou Bivbtnog ^A.iri^s, y.a} 
ViroBiSiv apYD()iff/acC v.ai $ovi«v £tkij(()ivat shiy.ii , y.al STQui>x, nai 
TO TYjg Zapivij5 jjpwov sxxo<>)Ssv xa< xoffjW/;5"sv Aa/xirfwf u/ffiwffgv 
se^u. 

exc. languore fauciuT(i\ Xiphil, c. 26. outs if tJjv 'Pcu/:/>)v i^irs'.- 
ySvf, aXXit xa« y^afXfj.aTa. ockXm^ t^ /BoiXy •KSfx-^aiq, TafvrvjffaTO CTt 
ovx a(piy.iTO, Xsywv ppayx '?'''» xoSftxe^ ti acat x«i TCTa avTolf iio* 

fl£V05. 

maliim se ciiharoediim'] Philostraf. Apollon. 5, 3- ^i'^ Y*f» 
N<f wva s'v«/ TavT* fjtSiXXov >j Ki5apy;dsv , xa/ x<S«f >jSov fxiXXov r) 
^actXkat. 

laboratae~i Cum Burm. legcndura piito elahoratae. 



l58 C. S U 13 T O N I I 

adoravit. Ac ne tunc quidem aut Senatu aut populo 
corara appellato, quosdam e primoribus viris domuni 
evocavit: transactaque raplira consultatione , reli- 
quam diei partem per organa hydraulica novi et 
ignoti generis circumduxit: ostendensque singula, de 
ratione ac difficultate cujusque disserens^ jam se 
eliam prolaturum omnia in tlieatrum affirmavit_, si 
per Vindicem liceat. [4 2] Postquam deinde etiam 
Galbam et tlispanias descivisse cognovit, collapsusy 
animoque male fracto, diu et sine voce, et prope in- 
termortuus jacuit. Utque resipuit, veste discissa, 
capile converberato , actum de se y prouunciavlt : 
consolantique nutriculae, et aliis quoque Jam Princi- 
pibus simiiia accidisse memoranti, 6"^ vero praeier 
ceteros inaudita et incogniia pati ^ respondit, qui 
summum imperium vivus amitteret. JSec eo secius 
quicquam ex consuetudine luxus atque desidiae omi- 
sit, vfcl imminuit. Quinimmo^ quum proaperi quid- 
dam ex provinciis nunciatum esset, super abundan- 
lissimam coenam jocularia iu defeclionis duces car- 
mina, lasciveque modulata, quae vulgo noluerunt, 
etiam gesliculatus est; ac speclaculis tlieatri ciara ii- 
latus, cuidam scenico placenti nuncium misit, ahuti 



per or^^ana hydraulica] Xipliil- 1. C. vuKTcup iroTS roiiq -r^anov^ 
Twv povAsuTuJv v.oii rSiv iVxtwv t^airlvyjf CTOhhvj , d; x.«< TtfJ rSiV 

tCUPOVTWV Ciptfft KOtVWvijffWV, /X£T«7r£//;i'»yW£V0; , 'E^tupyK», £({)>), 

^Sj ij vIqixvXis («uto 7«^ to ^yjS&v "ypa^jjcgTat) K«i jj-fi^ov v.ot\ ijjL» 
ui^iffngov (pBiy^^irixi , ad qu. I. vide, quae de organiti hydraulicis 
scripsit Pieimarus , et quos ille citavit. 

Galham et Ilisp.'] Xiphil. c. 27. 'Exsl &g ire^/ rt rov T<xAfi» 
^yiovetv , crt oivroy.QiriMQ v-rro raiv crqartwrwv a.Vi)yoqiv£'v\ , xjpj ts 
Tou 'Pou$)ou > Iri Kvrov airiffryj , iv Ss£4 t£ fxsyiXM aytvtro, Kai au- 
roc TE sv '^'*'H-^ "raQiffAivac^iro, k«j iie' iKiivov; 'PoJpeiav raA.A.ov Kai 
aXXovg tiv«; £'x£/*-4^cv. Plularch. Galb. 5. a/.t« Tto irvSscSoct r» 

■K-£0/ l'«XjS«V (irV/J l'i XikoV/JibVOf K«i «flffTWV) »Vir(Jt\fS TJJV Tga- 

rti^AV. 

£ummum imperium'] Vulg. suum , quod prorsus ineptum. 

noluerunt] Ita Oudcnd. et Wolf. e Mcmm. aliisque codd. 
pjo iniwtuerunt. 



N E R O. l5() 

ewn occupationihus suis, [43] Iultio stalira lumul- 
tus, multa et immanla, vei'ura Don abhorrfcntia a 
sua natura , creditur destinasse: successores percus- 
soresque summittere exercitus et provincias regenti- 
bus, (juasi conspiratisj idemcjue et unura sentienti- 
bus : quicquid ubique exsulum, quicquid inUrbe ho- 
minum Gallicanojum esset, contrucidare : illos, ne 
desciscentibus aggregarentur j hos, ut conscios popu- 
larium suorum alque lautores : Gallias exercitibus 
diripiendas permittere: Senatum universum veueno 
per convivia necare: Urbem incendere, feris in po- 
puhmi immissis, quo diiiicilius defenderetur. Sed 
absterritus, non tam poenitentia , quam perficiendi 
desperatione , credensque expeditiouem necessariam, 
Consules ante tempus privavit lionore, atque in utri- 
usque locum solus iniit consulatum, quasi fatale es- 
get, non posse Gallias debeJlari, nisi a se Consule. 
Ac susceptis fascibus , quum post epulas triclinio di- 
grederetur j innixus humeris famiharium, afiirmavit, 
simul ac primum provinciam attigisset, inermem se 
in conspectum exercituum prodilurum, nec quic- 



abuli eum occup. suis'] h. e. haud bene eum facere , quod, 
dum ipse negotiis publicis detentns in scenam prodire atque de 
palma cum eo certare nequeat, utatur eo tempore ad favorem 
populi voce comparaudum. Ita Cic. de nat. D. 2, 60. „No3 ele- 
phantorum acutissimis sensibus, nos sagacitate canum ud utilita-. 
tem nostram abutimur. " Pliua exempla quaere in Lexicis. 

Senatum — incendere^ Xiphil. c. 27« ^to iravTwv hs o/^oiw; jy- 
KaT«Xs»(pS£if , i^oxjXiVGixTO usv Tou; Tt ^ovXivricg aT0JtTi7v«j, >ta( T>)y 
ToXiv K<xTax^y)y»c , s; T£ Tvjv AX£~av5p8J«v "rkiZcat. 

dejenderetur'] sc. populus a fcri», si post eas immissas Urbs 
quoque incenderetur , ut recte explicat OuJendorp. Al. defende- 
rentur sc. ferae h. e. arcerentiir. Ms. I,yser. d-^fenderent, 

Consules] C. Silium Iiaiicum , poctam , et M. Galerium 

Trachahim. Non meminisse videtur nostri loci P-o-kius Ann. T. 

o 

III. p. 604., qui nihil de consuiatu soliiis N^ronis. Mox a sff 
Consule lectio est paucorum codd. , ab Ernest. ct Oudend. recepta 
pro vulg. a Consule. 

siniul ac primum'\ V. Burm. et Oudend. ad Caes. 3o. , Dra» 
lienb. ad Li^'. 6, 1. Vana igitur conjectura Buvmanni; pnmam. 



iGo C. S U E T O N T I 

quam aliud quam flelurum; revocatisque ad poeni- 
tenliam defectorihus , sequenti die laelum inter Jae- 
los cantaturum epinicia, quae jam nunc sibi com- 
poni oporteret. [44] In praeparanda expeditione 
primam curam habuit deligendi vehicula portandis 
scenicis organis _, concuhinasque, quas secum edu- 
ceret , tondendi ad virilem raodum, et securibus pel- 
tisque Amazonicis instruendi. AJox tribus urbanas 
ad sacramentum citavitj ac nullo idoneo respondente, 
certura dominis servorum numerum indixit; nec, 
nisi ex tota cujusque familia prohatissimos, ne dis- 
pensaloribus quidem aut amanuensibus exceptis, re- 
cepit. Partem etiam census omnes ordines conferre 
jussit: et insuper inquilinos privatarum aedium atque 
insularum pensionem annuam repraesentare lisco. 
Exegitque ingenti fastidio et acerbitate nummum 
asperum, argentum pustulatum, aurum ad obrus- 



tribus urbanas] Tribus ex inore hujus aetatis pro plebe dici 
videntur; trihus urbanae igitur %\x.TAt plebs urbana , quam solani 
citare ad sacramentum adhuc poterat , quum honestioris sortis 
cives vel amplexi jam essent seditionem, vel crederentur. Sed 
ex plebe etiam, ob dona atque spectacula monstro unice addicta, 
nullus idoneus respondit , sine dubio quod non venerant, qui anna 
ferre possent, et citati se subduxerant. Oudend. urhanas mutari 
suadet in universas , Ernest. etiam spuriura censet vocabulum, 
quod est ense recidere vulnus. Cautius idem judicat ad Tac. IL 

3> 58- 

dispensatoribus'] v. ad Aug. c. 67. 

inquilinos — fisco] h. e. eos , qui non proprias aedes haberent 
ob ccitsus exiguitatem, pensionem s. habitationem annuam, t» 
tvo//.<9V (v. ad Caes. 38,), non doniinis aedium, sed fisco solvere 
iussit. Pripatae aedes sunt aedes privatorum, oppositae publicis, 
eaeque majores, ubi distinguuntur ab insuhs. v. notata ad Caes. 
41. Inuuilini igitur /;r/<'. acdiuin atque insularum sunt : die in §rd- 
Isern oder klcinern Quartieren zur Miethe wohiiten. Ita dupliciter 
alBixit ditiores Nero , quod ceiisum conferre coegit, et annua 
habitatione, ipsis dcbita, privavit. 

jiummum asperum] h. e. novum, usu nondum detritum. Pvi- 
dicula Principis in summo discrimine vanitas. 

arg. pustulatuml h. e. igne excoctum, purum. Intellige au- 



N E R O. ,6^ 

sam: ut plerique omnem collationera palam recusa- 
rent, consensu flagitantes, a delatoribus potius revo- 
canda praemia, quaecunque cejiissent. [45] £x an- 
nonae quoque caritate [lucrantium] accrcTlt invidia. 
Nam et forte accidit, ut in publica faaie Alexajidrina 
navis nunciaretur pulverera Juctatoribns aulicis ad- 
Texisse. Quare omnium in se odio iricitato, nihil 



tem argentum non sigratum, ne <juis ciim aliis legendum putec 
argenteum, Diserte digtinguitur a nummo uiriusque generis. 

aur, ad uhrusi>ani\ h. C. ad ohrussam v. ohryzam probatum, 
«xaminatum igne, purum. J^Z/«. II. N. 33, 3.(19.) j.Auriex- 
periroentum ignis est , ut simili colore rubeat ignescarque; id 
ipsum obrussnm vocaut" ubi alii, ut n. 1. ohryzuiu, forma 
Graeca> ex qua Latini fecere ohrussam, male deu". c*. m a Gram- 
xnaticis et ipso Plinio a colore russo s. rubro. Imo as8cn.lor iig, 
qul l^QV^ov derivant a Ppil^j/v v. gfUciV, pullulare , inde .<jjuinxire, 
Singularis de ii. 1. est dissertatis Jo. Sam. Strykii , quacum con. 
feras, quos citavit Ernest. in CL Cic, et interpretes Nostri atqua 
Flinii. 

revocanda praemid\ v. supra ad c. 52. 

[lucrantium] ] Sabellicus routavit luctantium, Lipsius lu- 
cranti tum (ubi tum valdc est ctiosum), Oudend. lucranti ex non- 
nullorum lectione lucrantia, \t\ lucranti jam. IUud RuhnKenio 
placuit et Wolfio. Malem lucranti ei, ut c. 39. erat transeuntem 
tum. V. Oudend. ad Caes. 7. 6i sana est vuigaia, ira interpretor; 
Invidia ex annonae caritate lucrantium ipsi quoque Nerciii accre- 
1/if, h. e. incidit in eandem invidiam, in quam incurrejaut darda- 
narii , sorte quadam , nempe quum navis Alexandrina pro fru- 
mento pulverem aiFerret. Sic hereditas et similia accrescere alicui 
dicuntur. 6ed iugenue fateor, quantumvis a violenta crisi alie- 
nui, suspectum mihi videri voc. lucrantium, quo abjecto omnia 
bene se habent, Quid, si scriptor dederat; ex annunae qu. car, 
accreuit inpidta sc.T^eTOni, nonne potuit librarius, oftensus hac 
ellipsi, suam vel annotare, vel inserere interpretationem , addito 
voc. lucrantium v. lucranti , unde jam penderet ex annonae cari-. 
tate? an verbis accrevit invidia adscripsit glossae loco luctaruium 
ob luctatores aulicos mox sequentes ? Sed «Tsxwi judicio relicto 
dociioribus. 

puluerem —' aduexisse'] Plin.H.N. 55, 13. (47.) ,,Non mul- 
tum a pulvere Puteolano distat e Nilo arena tenuissima sui parte, 
tlon ad sustinenda m«rla iluctusque fraDgendos, sed ad debelian- 
Tom. II. , , 



l62 C. SUETONII 

contumellarumdefuit, qulu subirel. Statuae ejus a 
vertice cirrus appositus est cum inscriptione Graeoa, 
Nunc demmn aguna esse^ et Traderet tajidem. Al- 
terius colio et ascopera deligata, simulque titulus: 



da corpora palaestrae studils. Inde certe Patrobio, Neronis Prin- 
cims hberlo, advchcbatur.^' - Mox pro incttalo al. concitato. 

nihil — d.'fiiit, quin subiret^ Ernebt. impugnat liunc dicendl 
modum, Latinitatem postulare dicens: n,hil cont.fuit, qmn sub~ 
iret. Sed iu tota constructione repetitio particularum negantiura 
cum verbo negativo Graecismura olet, a Latinis receptum . no- 
bis crebrum , Gallis communem. Ita Cic. ad Qu. Fr. 3, 3, 1. 
„nlhd praetermisi, quin enucleate ad te perscriberem " ubi pro 
simplici mhil non perscripsi tres sunt negationes in nihil , in prae- 
termisi h. e. non scripsi. et in qum h. e. quod non. Neque video 
diversam rationem in exemplis ab Ernest. prolatis. Quod a.aera 
ad locum CVc. Verr. 5, 2. attinet, ubi dcesse mutandum la esse 
idem censet, omni correctione abstinendum, docuit jam Ou- 

dend, 

cirrus — Traderet tand^ml Lectio valde mcerta. Pro cirrus 
al. currus, quod praecipue defcndit Casaub. , pro traderet al. m- 
deret et traherct. Secutus sum cum Oudend. optimorum codd. 
auctoritatem , sensumque quum faciliorem, tum Latinitati magis 
con^ruum. Jam cirrus optime convenit verbis a vertice apposUus 
ci/Tet ostendebat vel nmliebriter, vel iu ApoUinis citharoedi 
morem cultum Neronem. Deinde, quum radere cirxo non com 
veniat, sed tondere, (v. supra c. 44- „tondendi ad virilem mo- 
dum") porro traheret nihili sit, si vel maxirae c«r/-M* legatur, 
quoniam equorum hoc est, non aurig^e agentis , (sX«ui>ovtoj. non 
SXkotcs). quae ^^^^ observat Oudend., retinenda codd. lectio J 
Traderet tandem ic. yg\ cixxnm , vel, quod magis puto , agonera 
h. e. imperium. Cirratus antea carmina luuosque tractaverat 
Kero; nunc, bello ingruente, inscriptum : Nunc demum agon et : 
Trade tandem, cui impar es, muiier, agonem, in quo viri tan- 
tum victores et principes. 

ascopera'] Ita vocab. corruptum primus restituit Politianus 
Misc. c. 20. — Xiphil. 61, »6. fxoXyov Tivx av avlgiivrof; »utov 
• vuxTW? «ir£Ke£M«ffftv , ivhitnvvi^ivoi , OTi i; SKaTvc» a-jTCV Osc* s/x/3£- 
BX>jc-5a<. Ceterum verba : ego quid potui sequ. diversissime ex- 
pUcuerunt, ut vel eum , qui deligaverat ascoperam , vel popu- 
lum, vel Agrippinam, vel utrem ipsum loquentem induci puta- 
l-ent.' lioc adoptavit Ernest. , supplens : ego qmd potui peccare ?, 
quod omniuro minirae placet. Ego verba ita inteUigo. Suspen- 
derat ejus statuae homo de plebe ascoperara, qua, abeiindum 



, ^ 



^' E R O. j63. 



^scri" 



Ego quid potui? secl tu culeum meruisti. Ai 
ptum et columnls, Jam Gallos eum cautamlo exci" 
tasse. Jara noclibus jurgia cum servis pleritjue simu- 
lanlts, crebio ^'//2f//rem poscebant. [46] Tcrjelntur 
ad hoc evicJcntibus poi tuntis somjiiorum ct ausLicio- 
rum etorainum, quum veteribus, tum novls. JSun- 
quara antea sonmi.ae solitus, occfsa demiim matre 
vidit per fiuieteui , navem sibi re^cnti exlortum ru- 
bernaculum: Irahi jue st ab Oclavia uxore \u artissi- 
raas tenebras; et modo pennatarum iormicarum mul- 



jam esse iii exsilium et misciiam Ncroni, significaret, quoniam 
mendici gestare eas solebant, addiditque : ,, ego , cui nulla pote- 
stas in civitate , scd justum de te judicium, qnid potui nisi 
hoc? sed tu, si lcges valent , ut matricida culeum nieruisti." 
Ita acumen etiam est in similitudine ascoperae et culci, et in in« 
digitata minore et niajore poena. Praeplacet tamen, quae nostrae 
interpietarioni prorsus convenit, conjectura Torrentii; e^^o cuod 
■potui sc. feci v. praestiti; sed tu sequ. 

Jam Galhs\ Ita edidi cum Burm. et Ernestio. Vul"-. etiam 
Gallos , unde Oudend., mutata interpimctione, adscriptum et co- 
lumnis etiam: Ga/los sequ. quod recepit Wolf., non monito 
lectore. Sed nescio quid duri inferre mihi videbatur Ii, I. lepe- 
tiium et etiam , alias Suetonio nou iufrequens. Ceterum in hoc 
dicto et lusus in Gallis , populi et avium nomine, et, nisi failor, 
allusio ad excitatos in Capitolii oj^pugnatione anserum cJano^ore 
I\.onianos. Ernestio displicet additum canlando. Sed non abso- 
num mihi hoc videtur in vellicando Nerone, tanto artifice c.^.n- 
tusque adeo studioso. 

vindicem pvscebant'] Rccte respondet Walther. Observ. p. 
27. Ernestio , frusira formulam aliquam quaerenti, iu qua vin- 
dicis verbum usurpetur, non cogitandum de formula, sed «.•/«- 
dicem poscere esse i. q. auxilium alicujus implorare, ut nox vindicet 
al altero ex Festo : „Vindex ab eo, quod vindicat, quo minus 
is, qui prensus est ab aliquo, teneatur. " Ad Julium Vindicem 
e08 allusisse, notare non opus est. 

artissimas tenthrai\ l.ips. suadebat altissimas, al. aterrimas 
crassissimas, quae omnia non necessaria. Recte Cel. Muller. Ob- 
serv. p. iS' i" \oc.tenebrae notionem loci tenebricosi, atque carce- 
ris s. custodiae tenendam dicit, et prorsns conveniunt, quae com- 
parat Sallust. Jug. 14, i5. „clausi in tenebrii- ," et Pemp. M^l. i 
'9» to. „vinculisque tt ariissiiua custudta tenent. *' 



l64 C. SUETONlt 

titudlne oppleri , modo a simulacris gentium, ad 
Pompejl theatrura dedicatarum, circumirl, arcerique 
progressu ; Asturconem, quo maxime laetabatur, po- 
steriore corporis parte in simiae speciem transfigura- 
tum ac tantum capite integro, hinnitus edere cano- 
ros. De Mausoleo, sponte foribus patefactis, exau- 
dita vox est, nomine eum ciens. Kalendis Januarii 
exornatl Lares in ipso sacrificii apparatu conciderunt. 
AuspicantiSporus anulum muneri obtulit, cujus gem- 
mae sculptura erat Pruserpinae raptus. Votorum 
nuncupatlone, magna jam ordinum frequentia, vix 
repertae Capitolii claves. Quum ex oratlone ejus, 
qua in Vindicem perorabat, recitaretur in Senatu, 
daturos poenas sceleratos , ac hrevi dignum exitum 
facturos^ conclamatum est ab universis: Tu facies, 
Auguste. Observatum etiam fuerat, novisslmam fa- 



simul. gentiujji] Plin. II. N. 36, 5. ($. 13.) „ Idem Varro et 
a Coponio quatuordecim nationes, quae sunt circa Pompeji, £a- 
cus auctor est. " Ar^tatur Oudend. in voc. dedicafarum, quum 
simulacra dedicata dicit, nongentfis, in quo tamen frequens o»t 
BOtionum metaplxora. 

AstuTconeml de <juo equorum genere, cui ab Asturia nomen^ 
vide Plin. 8> 42. (67.) et ibi Harduin. Martial. 14, 199. 

fonbus patefactis\ Xiphil. 63, 26. «* SvQoii a^CJJcrspou, a» ra 
Tow fjivyiuiiov Tow AuyovffTsiou K«< «I ToC KOtTsive; toC iKSivou , «*j- 
riM'»'»"** «V T^ auT» vuktJ «vsiyx*'»***' » "^^ plura de lioc portento 
Reimarus. — Pro cientis al. cicns , quod praetulit Ernest. 

Kal. Januarii} De hujus diei solemnitate v. Rosin. Ant. R. 
4 5. V- 25°' Annulus pro strena a Sporo oblatus est, Mox «er- 
Tavi cum Oudend. sculptura. Ernest. cum edd. aliquot vet. sccl- 
ptura ex discrimine, quod statuit, uiriusque verbi. v. ad Aug. 
50. et Galb. 10. 

VotoTum nuncupatione'^ solemni, in Capitolio fieri solita. v. 
Lips. exc. ad Tac. A. 16, 22. ubi objectatum Thraseae legitur, 
nuncupationibus votorum non adesse, quamvis Quindecimvirali 
sacerdutio praeditum. " 

Tu fucies] tu ejjicies , ut digniim exitum faciant , ex mente 
conclamantiiim. Setl quura intelligi etiam posset; tu facies di- 
^num exttuni , hoc pro omine postea, quum eventu» comprobas- 
set, csc habicum. 



N E K O. l65 

bulam cantasse eum publlce Oedipodem exsuUm , at« 
que in hoc desisse veisu : 

Qocvalv IX ocvajye avyyotfxo^ , ixtjTfi^ , TtotTYi^- 
["4 7] Nunciata inlerirn eliam ceterorum exercituum 
defectione, liLeras prandenti sibi redditas concerpsit, 
mensam subvertil, duos scyphos gratissimi usus, ^uoa 
Homerios a caelatura carminum Homeri vocubat, 
soloillisit, ac surato a Locusta veneno, et in aure- 
am pyxidem condito^ transiit in hortos Servilianos. 
Ubi, praemissis libertorum fidissimis Ostiam ad cias- 
sem praeparandam, Tribunos Centurionesque prae- 
torii de fugae societate tentuvit. Sed partim tergi- 
versantibus, partim aperte detrectantibus, uno vero 
etiara proclamante, 

Csque adeone mori miserum est? 
varia agitavil; Parthosne, an Galbam supplex pete- 
ret, an atralus prodiret in publicum, proque Rostris, 
quanta maxima posset miseratione, veniam praeteri- 



desisse versu] Diverse Xiphil, 63, iQ. to/oltov hqafxei riri t9 
2a<f(CViov «UTij) •KaqiffKiutetV , 7va /a>)xsr< roj; akkovi /ui>]Tpo(^svou( 
xai «/.>)Ta;, ikk >)Si) Mt iavTOv uxcx^i'v>)Ta<. xa< tcte fxirtylvM' 
etnrv i(f)' o<5 trtTO^./^v)iti< , naSairtg air^atKTSv t< avrwv •Koiyjffai h va- 
fjiivoi' N<^i«y fjtiy ii) TOiavr» irqacyifbst , ma< to «Vo; ix&tvo 9i/V£^w$ 
>veyc{< * 

0<KTjul{ Savily fJL «VMye ff6yy»[jiOi , irariip. 
uceus de novissirna fabula, imo ad viiae fabuiam referens , ver« 
sumque aiiter minusque aptum exliibens. 

mensam subvertit] v. ad c. 42. citata Plutarclii. 

duos scjpAos] Flin. 57, 2. (10.) ,,Nero, amissarum rerum 
nuncio accepto , duos eaiices cr^-stallinos in suprema ira fregit 
iliisos. Haec fuit ratio saeculum suum punientis , ne quis aliut 
ex his biberet. " Caelatura an crystalio conveniat, nescio. Mo- 
nuerunt autem interpretes ex Salmas. ad Sulin. p. 736. eJtTJTUTw 
/iiva fuisse Iiaec pocula , non tvTiTuxi»/4iva. 

hortus Servilianos'] qtii memorantur etiam Tac. A. i5, 55. et 
Hist. 3, 38. De eorum situ v. Donat. de Urbe Roma S, 25. — 
Xiphil. 63, 27. iv x>)xo<( rtetv STU-yx,*"* >««5su5*v. 

Usque adeone] Ex Virgil. Aen. x2, 646. ad qu. I. per errorem 
lummuB Heynius Neronis voce celebratum heraistichiuni dicit. 

miserationel b* e. lameutftUQue) ut Ckud. 36. „ lacrizaisc^us 



lyid C, S U E T O N I I 

tormn precarelurj ac_, ul flexisset anlmos, vel Ae- 
gypti praefecturam coiicedi sibi oraret. Inventus 
est postea in scrinio cjus iiac de re serujo formalus: 
sed detcrritiim putaul, ne prius^ quam iuForum per- 
Yeniret, discerperetur. Sic cogitatione in po:^terum 
diem dilata , ad mediam fere noctem excitatus, tit 
comperit, stationem miiituqi recessissCj prosiluit e 
lecto , misitque circum araicos. Et quia niliil a quo- 
quam renunciabatur , ipse cinn paucis hospitia sin- 
gulorum adiit. Verum clausis omnium foribus , re- 
sjDondente nullo, in cubiculum rediit , unde jam et 
custodes difFugerant, direptis etiam straguiis , amota 
et pyxide veneni. Ac stalim Spiculum mirniillonem, 
vel quenilibtit alium percussorem_, cujus manu perii-el, 
i^equisivit: et, nemine reperto, J]!rgo ego ^ inquit, 
7iec ainiciun liabeo , nec inimicumV procurritque, 
quasi praecipitaturus s-e in Tiberim. [48j Sed revo- 



et vocifeiatione miseratus est conditionem suam '* quem locum 
attulit Oudeiitl. contra Bunti., piaeferentem aliorum pencratione, 
quoU non supplicis, sed Iionorantis et adorantis esse, idem mo» 
net cum Eniestio. 

vti .4c^ypti'\ Phitarch. Galb. 2. Ivii rk Nsf^wvo; «Te^vwffTO 
•jratvTairacr , vta< cJJjXoc v^v «ToSpaffo/.tavcf tl^ AlyvttTOV. Recte autem 
i\otat Eriiest. , Aegypti provinciam petere voluisse , quod infimus 
omnium dignilale Aegypti praeses fuisset , ex ordine e<juestri fere 
fiumtus, et iV<2rf/^c/«.y tantum dictus, quod valere poterat ad mo- 
vendam vnl^i inisericojdiam. 

stationem mil. reces^isse'} a domo in hortis Servillanis. A7- 
phil. 1. c. i-rcii V Yf^S^STO , ori k«« uiro rwv <Tw/xaTO(J)uA.aKwv syv.«T«- 
XsXiiTTai (sv jtvjToif 51 Ttrrtv iTvyyf^avs ita^cuSwv), (Jiu-ytjv axsjfs/gjj- 
Civ, Ouiiend. in textu dedit stcessisse, in nota recessisse, 

haspitia'] i. e. liabitacula, conclavia in domo Neronis. 

Spiculumj de quo v. c. 50. Eadem n. 1. in scribendo nomine 
varietss. 

F,rgo eqo — iniinicnrii\ Secundum XiphiJ. c. 29. in caverna 
proxime aute mortem liaec dixit, propiiiquantibus ex Urbe sura- 
juissis ll^quitibus. (v. infra c. 49O l^^tivoq ■TfOj<&VTwv «'Jtwv «.'ff^o- 

//{VJJ, ir^C$£Ta?S TOrj T«JIOUT(V, XVTOV «TTOKTilvai. iXil 5g 0\i-/_ UXV)- 

■y.o-^ai),:i , avivriva^i rs mi «*j3>j ' 'E-ytb /uevoj o^re (piXov out' ^X^^^^ 



N E Tt O. i6j 

calo rursus iiupetu, alfquld secretiorls latebrae ad 
colJigeiidum animum desideravit : et offercnle Pha- 
onte liberlo saburbanum suum inter Salariam et No- 
mentanam viam circa quartum milliarium , ut erat 
iiudo pede alque tunicalus, paenulam obsoleti coJoris 
superinduit: adopertoque capitej et ante faciem ob- 
lenlo sudario, equum inscendit , quatuor solis comi- 
tantibus, inter quos et Sporus erat. Statimque tre- 
more terrae , et fulgure adverso pavefactus, audiit 
ex proximis castris clamorem militum , et sibi ad- 
versa, tt Galbae prospera omlnantium: etiam ex 
obviis viatoribus quendam dicentem, JJi ]Serouem 
•persequuntur 'j aiium sciscitantem, Ecquid iri IJrhe 
novi de ^erone? Equo autem odore abjecti ia via 
cadaveris consternato ,. detecta facie agnitus est a 
quodam missicio praetoriano, et salutatus. Ut ad 



inter Salariam et Nom^ Strabo 5> 3> ^- ier^wrxi iix tuju S«- 
p/vwv jj T6 SaXapia oSof OU ■roXXyj oi/ffJi , u^ >jv tcai V) Nw/xavrdvjj 
eu/airtiTTS/ , naT* 'Hp>)TOv T^f 2«P(v^; y.cu/xvjv uTsp toi; Ti^i^iwg v.n- 
/v(«V/)V , \)iriq ry)i otUTyjf -TruXjj? ap;^o/x*v)j t^; YxoXkivyjg. Fiigam Ne- 
rouis ita desciibit XiphiL 63, 27. saSyjri t£ <p«\jk-^v ika^B, na] ivi 
iirirov oxjhsv ^ikrlcv» av£^^ * Kai £t ai/ToD KaTaxsxaXu/^/xsvo^ » ^505 
j^iK^iov T/ «tawvo; Kaiffafaiou, /xsTa t8 ai/ToD insivou, Kai /jnrx 
'£ira(J)poSiTOU Tou TS Sirof ou , vvnro; s-rioufftji -^kixffi. Idem c. 28. 
T^sT? fcHeXau5£poD{ norainat. Sed Josdph. Bell. Jud. 4> 9> 2. 8i«- 
&pa5 ffOv r&rQX(Ji rStv inffTwv awEXgtSajJwv. cf. Eutrup. "J, g. ^^/- 
cfoT- Epit. 5, 7. 

tremore terrae] XiphiL C. 23. ««' a-^ToC TauTa Tpa^ffcvTOf, 
etiejxoi ii,»iaioq iytvzro, wgn Kai bomjaiv xajiaj^^srv , ori i^ Ta 7^ 
iraffa Siao^ijYvuTai , Kai at rSiv xaCp&vau/xsvagv ut ai/Tov; %{/ii^ai irjj- 
ffai a/x« *ir' auTOV ava5opvuoi;(Ti. 

e-.v- proximis castrisl Oudend. cum Paiiiin. Descript. U. P>-0« 
Hiae (Th. Giaev. T. III. p. 226.) et Donato de U. R. i, 15. castra 
intelligit /?/'ae/oria , quibus accedo, liaud satia gi-avia existimans, 
quae contia disputavit Ernestius. 

missicio'] h. e. exauctorato. Al. Missicio, ut nomen sit mili- 
tis. Vix servaverit hoc historia. Contra ilhid voc. ignoravit 
librarius. XiphiL c. 28- yvwqieBilg ovv x.ai «"5 viri tivo;, v"; (paffi, 
Tuiv «ir«VT>]ff«VTWV» Jt«« «UroKgaTwf TTQOiocyoQivSiist fcH T^J c5cw 
«ir£Tga;T>}. 



i68 C. S U E T O K 1 I 

deverticuluni ventum est, dlmissis equis intcr fruti- 
ceta ac vcpres, per arundineti scniltam aegre, nec 
nisi slrata sub pedibus veste, ad aversum villae narie- 
tem evasit. Ibi hortunte eodem Phaonte, ut interim 
in specum egestae arenae coucedercl , negavit , se vi- 
vuni sub ten-am iturum: ac paruniper comraoratus, 
dum clandestinus ad viilam introitus pararetur, a- 
quam ex subjecta lacuna poturus manu hausit; et, 
Haecesty inquit , Neronis decocta. Dein, divulsa 
sentibus paenula, Irajectos surculos rasit: atque ita 



per arundineti sevi.-] XipJal. «aj i; KaX«//«5/«v rUov rivlc x«- 

U)j jjniffra; iio^Mro. 

ad uuer^^um-] Coiistans librorum lectio : ad aduersum vel 
sine ad niotio adversum v. adfersus , eamque defendit etiara rFal- 
th^r. Observ. p. 27., ut adversus sit parics respeciu Neronis, qui 
eum petebat, quoniam ojnnia advena dicuniur, quae sunt ants 
no,s, ut Y^r oyCim^ fulgure adversv. Quae licet sint veriSsima, inu- 
tilis tanien eo iensu milu videtur hujus voc. adjectio , et tota 
loci ratio, et quae ad describendum addita sunt, ut deverticuluui 
Ix. e. dellexa a pubiica via semita, et arunduietum, et specus e-^e- 
stae arenae, paralus denique clandestinus ad villam intrcutus ^ ie. 
cerunt , ut cum Wolfio reciperem correctionem Gronovii et Peri- 
zonii: auersum. lu ex mea sententia etiam Caes. 82. avarsum 
vulnerat legendum erat pro adi^irsum. 

conccdcret} Burm. e cod. Torrent. dedit se conderet. 

aquam — hausit} Xiphil. yidvrciSoc (in antro) k«} £'(p«y£ xa^ 
vnff«; igrov, oVoTov cvb.^^irors a^i^^^^^st, y.»} sV,j Jrv^;,<T«i v'S«p, 
i^oiov o-ohi^djKori xiV«,><EV. i(p' ^ hviav*c:yjri^ff»s iUi- To Cro iariv 
ZKuvo To xoTov To i/xov To i^Sovov, ubi V. Reimar. cf. Harduin. 
ad PUn. 3£. 5. (23.) „Neroni8 Principis inventum est. decoquere 
aquaai , vitroquc demissam in «ives refrigerare. '* 

trajectos surculos m,«/] Int. surculos super viam trajcctos h. 

e. trausverse viae mjectos, vel ex proximis sentibus ita promi- 

ueiites. ut super via se impiicarent, corpore rasit h. e. strinxit, 

penepsit. Hanc enim signif. verbi radere malo cum Ernest. h. l', 

admutere, quamvis fere poeticam , q„am corrigere cum Burm. 

per traj. surc. .^erpsit v. r.-jnst. Alii tra,. surculas inrerpretautuf, 

qui trajccta paenula inhacseram, vel quos trajiciebat s. transibat. 

Inceitus etiam Oudend. — Xni;,,/ ?-V<^ h' /,'., —.,-. ' . ^^ s » 

'/-''•"• CJ^s o^v irora, tittioy) yujjos/f 

&UTOV uva^yirJjv «w^«to, i*6ryi\9iv £<'; to a^reov. 



IS E H O. 169 

quadrupes per angustias effossae cavernae receptus ia 
proximam cellara , decubuit super lectum , ruodica 
culcita, retere pallio strato instructura. Fameque 
interim et siti interpellante, panem quidem sordidura 
oblatum aspernatus est, aquae autem tepidae aliquun- 
tum bibit. [4 9] Tunc unoquoque hinc inde instante, 
ut quam primum se impendentibus conturacliis eri- 
peret, scrobem coram fieri iraperavit, diraensus ad 
corporis sui modulam : componique simul , si qua 
inveuirentur, frusta marraoris, et aquam simul ac 
ligna couferri , curando mox cadaveri, fiens ad sin- 
gula , atque identidem dictitans : Qualis artifex per- 
€0 ! Inter moras perlatos a cursore Pfaaontis codicil» 
los praeripuit_, legitque ^ se liostem a Senatic judica' 
tujn , et quaeri y ut puniatur more majorum: inter- 



modica culcitaj Ita Aug. 73. „ toro — humili et modice in» 
strato. " 

strato instructum] NuUus dubito , quln legendum sit stra- 
/MT» simplicitei', vocabulo instructum orto ex glossemate instra- 
tum , quod aliquis simplici stratum adscripserat , unde postea 
utrumque vocabulum iu textura venit , sed ad aliquem sensum 
efformatum. 

interim e/] Al. et iterum V. et item. Mox al. aliquantulum, 

scrobem'] in quam corpus post niortem conderetur, subdu» 
ctum, quibus afBci solebant scelestorum cadavera, contumeliis, 
cf. Lips. ad Tac. A. i, 61. et, quem Graevius comparavit, locum 
SioTu 5ij i4' * ivvoty(^o( — Totf T6 ajxjToIf £»vrev sSaXovT^f xafs- 

SWK£, X«i SlJX^E/f Ux' «UTCDV , Sf ffOQOV * g * « g S ff K g l; a ff/* 6» 

V ifv t ^pr£ir))b>}>i£<. v. etiam Casaub. ad n. 1. 

Qual. artifex pereo'] Xiphil. c. Sg. ita : xav tootiu -»rsX«ff«VT«iv 
a'jTw TiDv /V»swv, «•jTCf ««uTov ivinTttvs , to S^vkkovfxsvov intiva 
iWviv ' 'jl. Ziv , oioq Tf5^viT>)5 iraf aircXXv/jta/. De interpretationa 
liujus dicti quomodo aliquis inceitus esse potuerit post ea , quae 
de vanitate Neronis narrata sunt c. 20. sequ. et proxime c. 4i«r 
equidem non video. Tamen nonnulli prorsus aliena propo3u«« 
iimt. 

pun, more majorum'] v. Tac. A. 2, o2. et 16, ii. De jure Se» 
natus , sumraos magistratus ita puniendi , verissime Gibbon Hist.' 
c. 4., ubi de Commodi morte egit: „ To censure, to depose, or 
ro punisb witli death the first magistrate of the republic, who 
liad abu&ed his delegated trust, waft the Ancieut and utidoubte^ 



1^0 C. SUETONII 

yogavitque, quale id genus esset poenae. Et quum 
compeiisset , nudi homiuis cervicem inseri fui-cae, 
corpus virgis ad necem caedij conterrilus, duos pu- 
giones, quos secum extulerat , arripuitj tentataque 
utriu.-que acie, rursus coudidit, cau.sutus, nondum 
adesse faialem lioram. Ac modo Sporum hortabatur, 
ut lamentari ac plangere inciperet: uiudo orabat, ut 
se aliquis ad mortera capesstndam exemplo juvaret: 
interdum segnitiem suam his verhi.s increpa!)iit : Vivo 
deformiter: ov TT^sTrei N?^ajv< , cv TT^^TTSt. vri(p£iV JfT iv 
ro7s roiovrois. uys sysi^b (Tsccvtov. Jamque equites 
appropinquabant, quibus praeceptum erat, ut vi- 
vum eum attrahereut. Quod ut sensit, trepidanter 
eftatus, 

"ItITIOOV lA OMVTIC^MV ol/Jl^p) KTvTtOS OVOCroC ^CCh^Sty 

ferrum jugulo adegit, juvante Epaphrodito a libeHis. 
Semianimisque adhuc irrumpentiCenturioni, el, pae- 
imla ad vuhms apposita, in auxilium se venisse simu- 
lanli, non aliud respondit, quara Sero , et, Maec 
est Jides. Atque in ea voce defecit, exstantibus ri- 
gentibusque oculis usque ad horrorem formidinemque 
visentium. Nihil prius aut magis a comitibus exege- 

prerogativeoftheRomansenate; but that feeble assembly waa 
obliged to content itself with iuflictiug ou a fallen tyrant that 
pubiiejustice, from which, duriug his life and reign.^he had 
been shielded by the strong arm ot military despotism." 

nudi homuits — caedi] Eutrop. 7, 9- -» «1»^« P^^"* ^"' ^^^"' 
ut nudus per publicum ductus . furca capiti ejus mserta, viigia 
usque ad mortem caederetur, atque ita praecipitaretur de saxo. « 
cf. Claud. 34. et Domiiian. li. 

ac turpUer-] Desuut haec verba in nonnuUis, et jure omi- 
sisse videtur Oudeudorp. v. etiam Ernest. Mox mallem : OiJ Trg^ 
tcu, Nspwv, ut se ipsum appellet. 

'Jxxwv] Hoiner. Iliad. «o, 535. ^ 

juuanie Epaphr.-\ X-phl. c. ag. h«J auriv 6y55av«TOVvr« • 
*Eir»<t}QihtTo; xeo;>t«T2/(>Y«ff«TO. v. Domit. 14. 

irrumjjenti] Ma^e -Aii in/crruniptrti. 

aut magrs] Ita Ern. et Oudeiid. CX optunis codd. pro fl« 
na^is, lUud etiam Latittws. 



I 



N E R. O. 



»7». 



rat, quam ne potestas cuiquam capitls sui ficret j sed 
ut , quoquo modo^ totus cremarelur. Permisit lioc 
Icelus , Galbae libertus_, iion multo ante vinculis 
exsolutus_, iii quae primo tumultu conjectus fuerat, 
[00] Fuueratus est impensa ducentorian miiiiura, 
stragulis albis auro intextis , quibus usus Kalendis 
Januarii fuerat. Reliquias Ecloge et Alexandria 
nutrices cam Acte concubina gentili Domitloruni mo- 
numento condiderunt, quod prospicitur e cniupo 
Martio, irapositum colli liorlorum. In eo monumen- 
to solium Porphyretici marmoris, superstante Lu- 
iiensi ara^ circumseptum est lapide Thasio. [5i]Sta- 
tura luit prope justa, corpore maculoso et foelido, 
sufflavo capillo, vulta pulcro magis, quam venusto, 
oculis caesiis et hebetiorihus, cervice ohesa, ventre 
projecto, graciiiimis cruribus, valetudine prospera. 
Nam, qui luxuriae inimoderatissimae esset, ter omni- 



Jcelus] V. Galb. c. 14. 

Alexandria] Lips. coirJgebat Alexandra. 

Acte cojicubina'] v, c. 28- Mox pleiique colle , aliique /lorlu- 
lorum. Utiumque edidit Oudend. 

solium] TUtXo;» receptaculum rcliquiarum . Curf, 10, 10, 9. 
„ Septimus dies erat, ex quo corpus regis jacebat in solio." cf, 
l^lor. 4, 11, II. ubi V. Freiusb. Plm. §5, 12. (46.) „quin et de- 
functos sese multi fictilibus soli;s condi maluere" ibiquellarduin, 

Torphyretici viarm.] Plin. 56, 7. (ii.) ,y V\.uhel porphyrites in 
gadem Aegypto." v. Lamprid. Heliogab. c. 24. et Vopisc. Prob. 
«:. 2. Capitol. Anton. c. 11. 

Lunensi ara] sepulcrali e marmore Lunensi, dicto a LunUf 
]Etruriae urbe. v. Strabon. 5, 3, 5. ubi post urbis et regionis de- 
^criptionem : ixiraWx Sa XiS-ov Xstxcv t8 xa/ ircr/.iAcu yXavv.i^ov 
ffo; TOCavT' iffTj na/ ryjkr^aZTOi, /jtovoA.i'5ouf sy.hihi^irx vXey.a^ neit 
CTvjXaf, w";t£ r» vkuffroi tuj> sy.TpsTilv iQyvtv ruiv £v tj^ 1^w,«>; Mt 
Talf J>Jia<5 vokiatv svtsvSsv *'x*'^ '*)'■' X''?*)7'*"''' ■f^"^. 56, 5. et 6. 
^us S> 483. 

, Thasio] Plin. ^d, 5.(6.) „e Thasio Cycladum insularum.'! 
Senec. epistol. 86. 

foetido] Ita ex optimis Mss. Oudend. et Wolf. Vulg. foedo, 
quod nimis vagae siguiiicatiouis esse, iidem jim moiiuerunt, 
PlAcuic ctiaiu £ine$tio. 



I^a C. SUETONII 

no per qu^tuordeclm annos langnft, atque ita, ut 
neque vino , liequt consuctudine rcllqua abstineret. 
Circa cultura hal^itumque adeo pudendus , ut comam 
semper in gradus tormatam, peregrinatfone Acliaica 
etiam p(?ne vcrlicem summist-rit; ac plerumcjue syn- 
thesinam indutus, ligato circuoi collum sudario, 
prodierit iu publicum, sine ciuctu, et discalciatus. 
r^al Liberaies discipliuas omnes fere putr atti- 
git. Sed a philosophia eum. raater avertit, monens^ 
iraperaluro contrariam esse: a cognitione veterum 
oratorum Seueca praeceptor, quo diulius in admira- 
tione sui detineret. Itaqu^ ad poetioam pronus, car- 
miua libenter ac sino iabore composuit: nec^ ut qui- 

per quatuordecim annos'] v. «upia ad c. 4o« 

synlhesiiiavi] h. e. vestem cubitoriani. Alii synthesin, quo^ 
defendic etiam SchcUer. in Lexico, lectionem codiciun genuinam 
rationibus impuguans , quas ego non capio. Ceterum Xiphilm 
63» *3' Tou; pcuXgLiTa; j^jTcuvjov ri ivhi^vv.aii «v5jvow, xoif ffivSovioi» 
tetqi Tov Ofj-X&VOL hy^mv , yjavdffaTO' Ka< yap Jta/ sv touto«5 >)5>) •jr«f JJ* 
VOfJiii , ujjTS Kai «^oiffTouj jfjTwva^ tv tw S>)^o«rity ivhutffSat, 

carmina — composuit^l Tac. 13, 3. ,,aliquando, carrainibut 
pangendis, inesse Sibi elementa doctrinae ostendebat. " Id. 14» 
16. ,) Ne tamen ludiciae tantum Imperatoris artes notescerenl^ 
carminum quoqufi studxum affectavit, contractis, quibus aliqua 
pangendi facultas. Necdum insignia arte conati" (ita scribo cum 
Biponi., qaum ad crisin loci descendere, non liujus loci sit) 
„considere simul,.et allatos vel ibidem repertos versus connectere, 
atque ipsius verba, quoquo modo prolata , supplere. quod spe» 
eies ipsa carminum docet , noii impetu ec instinctu , nec ore una 
fluens. " cf. Martial, 8, 70. et 9, £7. et quos alios citavit Reimar, 
ad Xiphil. 62, 29. nai iviyv\it T(>w<>ia T«va gauTOi; «'0i>)/uaT0i. — *«• 
aaffKSua^aTO S» w{ vta/ Ta? Tuiv 'i'i*i/uai'«wv irpasff avacnf cvyyQi^MV 
iv STTiai ' K«J iriQi yt toD irXijSoDf Tiiv ^t^Xiwv , irp/v k«i otiov» 
auTcvv ffuy^tivat , io^Ktvj/aro , Ta^aXapwv akkovg ts Kai Avvaiov Ho^* 
ifowTow » £iJSoK«/jtoCvT« TOTs yi itrt ■Kathiia:. CoUata ibi vide a Rei* 
xnaro, quaecunque fere de Neronig poesi tvadita sunt. Ceterum 
nullum iiic video Taciti et Suetonii ditsensum ; irao utrumqua 
vera narrare existimo, et modo suo tantura ingenio , modo alio- 
rum opera adjutura pepigisse carnnna Neronem; quaraquam aliat 
haec de utroque scriptore milii est sentenlia , saepius etiara de« 
darata, ut in lebus ad ipsftm lustoriaxa s^ectantibus , Tacito 



N E R -O. 1^3 

dam putant, aliena pro suis edidit. Venere in ma- 
nus meas pugillares libellique cum quibusdam notis- 
simis versibus, ipsius chirographo scriptis : ut facile 
appareret, non translatos , aut dictante aliquo exce* 
ptos , sed plane quasi a cogitante atque generante 
exaratos; ita multa et deleta, et inducta, et super- 
scripta iuerant. [53] Habuit et pingendi, fingendi- 
que maxime, non mediocre studium. Maxime autem 
popularitate efFerebatur, omnium aemulus, qui quo- 
quo raodo animum vulgi moverent. Exiit opinio, 
post scenicas coronas proximo lustro descensurum 
6um ad Olympia inter athletas. Nam et luctabatur 
assidue: nec aliter [certamina gymnica tota Graecia 
spectaverat, quam brabeutarum more in stadio hurai 
assidens, ac, si qua paria longius recessissent^ in 
medium manibus suis protxahens. Destinaverat etiam, 
quia Apollinem cantu , Solem aurigando aeqiiiparare 
existimaretur, imitari et Herculis facta. Praepara- 



magis credendum putem , in admittendis rumoribus longe difHci* 
liori, in iis, quae literas, eruditionera , genus Principum , Sue- 
tonio, ut GTammadco , et in indagandis ejusmodi rebus accuTa« 
cissimo. 

pugillares libellique] Jungit etlam Plin. epist. 9, 6. „ Omne 
hoc terapus inter pugillares ac libellos jucundissima quiete trana* 
misi," ne quis alterum adulterinum censeat. 

translatos'] h. e. aliunde petitos , plagio aliis sublatos. 

et deleta , et inducta'] lllud ad fingula vexba, hoc ad totai 
Sententias, versiculos, partcs carminis refero, aliud discrimen 
ignorans. Junctim leguntur ddeta et inducta etiam apud Ulpian, 
in Pandect. ag, 4, j. Tacuerunt reliqui interpretes. 

fingendique maxime'] Delendum censet maxime post alioa 
Wolfius. Miai secus videtur. Graece efferrem : so-ireu'5«« m«2 
«EjJ T>)v -ypaCf^fKiiv , /xaAiffra It »«e< t/)v irAaffTfH*jy. Perit, quod 
, auctor dicii, prae reliquis artibus plasticen eum tractasse, omisso 
vocabulo. Ceterum hoc punctum cum superiori capite oonjun* 
gendum puto , et novum incipiendum : Maxime autem » ut est 
in multi» pro maxima. 

Exiit opinio] i. e. fama, ut opinari^ sentire, txistimare saepe 
dicuntur pro sententiarn. profkrre, dicere. v. ind. 

brabeutarum'] ayvtveSvriuv fb ludi» gymnicil. 



iy4 C. S U E T O N I I 

tumque leonem ajunt, quem vel clava , vel brachio- 
rum nexibus, in Amphitheatri arena , speclunle 
populo, nudus clideret. [54] Sub exitu quidem vi- 
tae palam voverat, si sibi incolumls status perman- 
sisset, proditurum se partae victoriae ludis etiam 
hydrauiam, et clioraulam, et utricularfura , ac no* 
vi^^^sirao die histrioneiu, saltaturumque Virgilii Tur- 
nuai. Et sunt, qui tradant, Paridem histrionera 
ocrisum ab eo, quasi gravem adversarium. f^o] Erat 
illi aeternitatis perpeluaeque lamae cupido, sed in- 
consulta. Idooque multis rebus ac locis vetere appel- 
latione detracta, novam induxit ex suo nomine. 
IVjensem quoque Aprilem Neroneum appellavit. De- 
stinaverat et Romam Neropolin nuncupare. [56] II e- 
llgionum usquequaque contemtor, praeter unius Deae 
Syriae. Hanc mox ita sprevit, ut urina contamina- 
retj alia superstitione captus, in qua sola pertina- 
cissime haesit. Siquidem icunculam puellarem quum 
quasi remedium insidlarum a plebejo quodam et igno- 



permansisset] Recte li. 1. plusquaitiperfectum , quoniatn refer- 
tur ad proditurum , et praecedit voverat. Alias imperf ectum bene 
dcfendi posse, ostendi ad Calig. 5. 

hydraulam'^ v. supra c 41. Choraulae dicti omnes, qui sal- 
tantibus pantomimis accinebant^ (v. Argol. ad Panvin. de lud. 
Circ. 1. 2. Thes. Graev. T. VHII. p. 406.). Utricularii, Gr. «(Tn«i;- 
Jio< s. «ffn«2X«<, (v. Marlial. 10, 3, 5« Canus ascaules) utres infla- 
bant. V. Bulenger. de Theatro 2, 35. 

salt. Virg. Turnwn\ pantomimica saltatione. 

Varideni\ Xiphil, 63i 'S- i'0'' TLi^iv tov cpj^>)(TT/)V «iro5«vs7'-; 
SKEXfiUffav , CT< cQy^ilaStxi nv»q auryj //«SaTv iSi\v\a<xi;, ovvi :^5uv>)S>j. 
Libertum Doniitiac histrioneni Paridem dicit Tac.A. i3, ig. 

Neroneum'] Post eversam Pisonis conjurationeni inter alia a 
Senatu decretum , ,, ut mensis Aprilis Neronis cognometitum acci- 
peret ," auctor l'ac. 15, 74. cf. 16, 12. 

Neropolin]' Tac. i^, ^o» ,, Videbaturque Nero condendae ur* 
bis novae et cognomento suo appcUandae gloriam quaerere. " Ur- 
bem Artaxata a Tiridate Na^aivsia appellatam , narrat Ji.tphil, 63, 
7. ubi alias liujus nominis recensct Ileimarus. 

icuiiri/lci7ti\ Lectioncm librorum acunculam defendit Casau^ 
bonus, sed jure exploservuit J3urm. et Oudend. 



N E R O. 



175 

to muneri accepisset, detecta confeslim conjuratione, 
pro summo numine, trinisque in die sacriliciis, co- 
lere perseveravit: volebatque credi monitione ejus 
futura jDraenoscere. Ante paucos, quam periret, 
menses attendit et extispicio, nec unquara litavit. 
[57] Obiit secundo et tricesimo aetatis anno, die, 
quo quondam Octaviam interemerat: tantumque gau- 
dium publice praebuit^ ut plebs pileata tola Urbe 
discurreret. Et tamen non defuerunt, qui per lon- 
gum tempus vernis aestivisque floribus tumulum ejus 
ornareut- ac modo imagines praetextatas in Rostris 
proferrent, raodo edicta, quasi viventis, et brevi 
magno iuimicorura raalo reversuri. Quin etiam Vo- 
logesus, Parihorum rex, missis ad Senatum legatis 



nec uTiquam litarit\ cuk «KaXAispjjcs. v. notata ad Caes. gi. ec 
Aug. 96. 

sec. et tricesimo] Etiam Eutrop. 7, g. „ tricesimo et altero 
aetatis anno" et Victor Epit. 5, 3. Accuratius Graeci, ut Xiphil. 
63. nn. tp(w gT>) rqiay.ovr» m«< /w^va; svvja, unde etiara interpres 
Graecus Eutropii, nescio an ex propria emendatione eatjue vera : 
(rftanooTou k«< evo; srovi rv)/; >)X<xi«f «TrciiXeTe. Jsimirum 
natus mense Decembri a. U. 790., ut vidimus ad c. 6., obiit 
mense Jumo a. 321., ut adeo, nisi sequi quis maluGrh DodweU. 
Praelect. Cambden. p. 253. et R.yck. ad Tac. k. i2, a^., erroris 
arguentes Suetonium , vel emendantes : primo et tric. , cum Ou- 
dend. statuendum sit, auctorem a. 790. pro integio posuisse et 
annumerasse. Plura de anno et mense mortis v. apud Reimar. ad 
Xiphil. 1. c. — Tempus imperii silentio praetermissuro, ne mi- 
reris cum Casaubono, quum significaverit jam auctor initio cap. 
40., ubi vide , quae notavimus. 

die — interemerat] V. Reimar. ad Xiphil. 62, 13. 

plehs pileata^^ V. Victor 1. c. Xiphil. 65, 29. Ss S^juof 
Twv 'Pw/^a/wv *Poui?UT£» xaj Ws-£^sx«(ps • -Aixi T.vsf K«/ ir(X('a «5 
3)XsuSEew/.tsvoi fipseov» qui tamcn ante ejus mortem hoc f^ctuiu 
narrat. 

viventis— reversuri] Tac. Hist. 2, g. ad a. gSS- „Sub idem 
tempus Achaja atque Asia faloo exterritae , velut Nero adventaret, 
vario super cxitu ejus rumore, eoque pluribus vivere eum fin. 
geutibils credentibusque. " v. Casaub. ad n. 1., qui praeter alios 
citavit Au^usiin. de civit. Dei 20, 19. 



jnS c; S U E T O N I I 

de inslaurranda socielate, hoc etiam magno opere ora- 
yit^ ut Nerunis luemoria coleretur. Denique, quum 
post viginti annos , adolescente m^, exslitisset con- 
ditionis incertae, qui se Neronem esse jactaret, tam 
favorabile nomen ejus apud Parlhos fuit, ut vehe- 
menter adjutus , et vix redditus sit. 



posf viginti annos] Altero post Neronis xnortem Atino 'is 
exstitit, de quo Tac. Hist. 1. c. De pluribus Pseudo-Nerom- 
bus V. Casaub. et Fitiscum ftd li. 1. et Reimax. ad Xiphil. 641 9. 



^77 



SERV. SULPIGIUS 

G A L B A. 



[ij IROGENIES Caesarum in Nerone defeclt : 
quod futiirum, corapluribus cjuidem signis, sed vel 
evidenlissimis duobus, apparuit. Liviae olimj post 

Seruius] Dudum ejeceruiit viii docti, quod iu multis datur 
Galbae, ^r&enoxuen Scr^ium , ut nomen geniilicium diveisae fa- 
miliae. Xtpou/05 Ssi-XT/mcf TaXjix; dicitur Dion. 56, 29. et Vik' 
fiaig Sseoy/95 5^, 20. et Tik^ag 5^tf ou7of ^ovXxlmo; Xiphil. 65, 
2.Z. «[uamquani iliis etiam locis librorum et editionum est incon- 
stantia, v. Reimar. ad 1. c. et ad init. Xip/ul. C.\. Quod autem 
Plutarch. Galb. 3. tov Ztfoumv eZxtv dicit, monuit jam X^-lan- 
der, ita usitatum Sulpiciae genti bervium fuisse praenomen, uC 
prope pvo gcntili fuerii usurpatum. cf. Oudend. ad n. 1., Schweie» 
haeuser, ad Appian. Ilispan. 53. et Civ. 2, 113. , Oberlin. ad Tac. 
H. 2, 48- > maxime Spanhein. de usu et praest. num. diss. 10. 
c. 1. 

defecit] Eittrop. 'J, 9. ,, in Nerone omnis familia Auzusti 
consumta est " quod excripsit Oros. 7, 7. JDio 56, 29. irQ-Zroi » 
TaX^ot; fjLiToi TO AuYouffTCU "^tvo; tK twv «XAwv 'Pw/aa/ttjv t.uovipj^yjffg. 
cf. Xiphil. 62, iS- qui oraculum aiiert Sibyllinum : 'Ecyjxroq Ai- 
vsaSiuv pjjTfOKTovof ijysfJi.ovt6cit , et addit; na} sVj^ev o-jrmg, slra 
H(x) ti; aXyjSMi 5i0jj.a.-JTiix rrA ir^oXsjf^sv , un xai tst£ -Jtb tou 
tjMXov T^o; T« irajcvT* 2it»92iv. rcXivrciios ya^ twv 'livXiwj TtDy 
axo Aivstov ysvofjitvwv ifj.ovio^i)ffs (Nero). 

Liviae oli/n] Plin, i5, 5o. (40.) „Liviae Drusillae , quae 
postea Auguita matrimonii nomen accepit, quum pacta esset iila 
Caesari, gallinam conspicui candoris sedenti aquila ex alto abje- 
cit in gremium illaesam ; intrepideque miranti accessit miracu- 
lum, quoniam teneret rostro laureum ramum onustum suis bac- 
cis. Conservaji alitem et sobolem jussere avuspices , ramumque 
eum seri, ac rite custodiri. Quod lactiun est in viila Caesarum, 
Tom. II. 2 2 



178 c. 



SUETONII 



Augusti sluLliii imptias Vejeiitauum suum rcvisenti, 
praetervolans aquila gallinam albam, ramulum lauri 
rostro tenentera , ita ut rapuerat , demisit in gremi- 
um: quumque nutrici alitem , pangi ramulum pla- 
cuisset, lanta pullorum soboles provenit, ut hodie 
quoque ea villa ad Gallinas vocetur; tale vero lau- 
retum , ut triumphaturi Caesares inde laureas decer- 
perent: luitque mos triumphantibus, illas confestira 
eodem loco pangere: et observatum est, sub cujusque 
obitum arborem ab ipso institutam elanguisse. Er- 
£fo novissimo Neronis anno et silva omnis exaruit 
radicitus , et quicquid ibi gallinarum erat, interiit: 
ac subinde tacta de coelo Caesarura aede, capita 
omnibus simul statuis deciderunt ; Augusti eliam sce- 
pti-ura e manibus excussum est. [2J Neroni Galba 
successit , nullo gradu contiugens Caesarum domum : 



fluvio Tiberi imposita juxta nonum lapidem Flaminia via, quae 
ob id vocatur ad Galluias, rnireque silva provenit. Ex ea trium- 
phans postea Caesar laurum in manu tenuit , coronamque capite 
gessit, ac deinde Imperatores Caesares cuncti. Traditusque mos 
est, ramos, quos tenuerunt, serendi, et durant silvae nomini- 
bus suis discretae, fortassis ideo mutatis triumphalibus. " Idem 
Dio 48, 52. ro TS Tyj Aiovix avjj^^A^j iiAiiv^ fj.iv y.«5' jj&ov^v tysvETo» 
Tolf S' «XAoj; haog svsxo/vjffs. XsunJjv 70;^ c jv/Sa , y,\wviov 5i«^v))f 
«"yxapxou (pepouffav , «£tos ilq rov noAirov oivTVjq svt^aXs , k«i (ihoxat 
•y«f ou ff/jt<nfOv To ff>)/us7ov itvat^ t>)v ts opviS* sv iirifxiXilx ;)Y8, nai 

T*)V b<xlpVi)V iipVTiVGi. Ma « J^ /jlfV ^l^wSilca y)V^Y)aSV , W5T6 H«< TOIf TW 

iTjvinia ixiToc toCto -irifA-^actv ixj irXiiffrov i^aQKsaai' v) t£ Atovix 
iynoXTTUjcacSat yiai t>jv toC K«/ff«po; ta")(\jv , nai iv ■Koiatv ai;ToC Hp«- 
T»jffjiv s[x.ikX£. ISarrat ad a. 717. 

illas] Ita emendandura judicavit Burm. , post Lips. qui sua- 
«erat eas, vulg. alias. Edidit ante me Wolfius. 

Caesaruin aede] Veneris Genitricis teraphim intelligit Tor- 
rent. Id, puto, auctor sno nomine appellasset, ut aliis locis. 
Pantlieon aliquod Caesarum fuisse videtur, de cujiis situ et con- 
ditore nibil constat, neque multum refert, talia frxplojasse. 

nullo gradu — domumj Contra Piut. Galb. 3. -^v Is rt h«2 
A<|3t«> tJ) K«iff«p05 yvvaD^i , vtaTot yivoq irpo;>)Ki«v ol'«A|Sa;, hb? 
2i« toZto, A/(.;i«$ leaQaaxo^JCyji , vvraTOi in riaAaTiou xpo^jASe. Sed 
eam cognationem, liaud dubie a noveica Galbac, Livia Oceili» 



G A L E A. 



179 



sed haud dubie nobllissimus, magnaque et vetere pro- 
sapia, ut qul staluarnm tilulis PPtONEPOTEM se 
Q. CATULI CAPITOLIM semper adscripserltj 
Imperator vero ellam stemma in atrio proposuerlt, 
quo paternam originem ad Jovera, maternam ad Pa- 
siphaen Mlnols uxorem referret. [3j Imagines et 
elogia universi generis exsequi longum est: famillae 
brevlter attingam. Qui primus Sulpiciorum cogno- 
men Galhae tullt^ cur, aut unde traxerit, amblgi- 
tur. Quidam putaat, quod opj^idmn Hispaniae^ fru- 
stra dlu oppugnatum, illltls demum galbano facibus 
succenderit : alll , quod in diuturna valetudine gal- 
beo, id est , remediis lana involutis, assidue ulere- 
tur: nonnulli, quod praepinguis fuerlt visus, qucm 
galham Galli vocent; vel coutra_, quod tam exilis. 



na , deducendam (v. c. 3.) jure Noster ad Caesarum domum non 
refert. 

nohilissimus'] Tac. H. 1, 4g. „ vetus in familia nobilitas, 
inagnae opes. " Fluf. 1. c. /jigyoc tx.^v fjyfjtlaf «^iwfux , tov Sa- 
QOv'iMV oJy.ov , auTOf s(p^ivBi fxtt^ov sVJ T*j KaTXcu cuyyivitix, •)rp«. 
TiuffavTOf «vSpof afSTvi xat? Sojv- rwv Ka5' sohtcv , ti x«z to 5uv«- 
e$ai fj.aXkov fcxiv sTiQnt; ■Ka^^Atv. De Cafulu Capitulino y. supra 
Caes. 15. j de cognationis ratione mox c. 5. 

maternam ad Pasiph.aeii\ unde de alio Galba Silius 3, 472, 
,,Huic genus orditur Minos, invisaque tauro 
Pasiphae, clarique deliinc stant ordine patres. " 
IC. 1. Torrentius delendam ducit vocem maternam , scribendum» 
que : j)at. ori^intm ad ^lincem ac Pasijihaen sequ. , mutatione 
nescio an arbitraria. Ceterura ad lianc originem a Minois, ma- 
rium domitoris, uxore recte refcrt Fabric. sigillum Galbae, de 
quo Dio 5i, 3. ouTc; "KqoyovivM tivi ff(pQayiaix»Tt , kuv« Ih VDiupacs 
vai; xpoKUiTTOVT* sxovt/ , svo/a/c-av , ubi supple x^ijaaffSoa ex piae- 
eedenti sx,Qi)9aT0 , ne offendaris insolentiori u£u vesbi vcixl^tiv. 

co>-numen Galbae\ Haud juval , cum Suetonio descendere 
ad inntilem de cognominis ratione disquisitionem. Maxirae 
probabilis Burmanni est sentcntia, barbarum nomen censentis, 
e liiigua Celtica in Romanam deductum , quum Liu. 23, aS. 
Galbum v. Galham , nobilem Carpesiorum ducem, nominet. 
Haesisse igitur videtur Sulpicio cuidam ex insigni victoria, in 
Hispania de aliquo Galba parta. 

vocentl Id servandura, quoniam aliorum sententlam refeft 



l8o C. S U E T O N I I 

quaiii sunt uulnialla, quae in aesculis nascunlur, ap- 
pellanlurqiie galhae, Famlliam illustravit Servius 
Galba consularis , temporum suorum et eloquentissi- 
raus: queni tradunt, Hispanlam ex praetura obtinen- 
tera_, XXX Lusilanorum miiiibus perfidia trucidatis, 
Viriathini belli causam exstitisse. Ejus nepos, ob 
repulsam consulatus iiifensus Julio Caesari, cujus 
lea;atus in Gallia fuerat;, conspiravit cum Cassio et 
Bruto: propter quod Pedia lege damnatus est. Ab 
hoc sunt Iraperatoris Galbae avus et pater. Avus 
clarlor studiis, quam dignitate: non enim egressus 
praeturae gradum, mulliplicem nec incuriosam hi- 



auctor, ipse linguae Gallicae sine «lubio ignarus. Alia res est in 
nascuntur et appellantur , tibi *lfi re sibi nota loquitur , et voca- 
bulo Latino. Monuerunt hoc jam Oudend. et Wolfius contra 
Ernest., injuria revocantem vocant. 

Scrv. Galba consularis'] Consul cum L. Aurelio Cotta a. U, 
Gio. (609.), non cum M. Aemilio Scauro, ut Ernest. in Clav. 
Cicer. v. Piff/i. Annal. T. U. p, 466. — Loca Ciceronis de eju5 
eloquentia euuiuerata vide ab Ernest. 1. c. 

quem tradunt — exstitisse'] A. U. 604. v. Appian. Hispan. 5g, 
60., quem, injuria Torrentius ad n. 1. dicit, LucuHo factum id 
tribuere videri, neglectis , quibus a LucuUo ad Galbam transit 
Appianus, verbis c 59. ivhqBn 6s v.a.\ FaXp«{ siri 5«T£p« sequ., 
ac taxavit jam Schweighaeus. 1. c. errorcm Torrentii, eundcmque 
Fabricii ad Oros. 4, 2i. cf. et Valer. Max. g, 6, 2. qui scptem tan- 
tum millia a Galba parlim trucidata , partim vendita dicit, ut 
corruptus fere in Suetonio numerus videatur, ctrte niiuius. — 
Plura V. apud Pitiscum ad n. 1. et Dukcr. ad Liv. epit. 49. 

oh repuhaia consulatus\ Htrtius B. Gall. 8, 50. ereptumServ. 
Gulbae consulatum dicit, qaod Caesari conjunctus et familiaritate 
et necessitudine legationis fuisset , tmde duplicem rcpulsam Gal- 
bam tulissc, statuit i?«Z'e«. Elect. 1, 27., priorem , de qua Hir- 
tius, ininiicis Caesaris tribuendam , altcram Caesare Uictaiore, 
de qua Suetonius n. 1. Id confirmari videtur verbis JSiostri; 
,, cujus legatus -— /«e/""^- " Memoratur autem hic Galba saepius 
in commenlariis Cacsaris, ut 3, 1. sequ. et Dion. 39, 4. 

ccnspirnt-it] Nominatur iiiter conjuratos ab Appian. Civ. 2, 
j rg. Cicero Phil. i5, 16. fortissimuni et con.stantissinuim ci.vem 
dicit. Ejus episfoLa est ad Ciceronem de proelio Mutinensi» in 
coUcctioneiibii X. trigesiaia. De It-^e Pediu v. JNeron. 3. 



G A L li A. 101 

storiam edidit. Paier consulatu fuiictus, quamc|nnm 
brevi corpore, atque etlam gibber, modicaeque iii 
dicendo facultatis, causas industrie actitavit. Uxo- 
res habuit jVTummiam Achaicam, neptem Catuli, 
proneptem Ij. Mummii, qui Corinthum excidif, item 
Liviam Ocellinara , ditem admodum et pulcrara: a 
qua tamen nobililatis causa appetitus ultro existima- 
tur, et aliquanto enixius, poslquam subinde instanti 
vitium corporis secreto posita veste detexit, ne qua- 
si ignaram lallere videretur. Ex Achaica liberos, 
Cajum et Servium, procreavit. Quorum major Ca- 
Jus atlrilis facultatibus Urbe cessit: prohibitusque a 
Tiberio sortiri anno suo proconsulatum , vohmtaria 
niorte obiit. [4] Serv. Galba Imperator, M. Valerio 
Messala ^ Cn. Lentulo, Consulibus iialus est, Villl. 



Pater cons. funclus] C. Sulpicium Galbani intelligit Torren- 
rius, Consulem a. U. 775. cum Haterio Agrippa , quem tamen 
fratrem , 11011 patvcm Imperatoris esse putat rigfi. Aiin. T. Ilf. 
p. 552. V. proxime iiotanda. 

quamquam — gihber\ Macroh. 2, 4> » informe gibbo corpus *' 
ei fuisse, et c. G. „eloquentia clarum" dicit, „sed quem hahitus cor- 
poris clestrueret." Idem Augusti et M. LoUii in eum jocos serva- 
vit et Orbilii Grammatici. cf. Gramm. c. 9. Pro quaruquam al. 
quam , e compendio scribendi. 

volunt. morle ohiit] Tac. A. 6, ^o, ad a. 789. „ C. Galha con~ 
salaris et duo Blaesi voluntario exitu cccidere ; Galba , tristibus 
Caesaris literis proviuciam sortiri proliibitus sequ. " ubi cum 
consularis dicatur, verior videtur sententia corum , qui a. 773, 
Iiunc, non pafrem Imperatoris , Coiisulem fuisse existimant. 

M, Valerio Messala] s. Messalino. v. elench. Consulum anle 
Dionis 1. 55. Fuere hi Consulcs a. U. 751., quem vere annuinGal- 
bae natalem fuisse, colligas etiam ex Dion. 56, 29. ubi Kil. Ja- 
iiar. a. 767. togam virilem sumsisse dicitur, quibus decimum 
sextum (11011 septimum , ut Pieiraar. ad Xipliil. 64. init.) vitae an- 
num agebat. Repugnat autem oraculum Delphicum, (Neron. 
40.) quo septuagesimum tertium annum Nero cavere jubebatur, 
ab omnibus de Galba inteliectum , qui anno mortis Neronis s. 
U. 831. nonnisi septuagesimum agere poterat, natus 75'. > et con- 
sensus scriptorum, c^\ tertio et septuag. aetatis anno eum peri- 
isse , uno ore affirmant (v. infra ad c. 23.). quum tamen, mense 
Janiiario ».325, interfectum cura esse, constet. Nihil restat ad 



l82 C. S l E T O N t I 

Kalendas Jauuaiii , iu villa colli superposita , prope 
Tei-racinarh, sinistrorsus Fuudos petenlibus. Ado- 
ptatus a noverca sua, Livium nomen et Ocellae co- 
gnouieu assumsit, mulalo praeuomine. Nam et liU- 
cium mox pro Servio usque ad tempus imperii usur- 
pavit. Constatj Augustum puero adhuc, saiutanti 



removendam difTicultatera, nisi ut oraculum ipsum vel, dum ore 
tradebatur, corruptum , vel violenta interpretatione ad Galbam 
xefatum, occasiouein dedisse errori de septuaginta tjibus vitae an- 
nis dicamus , in <juo indagando et refutando magnae etiam dili- 
geniiae scriplores, ut Suetonius, lortasse prae nimia reiigione 
claborare noluerint. Ceterum cf. Oudend. ad n. 1. et Reimar. ad 
^iphil. 64, 1. et 6. ubi nobiscum facere videtur. 

superposita] AI. supposita. Eodem librorum errore Aug. 5*» 
Jcmo siipposuii erat prn superposuit. 

Ijii-iuni Jiomeii\ Ita edidi, quoniam cod. Salon. Liviam vitiose 
exliibet. Al. Liuia, quod recteOudend. refert ad praeccd. a nouerca 
sutty suppleto ad nomen vel Livii, vei Livium. Ai. Livii , puto ex 
emendatione. Pro Occllae al. OccHare , guod praeplacet. Non 
enim Ocellam , sed Ocellum cognominatum existimo, et facilis 
iuit ab adjectivo Ocdlare ad genit. Ocellae lapsus. 

Aa^usluia puero ad/iuc] Si pusro adliuc praedictum, Augusti 
voceni iuisse , ob temporis rationem necesse est. Reiiqui scri- 
jnores omnes Tiberio praesagium illud tribuunt. Tac. A. 6, 20. 
„ Non omiserim praesagium Tiherii de Serv. Galba , tum Consule 
ifi. 786.) ; quem accitum et diversis sermonibus pertentatum, 
postremo Graecis verbis in lianc sententiam allocutus: Et tu, 
Galba, quandoque de^fustabis imperium , seram ac brevem poten- 
tiaiu significans, scientia Chaldaeorum artis sequ. " £>io QJy ig. 
CVTiM ro ■jrgirpw/jclvov snotffrw touv irQiurvjv vt«< £5>jr«^s naJ ijirlsroiro 
(Tibeiius) , w^ts h«} tio YiX^oc riy fxirx r»vr» auTafj^vjcravT* air«v- 
T>)ffa;, yvvocln» iyyiyvyjiJiivi^, ilirsiv ori ' ¥iai cu irori t^j yiyi[jioviiag 
^iU^y, et ex eodem Xipkii.bti, i. oi/tw fjCsv ovv r«Ap«; «vronQarwQ 
ontibiix^*^ » wj^TSp ""OV irQOiliti fjiiv uvriM nal Tt^s^ioi , (pi)ffaf ori 
yia'i o'jto5 ti); i)yifxovii»s vaQnytuairai. Joseph. denique Antiqu. 
a8, 6, 9. I"«Xpav ovv vQri Siaffitjnvog (Tiberius) w; avrov ilgtivrat 
^i^s} TTQog T0U5 ifrtryj^bttorarovg «Jtw , cvj "KaQayivoiro «v>)p tv; Pw* 
fjiaiwv vors T<//)jffou6yoi (an T</ji))5>jffo//»vof) ijysfxovioi. Videtur accu- 
xatissimus Suetonius, qui uuplex, quod fama ferebat, praesa- 
gium, et Augusti de puero , et repetitum a Tiberio de viro et 
Consuie, conjunxit, additis, quae singularia erant Tiberio, Ce- 
ierum cf. Lips. et Ern. .id Tac. I, c. Pro •sraipaTew^jj B. i, alii 



G A li 11 A. i83 

ge inter aequales, apprehensa bucciila dixisse, y,cct 
cv 5 reKVov , ryjs fl*V%^^ riHoov Ttoc^ocrQcn^^. Sed et Ti- 
berius, quura comperisset, iraperaturura eum , ve- 
rum in senecta: J^ivat sane y ait_, quando id ad nos 
nihil pertinet. Avo quoque ejus fulgur procuranti, 
quura exta de manibus aquiJa rapuisset_, et in frugi- 
leram quercum contulisset^ responsura est, sumraiim, 
sed serura, iraperiura porlendi laniiliae. Et ille irri- 
dens, Sane, inquit^ qunm mula pepererit, Nihil 
aeque poslea Galbam tentantera res novas conlirnia- 
vit, quaai raulae partus: ceterisque ut obscoenura 
ostentum abhorrentibus, solus pro Jaetissimo acce- 
pit, raemor sacrificii, dictique avi. Sumta virili 
toga, somniavit Fortunam dicentem_, stare se ante 
fores defessam , et nisi ocius recipereiur , cuicuiique 
ohvio praedae futuram. Utque evigilavit , aperto 
atrio, simulacrura aeneum Deae, cubitali majus, juxta 
limen invenit: idque gremio suo Tusculum , ubi ae- 
sllvare consuerat, avexit, et iu parte aedium conse- 
cratum, menstruis deinceps supplicationibus et per- 



iroi^oiyi^vvi , quod e Dione translatum videtur pro glossemate. In 
plerisque, utassolet, verbum misere est corruptura. 

ad nos luhil pertinet\ Dio 57, ig. 8$)sjV«to «'jtoD, wf yusv sycu 
JoKw , 0T( v.Oil toCt «^tw S(//«f /alvov >)V • wf V «UT05 •"Afi-yav , ot{ 
K*i Iv 'y>)P'* >**' A^tTa •JroXy T^f TsXsDTi^f «UToti ag 5o'. 

fulgur procuranti] v. Senec. Nat. Quaest. 2, 33. sequ. qui c. 
35« expiationes procurationesque conjungit. 

postea — mulae partus'] in Hispania , ut diserte XiphiL 64, i. 

ubi : ijfj.iovhq ts «Tgvtsv , oirsp «uTcy co/xpoXov roxi yiQirovs sanrBoit 

trtBBffieieTO. De mulae partUj obscoeno h. e. foedo tristive pro- 

digio , V. PUn. 8, 44- (69O et ibi Harduin. , et quos excitat Rei- 

i xnarus ad Xiphil. I. c. 

Sumta vir. toga'} Secundum Dion» 56, 29. Kal. Januar. a. 

u. 767. 

somn. Fort. dicentem] Non memorato tempore somnii, idem 
Xiphil. 64. !• '■*)v Tuy>)v s6o5sv «utcj Xsys/v , Iri j^povev ^Svj ffujfvoy 
«utw irap«/.i5vej , Jt«j oTt auosjg «uTijw sjf t>)V ojkj«v «utou s<(5s- 
XoiTo" K«« &>) i«v «Ti tAjIov ««eX'^^* '''eos srejjov Tjvat /weraffr^- 
9£rai. 



ib4 c. S U ii T O N I I 

vigilio anniversarlo coluit. Qunmquam aetate non- 
duni constanli, veteroni cIvitaLis exolelumqne mo- 
rem , ac tantum in domo sua liaercntem, olistinatls- 
sime retinvilt^ ut liberti servique bis die Irequentcs 
adessent, ac raane salvere, vesperi valere sihi sln- 
guli dicerent. [5j Inter Jiberales discipllnas altendit 
ct juri. J)edit et malrlmonio operam: verum, amis- 
sa uxore Lepida, duobusque ex ea filiis, remansit 
in coelibatu, necpie soliicitari ulla conditione aniplius 
potnlt, ne Agrippinae quidem, viduatae raorte Do- 
mitii, quae maritum quoque adhuc, necdum coeli- 
bem , Galbara adeo omnibus soUicitaverat modis , ut 
in conventu matronarum correpta jurgio , atque et- 
iani manu pulsata sit a matre Lepidae. Observavit 



pert^imlio] forte ea ipsa nocte, qua invenerat simulacruin. 
Miiller. 

Quamguani aetate\ In plerisque e&t atitem post quamquam, 
li. 1. prorsus ineptum , quura nuUus sequentiura nexus sit cum 
Buperioribiis. Auctoritate Mss. omisere Bnrjn. Oudend. Ernest. 

Inter — et juri\ Assentiri nequeo Cel. Wolfio , cui haec dis- 
pliceht ut abrupte interjecta. Inserit auctor, sed brevius, quo- 
iiiaui niliil scripti reliquit Galba, ut STiperiores Imperatorc?, 
quid e^eiit inde ab aetate virili s. surata toga usque ad matrinio» 
nium. 

Lepida'] Patrem quum auctor signilicare neglexerit, vanae 
sunt et erunt de hac Lepida virorum doctorum quaestiones. 

necdum coelihcm'] E glossa judicant haec verba intrusa, vel 
carnnanr, ut moiestaui tautologiam. Verura condonanda ea cum 
Wallhcro Obscrv. p. 27. puto scriptori, quum optimo cuique 
lalia excidant, maxime ubi novo vocabulo inteuditur vis oratio- 
iiis, ut h. 1. indignantem vides turpi feminae. Apte etiam com- 
parat Walther. Neron. 7, „Tener adhuc , necdum matura pueri~ 
iia." Mutatione Oudendorp. nedum coelibem, non video, quid 
proficias. 

in conventu'] Ita ex Memm. et optimo quoque cod. Oudend. 
et Eniest. Vulg. inter conventum , quod cum Dukero a6. Flor, 
2, 6, 41. ucfendit Burmann. £gu inter , ubi est pro in, semper 
duo veiloca, vel tempora ponit, quae conjunguiitur hoc voca- 
bulo, quod v.ile: in sententiis: inter coenam, inter cerimonias et 
similibus, quas voc </w/« et verbo circumscribi posse, osteiidit 
Oudeud. v. etiam , quae notavit Ernestius. 



G A L B A. l85 

anle omnes Liviam Augustam: cujus et vivae gratia 
plurimum valuit, et raortuae testamento paene difa- 
tus est: seslerlium namque quingenlies quum praeci- 
puum inler lcgatarios liabuisset, quia notata , non 
perscripta erat summa, herede Tiberio legatum ad 
quingenta revocanle, ne liaec quidem accepit. 
1^61 Ilonoribus ante legitimuni tempus initis, Praetor 
commissione ludorutn rioraliura , novum spectaculi 
genus, elepliantos funambulos, ediditj exin provin- 
ciae Aquitauiae anno ferc praeluit: mox cousuiatum 



seslertium — acc^pit'] Wolf. plura in li. 1. mendosa judicatj 
et bonos codd. prope evidenrem facere eniendationem , quam in 
textu posuerit. Sed immemor notulae , reliquit textum, qualem 
superiores ediiorts et nos reddidimus. Num forte ad cod. Memm. 
lidem scripturus erat: Sestertiujn i^amque quingenties praecipuum 
inter legatarios hahuit. Secl quia sequ. ? Sed vulgatus textus ob 
ipsam brevitatera Suetonianus milii videtur, et omnia clara, mo- 
•do partic. refoca^/e" intellexeris «cpiCTiKuif pro ; quum reuocasset» 
Saepius enim Noster, Graecam brevitatem aernulaus, cjuara 
inipedit in Latinis participiorura pcnuria, praeseiitis participio 
ulitur pro pcrfecto , v. c. Caes. 65. admunens pro xaXsuVaf, et 
alibi. In reliquis nota : praecipuum sc. legatum prae reliquis 
legatariis , in quo latet illud vocabulum. Deinde notata summa 
est signo numeri D significata, non Mttxii perscripta {durch das 
Zahlzeichcn ausgedriickt , nicht auageschriehen') , in qua re nunc 
etiam in instruraentis pecuniariis justam cautionem adliibemus 
ob corruptelae vel faisae intcrpretationis periculum. Denique 
minuendam plerique duxere summam , et scribendum quinqua- 
gies et mox quinquaginta , quod non absonuin videtur, quam- 
quam cavcndum est, ne Romunas divitias ex nostra paupertate 
aestimemus. 

Fraetor'] Ex instituto Augusti , ut recte notat Ernest., de 
quo Dio 54, 2. ToTf crQoiTi^yoli; raf Trftvyj^yo^a*; iricoii irpo?sra£fv , «vt 
rpv Sjj/jcoff/ou dlhcaSai ri ayToIj KsXsuffotg. Florales ludos a L. Se* 
jano Praetore editos narrat Dio 53, icj. Plura de liis ludis, IIII. 
Kal. iVIaj. quotannis ceiebrari solitis, v. apud Rosin. Ant. R. 

6, 15. 

eleph. funamhulos\ quos jam iuvenimus Neron. n. 

Aquitaniue — praejuit~\ A. 784- Tiberio V. et L. Aelio Se- 
jano Css., ur statuit Figh. Ann. T. III. p. 559. 

consulatum'] cum L. Cornelio Sulla a. TG^- "~~ Plut. Galb. 3. 
A«j3««5 irflefaffx^''^'?^» ^'''«Tej sk II«X«tiov irfSiJA^s. OrdtiuiriL Con= 



l8G C. SUETONII 

per sex menses ordlnarium gessit. Evenitqiie, iit in 
eo ipse Cn. Domitio, patriNeronis, ipsiSalviusOtho, 
pater Othonis, succecleret, velut praesagiura inse» 
quentis casus , quo medius inter utriusque filios ex- 
stitit Imperator. A Cajo Caesare Gaelulico swbsti- 
tutus, posLridie quam ad legiones venit, soliemni 
forte spectaculo piaudeiiles inhibuit, datatessera, ut 
maniis paenulis continerent. Statimque per castra 
jactatura est, 

JDiscBy miles^ militare, Qalba esf, non Gaetulicus, 
Pari severitate interdixit commeatus peti. Vetera- 
nura ac tironem militem ojjere assiduo corroboravit : 
raalureque barbaris , qui jam in Galliam usque pro- 
ruperant , coercitis , praesenti quoque Cajo talem et 
se et exercitura approbavit, ut inter innuraeras con- 



8ules erant, qui Kal. Jan. magistratuiu auspicantes nomen anno 
dabant. Opponuntur suffecti. 

Cn. Dojnitio\ Cnejum praenomen cum Ernestio e Neron. i, 
et Fastis posui pro Lucio. Otlio in multis vitiose Siluius v. Sjl- 
vius dicitur. 

Gaelulico] Restituit lioc nomen Turneb. Advers. 5» 2. et;24, 
41., quum libri nil nisi corrupta exhibeant. Diximus de Gae- 
iulico ad Calig. 8« et Claud. 9. Galbae imperium in Germania 
memorant Dio 60, 3- ^^ ^' 794- tooti») t^ srsi TotX^«s ^ovX- 
r-i'vt<oj X«TT0i'5 iy.Qiryjas. Plut. 1. C. Xg-ysT«< h's mai ffTfoiTgJ/xaTOf 
tv TtQl-i^»-/ia. nacXuig aQ^at. Tac. H. 1, 49. „ dum vigebat aetas, 
jnilitari laude apud Germanias floruit, " Substitutiim Gaetulico 
a. U. 792. Cajo II. et L. Apronio Css. , censet Pighius A. T. III. 
p. 568, 

data tessera^^ Int. per libellum , ut loquitur Tib. c. 13. 
.Wolf. 

Disce, miles'] Versus, quales le^imus Caes. 51. et go., tam 
parum inetro adstrictos , ut li. etiam 1. non admittenda videatur 
emendatio Dorvillii: Galba, non Gaetuluust , quae ex parte me» 
detur numeris. Antea 5«?^;^. Aurelius Epit. c. 6. : „ Disce mili- 
tare, miles sequ. " 

V eteranum ac tironem] Vanae sunt suspiciones de corruptela 
loci Burmanni et Oudend. Emolliverat totum exercitum Gaetu- 
licus, „efFusae clementiae, modicus severitate" ut Tac. A. 6, 30., 
unde universa medela opus. 

praesenti quoque Cajdl v. Calig. 43. Dio 59, 21. 



G A X. E A. 



187 



tractasque ex omiiibiis provinclis coplas, neque tesll- 
luoniiim^ neque praemia ampliora ulli perciperent: 
ipse maximc insignis , quod carapestrem decursio- 
riem sculo moderatus , etiam ad essediim Imperaloris 
2>er viginti passuum raillia cucurrit. [7] Caede Caji 
jiunciata, multis ad occasionem stimuiantibus, quie- 
tera praetulit. Per hoc gratissimus Claudio, rece- 
ptusque in cohortem amicorum, tantae dignationis 
esthabitus, ut^ quum subita ei valetudo, neque adeo 
gravis, incidisset, dilatus sil expeditionis Britannicae 
dies. Atricam Proconsule biennio obtinuit, extra 
sortem electus ad ordinandam provinciam , et inte- 
stina dissensione et barbarorum tumultu inquietara. 
Ordinavitque magna severitatis ac justitiae cura, et- 
iam iii parvuiis rebus. Militi, qui per expeditionem 
artissiraa annona residuura cibariorura tritici modium 
centum denariis vendidisse arguebatur, vetuit, simul 
otque indigere cibo coejDisset, a quoquam opera ferri: 
et is larae extabuit. At in jurc dicendu, quum de 
proprietale jumenli quaereretur, levibus utrinque ar- 
gumentis et testibus, ideoque difiiciii conjectura veri- 
tatis, ita, decrevit, ut ad lacum, ubi adaquari sole- 
bat, duceretur capite involuto, atque ibidem rcve- 
lato , ejus esset, ad quem sjjonte se a potu recepisset. 
rSl Ob res, et tunc in Africa, et olira in Germania 
gestas, ornamenta triumphalia accepit, et sacerdo- 
tium triplex, inter Quindecimviros sodalesque Titios^ 



ad essedum — cucurrifj v. notata ad Calig. 26. 

expeditionis Britar,n.~\ v. Claud. 17, 

Africainl Tac. H. 1, 49« ■» Pio Consule Afiicam moderate — 
COntiuuit. " Plut. Galb. 3. XiyiT»i — xai Aipu/j; avSuxarcf ^svo- 
/i*svef ffuy eXjyo/f £ir«jvs5^v«i. De forma Proconsule v. notata ad 
Caes. 54- Ad M, Vinicium II. et M. Statiliiun Corvinum (a. U, 
798O pioconsulatum ejus refert Pighius Ann. T. HI. p. 575. 

Quindecimviros] v. ad Caes. 79. De sodalibus Titiis v. Tac, 
A. 1, 54. „ Idem annus novas cerimonias accepit, addito soda» 
Uum Augustalium sacerdotio; ut quondam T. Tatius retinendis 
Sabinorum sacris sodales Titios instituerat" immemor sui, vel 



l88 C. SUETONII 

ilem Augustales, cooptatus : atque ex eo tempore 
prope ad medium JSerouis principatum in secessu 
plurimum vixit; ne ad gestandum quidem unquam 
aJiter iter iugressus , quam ut secum vehiculo proxi«< 
mo decies sestertium in auro efferret , donec in oppi- 
do Fundis moranti Hispania Tarraconensis oblata est. 
Accidilque^ ut, quum provinciam ingressus saciifi- 
caret intra aedem publicam, puero e ministris, acer- 
ram teuenti, capillus repente toto capite canesceret.' 



fllium, ut videtur, auctorera secutus Hist. a, g5. ubi; „ Augu« 
stalium sacerdotiura, \xt Romulus T<^tio regi, ita Caesar Tiberius 
Juliae genti sacravit. " cf. Rosini Ant. Rom. 3, i^. De sodalibus 
Auguslalibus praeter Taciti loc. cit. v. qnae diximus ad Claud. 6- 

ad gestaaduni\ passive, ut Sallust. Jug. 62. ,, quum ipse^flfi 
imperandum Tisidium vocaretur" ubi v. Cortius, cum raagnii 
tamen cautione legendus, quoniam multa exempia more suo attu- 
lit, ad rem nihil facientia, diversique prorsus generis, ut omnia 
primo loco posita usque ad Cic. ep. g, 25., a quo meiiora inci» 
piunt. Ceterum Suetonius non insoientiori dicendi modo in eo 
iititur, quam cum praetervehens passive dicit, id quod saepiua 
facit. V. ind. — Mox aUter addidi, quod codex Ursin. habebat, 
cum Piob. Steph. , Graev., Oudend. , et quod, omisso illo, nisi 
sequi debebat, non quani , ut recte monet Oudend. , et quod se- 
quens iter , cur exciderit ejusdem soni vox, clarissime docet. 
Alii voc. iter ciiciendum censuerunt, ortum existimantes ex ali- 
ter , et ingressus cura Lipsio Misc. cent.illl. ep. II. mutandum in 
egressus. 

vehiculo proximo'] li. e. lecticam, qua gestabatur, proxime 
sequenti , quod non viderunt , qui cum Torrentio ineptissime 
scribendum duxere : e proximo sc. loco, sensus loci prorsu» 
ignari. 

Hispania — oblata est'^ Plut. Galb. 3. sirs/-t(f)Sv) 5' vto Nsew- 

[jiiyi/.oi^ Ttuv xoXjTttiv. snfivtu Cs y.ixi (p-jan Soxolvt* "ffai*) ysyovivat 
rrQOiiTiBst -KiCTiv £uXa(3ji(x{ to yy)^ag. 2'ac. Hiit. 1, ^ty. „ jaui seniot 
citeriorem Hispaniam pari justitia contiimit. •' Adiii llispaniae 
imperium a. U. 8^4*» ^^ patet etiam ex iniiio sequ. cap. ci. Pigh, 
Tom. III. p. 595. 

Acciditque — canesceret'] XipJiil. 64, >• "ralg AipavwTov auVw 

SUCVTI XpOjC^SpWV , -KoXlOiq 6£«l(pVl)C ii^vat , n»/ 0/ aAVrSlf, T>)V tow 
V£«T8gOU «fX*>" "^P^S '"' y^^^i «UTSC /Jl»raffT>J(7£ff^«< , i^v^vaVt 



O A L B A. 1S9 

Nec defaerunl, qul interpretarentur ^ sjgnliicavi re- 
rum mutationem, successurumque juveni senera, lioc 
est, ipsum Neroni. Non mullo post in Cautabriae 
lacum fulmen decidit; repertaeque sunt duodecim 
secures , iiaud ambiguum surarai iuiperii sigimm. 
[9] Per octo annos varie et inaequabiJiter pruvin- 
ciam rexit. Primo accr, veliemens, et in coercen- 
dis quidem delictis vel iramodicus. Nam et nummu- 
lario, non ex fide versanti pecunias, manus ampu- 
tavit, mensaeque ejus afiixit, et tutorem , quod pu- 
piilura, cui substilutus heres erat, veneno necasset, 
cruce allecit: implorantique leges, et civem Roma- 
num se lestificanti, quasi solatio et honore aliquo 
poenam levaturus, mutari, multoque praeter ceteras 
altiorem et dealbatam statui cruce.m jussit. Paulatim 
in desidiam segnitiemque conversus est, ne quid ma- 
teriae praeberet Neroni , et, ut dicere solebat, quod 
netno rationem otii sui reddere cogeretur. Cartiia- 
gine nova conventum agens, tumuJtuari Galiias com- 
perit, Legato Aquitaniae auxilia implorante. Super- 
venerunt et Vindicis iiterae , hortantis , ut liumano 

Ver octo annos^S ab a. U. SM- usque ad 821., annumerato 
niore Rom. anno, quo adiit provinciam , et quo decessit. Etiara 
Flut. Galb.jJ. xn; ^ij. :^v ii5>, aW-^^y^^, irog c-y&oov iAilvo t^v apx^v 
•Xwv, av w 'louvioj OOivht^ ivixvi^ry) Ntpwvi. 

imploranti — testifuanti] cf. Cicer. Verr. 5, 57, 62, 65. al. 

Superuen. et] Inierpunxerunt post implurante , et e codd. re- 
stituerunt et post superu. Oudeiid. et Ern., quum in vulg. legas : 
comperit. Legato Aqiat. auxdia implorante , superv. Vindicis lite- 
rae sequ. P/ut. Galb. 4. kiysra, ^h oiy m\ x^J T>5f *>(p«vouf 
i-Koerici»; y^iiAi*»r« ir^oi aCriv a(pinisS»i xapi tou OClviiKog, 
clg ixi)T& irtanlaixi, /x^jte /a>,vjffai na} y.aritTih sequ. Mox : aAX' 
srruh-^ Aa/XTrpwf tov Tikf/xov £K0»,va5 Ou/vS<5 iyQCf^/» r^ TaA^tx 
■rajfaKCiXO:.; ivahi^cttrSat t^jv iiyiixoviav, Kc,} irct^aa-^uv savriv Iffx». 
e^ cJjfxart i^iToZyr, «(J)aAiiv ralg raXariatf , Uy^a fxv^.tihctg av6e£v 
a'^A«T//iv«v ixo^aatg, dXkag t£ ^Xiiovag oirkieat hv;a,Uivcttg , ^^cZ- 
5>,K8 ^ovk^v rolg (pikotg. Xip/ul. ^3. 25. cCx ^avr^l hs t»,v «pxijv 
^paTTwv B/vSc, TOvTciA/Bav tSv VjpouVov T5V Z:lA^.'k:ov. i^tu- 
^ita Ts Kat s/aTS/p/a -rokifxwv htaT^svovrct . Kai t^^ 'i/3ij?/a5 «eX'''"-*' 
iuua/^h T« ci; A(/Kf«v sxevT* , sig rijv ;y>s/xonav ir^osxit^^iaaTO. Du 



go 



e. SUETONII 



generi assertorem ducemque se accomiJiodaiet. Nec 
diu cunctalus, coiidilionem, partim raetu, partim 
spe, recepit. Nam et mandata Neronis de nece sua 
ad procuratores clam missa deprehenderat; et confir- 
mabatur quum secundissimis auspiciis et ominibus, 
tum virginis lionestae vaticinatione; tanto magis, 
quod eadem illa carmina sacerdos Jovis Cluniae ex 
penetrali, soranio monitus , eruerat, ante ducentos 
annos sirailiter a falidica puella pronunciata. Quo- 
rum carminum sententia erat_, Oriturum quandoque 
ex Hispania Principem dominumque rerum. [10] Igi- 
tur quum quasi manumissioni vacaturus conscendisset 
tribunal, proposilis ante se damuatorum occisorum- 
que a JNerone quam plurimis imaginibus, et adstante 
nobili puero , quem exsulantem e proxiraa Baieari 
insula ob id ipsum acciverat, deploravit temporum 
statum , consalutatusque IMPERATOll , Legatum 
se Senatus ac populi Homani professus est. Dein ju- 
stitio indictOj e plebe quidem provinclae legiones et 
auxilia conscripsit, super exercitum veterem legio- 



bitanti gravissimus inter amicos, ut rem susciperet, auctor fuit 
T. Vinnius , cujus verba vide apud Plutarchum 1. c. 

partim metu , partim spe] Ex more Suetonii metu refer ad : 
■^,Tmm et mandata — deprehejiderat ," spe ad auspicia, omina, 
Taticinia , quae proxime enavrantur. 

CluTuae] Plut. Galb. (t. KoXoDviav » 'Ij3*jpiM^v ■Kokiv , dicit, 
cujus loci aeque ac nostri inimemor fuit CcUar. Geogr. A. 2, 1. 
p. 120. 

quasi manum, vacaturus] Plut. c. 5. sk tovtov ir^oygififieiTC 
fxiv gSvjXwffiv r«Xp«; :^/x£f««y, sv yj recg katx /^iQog ^Xiv$BQii)ffsig 
aTTolwait TO~i; Ssojuevo/f • AcxXtct hs v.a] (pv]//>) -^QOiyiietaohff» irXr;5o? av- 
Sfwxwv -^^eoj^s xgo5u/-twv s-irl tov vsi»tso/o-/xov. euK i(j5S>) ^otv (pa.vi- 
f w; sVi Tou ^-/iiJiOtTo; 7SV0//JV05 , xai votvng «utov oiJ.c,<pMvvtg oivro- 
y.ouTO^» ■K^ogHirov. hs Taur>]v //'c-v s-jSiis ou irpofsSiJaTO t>)v xfoj- 
>)7oei«v- K«TV)7oei)<Ta? hs roZ Nepwvo?, Kori tSv ovvje>)//£V«v ivh^Siv 
■C-k' aiiTov rovg iirtiptxvtaTiTOvg oXc(|)U(5a/xEVOf , u//AoXo7>)ff£v , tTriSwfftiV 
T>5i xoiTQihi ryjv aoivrov irpovoiav, c-'rs K«T(Toip , ovr avronQOtrttiQ, 
<yTe«T>)7o; h's auyr./.i^rov nai o-]i*ou Tw/^a/wv cvc/^a- 
^c/xtvcj. 



C A L B A. 



^9^ 



iiisuuius, duarumque alarum, et cohortiura trium: 
at e priraoribus, prudentiaque et aetate praestantibus, 
vclut instar Stiiatus, ad quos de majore re , quoties 
opusesset, relerretur, instituit. Delegit et equestris 
ordinis juvcnes, qui, raanente auulorura aureorum 
usu, Evocati appellarentur, excubiasque circa cubi- 
culum suum vice militum agerent. Etiam per pro- 
vincias edicta dimisit, auctor singulis universisque 
conspirandisimul, et ut, qua posset quisque opera, 
communem causam juvarent. Per idera fere terapus 
in munilione oppidi, quod sedem bello delegerat, 
reperlus est anulus opere antiquo , sculptura gemmae 
Victoriam cum tropaeo expriraente. Ac subinde 
Alexandriua navis Dertosam appulit, armis onusta, 

legionis umusl Tac. H. i, 6. „ inducta legione Hispana" et 
apud Eund. c. 16. Galba: „Nero, quem longa Caesarum serie 
tumentem, non Vindex cum inermi provincia, aut e^o cum una 
legione, led sua immanitas, sualuxuria, cervicibus publicis de- 
puleresequ. " ubi v. Lips. et Ernest. , qui trium , quae antea ibi 
fuerant, legionum numerum, pacata provincia, ad unam reda- 
ctum, eamque sextam fuisse, ex Hist. 5, 16. docent. 

man. anul. aur. usu] h. e. salro Equitum Rom. fure. 
Evucati^ Dio 45, 12. ro Tuiv'Hoi,ox«TBiv ^ OuonftTesv o-y(7T>j/;t(r, 
euf 'AvmnXVoi.'; iv T<f sX^.yjviVa;, Izi viirauutvot TJjt Cr^OLTUag sx' 
avTYjv (xvStq avtK>.>)5>)(rav , cvofcacsitv , ct 'Avav.A^jTOLf vere eos ap- 
pellat 55, 24. v. de iis Fabric. ad 1. c, et quos ad n. excitavit 
Pitiscus. Singulare iioc sub Galba fuisse militum genus , vetere 
tantum et honorifico nomine insignitum , res docet. 

sculptura] Ita edidi cum Oudend., quamquam optimi codd. 
habent scalptura, ut miJii constarem , postquam iJJam formam 
exliibui Aug. 5o. et Neron. 46. ad qu. 1. v. notata. cf. Oudend. et 
Wolf. ad h. 1. 

Dertosam'] Ita restituit corruptam lectionem Turneb. Advers. 
S4, 41. V. de hac urbe Cellar. 2, i. p. 139. Rem narrat X:phil. 
64,1. K«/ xXoia otAwv /xtCT» *eo5'tp>){>«av vif aUTaj lnf/vaj Taf v)M«- 
e«f (quibus Iniperator desionatus esi) et-^TCfjtixT», fj^y,hi-/o; «vSjcii- 
*wv «yovTOf «VT», TfOim^/xiaBtf. — Ccterum ineptam mutatio- 
nem Bultng. de prod. 1., corrigentis suhinde in sub id, accinente 
Pitisco ad h. J., ]am damnaverunt Diiiier. ad Flor. 2., 10., ubi 
expouitur de usu bujus particulae, et Oudend. ad n. 1. Vide ex- 
emplorum copiam, in indice nostro exJiibitam. 



192 C. S U E T O N I I 

slne gubeniatore, sine iiauta ac vectore ullo : iit n€- 
inini dubium esset, justum piumque , et faventibus 
Diis, bellum suscipi; quum repente ex inopinato 
prope cuncta turbata sunt. Alarura altera caslris 
approplnquantem, poenitentia mutati sacranienli, 
destituere conata est^ aegreque retenla in otficio : et 
servi, quos, a liberto Neronis ad fraudem praepara- 
to.s, muneri acceperat, per angiportum in balineas 
transeuiitem paene intertmerunt , nisi coliortantibus 
invicem, ne occasionem omitterent, interrogatisque, 
de qua occasione loquerentur, expressa cruciatu con- 
fessio esset. [i ij Accessit ad tanta discrimina mors 
.Vindlcis, qua maxime consternatus, destitutoque si- 
milis , non multum afuit^ quin vitae renunciaret. 
Sed supcrvenientibus ab Urbe nunciis, ut occisum 
Neronem, cunctosque in verba sua jurasse, cogno- 
vit; deposita LEGATI, suscepit CAESARIS appel- 
latioufcm. Iterque ingressus est paludatus , ac depen- 



ex inopinato] Male de glossa et pleonaSmo cogitat Ernest. 
Hepetite tempus signilicat, et cx inopinato rem, quae paene cun- 
cta repente turbasset nemini exspectata. 

paene interenicrunt , ni.si'] «r-f^fvjjavTO « v , s'i //») sequ. Injuria 
li. 1. de Latinitaie diciionis dubitant post exempla Caes. 52. et 58* 
ubi vide. cf. exerapla a Casaubono allata. 

77iorj f^indicii^ qui , copiis suis ab exercitu Virginii Ruii ad 
Vesontionem magna strage alHiclis, idque invito duce, se ipsum 
interemit. Xiphil. 65, 34. Flut. 6. qui; OiJi'v5<>of kxvTOv «vsXov- 
rof ir). hi^fjiVQiotq YoiXaTuJv irsaovfft , Oii^XSs kiyog , cv{ povXoyusvwv 
TravTwv iiri v/nv; TOffaurj; tov OJsjpYtviov avmhi^xaSai Tyjv vjyiiJt.ovieiv, 
7) Toiktv iAiTQi^aiK'KQiJ.£v\nv irfo; Nipwv« , tot£ 5>) ita.vr»-K(xai vt^iifio^ci 
yivijj.iV0(; 1"«/.^«? iYp<x\}/£ tw OvsQytviw , iraQixy.aXiuv neivoTr^oiyiiv 
»4«) btOi(pyX(xaasiv ajxoi rv^v vjys/Jioviov it«i tvjv tXsu5£fi«v 'Pw/-ia(Oxs ' 
etvStg h'e fJLST» twv (pikwv slg lioXot;vi'ftv , *ij3>j{i(n>)v irokiv , «vaij^wf»)» 

COig , iV TW IJiiTOtVOilv ■7ti(j) TtJuV 7«Y0V6TWV, »t«< IfoSilv TYjV avvij^y) Kfti 

euvrpotpov «fffacy/xcffUVijv //uXXoVy >) irgaTTSiv t* twv avoiyviotiviv, 

ilSTQl^iV. 

nunciis] Flnl.']. prius libcrtinum quendam Siculum, cui 
postea Marciaiii Iccli nomcn (v. c. i/jO» ^^ duobus dicbus post 
T. Vinnium liacc Galbae nur.cia.sse, natrat. 

Cdtsaris appdl,\ riimiuii Galbam Cu4.ja/-/j «omen; quod gen- 



G A L B A. 



193 



clenle a cerviclbus pugiouc ante pectus • nec prius 
usum togae recuperavit, quam oppressis^ qui uovas 
res mollebanlur, rraeieclo praetorii Nympiiidio Sa- 
biiio_, Romae; in Germania, Fontejo Capitone ; ia 
Africa, Clodio Macro , legatis. [12] Praecesserat 
de eo fatiia saeviliae simul atque avaritiae : quod civi- 
tates Ilispaniarum Galliarumque, quae cunctantius 
sibi accesserunt, gravioribus InJuUis, quasdam fciiaia 
raurorum destructione , punisset j et praepositos pro- 



tilicium usque ad Neronem fuerar, publicum dignitatis et impe- 
rii fecisse, Ernest. jam notavit, cirato Josepk. Ant. Jud 3, 6, a. 
^ui, postquam de Pliaraonibus etPtoltmacis dixit: m«< 0/ 'Pw- 
fxaiiwv auTOstfftreesf , in. yivsri); air' »kkwv yo>j/y<xTiVavrsc ovouarwv, 
I\»i(T(x^ii; n«A.0LVTa4 , T>)f jjys/xoviaf *i(xi ry)<; riix^z T^i wpof ij-yof :'«f 
«'JTOIJ 5SfliVJ)5 , ftAA' C Jx » o/j WTO TWV ■Ka.TS^WV 6>tA>j5>)3-«V , TtUTi/f 
Sir//.tSV0VT2f. 

depencknte — pugionel Xlphil. 64, 3- ct< Ss ^/ijc? 5ii xaV*); 
T^f o6oy £$>)eTaTO, Kai ytfwv v.o.\ aff^ivi); Ta viCpa wv, Kaj' xavu 
iroAi/v YsXwTu cutf)A/(r>iav«. Scilicet verum Iniperatortm ostendere 
se voluerat. 

Nympkidio Sabino'] Tac. Hist. i, 5. „ Miles urbanus — pro- 
nUB ad novas res, scelere insiiper Nympladji Sabini Praefecti, 
imperium sibi moiientis, agitatur. Et NympLidius quidem in 
ipso conatu oppressus sequ." Piurimus de luijus bominis, de 
quo adeundus etiam Tuc. Ann. i5, 72., superbia atqut; donatibus 
est Plutarch. Galb. g. sesju. usnue ad c. 14., quo in ipsis C2stris 
occisum n»rrat. Xjphil. 6^, 2. vel negligentius in excerpendo 
Dione est versatus, vei iniejcidcrunt cnaedam in libris. 

Foniejo Capitons] Tac.ll.x, 7. „Forte eongruerat, ut Clo- 
dii Macii et Fonteji Capitonis caedes nunciarcntiii-. iVIacrum in 
Africa liaud dubie turbaniem , Trebonius Garucianus Procurator 
jussu Galbae; Capitonem in Germania, quum similia eoepr.^ret, 
CorneUus Aqiiinus et Fabius Vaiens, iegaii legionum , luterfe- 
cerant, aniequara jubertntur. " cf. Plut. 15. et Xiph.l. 1. c. — 
Ceterum Otlio in oratione apud Tac. H. i, 37. plures mt-n.orat a 
Galba occisos, Obultronium Sabirmm ct Cornelium Marccllum 
inHispania, Betuum Cliilonem in GalUa , Fontejum Capitonera 
in Germania, Ciodium Macrum in Africa, Cingonium in via, 
Turpilianum in Urbe , Nympiudium in castris, v. etiani ad c. 
proximum. 

avaritiae] De ea v. Reimar. ad Xiphil. 64, 2. 
Tom. 11. J 3 



iq4 c. s u e t o ^^ I I 

curaloresque suppllclo capitls affecisset cum conjugl- 
bus ac liberis^ quodque oblatam a Tarraconensibus 
e vetere teraplo Jovis coronam auream librarum quin- 
decim conflasset, ac tres uncias, quae ponderi de- 
erant, jussisset exigi. Ea tama et confirmata et aucta 
est ut primnm tJrbem introiit. Nam quum classia- 
rios quos Nero ex reraigibus justos milites iecerat, 



praepositos procuratoresque] lili miliiiae praefecti (Tac. IT. 
1 36. Tribunos et Centuriones /.!/•« (r/)o«'/o5 dicit, nos ; OJjicier.-i) j 
procuratores fiscum Principis iii proviuciis curabant. v. ad Claud. 

22. Tac. I, 6. „ Tardum Galbae iter et ciuentum, iutextectis 

Cingonio Varrone , Consule designato (de quo v. etiam tlut, 
Galb. 14.), et Petronio Turpiliano, Consulari. lUe, ut Nymphi- 
dii socius, hic, ut duxNeronis, inauditi atque indefensi, lan- 
quam innocentes, perierant. " ct. Id. c. 37. de quo loco proxime 
mentionem iujeci, ubi occisi a Galba nominantur. 

ublatam — coronarn] Rejicula est, in qua commendanda 
valde laborat Ernest., lectio ablaiam. Non de sacrilegiis ra^inis- 
que Galbae sermo est, sed de avaritia , quae sordidissima appa- 
lebat in conflando atque ad pondus exigendo dono. Oblata est 
corona fortasse in menioriam vaticinii, de quo c. 9., tt tjuod 
Ilispani Priucipem ex patria sua profectum sibi giatulabantur. 
Pondus auiern (nam de lioc etiam quaerunt satis cuiiosi inter- 
pretes) scire poterat Galba vel ex tabula in lemplo suspeuba, quae 
indicem continebat donariorum et ponderum , ut post Dorvil- 
lium censet Ernest. , vel ex literis, quod magis credo , a Tarra- 
conensibus dono adjunctis, ne a perfereniibus frans fieret. 

classiariosl v. Flut. Galb. 15. qui : cvroi V ^ffav , ov; sig h 
Tocyixoc 'Ntfjwv evX>^oyJffag air£(|)»>vs CTQXTiwTag. XipluL. 6^, 3. pa- 
lum accuvaie in exccrpendo Dione versatus esse videtur, uuru 
TOL15 &oeiu$oeouf Tou Nlpwvo; illos dicit, ut monuit jam Pi.eimar. 
ad li. 1. Tac. 11. i, 6. „ Introitus in Urbem , nucnlat:s tut milli- 
bus inermium mililum, infaustus omiue, atque ipsis etiam , qui 
©cciderant, formidolosus. " cf. c. 37. et c. 31. „ Ligtuui classicae 
difhdebatur, infestae ob caedem commilitonum , qaos primo t.ta~ 
tim mtroitu truculaperut Galba. " — Tumuhuarii hi erant mili- 
tcs , quos Nero in extremo discrimine ex nautis reinigibusque 
colic"erat, non confundentli cum justis niilitibus, iViiseni atque 
riaveunae classibus impositis. Praererea ex his ipsis a Nevoue 
xecens couscriptis ma^ua pars, qiuie Piomae rcmanserat, Galbae 
erga Neronianos crutielitatem evasit, (unde Tac. 1, 7. „rcinanerue 
ea le-uone, quam e clas^e Nero conscripserae" ubi siatim pobt cae- 



G A L B A. j, !■ 

redire ad inl.stlnum statum cogeret; recusantes, atque 
insujjer aquibm et si^na pertinacius flagitantes uon 
modo immisso equit6 disjecit, sed decimavit eliam. 
Item Germanorura coJiorlem, a Caesaribus olim ad 
cui^todiam corporis instiUitam, multisque experimen- 
tis fidelissimam, dlssolvit, ac slne ullo commodo re- 
misit in palriam, quasi Cn. Dolabeliae, juxla cwu^ 
hortos tendebat, proniorem. Ilk quo<iue, verene 
an falso, per ludibrium jactabantur, apposita lau- 

dem illam de miUtibus Romae cong-^gatis agit) et simiJ curu 
residais ex casde legicnem clas^.cani efficiebat, guae pL.»tea, p,ae- 
tovianis adjuncia, Otiionis partes amplectebatur, {Tac. \ "^i^ 
iqui {Tuc. i, 87.) „reliquos caesorum ad pontem' IVIilviuin ^'ec 
saevitia Gaibae in custodia habitos, in nuraeros le-ionis compo, 
fiuit, facta ei cetens spe lionoratioris in posterum rniliiiae " t 

Vitellio in Ilispaniam missa dicitnr ab £od 2 T.t „ xy • 

ad Xiphl. 6|, i,., qui plunmas de classiarus difficuitates expediit 
et Oudend. ad n. 1. ^ * 

aqudufu ^jlaguantes-] Plut. 1. c. rors xapivro, a>..^,/3«,^,«, 
eSoci TYiV CT^ariCK'J, ovr e(J)S^var rclf «xavric/v. ojr' axofff'^-5v« 
'Kcc^kax; riv «■Jroxe-roeot. «aV i5oeJ^ovv /Bcj^. cy^i^f.o. r-Z riyuarc 
»c«/ x*?"" «'ToC-.rHff. X,phU. 1. c. .jiiovj iv r-^ a;;rj^ ffre«r..u (?)„. 
X«x5>5va«. quod, maiufestum cst, non ad rci,; b.^v^icovc ibi 
nommatospertinere, sed ad j>ar«5. Xiphilini vd libia;ii trrore 
omissos. 

di.^ecit] Plut. Imuov 6' UTspr.Ss//ivoi;, k«? ^«A/v aV£?v (an 
iXSalv?) y.fi>.sy(Tavrof. «(jv^jjrswf ax^j//a rijv ava^oA^v £:>«< ipaffKovrjf 
^.yav«Krouv nai TapsiVcvro . /xi, (ps/So/vc6vo« ^.-^j. iv/wv bs y.«; .^«5 
/xaxaipjij ffx«ffa//svwv , £-,«*'At;/ff8 ro-^j /irxslf i>(;3aA6rv o-Jtc7'- roA.- 
Pa<r. OTiffr>j &' oJoe;; ixsivwv , aAA' o//.«sv sy.S^f av«r^a»t>ri;, c/ 5» 
•(^suYOvrsj S<sp«e>)ff«y, oJ X?-'Jffrov. oJS' arff/ov -Tro/oCvrsf rrraASx 
Tov o/wvJv , «/f/ivr* &^ia xoAAoC (pcvcu KaJ vs-.<puiv roffouVwv' */'; rijv 
ToA«v. A>W. Koi ^V T« //sv •«•ecJ^ra avspaAtro , ttf k«; ffhg-^.^jvoc 
<T*eJ roJrov- cuf &' cJv. i-K^i^ovro . «AA^ e5oeupotv , i'pr;x£ cq),c: ro 
trTpariu/xa. ko/ c/ /xsv ir«c.axe^/^« «? S7rraK;fX'.'^/o;;f (<ji,i n-meras 
jure uicredibilis videtur Cabaubono ad n. L) ax£5«vov, ol le h»} 
fi.irat ToC ro SsHarsu^gvrsf. 

Germanorem cohortem] v. Aug. 49. et Calig. 53. 

Cn. Bulahellae-\ quem simul cum Othone et Pisone adoptio- 
nem Galbae ambiisse, auctor Plutarch. i^. Ir.pui-juum Galba^ 
dicit Tac. H. j, fiS. et ab Othone custodiae datum , niox Vitellii 
jussu occistun 2, 63. 



iq6 c. suetonii 

liore coena ingemuisse eum; et ordinario quidem dis- 
•ijensatori, breviarium ralionum offerenti, parapsi- 
dem leauminis pro sedulitate ac diligentia porrexisse; 
Cano auttm choraulae, unre placenti, denarlos quin- 
que donasse, prolatos manu sua e peculiaribus locu- 
lis suis. [i 3] Quare adventus ejus non perinde gratus 
fviit; idque proximo spectaculo apparuit. Siquidem 
At-Uanis notissimum canticum exorsis, Vmit iol 
Simiis a villa; cuncti simui spectatores consentiente 
Voce reiiquam partem retulerunt; ac saepius versu 
repetito egerunt. [i^] Majore adeo et favore et au- 
ctoritatt; adeptus est, quam gessit, imperiumj quam- 



parapsideml A\. paropsidem , sueta scribendi dirersitate. 

Caiio — donasse] Plutarch. i6. K«uou «uXvjffavTo; «utw ir«fi 
Itiirvov («neo«/^« S' >)v Kivof s08oki/.£OuVsvow; sV«jvJo-«? k«J «iro- 
Ss^«/xEVO?, SKsXstffsv (xvTvJ y.oi*iffSt)vai to ykwdaoy.Ofxov , h«i Xapii» 
X^vcoxJg riv»g, £Trl5wKS tw K«v(» , (pifTcii, Ik twv iHmv , O-jk Jk twV 
Sj)/xofftwy x«f'^«'^^'*'- ^'P'"^' ^4' 2- tant?iraGalbae avaritiam fuisse 
dicit, W5T£ /xi)&£ Se«XM«5 ''*^'''' °'5 » *^^' opoXcuf x"?'^*^''^"'' 

Atellayiis^ h. e. auctoribus Atellaiiarum, de quibus v. adTiber. 
45. Pro e-vom.yame Beroaldum legebatur <^.vo/\juj, haud dubie e 
vitio. Casaub. excidisse putabat St, silcntii signum apud comi- 
cos, ante venit. 

Venit iol Simus'] In loco corrupto dubiaeque lectionis plu- 
limorum secutus sum auctoritarem , atque w ita dolorern et in- 
dignationem significat, quem usum exempiis comprobaut Burm. 
ad Opid. A. A. 3, 742. Fast. 4, 447., Barth. ad Stat. Theb. 5, 2n. 
et Diakenb. ad Sil. 5, 654. — Jac. Gronov. legere malebat: ve~ 
nit ohe siinus sequ. — Mihi etiam praeplacet, quod post Ant. 
Augustinum commendavit Mureius V- L- '5> ^»- ^^ recepit Ou- 
dendorp., probante VVolfio , ex lectione optimoruni codd. cor- 
nxvta. ve?iitionesimus erutum : P^enit 10 Onesimus a viUa, quoniam 
Onesimus, usitatum villicorum nomen, parci et avari signihca- 
tionem continet. Quamcunque lectionem receperis, sensus est 
facil;s. Referebant ad Galbam, qui in sec u, mox in Hispanica 
miiitia latuerat, saevum et avarum, quod in fabula dictum iue- 
xat de homine rustico etsordido, cum magno stioium dolore iii 
Urbem revertente; unde et voce rctuLerunt spectatores carmcu, tt 
cerunt h. e. histrionis, argiimenlum gcstibus cxprimentis , actio- 
nem (v. Keron. 39. de Dato) imitati suut. 



G A L 15 A. K 



\)l 



quatn multa documenta egregii Principls darct: sed 
uequaquara tani grata eranl, quam iavisa^ quae secus 
fierent. , Regebatur triuin arbilrio, quos una et in- 



multa documenla egr. PrincipiJ] Ad ea perdiicnt suppllcia 
Neronianornm , de quibus v, Ptut. 17. i-Ksy.Tiivi rovq xov>jpou; , tv 
eJf ^» o'HX£7o5, K«i noXuxAs/TOf, na) Ylsrlvoi, xaj Uetr^o^ic;. 
Sk hvifJiOf £>tfOT£«, K«i hi a.yo^ai aCrwv «yc/-tsvwv, ipia, v.«A>)V nvai 
na) Sso(^*X") iroMirJlv. Xiphil. b.}, 3. tov //fcVTCi 'HA<ov, xa) tov N»j- 
jiiffffov , TOV TS naTfo3<ov, ¥.»] T>)v AsuKOjVTav r>)v (()xqfxa^iha , y.al 
iXXoJi rivaq Tuiv st/ toO Ntgwvoj «TriToA.affivTwv, xaT« ts t>)v iro^./v 
icaffav S«Si/.<sv»u5 irspjax^&ijvaj, nai fjisra tovto xoXaffS>)v*i sxiAsuo-e. 
Ka< iitt fjLHv TOUTOJf gxyvsiTO sequ. Ac plura laude digia reieiC 
laudatus jam a Reimaro ad 1. c. Zonarus p. 571. C. tou; ffuxo- 
(J)avT>)ffavTa5 Tiva? a-ri toC Nlpwvof > ^ ■vf/guSo/xapTupjjffavTa; exoXaffs. 
xai 01 SovXoi, ci xaTa Tctv hisxoTMj •Jrja^a.VTSj ti >) £;xovr£j, ai/TCi; 
ty.iivoii siri Ti/-iwf<ac xape65.&>)ffav. xai Tflt ^^>)/4aTa Sa xai Ta XTy|- 
ftaT« , cffoc TivJEf ■ra^a rov Nipwvof £<A>)$)iffav , aTv;T£iTO. tou; 78 
,«v)v ux' sxsivou (l^vyahsv$svrag , wf ^ffij3))X0Ta5 ti J15 a-jTOV , x«tv)- 
"yo-yg, x«i Ta cffra tcuv £x tov paffiAixou ytvov^ a^aysvrw nz to 
TOii Ai/70'jffTOU fnvvffjiilov fxiriY.ofJii<;6 , xa/ T«f ouraiv iixsvaf aT£X«- 

TfcffT>)ff«V. 

trium artiitrio\ Tac. H. 1, 15. ,,Potentia principatus divisa 
inter 2'. Vinium , Consulem , ct Cumslium Laconem , Praetorii 
Praefectum. Nec minor gratia lcelo, Galbae liberto, quem anulis 
donatum, equestri nomine Martianum vocilabant. " XipluL€\y 
2. 01 i^fiXsuSs^oi a'jTov ■Koi.ft.-KoWa s-K-kv)fxfxskovv , Jjqrs x«i £15 fxslvov 
auTa «va(plf£ff5ai. De T. fitnu v. Vinniu v. PLut, Galb. 7. 10. i2. 
ubi: y\v &' '0|Bivvi05 «pyupiou fxtv effj^ariWf xai xap' ovtivovv ■^ttim-j 
(^cupulitatis imm./isae'), svoyf^og hs y.ai TOif Trtoi yvvalaa; «/aa(/Tv)/.i*- 
Civ sequ. et x6. auTO? fxsv ^&3$£i (Galba) , (pSovov 63 x«i fjuffo; 
er/^iv 'Op/vviOf , wf Toif /Jtsv «AXoif «T«ffiv «ve/.cuSsf ov -Ka^fi-y^ujv Tov 
v)Y£'jtova xo( fxfingokiyov , avrog 5a Y.(;<Mfj.ivoq acMriMi , >**' /.«//^aviov 
TiivT» x«i xiirfaffxwv sequ. aliisque locis plurimis. v. etiam ad 
Claud. 32. Brevem vilae liominis Idstoriam dat Tac. H. 1, 4S. — 
De Cornelio Laconij v. Plul. 13. et 2g. Tac. 1, 6. „ Invalidum se- 
nem T. Vinius et Cornehus Laco, alter deteiTimus mortalium, 
alter ignauissimus , odio flagitiorum (Vinii) oneratum , contcmtu 
incertiae (Laconis) deshuebant. " Id. c. 26. ,, Multa erumpentis 
seditionis indicia per conscios oppressa ; quaedam apud Galbae 
aures Praefectus Laco elusit, ignarus militarium animorum, con- 
siliique jquamvis egregii , quod non ipse afferret, inimicus, et 
adversus peritos pervicax. " De assessoribu.^ judiciomm lege 
Ueinecc. Ant. R, 4, 6, 9. — Icdus denique Plut. 7. SiksXoj «v>;? 



198 0. S U E T O N I I 

Ira Palatium habllanlcs ^ iioc unquara non adliaGrcn- 
lcs, paedagogos vulgo vocabaut. Hi erant T. ViniuSj 
legatus ejus in Hlspania, cupiditatis immensae : Cor- 
nellus Laco, ex assessore Praefeclus praelorii, arro- 
gantia socordiaque inlolerabilis : libertus Icelus, pau- 
Jo ante anulls aureis et Marciani cognomiue ornatus, 
ac jam summae equestris gradus candluatus. HIs, di- 
verso vitiorum genere grassantihus, adeo se abuteji- 
dum permisit et tradidit, ut vix sibi ipse constaret: 
iDodo acerbior parciorque, modo remissior ac negli- 
gentior, quam conveniret Principi electo, atque iilud 
aetatis. Quosdam claros ex ulroque ordine viros, 
suspiclone mlnlma, Inauditos condemnavit. Civita- 
tem Romanam raro dedit: jura trium llberorum vix 
imi atcp.ic alteri; ac ne liis quldem , nisi ad certum 



axiXi6Ssi^oi; dicitnr, qui primus Galbae, periisseNeronem, ipsum- 
qiie Imperaiorem clectum , iiunciarit ; quamobrem , ut Id. iiii. 
cap. Tw ftTtXjySifw ^onnTvXiovg t8 y^(ivcoZg s^wks, nai Mapvtjftvof 
OuimeXAo; :]&■/) iiakov/J.ivog tr/i Tijv irgcuTijv iv rol.g oiicskivSiQOig Suva- 
/jt(u. V. jfczc. ij 13. quem locum supra excitavi, et 0.33.6^37. Quod 
autem summae (ita omiies Mss. , primusque Casaub. ex uiio Vi- 
teib. dedit t>ummi^ equestris gradus 11. t. dicitur caiididatus , id 
cum Ernestio aliisque de praefaclura praetorii intelligo , non de 
■prccuratione cum Lipsio ad Tac. 11. 1, 12., ueque universe cum 
Casaub. de principatu inter Equites, cui obstat voc. candidatus, 
cettum aliquem lionorem significans. — De niorte irium pae- 
dasogorum Galbae v. Tac. i, 42. ,.,Tit. inde /^'^mmw invasere. — 
Anie aedem D. Julii jacuit, primo iciu in poplitem , mox ab 
Juiio Caro, lcgiouario milite, utrumque latus transverberatus.*' 
ct c. 46. „Lacu Fraefjclus , tanquam in insulam seponeretur , ab 
evocato , quem ad caedcm ejus Otho pjaemiserat , confossus ; in 
Jtlarcianum Icelum, ut iu libertinum , palam animadvcrsum. " 

Quosdam — cond"mnavit~^ post oppressum Nvmpliidiuro. Plut, 
iS» otrut Taxi Nu/>t(p»bioD KaTacTTpl^^wvTOf, Yotk^ag -KvSofJtivogt v.ocl 
TWV av^^jJLOrSiV «•Jtcl mktJ^ag axoSavilv, oaot /jtv) ht outov ivSvS 
«Tsi^flvsv , sv clg >jv K«/ ¥iiyywviogt 6 rcv klyov y^oi\paig, noii Mi- 
5fi5«T>;j II1VT.A05, j"6oS* nh voiJ.iiJ.wg, ti v.ai Oma/wf , /jO^Ss S>)/-cori- 
Hwc, avjj{>i)>i»i/.'<i VQO v^iazwg »-/i^<xg ol/k tkav^iJ.oig. Iri^ov yoQ j^^E" 
fj(ov.'a; ^'/y]{*^ ir^oga<)i-^ovro xoiVTBg , iT.xttKTii/fJiSVOt ffi/vij.Swj viro rCiv 
iv t^ex^ A,syoA«lvttiv. 

jura trium liberorumj v. fea Claud. 19. 



G- A L B A. 



199 



praefinitumque tempus. Judicibus , sextam decuriam 
adjici precantihus, non modo negavit, sed etinm con- 
cessum a Ciaudio beneficium, ne liierae initioquc 
anni ad judicandum evocarentur, eripuit. [i5] Exi- 
stimabatur etiam senatoria et equestria ofticia bienni 
spatio determinaturus , nec daturus, nisi invitis ac 
recusantibus, Liberalitates Neronis, non plus deci- 



sexlam decuriajn] V. ad Au^. 32' 

concesfium a Claudio henej.'\ v. ad Claud. 23. init. 

senatoria et equestria ojjicia'] Ii. e. naunera , a senatorio et 
equestri crdine aduiinistrari solita , maxLme militaria et provin- 
cialia , ut milii videtur, quoiiiam de invitis ac rccusantihus ser» 
nio. Ad eque^^lria ofRcia niaxime reterendum munus Frocurato- 
rum Caesaris in provinciis , quae, ut Tac. Agric. /\., equeslns no- 
hilitas erat. Picpressurus aateni erat Galba, qui per ambitionem 
vel avaritiam munera expetebant, Tacent omues interpretes de 
loco liaud prorsus expedito. 

Liberal. Neronis'] Plutarch. 16. raf Swpsaf , af Nlpwv a^SwMfi 
ToTf irspJ ffKyjvJjv K«} TakoiteTgav , ivaiTsieSxt ffuvTovwy KsXsy- 
«ra?, irXviv ToC SsnaToi/ fAi^ovf , ilr<x /xjxfi via) y).'iffy_Qa xo/a^d/xcVCf 
(av>)XcuKifTav yacQ ot irAsiffTO* Tuiv AapovTiuv , t(i)'/iuiqot v.a] caTi.(>i/<.o\ 
roiq Pio(f ovSpwTTOi) TCLif -x-pia/xivoi/; irap a-JTuiv >) AapovTaf oTioiiv 
«v£^v)Ta<, Ka< iraj' skeivwv i^i-irQarrs. Tac. 1, 2o. ,,Proxima pecu- 
niae cura, et cuiicta scrutantibus justissimum visum est, inde 
repeti, unde inopiae causa erat. Bis et vicies millies Sestertium 
donationibus Nero etiuderat. AppcUari singulos jussit , decuma 
pavte liberalilatis apud quemque eorum relicta. At illis vix decu- 
iiiae super portiones erant, iisdem erga aliena sumtibus, qiiibus 
sua prodegerant , quum rapacissimo cuique ac perditissirao non 
aori, aut fenus, sed sola instrumenia vitiorum manerent. Exa- 
ctioni triginta Equites Roniani praepositi, novum officii genus, 
et ambitu ac numero onerosum. ubique liasta et sector, et in- 
quieta Urbs auctionibus. Attamen grande gaudium, qiiod tara 
pauperes forent , quibus donasset Nero, quam quibus abstulis- 
set. " Diversitatem numeri Equitum, quos Tacitus triginta, 
Suetonius <7w?«y«c^i«/a exactioui praepositos dicunt,minus mo- 
ror, praesertim quum facilis sit conciliatio , a Casaubono data, 
ut, diliiciliori negotio , triginta prioribus viginti additos liica- 
TOUS. Alia mihi est dubitatio de decimis. Neuipe singulare libe- 
ralitatis genus h. etiam 1. dici, notavi ad Calig. 26. , atque stat 
mihi sementia, quoniam Suetonius, accuratissimus in talibus, 
et plerumqae instriuneiua publica secutus, ita scripsit, uti legi- 



2 00 C. S U E T O N I I 

mis concessis, per quinquaginta fitjuites Roraaiios ea 
condilione revocandas curavit exigendastjut; , ut et, 
si quid scenici aut xystici donatura olira vendidifcsent, 
auferretur eratoribus, quando ilii, absumto prttio, 
solvere nequirent. At contra, nihil non per coniites 
alquc libertos pretio addici , aut donari gratia pa.ssus 
est , vectigalia , immuuitates, poenas iunocentium, 
impunitates noxiorum. Quin etiara, populo Romano 
deposcente supplicium Haloti et Tigellini _, solos ex 
omuibus Neronis emissariis vel maleficeutissimos in- 
coluraes praestitit: atque insuper Halolum procura- 
lione amplissima ornavit. Pro 'J'igeiiino etiam sae- 
■vitiae populum increpuit edicto. [^i6] Per haec pro- 



nius, non: iion plus decima parle conces-^ia. Quod enim Tacitns 
disertc aA^cl-cimis portiunihus et deciina parte liberalilatis loquitur, 
iiouri€ falleie eum pofuit ambiguum in verbis edicti vocabuium? 
Plutarchi to SIkoitov /wfpoj, ut Graeci scrintoris, minus curo. 
Nara si error in Latino , quidni Graeco ? Scio , audaciara esse 
in corrigendo Tacito,, atque crro fortasse. Tamen lepreliendi» 
Guani scrupulum, qui mihi haeiret, tacere maiui. 

addici'] Al. adipisci. lUud optimorum inierpretura judicio 
jure praelatum est. De sequentibus : vecti^alia — ?ioxiorum v, 
notata ad Claud. 2g. 

Ilaloti] De hoc v. ad Claud. 44« 

Tigellini] De Sofoniu Tigellino , Praefecto Piaetorio sub Ne- 
jone, vide Tacituni Ann. 1. i4- €t i5- passim. Uist. i, 72. cf. Lips. 
ad Anu. 14, 51. Schoi. ad Juvenal. 1, 155. Moitem ejus desciibit 
etiam Plutarch. Oth. 2. 

Fro Tig. — edicto\ iXiphil. 64, 3- ''^} ^*J/^'V ^(^sS?* «5'ouyT<, 
Tov T/yeXXIvov v.a.\ akkovg Tiveng twv r-QCTtQOV v^^tffnvTiav d-roSotviivt 
CV^ VTii^S , Taj^a av «■jronT£«'v«5 aUTOUf, ii /uv) SntTvo/ toCt »;T>)Xft» 
<r«v. Causam iiobis aperit iHularch. Galb. 17. skpSaiKS» 'ysvvalof 
^l igellinus) ■jr{'0£rA>)(J)ci.j af^aj3uifft /jLiyikot; tov 'Ojiivviov , nairata- 
que roorte innocentii Teriulliani, pevgit: e l's k»/ voiv)aocg a^iov 
SoivixTev Nifttjv*, x«I "ysvo/xavov toizZtov iyAoiTaknraiv yictt irpoboJf, 
flrsp*))v fxsyoi hii»y,u* toC /.ojosv «xpaKTOv ttvoti iroip' 'C'/3<vvi'c»j , /jtvfh' 
avf /. T/iyruv TO»j hthoiatv. oubsvif yotQ oCth» 5£a/^aT0{ i^aia3it( i'w" 
IJLxiMV iHjfjtoi: t di; tou T/yfeXXivov idsTv «Ta"yo/.c£Vcv , ovhi vAiicot/ji.ivof 
iv irS.ni ifaT(.c<{ Hai (TT«8/o/f a<TOO/u£V05 sxiTvcv , ixiTkv)-/J}y\ itayqeifjt' 
fXatrt Ttv otuTOitQotTC^t,,; , Tf^ikklvov /^gv cu iroXuv iT« /ifafftiSaj (^a- 
CK^vro; XP'^^'"' ' uxo -ipvivcio; voaov h»Tratvti)fjtfjov , {K<ivot$ b'i TOi^otf 



G A L B A. 201 

pe universis ordinibus olfeiisis, vel praecipua flagra- 
bat invidia apud miliLes. Nam quum in verba ejus 
abseniis jurantibus douativum grandius solito jDraepo- 
siLi proiiuuciassent, ueque ralam rem habuiL, et sub- 
inde jactavit, legere .se miutem, noii emere ccn- 
suesse. AL(^ue eo quidem uoniine omues j qui ubi(jue 



te^u. , queniadmoduxxi constituenduni locum puto. 

prope — 6^t7W(Aj Prope edidi , non propere , et cb elegan- 
tiam, quae est in illo modeste addito , quod monuit jam Wolf., 
et c^xxod. univcrsi ordities , ut saepe , esse possunt homiiuw univer- 
8orum ordinum, denique, quod non placet propcre ita dictum 
pro breui , nbi non, tjuid Galba/ecer// cum festinatione et impetu 
aliquo, sed quid ti accideni , signihcatur. lugeniosam conjcctu- 
lam mecuni comraunicavit Ccl. Muiier: per haec probra. Deiude 
fijjensis cum Oudend. et Wollxo (in nota) praetuli vulg. offknsus, 
quoniam hoc Suetonio est i. q. infensus , nunquam inuisus (v. 
ind.). quaniquam usus hujus exempla Casaubonus et Ernestius 
attuleruiit Ciceroniana. — MoKj/agrabaf e Memm. aliisque codd., 
et raore Suetonii cum Burm. atque Ernest. edidi pro Jui^ravit. 
Hoc per iiicuriam in textu reliquit Oudendorp., quum iliud ia 
nota comprobssset, et reposuisse se scripsisset, 

donativuiii — pronunciassent\ Interpres Plutarch. Galb. 2. 
]Nt;ju$>iSt05 "Ea^^ivoi, JJk iira^yoi — iJ.zra.Ttyi\).ijov rv)i; au- 
XJjf, iTTii ra. Nspwvof «■«■l-yvwffTO irixvT«ir«ff< , v.ai d^Ao; v^v «irsCpa- 
cifxivoi iig AtyVTTOv, e-irtias ro crgariMTtiiiiv , wf /j(>)KtT< ■Ka^ivrof^ 
ctkX y)iy) "Ki^iiivyzroi , avTO¥.qcLrcQx l"<i>j3av avxyo^^iZ^yat , v.ai £wp£av 
vxkffyiTO y.xr avSg* Tolf «i/XmcTf «ai arqaryiyi/tclg T^zqay0QiV0{j.i- 
votg bpaXM*5 sirTaKtJXjXiaf ■nvranoaiag , to7; h' fiKTOf ffT^ «Tguo/Kgvo/f 
■s^svTijxoi/T* KOii hiayLoeiag iiri ■^iXiaig, uCov afJtv^yavov vjv avvayaynv 
fXY) vkiiova fxv^tavLig XAKa iraf acj^cvTa Tafftv avS^^iiiToig , wv Ntf wv 
'Kaqkayi. rovro -yap ivSvg fj-iv aTiy/.sr£ ISiptwva , [x&r okiyov hs nat 
Tock^av sequ. Praepositi igitur suut Nymphidiu», Praeiectus 
Praetorio , et reiiqui duces, qui ejus imperium et exemplura se- 
quebaiitur. 

neque ratam — consuessel Plutarch. c. iQ. toO; er^ariatraq, 
T>}v Swpsav fjtvf K0/x<^o/xsvo;;5, iv «^X'^ /J^^sv ik-K^g va^yjyiv , uig , n Kai 
/xJj rcaoZrov , eikk' caov Nsfwv fiSwKiv , airoiwaovrcg. iie&t hi fj^tfxfpo- 
fjiivcvg «Koyffaj, ciij^y)/.i (pMvi)V jjya/xsvt i.i.syak'ji ir^irovJav , iiirwv, 
iliuSivai T/^arakiyfiv ar^arnjjrag , cvy. aycQa^nv , wiofJiivoig toCto 
Ctivov ili>)kQi fuaog Kal ayQiov ■rqog a-jTCV. Xtphil. 64, O' *' ***' "^il 
>)X(M:a Tjj T8 veff«> intv.u'/)v.ii , akka r>j bmvclix ;;K/xa^£v, ovh yj:;iov 
Tov aoTOKfaTOfa avayKai^c/jisvov ri •KCiiiy. afjiikii Ka/ to7j Ssfi/^cfo<j 



202 C.SUETONII 

erantj exacerbavit. Ceterum praetorlanos etiam me- 
tu et iiidlgnilale commovit, rt'moveris snblndn ple- 
rosque_, ut husp^-ctos, et JSymp]iidii socios. Sed ma- 
xime irtmcbat sup^rioris Germaniae exercitus, Irau- 
dari se praeiniis navatae adversus Gallos et Vindicera 
operae. Ergo primi obsequium rumpere ausl , Ka- 
leiidls Januariis adigi sacramento, nisi iu nomenSena- 
tus, recusarunt: stalimtjue legalionem ad praetoria- 



mrovtTi j(p>)/jc«ra ovn s5u»»i8, »ta< stj)i) ye on' tioiTaXeytiv ffr^aTjcu- 
rotg , dkk ciivi «'yopot^siv 8(w;5«. cl.Tcfc. Ilist. i, 5. ,, MilfK urba- 
nus, loiigo Caesaium saciamento imbutus, et ad destitueudum 
Weionem arte magis et impulsu, quam suo ingenio, traductus, 
postquam neque dari donativum, sub nomine Galbae promissum, 
neque magnis meiitis ac praemiis eundem in pace, quarn in beilo, 
locuni , praeventaraque gratiam intelligit apud Principem , a le- 
eiouibus tactiim ; pronus ad novas res sequ. — Accessit Galbae 
vox , pro Republica honesta , ipsi anceps , le^i a se militem , noiz 
emi. " 

Nymphidii socic!i\ v. supra ad c. n. et I2. Plerosque est i. q. 
multos, ut assolet. v. ad Caes. 83- ^t ind. 

^uper. Germaniae exercitus\ Plut. c. iS- ro /jiev h 'Pwyuy to- 
(f)Xov Y^v ifi Kiv>j/xa , nai T/5 <xthw; afxx xpsf irx^ovra, rov TaApav a/x- 
pXuTJ^ra v.a\ fji.sKkv)<7iv iv&Trolii rwv vsuurspiff/xwv , naj to fj))hifxiav 
«Jpyjjv ifji.((>avyj fj.iragiokyjz OQiffSai , avvgarakXs -Aat ffi/vsvtpVTrev dfxuti' 
'ysiv^jf TV)v hvgfj.iVii<xv ai/Toiy. c( hs xpciTsgov uiro OvtQyiviuj ytvofxt' 
vot , rirt &' ovra? wxo «J^Aanvtw irspi I'tp/jiavj'«v, fAiyiXwv fxiv d^tovv- 
TSff auTCjf hta. rv^v fxdyj)v , vjv ifj.ay^effavro irpsf Ouiv5<K«, fi^htvog 
Ss rvyya'^0'^'^^^ i «xafjvj-ydfi^TOi ToTf aqy^ovaiv >jffav sequ. Xiphd. 
C4, 4. 01 tv rait; YiQfAaviati; argariwrat, ovg ilx^ PoCCpoj, /xvjSs/xiau 
tviQyiaioiV vKo rov I'«Xpa supa/^evo/, sirl irktiov t(f)Xsyf^y)vav. rov 
is hil rtXovg t>){ iTriSvfjiiai; a(piLv a/aapTovrij iiri rov '(-"ou^ou, S'^*)" 
Touv «'JTJJV £({> STiQOv rivog «iroTX>)f wffaj. v.at «xc/jjffav rovro. ■jr^offr>)" 
euftivoi yaQ Avkov B(t*XX«ov t>5{ MaTi» FsQfiaviag aQy^ovr* , «t«vs- 
CTjjffav. Maxime v. Tac. j, 8, Q. et i3. 

Krt7. Ja7i. — recusarunt'] Tac. \, i2. ,, Paucis post Kal. Ja- 
nuarias diebus Pompeji Propinqui, Procuiatoris , e Eelgica lite- 
xae afferuntur : superioris Gernuiniae le^iones, rupta sacramenti 
reverenlia, Imperatorem alium Jla^itare, et Senatui ac Pop. Rom. 
arhitrium eligendi perrntttere ; quo seditio mollius acciperetur. " 
cf. Id. c. 50. sequ. , maxime c. 55. Pluf. c. 25. sediiiouis praetex- 
tum iis fi:i se narrat ; Ovi(>yiviov t£ 'v^ouli^ov «TrE^i^/MMSyov «r//xu»f, 
KRi r«X«Twv TOUf woX8//>jff«VT«j «yToij Swfswv Ty73t«vovraj , cffo* 



G A L B A. Q03 

nos cnm mandalis rlestinaverunt , displicere Impera- 
torem iii IJispania factum: eligerent ipsi^ quem 
cuncti exercitus coniproharent. [17] Quod lU nun- 
ciatura fest, despectui esse non lam seneclam suam, 
quam orbitalem ratus, Pisonem Frugi Licinianum, 
iioliilem egregiuraque juvenem , ac sibi olim pro!}alis-« 
simum, testamentoque semper in bona et nomen asci- 
tum, repente e media salulantium turba apprehendit* 



?£ /jtvj •jrpe?*5£VT0 0-Jfv5</t(, xoXok^c/xIvol'?, ^ //ovop tov FaXpav yiqiV 
iihivixi , y.cu Tif^av TtSvjjxoT» xa/ yiQOiififj hvjf^oaiQig iva-y (ffyuoT;, wf 
Vir' gw£(vou yujfxoctujv iirchihfiy/xivov aCronQoiTQQOt. IDeiiide peigit: 
TOioUTwv avaipavSov /iSjj Xiywv iv nZ ffTpaTOTsSw 'KS^iifi^ofxiviMV , It- 
>jk2sv yj vovfjiyjvt» tou irpcuTou fx7)vbg, >jy liaXavOa; lavouap/aj m«- 
Aovffj ' ToS &£ <IJXaM-/iou (Ilordecmium Flacrum dicit, de quo v. Tac. 
c g.) e\)va.yoky(ivrog AMToijg gxi tov o^kov , ov bBo^ iariv ofxvdnv ij-»rsp 
Tov «jTOnpaTOfiOf, Ta^ /xav £(X(5vaf toC raX|3a T^OfsASovTaf «vsTps-^^av 
naJ xaT«ffiraff«v • «-jTot 5 c/xoffaVTEf uirsg ffy-yKAviTOu Jt«i 
5>)/aou *Fw/ji««wv 5<£Xu5>jff«v. seqii. 

Imper. in Hispania factum^ Apud Plutarcfium I. c. umis ex 
militibus, ut Vitellium , tcv t>)5 sTspaf rfif/xavt«5 ijy&unicvov, Im- 
peratorem dicant, suadet liisce verbis ; (f)jja , toutov sk6;xivot , Sst- 
:;w/x£v a>5pioT0(5 iraff^v, ixg 'I(3/)fwv Ka/ Auff(Tavwv afjiiivovg iffUiV 
avToy.^iroQoc txi^ilffSat. Quem cum inferioris Germaniae legiones 
clegisecnt, iv£-jg KaJ ro /jt8T« ^XaxKoy ffTp«T£u/x« toCij KaXou; sksi- 
yovg K«( Sij/^OK^aToiouf iig ffU7KA.vjTov c^iKO-jf (xCpavTaf, (w/aoff«v Ou(- 
T£XA(t;j Tw «ijroKpaTOf/ iro<>)ff£(V to xpofTaffffo/vt£vcv. 

despectui esse — ratus'] Plut. C. 19. <f)op>iSs/5, wf /x^ /xovov 
S;« TO Y^P"?» «^^« X*' 5'« T>;u (ixa(5/avj K«Ta(P(50VoJ/vttvof , s^ov- 
AsiiaTO vauhoi SiaSoti twv airiCpavxv rtvct vtaviffnov, Ka< 5(«5oyov «xo- 
SaT^a/ T^f "C'X*55' Adspirabant ad eundem honorem , amicis Gal« 
bae vel liuic , vel illi faventibus, praeter Pisonem Otho et Dola- 
bella. v. Plut. 19. et 25. I^ac. 1, 13. 

Pisonem Pruoi] De genere Pisonis v. Lips. et Ern. ad Tac. 
J, 14., Reimar. ad Xip/nl. 6^^ 5. De ejiis moribus Tac. 1. c. 
jjPiso, M. Crasso et Scribonia genitus , nobilis utrimque, vultu 
habituque moris antiqui , et aestimatione recta severus, deterius 
interpretantibus tristior habebatur. ea pars morum ejus, quo 
suspcctior sollicitis, adoptanti placebat. " Plut. c. 23. veav/av 
dicit sv T>7 irfo; iraffav af«T>)v iv\pv7oc to Hoff//*ov K«i «■JffTijpov a/*- 

^aV£ffT«T« ej^0VT«, Xiphil. 1. C^ Vi:«V<ffKCV iUySVyj , gT/£iK>} , <i>gO' 

vii*ov. 



204 C. SUETONII 

filiumque appellans , perduxit in castra, ac pro cori'» 
cione adoptavit; ne tunc quirlem donativi ulla men- 
tioue iacta. Quo fuciliortm occasionera M. Sulvio 
Oihoni praebuit perficieudi conata, intra sextum ad- 
optiouis diem. [»'^] Magna et assidua monstra jam 
inde a principio exitum ei , qualis evenit, portende- 
rani. Quum per omne iter dextra sinistraque oppi- 
datim victimae caederentur, taurus, st curis ictu con- 
sternatus, ruplo vinculo essedum ejus invasit, elatis- 
que jjedibus totum cruore perfudit 5 ac descendenteni 
speculator impulsu turbae lancea prope vulneravit, 
Urbem quoque , et deinde Palatium ingressum exce- 
pit terrae treraor_, et assimilis quidam mugitui sonus, 
Secuta sunt aliquanto manifestiora et tristiora. Mo- 
nile, margaritis gem.misque consertum, ad ornandam 



repente — adoptavit\ T?lut. 1. C. «(Cvgs //ijBsv Tpoanrwv /jt£Tg- 
iTE/wivpaTo riiiffwv* — v.»\ >t(XTs|3«/v€v fc<f To crf^a.rbit^dv , iviilvov axo" 
Ssi^wv fi(xia*Q(x K«/ hiihoxov. cf. Tac. 14 — jg. ubi : „ Apud fre- 
quentem militum concionem, Imperatoria brevitate, adoptari a 
sePisonem, more D. Augusti et exemplo militari, quo vir vi- 
xum legeret, pronunciat. " 

■fie tiinc qu. — facta'^ Plut. C. c. -^v &£ vtai t« toiv ffTpaTtWTW!* 
yirouXa v.oti eiAvSqiM-Kx , fJivf<>'<: Tcra 5wp£a; auroT; ho3H<7V)i. 

intra se.vium adopt. dttni} Adoptatus est Piso IIII. Id. Jan. 
{Tac. I, i8-) s. die 10. Januar. , Gaiba interfectus XVIH. Kal. 
Febr. (Tac. c. 27.) s. die i5. Januar. , ut adeo more Romano ad- 
optionis et caedis dies annuraerentur. Quod Casaubonus, Plu- 
tarclium aliter numerare et quartuin diem appellare , dicit , in eo 
errat, festinantius lecto Plutarcho. Is cnim , facilius* milites a 
conimatis ad seditionem llecii potuisse, narrat, /Ibjj ffa^pouj ovraj 
nw/ Sao//£VODf irfo(paCSJw;j additque : oJ ^ap y)'j ij/xefwv Teffffa- 
^wv sfYOV » vyioiivovTOS cr(j<xToirsiov , fAiTocaryjffen -roiffiv (quod 
vel referendum ad auctores seditionis, vel legendum irotffSiv, ut 
HOS : gan2.er vier Tage , vel TravTaj) , offai /waT«$y t^? £«$- 
-jroivjffsw? SYluovTe KaJ tv\c, <: <pa yv^ g. sktvj y » ^ *"?)" 
paSvjCxv, i)v (x-youffj 'P«/-caIot xpo &svtaoKTu) KaAavSwv $£vpovapiwv. 
Diheite igitur sexto die inteilectum, et qualuor dies inier adoptio- 
nem et caedem interjectos tuisse, accuratissime dicit. Ceterum 
cf. Oth. 6. et ibi r.ot. 

manifestivra'] Ita Memm. aliique. VuJg. majora. Alii in- 
juiia o(ui»erunt verba : et tnntiora. 



G A L B A. 205 

Fortuuam suam Tusculanam , ex omni gaza secreve- 
rat; id repenle , quasi augustiore dignius loco , Ca- 
pltolinac Veneri dcdicavit: ac proxima nocte somnia- 
vit speciem Fortunae querentis, fraudatam se dono 
deslinato, minantisque, erepturam et ipsam , quae 
dedisset. Quumque exterritus, luce prima ad ex- 
piaudum somuium, praemissis, qui rem diviuam ap- 
pararent , Tusculum excucurrisset, nihil invenit 
praeler tepidam in ara faviJlam, atratumque juxta 
senem iu catiuo vitreo thus tenentem , et iri calice 
fictiii merum. Observatum etiam est, Kalendis Ja- 
nuariis sacrificanti coronam de capite excidisse: au- 
spicanti pullos avolasse: adoptionis die, neque miJi- 
tes allocuturo castrensem seJJam de more positam 
pro tribunali , obJitis ministris, et in Senatu curu- 
lem perverse coliocalam. [19] Prius vero, quam 
occideretur, sacrificantem mane haruspex identidem 
mouuit, caveret periculum: non longe percussores 



FoTtunam suam Tusc.^^ v. supra c. 4> Mox voc. repente du» 
binm videbatur Mxillero, conjicienti: rei poenitetis vel re re- 
putata. 

GfoZaws.-] i. e. aufugisse. Ita Meiniii. et optimus quisque co- 
dicum. Al. evolasse , quod tenieie defendit Burm. Euclare enim 
est in altum volare , in quo nnllum prodi^ium. — Ceterum de 
adoptionis die Tac. c. i^. », Quartum Idus Januar., foedum imbri- 
bus diem, tonitrua et fulgura et coelestes minae ultra solitum 
turbaverant. Observatum id antiquitus comitiis dirimendis noti 
tejTuit Galbam , quo minus in castra pergeret, contemtorem ta- 
lium, ut fortuitorum, seu, quae fato manent, quamvis signi- 
ficata, non vitantur. " Etiam Plut. c. 23. «pjw/^s^eu Ss ri /^sv 
y.iyitv iv Tw er^XTOiTii-M , zac h' oiyayiviiiHitV , TCffaiTanif £/3psvT>)ff8 
jt«; xaTjjc-T^av^s , y.txl TocoZrog ly.Soo; na) ^e^po? i^fx^vS-^ it; to 
CTfaToxtocv -/ta/ t>)v iroA<v , wg xaTaSijAov tivat /xif Tf ojie/utcvov, /;t>)^* 
t-Kcitvoiv TO hati^dviov ytvcjJtsvDfV cux sx' iyecStZ Ttjv flgiroi/jff.v. 

sacnfcanteni — monuit^ Tac. c. liy. „ XVIII. Kal. Februar. 
sacrificanii pro aede Apollinis Galbae liaruspex Umbricius tristia 
exta et instanies insidias ac domesticum hostem praedicit; audiente 
Otiione (nam proximus adstiterat) idque ut laetum e contrario, 
et &UIS cogltationibus prosperiim interpretante. " Plutarch. c. 24. 
«njivj; (i^/xif « , sexta sc. post adoptionem) Jw^fv rJ5vf //sy r«?.- 



2o6 C^ SUETONII 

abesse. Haud mulLo post cognosclt, teneri caslra ab 
Otboue: ac pleilsque, ut eodeni quamprimum per- 
geret^ suadeulibus, (posse enim auctoritate et prae- 
sentia praevalere,) nibil amplius , quam continere se, 
statuit, et legionariorum iirmare praesidiis, qui mul- 
tilariara diverseque teudebaut. Loricam tamen in- 
duit linteam, quamquam haud dissiraulans , pariim 
odvcrsus tot mucrones profuluram. Sed extractus 
rumoribus lalsisj quos conspirati^ ut eum iu publi- 



Baq sSviv sv na>.«Tj'w , 'rSv (|)iX«v vocQovrwV o Ss B6t>)i;, '0/xPff- 
3W0C, a i^a riZ ka^th slg roi; X«'e«« "'^ ItQilov r« eiekiyxvoc, v.*i 
tr^oiihwv, ov hi' «;vjv//'iv, «XX' uvriyi^vs i*{)>) o-j)//£m /viEY*X>jf t<x(5«- 
■X^q, x«J /jtSTi hikov x/vSdvov SKHs(paA^5 S7rm8i>tvov tw afJTOKe«Tcef. 
^ovovcvx' '■o>' *CScov« Tou S&ov X"e' X>)-irTOV -T«e«5i&ovTO«. x«e>)^w 
.Yi^ oxiffSiv TouTeXpa, jt«/ TreojsTxs toIj XEYo/xlvoig Kai 5EiKVV//6- 
vcii UTO rov '0/Ji^p<Ktoi;. cf. Otli. 6. 

Ilaud mu loj'0-'] Flut. c. 25. ttq Ss to IlaXftT/ov EuSij «t>)7- 
.ysX>) Tcp r«Xp« (Ta Tr(5«TT0//sv«) , ■^(XQOvroi &ri rov ^^irov , k«« twv 
lepujv sv X*?'''''' cvTwv, wiTS k«i TCLif -ravu ir^o? Tot TomtJT* Si/5ir£t- 
£015 K«i «Ysvvujf ex«VTaf SKirX>)TTSffSa< k«< S«u//«^£iv to Sfiov. Tac. 
c. aa. „ Iguarus iutexira Gaiba et saciis intentus , fatigabat alieni 
jam iirpeui Deos, quum affeitur rumor, rapi in caslra , incer- 
tum queni Senatorem, mox, Othonem esse , qui raperetur ; simul 
ex tota Urbe, ut quisque obvius fuerat, alii formidinem augen- 
tes, quidam niiaora vero, ne tum quidem obliti adulationis 

sequ. *' 

plerisque — suadentibus'] Tac. c. 52. „Galbam duae sententiae 
distinebant. T. Vinius, manendum intra domum, opponenda ser~ 
vitia, finnandos aditus, non eundum ad iratos , censebat. — Fe- 
stinandum ceteris videbatur, antequam cresceret invalida adhuc 
coiijuraiio paucorum. — Ilepu.gnantem huic sententiae Vmium 
Laco minaciter invasit, stimulante Icelo, privati odii pertinacia, 
in publicum exitium. Nec diutius Galba cunctatus, speciosiora 
suadentibus accessit. Praemissus tamen iu castra Piso sequ. " cf. 

riut. c. 26. 

Lvricam — lintcam] Tac. c. 35. Galbam, sumto thorace , sella 
levalum, Gt Plutarch. quoque c. 27. T£Swe«K(a-//fevov dicunt. De 
lintea lorica v. Torrent. ct Casaub. ad h. 1., et quos citavit Pi- 

tiscus. 

rumorihus fixlsi(f\ Tac. c. 5/,. ,,Vix dum egresso Pisone, oc- 
cisum in castris Othonem, v.-igus primum et inccnus rumor; 
inox, ut in maguis jjieudaciis, interfuisse se quidaiu et vidisse. 



G A L U A. 20 7 

cum elicerent, de industria dissiparant, paucis te- 
mere afiiiinanlibus j transactum neg(<tium, oppressos 
qui tumultuarentur, advenire frequentes ceteros gra- 
tulabundos, et in omne obsequium paratos ; his ut 
occurreret, prodiit tanta fiducia, ut militi cuidam, 
occisum a se Othonem gJorianti, Quo auctore? re- 
sponderlt: atque in Forum usque processit. Ibi equi- 
tes , quibus mandata caedes erat, quum per publi- 
cum, diraota paganorum turba, equos adegisseut, 
viso procul eo, parumper restilerunt: dein rursura 
incitati, desertum a suis contrucidarunt. [20] Sunt, 



affirmabant, ciedula fama inter gaudentes et incurlosos. Multi 
arbitrabantur , compositum auctumque rumorem, jnixtis jam Otho- 
nianis , qui ad evocandum Galbam laeta falso vulgaverint. " 

Quo auctore? respondf.rit\ Tac. c. 35. „ Obvius in Palatio 
Julius Atticus, speculator, cruentum gladium ostentans, occi- 
sum a se Otlionem, exclamavit; et Galba, Commilito, inquit, 
quisjussit? insigni animo ad coercendam militarem licentiam, 
minantibus intrepidus, adversus blandientes incorniptus. " Plut. 
26. 'louXiov 'AttUiov hominem dicit, t»v ov-a «ff^ji/wv iv to7j Ioqv 
CpoQoi^ aTQ«Tsvoi^ivov. Xip/iil. 64, 6. aTQ»TtujT>)i ri(. Verba Gal- 
bae riut. ita eliert; T/? as ivisXivas; XiphiLnns: K«J t/j «toi toSto 
^ iroi^(T«£ entXfiDffsv; Idem ; iuVof Se I5 to -K «xi t w A 10 v, cif jt«? 
5u<Twv, we/x))(Te- M«i «Jtw £V f*£ayj TJj 'Pw/ua/wv «70^« 
«iravT>jo-«vT£5 IvKiiq k«i irs^o/ , svt«C5« — MaT£Ko\{/«v. Ita etiam 
Plutarch. sij.^ai stg to (po^siov Jho/x/^sto , tw ts Ai: (Capitolino) 
^Sffai jt«i (J)«v>jv«i Tolf iroX/T«i; Po'jA6/x£vo5. t//p«Xovro? J>* tl g T^y 
ayoQiv sequ. Scilicet petens ex Palatio Capitolium , in ipsa 
via in medio Foro oppressus est. cf, Tac. 39. et /,0. et quos Rei- 
marus ad Xipkil. citayit. 

equites'] Tac. c. 40. „ Milites Romani — disjecta plebe, pro- 
culcato Senatu, truces armis, rapidis equis, Forum irrumpunt 
sequ. " cf. Plut. 1. c. Depa^anis, qui opponuntur miUtibus, v, ad 
Aug. 27. 

desertum a suis coTitruc.'] Plut. c. c, unum Sempronium In~ 
distrum, (uti nomen vitiose legitur) et Xiphil. 64, 6. Sempr. Den- 
si/m, Centurionem, dum posset, defendisse eum narrant. Taci- 
tus, cui major fidcs, c, /j3. hunc Densum Pisoni eftugium forti 
defensione dedisse dicit. v. interpr. ad Tac. Idcm c. 41. „ Da 
percussore non satis constat. quidam Terentium Evocatum , alii 
Lccanium, crebrior fama tradidit Camurium, XV- legionis mi- 



208 C. SUETONII 

qui tradant, ad primum tumultum prociamasse eum," 
Quid agitis , commillcones'? ego vester smn, ei voa 
mei ; donativum etiam poliicitura. Plures autera 
prodideruiit, obtulisse uflro jugulum , et, ut lioc 
.agerejitf ac ferircnt ^ quando ita videretur , horta- 
tufu. lllud mirum admodum fuerit, neque praesen- 
tium quemquam opem Impcratori ferrc couatum; et 
omnes, qui arcesserentur, sprevisse nuncium, exce- 
pta Germanicianorum vexillatione. Hi, ob recens 

litem , impresso gladio jugulum ejus liausisse. '* cf. Flutarch. 
c 27. 

proclamasse euTn] Tac. c. ^r, „Extremam ejus vocem, ut 
cmque odium aut admirado fuit, varie prodidere. Alii, suppli- 
citer interrogabse, quid ntali meruisset ? paucos dies exsoluendo 
donativo deprecatum; plures, obtulisse ultro percussoribus jugu- 
lum, agerent ac fcrirent , si ita e Rep. videretur. Non interfiiit 
occidentium , quid diceret. " Etiam Plutarch. c. 27. bs rv^v 
<TCpa7>)V 7rpoTSj'v«5* A(>aTe, £?xgv , ti rovra rcy 5v)^U) 'Pw/ixaiwv a/asr- 
vcv iaru Xiphil. 64, 6. e //ev ovTWf «novrjffSsij s; «otov tov &j(p^ov, 
6V ty ICpepETO, Mai 'jrpoxu\}/a5 Iz, «Jtou, £Tpcu5j) , Tour» yuovov sjttwv * 
K«? r/ Kaxov ivak-^cix ; De vcrbis ut tioc agerent v. dicta ad 

Caiig. 53. 

fuerit] v. Caes. 63. et Neron. 39. , ne quis cum Boxhorn. sua- 
deaty«//* 

neque praesentium — conatum'] Hoc conflrroat Taciti narta- 
tionem, Sempronium Densum Pisoni, non Galbae opem tulisse, 
contra Flutarchum et Xiplulinuni. v. ad cap. super. fin. 

Germanicianurum'] Ita euidi cumBipontiais et Wolfio ; idem 
suaserat Oudend., coll. Tiber. 25. Othon. 8. Vesp. 6., quamquam 
cum Memm. aliisque codd. edidit Germaniciorum. Damnandae 
sunt lectiones Gennanicorum et Germanorum. Non euim Germa~ 
nicos eos dicit Tacitus loco raox citando , ut Torrent. dicit ad n. 
1., sed Germanica vexilla, in quo magnum csi discrimen, ut n. 1. 
ferri etiam posset ; Germanica vexillatione , ni»i in Tacito etiam 
legendum Gcrmanicia. Erant enim non magis Germani lu vcxil- 
larii, quam Illyri, qui lUyrici exercitus electi a Tacito dicuntur. 
Locus est llist. i, 31. ubi de variis copiis Romanis auctor , PiO- 
mae illo tempore , quo seditio exstitit contra Galbani, congrega- 
tis, de nosiris autcm ita exponit; „Germanica vexdla diu nuia- 
vere, invaliais adhuc coiporibus et placatis animis, fj[uod cus , a 
Nerv?io ylUxundriam praeinissvi; , aique indi rursus lun^a naviga- 
iime angros, impensiure cura Guioa refovehut. '_' De vexiUatione 



G A L B A. 



209 



meritum , quod se aegios et invalidos magno opere 
fovissetj in auxilium advolaveruut: sed sevius, iti- 
nere devio per ignorantiam locorum retardali. Ju^u- 
latus est ad lacum Curtii , ac relictus ita uti erat, 
doneo gregarius miles, a frumentulione redien& , ab- 
jecto onere caput ei amputavit. Ei quoniam capillo 
prae calvitie arripere non poterat, in grernium ab- 
didit: mox , inserto per os pojlice, ad Otiioiiem de- 
lulit. llle lixis calouibusque donavit: qui hasta suf- 
fixum, non sine ludibrio circum castra portarunt, 
acclamantes ideutidem , Gatba cupide fruaris aetate 
tua; maxime irritati ad talem jocorum petulantiam, 



V. Scheller. in Lexico , ubi et ipse Garmanicianorum exliibet, in eo 
tanieu errat, quod auxilia, Germanoruni puto, inteliigit, 

ad lacum Curtii] Tac. c. 41. „ Juxta Curtii lacum , trepi- 
datione fereJitium Galba projectus e sella ac provolutus est." 
Tlut, c. 27. Tov Ss raXpav, axoxAivSiVTOf toC (JJo^s/ou ■Kzqi tov 
KeueTiou *ia(A.ou/usvow Aanicov , «MMuAiai^svTa Tt5w(i«n<ff/aivov fiTvirTOV 
eiriSpa/xowrgf. Ita etiam Victor Caes. 6. et Epit. 6. cf. Keiruai. ad 
Xijxiil. 64, 6. De lacu Curlii v. ad Aug. 67. 

donec ^regarius — amputavit] Plut. c. 27. «irsffipajg S' «urov, 
•vji ol frXtlffToi ksyovat , Ka/xoue-iOf T15 sx tou xsvrsxaiSsxaTou rav- 
/4«To;. svioi hs TsptvT/ov, ei h' 'AQHiihtov laroqoZaiv , ci b's <Pdf)tov 
^^apouAoV ov Kfti <p«ffiv airoxo-^^oivTa t^v Ke$«A^v , ko//i<^6jv tw /ua- 
*iw (TuA.>i.«3ovTa , htk t^v •4/iXori)Ta Sufxsp/Aijirrov ouffav. N. 1. Er- 
nest, daronat ut spurium : prae calvitie, quod etiarn abcst a Mem- 
miano, Oudend. capilLu. Taxat hanc crisin IFalther. Observ. 
p. 28. 

hasta svffixum'] Tac. H. i, 41. „ Ceteri crura brachiaque, 
nam pectus tegebatur, foede laniavere; pleraque vulnera feritate 
et saevitia trunco jam corpori adjecta, " c. 49. „ caput per lixas 
calonesque suffixum laceraturaque. " Xiphil. 1. c, Y.au t« ts IWat 

TW (TU/i**TI «UTOU fXu/xijVaVTO , K«/ T>)V ilt(pixXi}V «fxOKC-^-aVTSJ ttsq} 

xovrov 6vsx£zg«v, Flularck. 1. c. de Fabio Fabulo pergit : gVaiT* 
Tuiv (7uv «'Jrtv KpuVrsfV ouk scuvtwv , aXA' ««(pav^ 7ra<T< TOitrv t>)v «v- 
S{iaya.5<«v, Tigxirsip^vr* ■jrsfi Ao7X>;*' »**' «vaxijXavra Tfiff^Orou 
weeswxov, a.qyovvht; ts KOff/x/ou , K«i aex^C^w?» >*«' uxarou , t^fo/aij» 
yoiqiiv , wjrsp a/paK^ai, •jroXXavi/j f/£TaffT^£$c//£i(OV , Y.txi KeaSajvov- 
ra Tvjv Xc-yX')''' o^iH^otri Karaf ^so/jiav>)v. 

c«/?jde — aetate tua\ Memm. Cupido , ut Galbae nomen Cu- 
pidims per jocum addiderint. GoiBinendarunt eam lectionem 
Tom, II, A 



210 C. S U E T O N I I 

quod ante paucos dies exierat in vulgus_, laudanti cul- 
dam iormam suam _, ut adhuc lloridam et vegetam, 
respoudisse eum , itt fAot fjisvos sfji^^eoov i<rTiv* Ab his 
Patrobii Ncroniaiii libertus centum aureis redcmtum, 
eo loco, ubi jussu Galbae animadversum in patronum 
suum fuerat, abjecit. Sero tandem dispensator Ar- 
gius , et hoc et ceterum truncum in privatis ejus hor- 
lis Aureliae viae sepulturae dedit. [21] Statura fuit 
iusta, capite praecalvp, oculis caeruleis, adunco 



post Turneh. Adreis. 5r, 41. Casauboilus et Wolfias. Equidem 
ao^uiesco in cupide , quod sensuni satis comrnodum praebet. 
Ceterum cum Wolfio , turpem significationem in aetatis voca- 
buio esse, persuasum liabeo. 

gT< fJioi] Ex Humer. Iliad. 5, sS^. 

Patrobii Neroniani^l De hoc V. Xip/iiD 63, 3. cf. ad Neron. 
45. Jussu Galbae interemtum narrant Plutarc/i. c. 17. et Xiphil. 
64, 3. — Tac. c. 4g. „Caput, per lixas calonesque sufExunt 
laceratumque , ante Patrobii turoulum (libertus is Neronis, puni- 
tus a Galba fuerat) postera demum die repertum , et creroato jam 
corpori admixtum est." Plutarch. c. 2^. T>rw Ss r«A(3a( M£(^«Xtji' 
ToI{ n«rgop»'ou v.oii OuliTeXX/ou 5ouXo<; iSw^ijffotvTe. 'k<i^h'vr%^ S' iv.u- 
vet v.»i iravT« Teoirov a<»uff<i/u8V0i Kai vt«5i;Pe»'ffavT£f sf^r^-av, y touj 
«iro TuJv H«<ff«f wv KoX«^e/*«vouj 5av«T0uff«v. hs riir^ 'EyfOrsQTiov 
xaA&<ra<. 

dispensator Argiual Tac. c. 49- 5> Galbae corpus diu negle- 
ctum et licentia tenebiarum plurimis ludibriis vexatum, dispen- 
sator Argius , e prioribus servis , humili sepuhura in privatis 
ejus hortis comexit. •' Plutarch. 1. c. to 5"s ffui/xa tou r«Xj3« 11^1- 
eHOf *EXj3('5jo5 «vsiAsTO, rou 'O^wvof tirtrpl^/avToj. s3(x-^s hs vuvtTof 
'A{>7S?o« «TeXsuSf^of (h. e. Taciti e prioribus serpis, ut monuit 
jam ad illum Ernestius contra eos, qui corrigebant: e primori- 
hus s. , quod tautologiam inferret, quum jam dispensatorem di- 
xisect.) 

Aureliae viae'] Cum Torrentio Oudend. et Ernest. malebantj 
Aurelia via. Ita Eutrop. 7, 10. „ jugulatus in loro Roniae, se« 
pultusque in jbortis suis , qui sunt ylurelia via non longe ab Urbe 
Roma." 

praecali/o'] Ita Memm. aliique. Vule:. calvo. — Vlut. Galb. 
C. \7). MiSprSaTVj; IIovt^/os, sxiffKuixrwv t>jv <^«AaKfOT>JT« K«f 
f uffffoT^T» To5 r«Xpa sequ. v. etiam caput superius. 



G A L L A. 2 11 

iiaso, manihus pedlbusque articulari morbo dlstor- 
tissirais, ut neque calceum j>erpeti , necjue liljclloa 
evolvere, aut teiiere omniuo valeret. Excreverat 
etiam in tlexteriore latere ejus caro, praepeudehat.iue 
adeo , ut aegre fascia substriugeretur. [^^J Cibi piu- 
rimi traditur, quem tempore hiberno etiam ante lu- 
cem capere consuerat: iuler coenam vero usijue eo 
abundantis, nt congestas .super nianus reJiquius cir- 
cnmferri juberet^ spargique ad pedes stantibus: li- 



artic. morbo] Xiphil. 64, 3. T>f iJXm/a r^ n voffi» lnsn/^iijKjf, 
et inox; n»i ys^wv mat «<t5sv>); tx vtu^» ulv , ubi v. Reimar. 

latere t-Jui.] Posset abesse e/us, sed non pro glossa damnan- 
dum erat ab Ernestio, qui modo recepi^^set cap. snp, m pafronum 
euum, ubi muiii ouuitunt 4Mw//i. Amat etiam Suetor.ius, adtit-re 
praeter necessitaiem prouomina. Mox Ernestio praeulrtCcl.at le- 
ctio editiouum antiquiorum : propendcbat contra Mcmm. et Mss. 
fere omnes, exlnbeuies : praepcnd. Nonnulli proxime : in d<:xtro 
latere ejus f^nbbus vel caro. Verum dcxterius tatus servandum ob 
usum scriptoris (v. ind.) , ^t gibbus e glossa intrusus videtur. 

ante lucevi] Cibo tempestiuo , de quo v. ad Calie. 45. op- 
ponitur coena, 

usque eo abundantis — stantibus\ Scripsit siiper li. J., in quo 
constituendo et iuterpretando nimia lcvitate verbati suut inier- 
pretes, quem ut desperatum transmisit, a quo plurima et optima 
exspectasses, Woltius, singularem dissertationem David. CJiri* 
stian. Grimm, Lyc. Annaemont. Rector, Lips. i^g^., doctam qui- 
dem, sed ad nauseam fere verbosam, cujus argumentuni Jiuc 
redit. Ostendit, in aitero mernbro non de JiberaJuate aliqua 
Galbae sermonem esse, quam iomniarunt intcrpretes, sed adhuc 
ut in priori, de nimia edacitate, adeoque particuJam fero non 
transitura facere ad rem diversam, sed continuare, de quo piius 
dicere coeperat auctor, ut opponat cibum ante lucem tajj/um et 
coenam, atque respondeat nostro : vollends ; id quod verissirnum 
puto et adstruendum Graeco Ys, quod coniinuationi inservire 
soiei. Locum i-itur ita constituit; „ Cibi piurinii tjaditur. 
Quem tempore luberno etiam ante luccm capere consuerat; inter 
coenam vero usque eo abundantem (sc. capere solebat) , ut con- 
gestas super manus reliquias circum se fern juberet, spargique ad 
pedes stantibus" (Dissert. p. 3i.), vertitque p. 33. „£r soU em 
sehr starker Esser gewesen seyn ; wie er denn ini fVincer schon vor 
Tags zu essen gewohnt war , und uber dcr Tafd uollends dermaj^ 
mehr als andero zu sich nahm, dafs er Jedesmal, « 



sen 
m 



912 C. SUETONII 

"bidiuis in mares pronioris , et eos , non nisi praedu- 



aic h volli g zu sattigen^ das Uehriggehlielene sich von Hand 
ZU Hand durch die Tischgesellschafter zulangen t und noch erst 
vor sich herum setzen liefs , ehe er endlich den Rest dauon den 
Bedienten Preis gdb. " Quam niulta in hac iiiterpietatione mu- 
tati sint, vel falso reddita, ut super manus, quasi e9«et : per ma- 
nus, neque pertineret ad congestas , sed ad circumferri , vel, ut 
ille legit, circum se ferri , ut alia taceam , quisque videt. Non 
magis placent , quae Bremius : „ Lr Ues die Ueberhleihsel in den 
Udndeu herum bieten, und unter die Sclauen veriheilen, Es blteb 
von der ganzen MahUeit so wenig librig, dafs man es mit zwoHdn- 
den fassen konnte." Restat igitur, ut meam sententiam promam. 
XJt ante omnia de lectione dicani , maxime se commendat : abun- 
dantem, quod edd. antiquae, ut Ald. Basil. Grypli. Plant. exlii- 
bent, Burmann. Oudend. et Ernest. (ed. prior.) reddiderunt, 
Grimmins recte interpretatus est. Sed codd. coniradicunt Mss., 
qui dant ahundanli vel abundans. Illud JValther. Observ. p. 28. 
servandum censuit, ut abundanti sc. cibo ablativus sit absolutus, 
durissima ratione, quum praecedat cibi plurimi , cui succurrere 
studet ficto anacolutho. Dedi igitur cum Ernest. (ed. aitera) et 
Bipont. Wolfxoque , quod Graevio et Oudendorpio dudum pla« 
cuerat, abundantis t cujus facilis mutatio fuit in abundanti , et 
quod vere fuit in codice, cujus collatio est in cd. Plant. , a Miil- 
lero roecum communicata. Explico autem locum ita : Inter 
coenam usque eo (ita, an cum aliis usque adeo legas , ex usu Sue- 
tonii promiscuura est) abundantis cibi fuit, ut congestas super 
manus h. e. ante se, ante locum, ubi sumserat cibum , reliquias 
(nos: die Ucberblcibsel der Speisen, die vor seineiu Teller aujge- 
Jiduft lageri) circumferri juberet sc. circura mensam et convivas, 
ostentandi causa, quantum fauces et venier valcrent, spargique 
(quod dicitur de rebus solidis, ut fundi de fluidis) s. in uiium 
locum colligi, ad adniirationem convivarum , et ut ipse acto 
labore delectaretur, ad pedes slantibus h. e. a servis , ad lectum 
8. pedes ministrantibus , daiivo, utsaepius, (v. Oiuleud. adCaes. 
iQ') po9^'^'^ P^° ablativo cum praepos. a , ac h. 1. quidem , ne au- 
lis offenderetur excipientibus se : ab ad pedes slautibus. Ilaec 
liactenus. Invitus longior fui li. 1., quem difficilijinis accenseo, 
quoniain reliqui interpretes fere oimies ut faciilimuin silentio 
praetermiserunt. 

libidinis — pronioris'] Ita Rob. Stepli. , probavit Casaub. , de- 
ditErnest. , et optime cohaeret cum amecedentibu» , si leiuleri» 
ad cihi plurimi, Scd omnes libri daiit: prnnior. Jam lihidinis 
proniur, ut genilivus regatur a pranior, cujus usus exempluia 



G A L B A. 2l3 

ros, exoletosque. Ferebant, in Hispania Icelura e 
veteribus concubinis, de Neronis exitu nunciantem, 
non raodo arlissimis osculis palara exceptuni ab eo, 
sed, ut sine mora velleretur, oratum , atque sedu- 
ctum. [23] Periit tertio et septuagesimo aetalis an- 
no, imperii mense septimo. Senatus, ut primum 



frustra quaeritur in soluta oratione, equidem non defenderlm. 
JValtheri rationem (Observ. 1. c.) non capio. Unice veram puto 
tmtXi^^\\ovitva.ToxxtXiXXi libidini pronior , ita servatur lectio codd,, 
conspirans in pronior, et dativus exemplis nititur Ner. 40. e£ 
Galb. 12. 

Icelum — nunciantern^ De Icelo v. ad c. 14. Priraum de Ne- 
ronis morte nuncium eum ad Galbam venisse, nanat Flut. c. 7. 

fjiouoq. ie\j3ofj.vjoq S«, rev raA.p«v «va[ir«ugffS«< v.aS' satTow , i^i- 
S<^£ fftVTevwf sir< to Sw/xaTiCV «-jtcS , Ka< p/a riu-j S<x).cicpii)-iroku)V 
«voi^«5 v.ai irapsXScuv , «ir>j7YsAsy , ot< xa/ ^'ivTOf sV» toC N»^>wvof» 
C'Jk ovTCf 5s C)av4pov , to (TTp«TSi./x« xpiuTOv , iiT« hyjuc; y.»] if 
ffOYKA.!rjTOf , «•jTOKf aTop« T8V r«X(3av «vayof swffsisv , GXtyov i' i^ffTt" 
f cv «xa-yyfX&s/jj Te5v>jK«uj ek«<vo;. 

/e7-/yo et sept. aet. anno} Ita Tac. H. 1, 49- j,Hunc exitum 
Iiabuit Serv. Galba , tribus et septuaginta annis quinque Princi« 
pcs prospera fortuna emensus , et alieno imperio felieior , quam 
suo. " ci. Aurel. V ictor Epit. c. 6. qui: ,, Quum septuagesirnum 
tertium aetatis annum ageret — caesus est. " Accuratiores viden- 
tur Graeci , ut XiphiL 64> 6« «^>)ffs Sa Tik^oii a*T>j 600 v.ixl gjBSs^wyj- 
xovT«, et Zonaras: Yik^a. /usv <^>)ffavTt «V>) 6uo Ka/ g^So/x»)KovTa, 
K«( >)/jc£p«5 Tp£i5 K«i iiKcffiv — ci/Twj Tikog iyivtro» Scd ita etiam 
iiou convenit ratio cum anno iiatali. v. dicta ad c. 4- et Pi.eLinar. 
ad Xiphil, 64, 1. et 6. 

imp. mense septimo'^ Ita Eutrop. 7, 10. et apud 2"<2c. I^ 57« 
Otbo in oratione ad milites; ,,Septem a Neronis fine menses 
junt. *' Victor Caes. 6. ,, caesus est mense imperii ac die sspti- 
7110," et Epit. 6. ,, imperavit menses septem diesque totidem.'^ 
Cum lioc consentit Joseph. B. Jud. 4, g, £. {pSavai r«A.3«j i-joii^s- 
Sttg //£T« H^vaj STri Kal iffaj i^/ilpaj. Contra Xipfiil. 1. c. >)?Js 
/x^va$ ivves xai )^/^i^«$ dSKaT^i?;, et cum eo faciunt Zonaras eC 
Cedrenus. Recte eos conciiiat Reimar. ad Xiphil. i. c. ita, ut a 
die VIIII. Jun. a. U. S^».. quo Nero exstinctus, usque ad XV. 
Januar. a. S^^-j *1"0 Galba, memes septem totidenique dj.es, con- 
tta a die III. April. a. £3i., quo Galba Imperator nimciatus fusrit 



2i4* C\ 8 U E T O N I I 

licituni fuit, staiuam ei dccreverat, rostralae' colu- 
innae superstantem , in ])arte Fori, qua Irucidalus 
est. Sed decretura Vespasianus abolevit, percus* 
sores sibi ex Hispaaia in Judaeara summisisse opi- 
natus. 



amilitibus, novem. menses diesque tredecim fuisse, doceat. Earu 
dem viajn praeiveiat Oudend. ^d n^l. 

statuani\ Alios lionores post Othonis mortem ei a populo 
tributos narrat Tac. H. 3, 55. „ Populus cum lauru ac floribus 
Galbac imagiiies circum templa tulit, conpestis in modum tumuli 
coronis, juxta lacum Curtii , quem locum Galba moriens saa- 
guine iiifecetat. " cf. quae Id. 3, 7, 



2l5 



M. SALVIUS OTHO. 



[ij lV_L\JORES Othonis orli sunt oppido FerentJno, 
lamilla vetere et honorata, atque ex principibus 
Elruriae. Avus M. Salvius Otho, patre Equite Ro- 
mano, matre humili, iucertum an ingenua^ per gra- 
liam Liviae Augustae, in cujus domo creverat ^ Se- 
nator est factus , nec praeturae gradum excessit. Pa- 
ter L. Olho, materno genere praeclaro, muharum- 
que et raagnarura propinquitatum , tam carus, tam- 
que non absimilis lacie Tiberiq Principi fuit, ut ple- 

Satrius] Merova. aUique h. 1. Sihius v. Sylutus. Eadem ra' 
lietas Galb. 6. et 17. unde Glandorp. Ononiast. p. 325. tot.am 
Othonis familiam ad Syluium nomen retulitt duosquc fecit Ti- 
tianos, aherum Syhium Tilianum, frairem Othonis (p. 826.), 
aherura Sahium, Proconsulem Asiae sub Ncrone (p. 760.), de 
quo Tac. Agric. 6., qui tamen et ipse frater ille Othonis. Sal- 
rium nomen, numis lapidibusque confirmatum, nostro et Galbae 
locis citatis restituerunt Burm. et Oudcnd. , quos vide. 

ovp. Ferentino] Tac. H. 2, 50. ,, Origo illi e municipio Fe- 
jentino. " Etruriae intellige oppidum, et ob ea, quae sequuntur 
apud Nostrum , et locum P///2. 3, 5. (3.), c^ni Ferentinum nomi. 
nat inter Fesulas et Fescenniam. v. Cellar. Geogr. A. 2, 9. p, 725. 
AUud est Ferentinum Latii in Ilernicis, de quo Cellar. p. 807., et 
Forentum v. Fcrentum in ApuUa, de quo Cellar. p.';892. 

Avus'\ Tac. \. 0. ,, avus praetorius. " 

Fater L, Otho'] Tac. „ pater consularis. *' Consul fuit a. U. 
786. ex Kah Juh , sulTectus Galbae, v. Galb. 6. -^ Eundem 01- 
dinarium consulatum gessisse puto cum Fausta Sulla a. 8o5. (v. 
Tac. A. 12, 52-) > quamquam Pighius knnzX. T. III. p. 585- fra- 
trem Iraperatoris, non patrem, hoc anno Consulem fuisse existi* 
inat ob Titiftni coguomea, cjuod ei tiibuitur a Frontino, 



ai6 €. S U 15 T O N 1 I 

rique procrealum ex eo credereiit. Urtanos lionores, 
proconsulatiim Africae, et cxlraordinaria imperia, 
severissime adminislravit. Ausns eliam est in lllyrico 
milites quosdam , quod motu Camilli ex poeniLentia 
praeposiLos suos, quasi defeclionis adversus Claudium 
auctores , occiderant, capiLe punire, et quidem ante 
Principia , se coram", quamvis ob id ipsum promotos 
jn ampliorem gradum a Claudio sciret. Quo facto, 
sicut gloriam auxit, ita graliam minuit: quam tamen 
iuature recuperavit , detecta Equitis Romani fraude, 
quem , prodentibus servis , necem Claudio parare, 
compererat, Namque et Senalus honore rarissimo, 
statua in Palatio posita, prosecutus est eura : et Clau- 
dius allectum inter patricios coUandans amplissirais 
verbis, hoc quoque adjecit: Vir , quo meliores Uhe- 
ros iiabcre y ne opto quidem. Kx Aibia Terentia, 



motu Cantillil Scriboniaiii. v. Claad. 13, De praepositis V. 
pd Galb. 12. 

ante Principia'] Plut. Galb, I2. Kqx'^'^'' vocat, atldens: « 
TL^iyvL'ncia. VLxXovai 'Pwi/.(k~iot. S'gon. de ant. jur. prov. 2, 6. 
,, Erant Principia locus 'u\ castris post Praetorium et Qiiaesto- 
jiuni nobiljssimus , nempe in quo Legati, Tribuni mil., ac pri- 
moruvn maxime ordinum ductores non aliter, ac Imperator in- 
Praoiorio, Quaescor in Quaestorio , tendebant ac jus dicebant, 
unde midctae plerumque de militibus in Principiis sumtae leguntur 
g<?qu. " cf. Ii'ps. de mil, Rom. 5, l\. Id. ad Tac. A. 15, 16., apud 
Principia s. , quod idem , apud signa plerosque castrorum so- 
lcmnes actus celebratos fuisse, docet, ut jus dictum, edicta pro- 
posita, literas lectas liabitasque allocutiones, castigationes et 
in^erdum animadversiones institutas, signum pugnae proposi- 
tum. Poenae ibi suratae praeter n. 1. excitat exempium e Frontin, 
Btrateg. 4, i, 15. 

stafua in Pal.'^ Summum hunc honorem fuisse, patet etiam 
4£ Tac. A. i5i 7^' nbi: ,, Tigeilinnra et Neivam ita extollens, ut, 
super triumphales in Foro imagines, apud Palatium quoque ejfi- 
gies eorum sisteret. " 

allect. inter patricios'] qnod ius Imperatores sibi sumserant 
Inde a Caesare. v. Caes. 41, et ibi notata. De voc. allegere V. 
ind. 



O T H O. 217 

splendida femina , duos tulit filios, L. Titianura , et 
jniiiorem Marcum cognorainem sibi. Tulit et hliam, 
quamtvixdum nubilem Druso, Germanici filio , de- 
spoudit. [2] Olho Iraperator IIII. Kalendas Majas 
natus est, Camillo Airuntio, Domitio Aenobarbo, 
Consulibus. A prima adolescentia prodigus ac pro- 
cax, adeo ut saepe ilagris objurgaretur a patre. Fere- 



splendida femina\ Tac. H, 2, 50. ,,iMatejnum geuus(Othoni) 
impar , nec tamen indecorum" 8C. quod equestri genere orta erat 
Terentia, cui convenit roc. splendidui. Inde etiani patet, prae- 
ferendam n. 1. Memmiani aliorumque codd. lectiouem splendida 
vulgaiae splendidissinia. lUam jam commendaverat L,ips. ad Tac. 
I. c. , Torrent. et Casaub. ad n. , recepexant Burm. Oudend. 
VVolfiua: 

L, Titianum] cujus crebra mentio apud Tac. Hist. 2. Titia- 
num appellatiim Oudend. putat a matris patre Titio ; sed eum 
Tercntium , non Titium fuisse, crediderim. Ceterum id verum, 
illo tempore, quum plures es!ent liberi, nomina indi lis con- 
suevisse ex matribus. Ita l^etroruanus (Vilell. 6.) a Petronia ma- 
tre, Vespasianus a Vespasia (Vesp. 2.), Domitianu% a Domitia 
s. Domitilia (Vesp. 3.) al. v. Ernest. ad Tac. Agric. 6. 

vixduTn\ Ita Memm. utAiig. 562. Vulg. /it-/i<////n. 

Camillo Arruntio , Di.mitiu Aeiioharho'\ A. U. 785. Sed Ca- 
millo Scribonianum cognomen fuit. Ita Dio 53, 17. «'tsj , w 
rvaloj Ao//iTicf Kai Kor/xiAAoj 2Hpj(5wn«v6< OxaTauffav, et Tac.hxax. 
6, 1. 5,Cn. Domitius ct CamiUu-s Scribonianui Cousulatum inie- 
rant. " Nisi ii^itur Camillo tiupiex cognomen f uit , quod vix 
eredibile, error est Suetonii , quod plerisque visum , ex ipsis 
Fasiis profectus, ubi ordinarius Consul Camillus suRectusque 
aliquis Arruntius erant confusi, vel male seduius iibiarius serio- 
lem corruptelam e Tastis in auctorem intulit. Ego quidem, Sue- 
toniura , accuratissimum scriptoiem, in nomine ccleberrimae 
gentis vix errare potuisse, existimo. Gerti aliquid de origine 
vitii non potest deliniri. Vide praeter interpretes ad n. 1. Pighii 
Ann. T. III. p. 560. 

Jlagris ohjurgaretur''^ Ita supra Cal. 20. ferulis ohjurgari, ubi 
V. Torrent. et Boxhorn. Tac. Ann. 5, 9. verhere moneri. Idem 
H. 1, i3. de Othoue: ,,Pueritiam incuriose, adolescentiam petu- 
lanter egerat." Plut. Galb. 19. Mapnof *05wv, av>)p yivs* fxiv 
euK o(J)«v>)5, r^v<^yj Ss xai (|)«Xv)Sovi'a/5 ivSv^ sk waiowv sv cXiyo/f 
Pw/u«icuy 5«8$iSap/ji|vc5. — Petulautiam simiiem I^tronis Noster 
descri^sit c. 26. 



£lS C.SUETONII 

IjatLiv et vagarl iioctibus solitus, atque invalidiim. 
qutinque obvioium vel potuIeuLum corripere, ac dis- 
teiito sugo impositum in sublime jactare. Post pa- 
tris deinde inorlem , libertinara aulicam gratiosam, 
quo etlicacius coleret, etiam diligere simulavit, quam- 
vis anum ac paene decrepitam. Per hanc insinuatus 
Neronl, facile summum inter amicos locum tenuit 
congruenlia morum, ut vero quidam tradunt, et con- 
suetudine mutui stupri : ac tantum potentia valuit, 
ut damnatum i-epetundis consularem virum, Ingens 
nraemium pactus , prius quara plane restitutionem ei 
inipetrasset, non dubitarit in Senatum ad agendas 
"ratias introducere. [3] Omnium autem consiJiorum 
secretorumque particeps , die, quem necandae mati-i 
Nero destinaverat, ad averteiulas suspiciones coenam 



garro — jactare] Martial. Epigr. i, 4, 8« «ibis ab excusso 
uiissns in astra sago. " Plura de sagatione, quod nomen da- 
tum liuic petulautiae generi , dixit Casaub. ad n. 1, 

insinuatus Neroni] Tac.ll, i, i3. „gratus Neroni aemula- 
tione luxus." Aun. 15, 46. ,, flagrantissimus in amicitia Nero- 
• ti pliit. 1. c. (^iXco Tco '05wv< Ha< cviji^iMTyj itoi Ti)V «ffwT/aU 
lyp^TO (0 Nepwv) , K«/ ffnuBXTo/agvo? Ox' (xuTov ■jroXA«M(; £<; /xjKpo- 
)^oyi»v Mt ivikivSi^Uv sx<xiQ&. Xip/nLfn, 11. ovtw; sit ra t^j 
oUOicTOTOf Twv T^oirwv M«« T>i5 xoxvwv/as rwv a/xapTv)/x«rwv tw Ne- 
qwvi ivKs/wTO. w5T£ KBi £/Vttiv ■JTOTg ■xQog «UTOV OvTi» 1*8 Yiaiaa^a 
'iloti , o-jhiv iia toZto k«k6v stix$sv. 

damn. rep.-ti/ndis] Ursin. ex vet. cod. legendum censet da 
repetundis, displicuitque omissio pracpositionis Fossio de con- 
siruct. C 26. At saepius legitur damnari crimine , ut Cic. Verr. 
A 45. et repetundis est i. q. repetundaruni crimine , (locus Corneh 
Tliem. 8. „ hoc crimine absens proditionis est damnatus, " a Schel- 
lero in Lex. excitatus , huc non pertiuet, quoniam verbum da-. 
mnare ibi suum regit genitivura proditionis, additumque /loa 
crimine est i. q. per hanc accusationem) , unde praepos. de in cod. 
etiam Ursini ab aliena m.^nu profecta videtur. 

restitutionem] in Ser.atum , quo motus fuerat vir consularis 
ob lepet. crimen e lege Julia , de qua Noster Caes. 43. „Repe. 
tundarum convictos etiam ordine senatorio movit. " v. notata ad 
illum locum , in primis Lips. ad Tac. A. 14, 28- 

duhitarit] Kecepi conjecturam, a Salmasio »dscriptam, 
proisus Sueionianam , ptobatam antea a Wolfio. 



O T H O. 



ai9 



utrique exquisitisslraae coraitatis dedit. Item Pop- 
paeara Sabiiiam , tunc adhuc amicam ejus, abductam 
muiiLo , demandalamque interim sibi, nupliarum 
specie recepil. ^ec corrupisse conlentus, adeo di- 
lexit, ut ue rivaiem quidera N. ronem aequo tulerit 
anirao. Creditur certe non modo missos ad arcessea- 
dam non recepisse, sed ipsum etiam exclusisse 4U0U- 
dam pro loribus adstantem, miscenteraque truslra rai- 
nas et preces, ac depositum reposcentem. Quare, 
diducto matriraonio, sepositus est per causara lega- 
tionis in Lusituuiam. Id satis visum, ne poena acrior 



Poppaeam ^ recepif'] Consentiunt Xlphil. 61, \i. Touryj (tw 
OSwv») T^u Sa/ijvav, k% tUT«Tp(Suiv ox!ffccv , «xo TcS «vJp6{ ixoffiri- 
raif, ihwns (0 N«pwv), Ma« «UT>7 a/a(J)oTspot a/xa iy(^QtiJVTO , et fere 
Plutarch. \. c. t>)v IIoTir«/av irpo/jiojjfgufra? tw Nepwvj , nai S/«(J)56i- 
qon Tajf 81$ txtivov tk-Kifftv , iinifftv airooTyjvai tou ivh^og , et ipse 
Tac. Hist. J, 13. „eo (apud Otlioiiem) Poppaeam Sabiiiain, piin- 
cipale scoitum, ut apud conscium libidinum, depo.suerut , donec 
Octaviani uxorem aaioliretur. " Sed Annal. 13, 45- diverse rem 
narrat idem , et haud dubie verius, quoniam, ut monuit jam 
ibi Lipsius, serius hos libros conscripsit, nimirum ,, agentem 
eam in raatrijnonio Rufii Grispini , Equitis Romani, ex quo 
filium geniusset, ab Othone pellectam, nec raoram fuisse, quin 
adultevio matrimonium jungeretur, mox laudes formae elegan- 
tiaeque uxoris, a novo conjuge saepius apud Principem praedi- 
catas, ad videndam prius, inde amandam hunc accendisse. " cf, 
Neron. 35. 

Nec corrupisse • — amVrao] Flut, I. c. gXSouff>){ o\ •kix^ (xxirhvt 
tu; 'y*/^6T);j, OUK ijyiir* yugTijjwv, ikX' vjcy^^aikXe fjLtrahihiU; , ovh' 
avryjf «jjSo/ixsvjjf , wg (potffi , tj; i^>)XoTi;iri« tjjj IloTira/af. N. I» 
\'ulg. corrupte cornpuisse. 

Creditur -^ adstanteni^ Plut. de Sabina : v.»] yaQ i-roKXslffoit 
rov Nspwvai Xiytrai, /u*j wapovTO? toC 'OSwvof , tln r^g i^SovJjj 
a(t)«ipoCo-« To irAijff/ucJOV , t*ir£ , v,g (^oiffiv ivioi, p«puvo/jiiv>j tov Kair 
#«^0; yafjkov , iQOiaryj i's fxi) i^svyovffoi y(^Q*)ffSoit hioi ro 0(XA>toA.affrov. 
Vera et ingenio callidae feminae iiiaxime congrua 2'ac. Ann. 1, c. 

sepositus est — in Lusitaniam^ tanquam lionestum exsflium, 
de quo Noster uli solet verbo seponere. Tac. H. i, i3. ,, Mox 
«uspectum in eadem Poppaea in provinciam Lusitaniam , specie 
legationis, seposuit. " Ann. 1. c. „Dejicitur familiaritate sueta, 
Jiost congressu et , comitatu, Othoj et posti.eaio, ne ia Urb« 



2 20 C. S U E T O N I I 

raimum omnem dlrulgaret- qui tamen sic quoque 
hoo disticho enotuit : 

Cur Otho mentito sit , quaeritis, exsul honore? 
C/xoris moechus coeperat esse suae. 
Provinciam administravit quaesloribus per decem an* 
nos, niodcrctlioue atque abstinenlia siugulari. [4l Ut 
taudem ultionis occasio data esl , conatibus Gulbae 
pi imus acce.ssit : eodemque momento et ipse spem 
irapei^ji cepit, magnam quidem ex conditione tempo- 
rum, sed aiiquanto majorem ex affirmatione Seleuci 



aemulatus (vel, ut GrotiuB: aemulus) ageret, provinciae Lusi- 
taniae praeficitur. " Plutarch. sKJvduvEvffsv ouv o '05wv «ire5«v£rv * 
»ja/ TTa^iXoyov >)v, ori t>jv yvvoiiHx XAi a6£A.(f)^v «iroKT4;'v»f Sii tov 
HoTxo/af 'ya/jtov fcCps/ff«TO Tou 'O5wvof. i£v«K«v S' iiyiv tvvovv. 
«axgivou TOV Nspuivix irg('(T«VTO? n«< ir«p«<V£ffaVT05, £5s-ts/xiJ)£>) Auff<- 
Tavwv erq»Tv\y6i iirl tov 'X1k£«vov. De Lusitaniae et reliquae Hi- 
spaniae praelecturis v. Lips. ad Tac. Hist. 1. c. 

enotutt] Al. innotuif. lUud praeferenduiu , ut Plin. epist. S, 
lo. „ enotuerunt quidam tui versus " et Tac. Hist, 3, 34. „ quod 
ubi enotuit. " 

Uxvris moechus — sitae'] Hic etiam versus probat, veriorem 
csse narrationem , a Tacito in Annalibus datam. 

per decein annos'] ab a. U. Sn-j ad quem Xiphilin. 61, ix. de 
Sabina refert, usque ad mortem Neronis a. 821. 

moderatione — sin^ularij Tac. Ann. 1. c. ,> ubi usque ad civi- 
lia arma non ex priore infamia , sed integre sancteque egit, pro- 
cax otii et potestatis temperantior. " Hist. 1. c. ,, comiter admi- 
nisirata provincia. " Plutarch, d. c. k«< vaiqkcyiv sayTov cJk «x** 
^jv, ov^ it;(x-/S>\ ToTj uir>)Koo({, £(5d,f (f)i)Y^5 u^TroKopic/jC* x«< irapaf- 

Jt<xAu/jt/jia TV)V «eX*''' *'J*K-' 5tOO/jt£V>)V. 

primus accessit] Tcic. Hist. l. c. ,,primus in partes transgressus» 
nec segnis, et, donec belium fuit, inter praescntes splendidissi- 
jnus. •* Plut. 20. <iircffT«VT35 &fi r«Xp« , irp wTOf auToj ir^ oj£X'"P*)'^' 
Tww >)7£//ovwv , K«i (pspwv, ocov iiy^iv iv iY.irdtfx»ai x«< Tpar-if^a/j, 
uoyvQOv xa/ xp'^^°''» s^wxs KaTamJ^f/a» iro/ov/xivui vifjiicfxa.' k«i twi; 
eiKsreJuv t6*fv)ffaT0 T0O5 itSifffxivovf ■Trip! Si«(Tav i^-y'*/^^''" ijWZ-ts^wj 
jjireupYsIv. Ka/ t« ttXX« ■«•(«'toj >)v «utw, k«( bihoiig vtlqav , ovhivos 
^TTOV £boKf( irpaY/xixTwv sfx^^rsiQOf sivki' k«( ^«S/^ovTt T»jv oiov air«" 
•av 6(J)' vjfJii^xg iroXXaj tfuvoxou/vitvef 6(ETfiA£ff£V. 

Seleucf] Ptolemaeum lacitus vocat et Plutarchus. lUe Hist, 
1, 22. „ Miiltos secreta Poppaeae matheraaticos , pessimum prin- 
cipalis iQiiuiiEiouii iiidUuiueniuiu , habuerant; e quibus Ftole- 



O T H O. 2 2 1 

muthematicl; qiii , quum eum ollra superstltera Ne« 
roni fore spopondisset, lunc ultro Inopiuulus advene- 
rat, imperaturum quoque brevi repromittens. Nullo 
igitur officii aut ambitionis in quemquam genere 
omisso, quotics coena Principera acciperet, aureos 
excubanti cohorti Tirilim dividebat: nec eo minus 
alium alia via milltem deraerebatur. Cuidam etlam 
de parte finium cum vicino litiganti, adhibitus arbi- 
ter, totum agrum redemit emancipavitque j ut jam 



maeus, OtLoni in HispaHia comes, qtiuin superfuturum eum Nei 
roni proinisisset, postquara ex eventu fides, conjectuia jam et 
lumore senium Galbae et juventam OtLonis computantium, per- 
suaserat , fore, ut in imperium adscisceretur. " Hic Galb. 23. ouSa 
ya^ To ikiri^ev tKXiirtlv, ovh »*ayo^tZceci TavT*iraff(v , siouv 01 irjpj 
aurev cvrtg iu iJiivTitg na) JLakh»7ot , iig rk juiktffTa Ss TlToXsixeilof, 

iffJfv^ll^D/jltVO^ TM ir^OttTilv ■JToXAciKlf , iLj OI/K «T0KTSV«7 NspwV OUTOV, 

ikkei TiSv>)$iTa< xpttTSpof, aUTo; Sa xgpisiTTai Kai «pSJi 'Pw/jcaiwv. 
aKsTvc 7«f aX>)5ef iirehti^*g , y)iiov /u>)5s TavT* a-KiXiri^tiv. DupleX 
homini nomen fuerit, quod difEcillime credo , an contuderit au- 
ctox Seleucum, Vespasiani mathematicum, quem 7'ac. 2,73. memo- 
rat, cum Ptolemaeo, Neroiiis vei potiusPoppaeae, an Tacito deni- 
que ttibuendus potius error, quod Buim. fecit, quis definierit? 

aureos — diyidebat'] Tac. i, 24. „ Flagrantibus jam militum 
animis velut faces addiderat Maevius Pudens, e proximis Tifel- 
lini. is mobilissimum quemque ingenio , aut pecuniae indigum, 
et in novas cupiditates praecipitem alliciendo, eo paulatim pro- 
gressus est, ut perspeciem convivii, quotiens Gaiba apud Otho- 
nem epularetur, cohorti excubias agenti viritim centenos numos 
divideret; quam velut publicam largitionem Otho secretioribus 
apud singulos praemiis intendebau" Flnt. 20. iaintg rev FaApai» 
tiffTia, T>)v ■jrapa^uAaTTOiiffav iii aini^av ihsna^t^ y^vaoZv sk«(Ttc<i 
d<av*/w{u»v, 015 Ti/jtav auTov sSoks/ , KaT«TroA«TSKo/vtsvo; Ka< Sjj/^ta-ywYuii» 
TO CT^aTiwTiKOV. Quibus locis comparatis, alii ja.m aureum, ypu- 
couv, centum numos a. v/ginti quinque drachmas valuisse, osten- 
clerunt. 

militem'] Hanc unice veram habeo scripturam, exLibitam jam 
a Burm. et Ern. Wolfioque. Oudendorpius , ut puto , religio- 
siu8 iervavit codd. iectionem pleronimque: militum i idem taxa- 
vit Burmanni conjecturam mUites, huic saltem verborum ordini 
liaud congruam. 

Cuidam — emancipavitque] Tac, 1. c. „adeo animosus cor- 
ruptor, ut Cocc«jo Proculo speculatori, de parte iinium cum 



2 24 <J. S U E T O N I I 

vix ullus esset, qui noD et senliret et praedicaret, 
solum successione iaiperii dignum. [0] Speraverat 
auLem tore, ut adoplarelur a Gatba ; idque iu dies 
exspeclabat. Sed posL^uam, Fisone praelato , spe 
decidit, ad vim couvcrsus est ^ insLigante super ani- 
jui dolorem eliam magniludine aeris alieui. Neque 
enim dissiraulabat , riisi Frinciptniy se stare nori 
posse: niliilque referre, ah hoste in acie^ an inForo 
sub creditorlhus^ caderet. Ante paucos dies servo 
Caesaris pro irapetrata dispensdlione decies sestertium 
expresserat. Hoc subsidium tanti coepti fuit. Ac 
primo quinque speculatoribus commissa res est, de- 



vicino ambigenti, universum vicini agruni, sua pecunia emtum, 
dono dederit. '* Correctione Tonentii et Gujeti : eique mancipa~ 
vit noii opus esse, Oudend. jam et Ernest. docuerunt. 

successivne\ Burm. revocavit librorum successionis , contra 
usum scriptoris, qui unice observandus. 

adopiaretur a Galba] Tac. i, 13. „ Spem adoptionis, statim 
concepcani , acrius in dies rapiebat , faventibus plerisque mili- 
tuni , prona ia eum aula Neronis , ut sinulem. " F/ut. c. 21. 
«X/.' ouv P>ovkivo/JLivov 76 ToD l^oX(3« viQi btahi^^^^ov , tov 'OSmvx 
leapfit.^^yiv o 'Opjvvic;" cvhs roZro irpoTKOi wf«<Tffwv, «^^' «t/ ■ya/acu 
Tvji SvyaTQoi , 0/^0X071'«; 7£vo^iv>); , yafj.tiv avTyiv rev '0£tviva, 
<jr«I&« TOu l"«A.p« na) biahoxov avohiix&iVTa rv); i^yiixovta;. laem 
2'ac. c. c. 

magn. aeris alieni~] Plut. 1. c. ■r£VT«ni?x'^'<«»>' tJ-v^iahwv o(pX^« 
ixaei ^i^aTrTicixivov dicit. Tac. c. 21. ,, Interea Otijonem , cui, 
compo&itis lebusj nulla spes , omne in turbido consiHum , mulia 
simul exstiniulabant , luxuria etiam Principi onerosa, inopia vix 
privaio toieranda, in Galbam ira, in Pisonem invidia. " 

dispensatione'} h. e. dispensatoris officio , de quo v. ad 

Aug. 67. 

quinque speculateribus'] Diversus de numero Tac. c. 25. 
„Sed tum e libertis Onomastum futuro sceleri praefecit, a <juo 
Barbium Proculura, tesseraiium speculatorum, et Veturium, 
opiionem eoruudem , perductos , postquam vario sermone calli- 
dos audacesque cognovit , pretio et promissis onerat, data pecu- 
i|ia ad perientandos plurium animos, Siiscepere duo manipulures 
Imperium Pop. Rom. transferendum , et transtulerunt. In con- 
scier.tiam facinoris pauci adsciti. suspensos ceterorum animos di- 
\cjsis iutibus stijnuiant sequ. " Ex co Plutarch. c. 23. et 24. 



O T H O. 22 3 

jnde ,'clecem aliis^ quos singuli binos produxerant; 
omnibus dena sestertia repraesentata^ et quinquagena 
promissa. Per lios sollicilati reliqui^ nec adeo raul- 
ti; haud dubia fiducia, iu ipso negolio plures aliutu- 
ros. [6] Tulerat animus, post adoptioiicm slalim 
castra occupare, coenantemque in Palatio Galbam 



*>.«7<yro< Is Twv^ irif/ T/yeXXTvov na) "NvfA^^thiev Iv t/u^ -ysvoviTwv, 
«iriee^MMivo* TCTS nai TmnrA irqirrovrii , i(p$i'tQ0VTO irfof a-jTOJ>f 
xai (ytv>}Y«v«KT0vv KftJ -rafcijivow. iv 6s TOUT015 'iTowejOf x«i BbQ' 
Piof, ^cav c:rT/«v, is rsffair^uQiog. cvrn yct^ JcaXetvTax ei Siay- 

76AWV Xai 5lOTTV)e«V Vir>^^iai»g TEAotvTgJ. /xt^* Jv 'OSWVO? «TiifU- 

5£pef, Ovc/^affTCf, sirii)oiTulv T0U5 MS" apYvp/w , Toyj 0* skxiat 6»£- 
<p5s<psv , jJSjj o-aSeoC; cvTaf Kai Sso/xevoi/? Teo^affEWf. X'p^iiL 64, 5. 
««•0 Tivwv ffTf.aTiwToiv cA.iYcuv , 01 c-i-vw/jioKSO^av a-jTw , sj to tsixoC 
«J>)X'^') ~ "^^^ aAXouf, aT« x«< ix^ofjiivovg tw r«A/3a, irpofavairsi*- 
C«5, lAukXcv hs iniTQiiiASvog. Zonaras : «ir«v«ffT»j «-JTty TeioJCOVTOi 
f*ovou{ ffTgaTituTaf STOifxeiVaiJttvog. 

plures a£'uturus\ Noii displicet pliuium codd. lectio : pluri- 
bus affuturis, quam e Graeco usu, suppleto ut aut quasi (jjg cum 
geniiivo) explicand^m , notavit jam Casaubonua. Sed quum 
cod. Salmas. cornipte exliibeat: plures affuluri , acquievi cum 
plerisque editoribus in faciiiori lectione. Conjectura Burmanui 
plures ajfluxuros non necessaiia est. 

Tulerat animus] ita Memra. cum pluribus codd. Al. eraf. 
Oudendorp. Ursini conjecturam ; fuerat ob praecedens affituros 
probat. 

posf adopt. statim'] Unde Ernest. apud Tac. c. 36. „ adeoque 
parata apud malos seditio etiam apud integros dissimulaia (ita 
lego pro vulg. dissimulatio) fuit, ut postero Iduum die redeuntera 
a coena Othonem rapturi fuerint" conioendum exis.iniat; po- 
stero statim (sc ab adoptione) die. Mendum esse in Tacito , li- 
quit, minus, an liaec vera sit niedela. De tempore adoptionit 
Pisonis et caedis Galbae dixi ad Gaib. 17., medtumijue tempus qua- 
tuor dierum fuisse ostcndi, non sex , ut Ernest. ad Ii. 1., nisi is 
Romano more ipsos adoptionis caedisque dies annumerat. — 
Exemtum autem h. e. patrando facinori ereplum (v. Ern. Clav. 
Cic.) Noster dicit hoc tempus ct religiuie h. e. Teligionibus, 
ostentis, prodigiis , vel quod hi dies publice privatimve Othoni 
erant religiosi, et a SeUnco , de quo dixi ad c. 4., triste illud et 
adversum e mathematicis rationibus dicente. Suspicionem enim 
Fabri Semestr. 3, 25. reli^io et ipse locus exemit , satis refutavic 
Gasaubonus, 



Q24 C. S U E T O N I I 

aggredl: sed obstitit respectus cohortis, quae tunc ex» 
cubahat, ne oueraretur iuvidia ; quod ejusdetu slatio- 
ne el Cajus luerat occisus, et desertus JNero. Mediura 
quoque lempus religio et Seleucus exemit. Ergo de- 
stinatadie^ praejuonilis consciis , ut se in Foro sub 
aede Saturni ad Milliarium aureura opperirentur, ma- 
ne Galbam saJutavit; utque consuerat, osculo exce- 
ptusj eliani sacrificanti interluit, audivitque prae- 
dicta haruspicis. Deinde liberto, adesse iirchitectos^ 
iiunciante, quod signum convenerat, quasi venalem 



ad Milliarium aureum] Tac. c. 27. „ Otlio — innixus liber" 
to , per Tiberiaxiam domuiti in Velabrum , inde ad Milliarium 
aurcum s\>b aedem Saturni pergit. " Pluiarch. c. 24- l)3a&i^sv t<5 
aYO^MV , ov y^qvaov^ gtcri^viei xiwv , stg ov eti rsr/xtj/^evKi tj); 'IraXiai^ 
ohoi ■T,x(T«i TskiVTwffiv. Ptn. 3» 5. CQ') "' capite Romani Fori sta~ 
tittum, Dio 54, 8- To yj^vffcvv /jiiXiov, et ab Augusto a. U. 734. fa- 
ctum dicit. V. interpr. ad Tac^ Fabric. ad Dionis 1. c. , Donat, 
Rom. vei. 2, 14. Nardin. de Rom. vet. 5, 6. et quos plures Piti- 
ecus ad n. 1, excitavit. 

06culo exceptus^ quod signura comitatis et amicitiae Iropera" 
toris. cf. Tiber. 10. et Neron. 37. 

sacrijicanti interfuit\ Verum est, quod Burm. dicit, inter-~ 
esse aliquem rebus et locis, non homini aliquid agenti. Sed ee 
linguae usus saepius a primaria significaiione ad sirailem atque 
afiinem descendit, et scriptores omnium aetatum linguarumque 
subinde a soiito propriove alicujus vocis usu recedunt, minus 
ejus memores, quam qui docte eum excutiunt. Ita pro sacnjicio 
ab eo Jacto interjuit vel sacnjicanti ajfuit brevius, et, quuin 
utrique dicendi modo alieni quid adliaereat, exactius auctor scri- 
psit; sacrijicanti interfuit. Minus id urserim, quod Wolfius di- 
cit, dativum in hoc gcnere quasi casum conimoui esse. Conjej 
Cturam Ernestii superjutt pro ajfuit ex Aug. 56, nulio modo fe- 
rendam exisiimo , et quod usus tantum foreiisis liaec verbi est 
significatio , et quod ea ipsa a viris doctis taxabatur. v. Gell. 
I, 22. 

aud. praed, /iaruspicis'i v. Galb. »9. 

liberto — nunciante\ Onomasto. Tac, 1, 27. ,,Nec multo 
post libertus Onomastus nuiiciat, exspectari eum ab architecto et 
redetntoribus ; quae significatio coeunlium jam militum et paratae 
conjurationis convenerat. Oiho, causam digrcssus requiremibus, 
quum , emi sibi praedia vetustale suspecta , coque prius explo- 
xiaida, ifiaxisset, innixus liberto — pergit. " Phu, c. 24. -jragat- 



O T H O. Q25 

doraum inspecturus absressit : proripuitque se postica 
parte Paladi dd coiistilutum. Aiii, Ifclncm siaiulasse. 
ajuMt^ eaau]ue excusatiouem proximis maiidusst , si 
quaereretur. Tuuc abditus propere muliebri sella, 
in castra contendit: ac defirientibus lecticariis, quum 
descendisset, cursumque cc-pisset, laxato calcio re- 
Stitit, donec omissa nioia succollatus , et a pj-aesento 
comitatu IMPERATOR consalutalus^ intor tauf^laa 
acclamatioues strictosque gladios ad Principia deve- 
nit, obvio quo jue non aliier, c si conscius et parli- 
ceps foret, iidbaerente. Ibi missis , qui Galbam et 
Pisonem trucidarent, ad conciliandos poliicUationi- 



«Taf 'Ovo/xaffTOf «xsXeu5spcc >jxs<v £(p>j k«< xspi/utvsjv a-jTi>~ o*iiot touj 
acx<T£Krova{ /jv b'i ffyyut3oAov x»<f&u, *p6{ ov &bai «iravT^o-a» tov 
*05uBV« Tolf ffTpfliT(a;Ta<{. itxiuv ovv > ort ^akaiaiv 8wV>j/xivof oiAiav 
psuAsTai Tot i/TOXTa SeTsat toT{ xwA>)T«if, «irSjA^e , quO ioco cum 
S;^iano existimu , (ieceptUiO Pliitarciium Latiiio voc. r^ denu^r^bua, 
improprie xwXjjTal? leddidisse. - Mox ad ctnsiiiutum cs neu« 
trum, sive de loco , sive de die senno sit , ne qiiis de eliipsi 
cogiiet. Coustituia» autem erat locus> de quo pruxime dictum, 
Miiliarium aureum. 

muliebri selUi] Plut. c. 25« '"o ^o^iiov cfxcit, et lecficarios 
0op8<o(J)oeou{ vel, ut vulgo let;itur, «ficpsaCpipous , Tac. c. 27. sel~ 
lam et ipse. Est i. q. ffK//<xcbiOV HardKTTt-yov Dioius 57, 15. ubi 
V. Fabric, cf. hips. Elect. 1, 19. Sch^Jfcr. de re vehic. 2, 5. 

Impertttor consalutatus'\ Tac. c. 27. ,, Ibi tres et vi^iuti spc» 
culatores consalutatum Imperatorem, ac paucitate salutantium 
trepidum , et sellae festinanter impositum , strictis mucronibus 
rapiunt. Totidem ferme milites in itinere aggregantur, alii con» 
scientia, plerique miraculo , pars clamore et gaudio, pars silen- 
tio , animum ex eventu sumturi. " Plui, c. 25. avrat^a rouf 
iTfWTOU? £>tBfc$a/xsvofc'5 aurov xai xfofjixcvraf a-jTOxfaTC{*a (jjaffj fxii 
•xXiiovi; rpid/V Kai s/Koff* -ysviff^a». S<6 — axtSs/Aiaffsv 01 ^ii xajiov- 
TSf oJk itwv , akkct Tolf t^idptat yi//xvo7f Tt^ii:vrig ai/roC ro Ipopsloy, 
SKSAiuev at^iffSat , xafavpSs-yyo/xsvow xoA/.ai4<f axoAw/£va/, y.ai rouf 
<J)op«JO(^6eo;/f sxiraxovovrof. t:;»)KO'JOV ya^ svtoi 5ai/ua^0VT£f /xaAAov, 
j) TapaTr5//£V0f , Sia rvjv cAjycTjjra twv axorsroA/jc>)/xiv«v. (p^^c/xivu) 
Ss oi/T» 61' «-yofaf ax>)vr>)ffav srspoj rcffotro», Kai xaAiv KaTtx rpsZc 
stai Tsrra^af aAA,oi xpofsxsAa^cv. ttra ffuvavsffrfsif ov axavrsf avaxa- 
^Oll/xsvoi h.aiffa^a, tiai yvfxva ra iii^py) xpcVffj^c/xsvoi. 

qui Gaibam et Fiimcm truc.j X)e naorte Gsibae v. Gaib. it), 
Tom. JI. a 5 



226 C. iS U E T O U I i 

biis iniliLuiii aiiimos iiilul magis pro concione teslatus 
est, quam id demum se liahiiurum , quod sibi ipsi 
reliquissent. [7] Deinde vergente jara die ingressus 
Senatum , positaque brevi ratione , quasi raplus ,de 



et 20. Caedeiti Pisonis describunt Tac. c. 43- «Piso in aedem 
Vestae pervasit, exceptus(jue misericordia publici servi et con- 
tubernio eius abditus, non religione nec ceriraoniis, sed latebra 
imminens exitium diffcrebat ; quum advenere, missu Otlionis, 
jiominatim in caedem ejus ardentes Suipicius Florus e Briiannicis 
cohortibus , nuper a Galba civitate donatus , et Stalius Murcus 
speculator; a quibus protractus Piso in ioribus Templi trucida« 
tur" et Plutarcli. c. ij, 

pro conciv/ie] Aliam orationem dat Tac. c. 37. 

ingressus Senatum] Tac. c 47. „ Exacto per scelera die , no- 
vlssiraum malorum fuit laetitia. Vocat Scnatum Praetor urba- 
jius, certant adulationibus ceteri magistratus. Accurrunt Patres ; 
decernitur Oihoni tribunicia potesias et nomen Augusti et omnes 
Principum lionores, annitentibus cunctis abolere convicia ac 
probra, «juae promiscue jacia liaesisse animo ejus, nemo sensit 
seciu. " ct. Flut. c. 38. 

positaque hrevi ratione^ Memm. et plerique codd. et anti- 
quae edd. dant oratione. Recepit id Ernest. , sed ponere oratio~ 
neiu dici posse pro habere, probare frustra conatus est. Burm. 
conjecit: expusitoque irevi oratione , uX. exposito ablativus sit ab- 
solutus, et simili ac leniore etiam medeia fValther. Observ. p. 
2q. positoque brevi oratione , inLerprotaliis : po^t(juam posuerat i. e. 
commemoraverat, dixerat brevi oratione, ijuasi sequ, , quem 
usura verbi ponere iilustravit exemplis Cicervnis Orat. 4- „posi~ 
suin sit igitur in primis " Cotl. 7. „posuislis cnim " Verr. 2, 33. 
„ tantum veibo posuit," laudato ctiam Ernest. in Clav. Cic. 
XJnice placeret mihi iiaccraiio, ob librorum maxinie auciorita- 
tem, legi jubentium uratwne, si Suetonius acque lui soleret abla- 
tivo illo absoluto , atque Livius et Tacitus, apud quos sexcen- 
ties occurrii, et persuaderi mihi posset, iliam significationein 
verbi ponere (TtSevat, vvoTtSsvoii, unde Qiaxg, v-KoDtaig) non mi- 
jms historicae oraiioni coiivenire, quam rhetoricae. E scliola 
enim petita est philosophorum et rhetorum, nequc verba sunt 
Othonis n. I. sernionem habentis, sed auctoris adhuc, argumen- 
tum refcrentis. JJenique vcxat me sequons (juaxi , quod ralioni 
jnagis couvenit, quani orit//o«/ , quum post ablntivuin posilo ac- 
cusativura exspectasses cum infmitivo. Nescio igitur, an verior 
sententia sit Wolfii, servantis /;wi/a ratione , simplici verbo pro 
eompoeito, nisi quis Iioc ipsum Qjrqposiia') legcre inalit cumOu- 



o T H o; £27 

piiblico, et suscipere imperium vi coactus,^ ^csturus- 
que cominuni omnium arhitrio , Palatium petit. Ac 
super ceteras graluJantium adulantiumque blanditias 
ab infima pj. be appellalus NERO, nullum indicium 
recusanlis dedit: immo, ut quidam tradiderunt et- 
iam dipJomatibus primisque epistolis suis ad qiio.sdam 
provlnciarum praesides, Neronis cognomen adiecit. 
Ccrte et imugines statuasque ejus reponi passus est 
ct procuratores atque libertos ad eadem olficia revo- 
cavit. Nec quictjuam prius piu putestate subscripsit 

dendorpio. Xocam quidenj, a Wolfio coniparatum , Calig. i^. 
nosf.ro iion accominodaverim , quum gerino ibi sit de raiioni- 
bus propositis, non de ratione. Ibi enim de literis vere aliorum 
ocvilis propositis alia verbi vis esi et magis propria. Licuir 
puto, profiteri dubitationem de virc rum doctissimonmi senten! 
tiij, quamquam melior milii non suppetit. Muller. conjecit: 
posiquam brepem orationem v. post hahua brevi vratione. 

qnasi — coactusl Xiplul. Si^, i^. ^i^iiaSon.fjiBv yi^, k«J Iq ri 
tilyot; aw»v £?i;x2a«, >ta'vT«o5« avT<A.£y«v KSK/vStvtuHiva* sAs-yj. xaJ 
T« Tfi «AA« sx«mdi5 £Cj)SfiY7£T0, x«i r^ \)-Koviqieii tcv ffvi^/xaTCf s/xs- 

T?i"a<g • (J)t/;,/^«T« T£ Wf UoKJTOig 8<« TOiv S«>tTUAwV «Vs/UXS , K(xi VVl- 

C}f_vslTO ■Kokka. 

Palauum petit^ Tac. 1. c. „ Otho , cruento adhuc Foro , per 
stragem jacentii'm in Capitolium atque inde in Palatium vectus 
concedi corpora sepultuxae cremarique peimisit. " 

appcUatu, Ntro^ Pluturch. Oth.3. TflTj Sg ^eAAo?5 x«?'^c/^tv<jff 
eCjt stpeuYS to -reaTov sv ToTf ^saTfo/f Niewv 7recs«-yof susffi^ai xai' 
T<v«v amovaf^ Neewvcf i\<i TOUfx^ixxyiq irf.o5s/xi>wv , cJk ii.«Ai.ffg. 
KXfid&<0« Ss 'Pou(po5 s/V 'l^-y)^iav if-^a) nouiaS^vat 6/xAti/x«Ta, o/j 
ix-rs/xTToi-ffi TOUi 7e«/^/x«To(pcf,oL?, t^ tou jSipwvos -«' = 1' c'vo/;t« xpof- 
7£YC'«MM«vov exovT« TiZ tov 'OSwvd;. cv /jl^v «AAi tcu; irfwToys *»«< 
xe«TiffToys «/V5o//svo5 «x< tcwtw SujX*e««vovT«5 , sVayVaTo. 7'ac. 
H; I, 7t5. „Ne tum quidem immemor amorum, etatuas Pop- 
paeae per Senatusconsultum reposuit. Creditus est etiam de cele- 
branda Neronis memoria agitavisse, spe vulgiim alliciendi. et 
fuere, qui imagines Neronis proponerent ; atque etidm Oihoni 
quibusdam diebus populus et miles , tanquam nobilitatem ac de- 
cus adstruerent, Neruni Othuni acclamavit. Ipse in suspenso te- 
nuit, vetandi metu, vel a-noscendi pudore. " Xiphil. dei.ique 
1. C-^oi.K iAav5avg 6g, tij n«} aCiKyiaTiqov n«/ -)r<HeoT8eov tcC NtpM- 
TOff ap$£jv ifxskks. TO y OLV ovo//« auToZ avT^ sv^wj iitiSiTa. 



228 C. SUETONII 

quam qulngenties sestertium ad peragendam Aureani 
domum. Diiitur ea nocte per quietem pavefactus 
gemitus maximos edidisse: reperlusque a concursan- 
tibus humi ante lectum jacens, per omnia piaculo- 
rum geuera manes Galbacj a quo deturbari expelli- 
que se viderat, propitiare tentasse: poslridie quoque 
in augurando terapeatate orta graviter prolapsunij 
identidem obmurmurasse: 

ad peragendam'] Al. peragendum, iit Galb. ig. nonnulli ad 
ornaiidum fortunam suam , de qiio usu Gerundii cum «ccus. V. 
Jieudn^cT. ad Cic de Off. i, 3i, 7, et 3, 5, l3., et quos ille lau- 
davir , Ald. Man t. ad Cat. inaj. c. 2. et Perizon, ad Sanct. i» 

prolapsum'] Neiligentia scnptoris notanda, non mutanda m 
rrolaps s oh ur&ectdens pat^efactus, contva Ms3. et edd. ornnes. Ita 
c. 12. fuisse traditur —consuetum. Scilicet longior periodus fecity 
ut sui immemor liniret eam , ut si a tradunt v. dicunt incepisset, 
quamuuam et dicitur, traditur , videtur , al. saepissime absolute 
praepouuutui , sequente accusativo cura inRn. , nicre Graeco , Jo 
quo usu V. Duker. ad Flor. 2, 6, 45. et Liv. 4, 41, 7. Plurimi» 
exemplis, ab eo coHatis, addo Tac. H. 4, 52. „ y.Ya;» — multo 
apud patrera sermone orasse dicebatur. " Variavit igitur n. 1. 
auctor oraiionem duplici constructione, quod non Latinae ele- 
eantiae est, sed Graecae a<^ikti»i. Ita Plalo Cliarm. iu. m\ /x^u 
y^yyi'kra.i yi >) M^X*) 'ffX'^?'* ytyovivai v.a.\ xoaXouj rsSvavou. V. 
Matthiae Gr. Gr. §. 656. p. 77*. sequ. 

ua. TA.qol.i «uXoi?3 XipfiU. 64» 7- syuaXXs 5s ap« m«/ tIv 
■05wv« ^ SiK»! ot^»* *? /x»Kpiv //aX/>)$£iv, wf -n-ou iratpaxP^M* «jw«5g. 
jByovTj T£ "V*? fti^Tw T>)V .yi^ffiav ir^cuTjjv tk ik^oc frovyj^a i*npi^>), lujT 
ftUTOV /^aTa-zVcvTa sirJ toIj xixgiacy/vcivc/f giirtjv • T* Y«j //E sdti /x«- 
Xtjoi? auAoT? aJXeiv ; sari hs roZro Sjjuwbgf sf -rapOJ/ixiav (pspov STrJ 
Tiiv 8s«> Ti Tov xpojti^opou c^lai ■jroiouvrwv. nai yM£rai touto t^; vukto; 
«VTw 0*) T< ev Toic tirvo/j £Tapaj^S>), w.iTS Kai tA TJjf «uvSjj snxscaTv, 

TOU; TE irpeK01T0t/VT«? iKTA^^a». tfir>)6»)<T«VTS5 Oyj» ti^OV «UTCV y^afjiixl 

»tii/jcsvov, ad qu. 1. lieimai. Cndrenum comparat , diversa et pror- 
sub laisa narTantem, scil eodcn» versiculo ita adclito : ti ya^ /ui 
iii&i /xanf'5ii «u>.oi< a<)siv Kai aJXsiv. Non meminerunl iuterpretes 
loci paraUei. c,tv. . au Ait. a, ib. „Cnfjus quideiu noster, jam 
plane, q>'id coguet, ne.scio. 

(pLiCa 'yap oy Ofxm^otffiv avkiffAoif er/, 

«A>.' ayQtais <t*uff«iffi (jpop/3e/aj »ref. ** 



O T M O. 



£2y 



rS] Sub idem vero tempus_, Germaniclani exercitus 
in Vitellii verba jurarant. Quod ut comperit, auctor 
Senatui fuit mittendae legationis, quae docertt, ele- 
ctum jam Principem : quietera et concordiam suade- 
ret. Et taraen per internuncios ac literas, consor- 
tem iroperii generuraque se Viteilio obtulit. Verum 
haud dubio bello, jamque ducibus et copiis, quas 
Viteilius praemiserat, appropinquantibus, animura 
iidemque praetorianorum erga se paene internecione 
amplissimi ordinis expertus est. Placuerat per clas- 



ubi V. Graevium. Versatus est nimio fere labore in prona pro* 
verbii interpretatione Turneh. Advers. 5, i. et 17, 20. Conupte- 
las n. 1. niliil moror. 

in V itellii verha\ v. Galb. 16. Vitell. 9. Tac. H. 1, 50. sequ. 

mittendae legationis\ Tac. c. 74. „Otho, revocatis, quos 
Galba miserat , legatis, rursus alios ad utrnmque Germanicura 
exercitum et ad legionem Italicam cisque, quae Lugduni agebant, 
copias specie Senatus misit. Legati apud Vitellium remansere, 
promtius, quam ut retenti viderentur. Praetoriani , quos, per 
simulationera officii, legatis Otho adjunxerat, remissi, ante- 
quara legionibus miscerentur. " Plutarch. Oth. 4. 0$' i3v (np, 
literis Muciani et Vespasiani) sirar/po/uevof eypaNj/Ev OJ/tsaA.i'» , ■«■«- 
pOKvauv srqa.rnMTiv.k (f)povi7v , u;; y(_^v^ij.CLr* t-oXXjc buiSo;rog aCroZ, y.»t 
ToXiv , iv -f, P(ui(T£T«j (^iXfTTov y.oii >jdiffTov p/ov /jis^' ijvv/^i»i , ubi 
comprobare nequeo , qui corrigunt verba ffTf «TtwTiwa (Pf ovi<v , h. 
e. qualia militi dicto audienti conveniunt s. disciplinae miiitari 
congrua, in ou araatmTiy.» (f)p. cum Casaub. ad n. i. , vel araaivf 
riY.» /Ji>) (J)povs7v cum Solano ad Plut. , et quae siuit alia. 

per internuncios — ohtulit~\ Tac. c. 74. ,, Crebrae interim et 
rauliebribus blanditiis infectae ab Otlione ad Vitellium epistolae 
oflFerebant pecuniam et gratiam, et quemcunque quietis locura 
prodigae vitae legisset. Paria Vitellius ostentabat, primo mol- 
liu», stiilta utriraque et indecora simulatione; niox, quasi rixan- 
tes, stupra et flagiiia invicem objectaveve, neuter falso." Xiphil. 
64, 10. S'«'05wv, «rs/5^ x«J /w») aVaiSe T9V BiTsAXiov, s; y.oiVMVtav 
aCrov T>){ «fX^Jf ▼oXXaKJj ir«f«iK«XcDv, tig ircXs/xov Xe<xov (^avtQov 
naSlarciTO. 

jamque ducibus — appropinquantibus'] Plut. Oth. 5. i-icii rag 
'AXxsr; kaiTSXOVTEf i^8>j irqog^yysXXovTO Kek/va; nai Oy«X)jj, Ow7- 
TtXXiiy aTQari^yolvrtg. v. Tac. H. 1, 70. 

et placuerat] Omitteie tXm pUcuic et conua libros, ^s 



2J0 (J. SUETQNIl 

slarlos arma tratisferri, remittique navlbus. Ea quuni 
in caslris sub noctem promerentur, insidias quidaui 
suspicati, lumultum excitaverunt; ac repenle omnes, 



jnutare, ut Lipsio in etenim, Glareano in quando. Oudend. con- 
jecit: Ostiam placuerat. Milii genuinuin videtur, et inducere 
tiarrationem, superiora explicantem, pro et qmdem, etenim, nam-^ 
que. Ita l^ac. A. 3, SQ. „ non accusatores fatiscebant. Bt Ancha- 
lius Priscus sequ. " 

per cla.isiarios — navibus] Lux petenda e Tacifo i, 80- scqu. 
et Plut. Oth. 3., coU. Xiphil. 6/j, 9., qui accuratius rem nanant, 
eosque haud satis compararint necesse est Burmannus. magisque 
adhuc Ernestius, qui ad 1. n. disputavit prorsus iie^oihiovveoi* 
Arma illa erant septimae decimae cohortis (auctore Tac, i. c.)^ 
quam e colouia Ostiensi in Urbem acciri Otho jusserat, arman- 
dae ejus cura Vaiio Crispino, Tribuno e Praetorianis , data. 
Qui cum, aperto armamentario , vehicula cchortis, incipiente 
nocte, onerari his armis jussisset, miles , ad perniciem Othonis 
familiai"! Senatorum armari, temere existimans, raptis aimis 
Urbem ac Palatium petit, et a convivantium ibi primorum civi- 
tzitis caede vix ab ipso Othone retinetur. Ouinia ea cum Sue- 
tonio consentiunt, nisi quod navibus per classiarios (Ix. e. rcmr- 
.oes, classi Ostiensi impositos, ne cum Erneslio de milite classia- 
rio cogites , de quo dictum ad Gaib. i2.) arma JRomam traiis- 
tata , Suetonius, Tacitu» autem , vehiculu cohortis iis onerata, 
dicit. Putabam aiiquando, haec ipsa vehicula Taciti, ut saepius, 
de navi^^iis iutelligenda esse , et per errorem Plutarchum 1. c. ver- 
tisse; ri cirA« Tal; «//«$«15 fiTr.-r/SsvTOf. Sed levior haec res 
est, et in qua dissensum scriptojum iacile feras. Alia difficul- 
tas , qiam quaerunt in verbo remitti (quod Burm. in praeinitti 
snutandum duxit, Ernest. contra usum linguae explicuit mittit 
Oudendorp. mutare maluit in demitti i. e. secundo fluvio deferri 
s. dcvehi Ostiam), mihi nulla videtur, Oudendorpii emendatio 
etiam falsum praebere sensum. Scilicet cum ledire deberet co- 
hors Osda Pvomaui, reiaittefida etiam erant arma in Urbem, 
unde translata fuerant ad tempus simul cum milite in coloniam 
Ostjensem. Si legas curn Oudeiid. demitti , quod , miror, pla- 
cuisse etiam Woliio, contrarius efhcitur sensus, quasi nunc de« 
mum Ostiam cohors descenderit, quae oontra inde revocabatur. 
Ceterum , quara infelices fuerint in explicanda hac historia viri 
docti , inde etiam patet, quou Si^lanus ad Plutarchi 1. c. , Rcmae 
et in castris urbanis , nvn O.stiue ortam esse hanc seditionem , no- 
tavit , immexoor verborum Taciti. ; „ Urbmn ac Palatmm pe^ 
tunt, " 



O T U O. 201 

nuWo ccrlo duce , in Palatium cucurrcrunt , caedem 
Seuatus flagltantes: repulsisque Tribunorum, qni 
ijohibere tentabant, nonnullis et occisis, sicut erant 
cruenti, ubinam Imperator esset, requireutch, per- 
ruperunt in trlclinium usque, nec nisi viso cltstite* 
runt. Expeditionem autom impigre atque etiam 
praepropere inchoavit, nulla, ne religionum quidem, 
cura , sed et motis necdum conditis ancilibus, quod 
antiquitus infaustum habetur; et die , quo cultores 
Deum matris Jamentari et plangere incipiunt ; prae- 
terea adversissimis auspiciis. Nam et vicliiiia Diti 



nonnulUs et occLiis] Tac. 1. c. „ Resistentem seditioni Tri« 
bunum et severissiitios Centurionum obtruncant. " 

perruperunt — destilerunt'] Tac, c. Q2, ,,MiIitnm impetus ne 
foribus quidem Palatii coercitus, quo minus couvivium iriumpe- 
xent, ostendi sibi Othonem expostulantes , vulnerato Julio Mar- 
tiale, Tribuno, et Vitellio Satumino, Praefecto legionis, tlum 
ruentibus obsistunt. Unditjue arma ct minae, modo in Centii- 
liones Tribunosque, modo in Senatum universum, lymphatas 
caeco pavore animis , et , quia neminem unura destinare irae po- 
terant , licentiam in omnes posceniibus; donec Otho, contra de- 
cus imperii , thoro insistens, precibus tt lacryrais ae^re colii- 
buit; redieruntque in castra inviti neque innocenies. " 

Tnolis — anciUbus^ Tac. c gg. ,,Fuere, qui proriciscenti 
Otlioni moras religionemque nondum conditorum ancilium atter- 
rcnt. Adspernatus est omnem cunctationera, ut I^jeroui quooue 
exitiosam, et Caecina , jam Alpes transgressus . exstimu] •.bat. " 
Mui^ehantur ancilia h. e. promebantur e templo Martis ad sole- 
innem Saliorum saltationem Ka!. Martiis , duravitque ea soPernni- 
tas tri^infa dies, auciore PoIjLio exc. legat. c. 25., Otlio nutem 
profectus est ante fmem mensis Martii, ut mox videbimus, an- 
cilibus adeo nondum couditis. v. interpretes ad n. ct Tuctti 1. c, 
maxirae Graevium, qui allegat Liu.Yli 53' „ Stativa dcinde ad 
Hellespontum aliquamdiu habuerunt, quia dies forte, quibus an- 
cilia moventur, religiosi ad iter, inciderant. " 

die — plangera incipmnt^ Dies\\\c erat sauf^uinis , quo cele- 
brabant cultores matris Deuiii s. Galli, sacerdoies Cybeles, memo- 
riam Attidis pueri, VIIH. K.al. April. Conjunctit erant lidai \a 
quae usque ad prid. Kal. April. durabant. 

adversissimis auspiciisl Tac. H. r, 8^- ,,Prodigia ins-.rs-f 
terrebant, diversis auctoribus vulgat», In vestibuio CapitijUi 



2^2 C. SUETONII 

patri caesa Hlavit ; quum tali sacrificio contravia ex» 
ta potiora sint. Et prirao egre.^su inundatioiiil)us Ti- 
beris retardatus , ad vicesimum etiam lapidem ruiiia 
aedificiorura praeclusam viam offendit. [y1 Siniili 
temeritale, tjuamvis dubium iiemini esset, t.|iiiii traiii 
bellum oporleret, quando et fame et angustiis loco-i 
rum urgeretur hostis^ quam primura tamen decer- 
tare slaluit: sive impatiens longioris solltciludinis, 
speransque, ante Vitellii adventura profligari pluri- 



omissas habenas bigae, cui Victoria institerat; erupisse cella 
Jiuionis niajoiem hnmana speciem ; statuam D. Julii in insiila 
Tibcrini amnis, sereno et imrooto die. ab Occidente in Orien- 
tem conversara; prolocutum in Etruria bovem; insolitos ^r.ima- 
lium partns ; et plara alia, rudibus seciilis etiam in pace obser- 
vata , quae nunc tantura in metu audiuntur. *' c£. IHuiarch. 
Oth. 4. 

Tlheris — offi-ndit^ Tac. 1. c. ,, Sed prnecipuus et cum pr^e- 
senti exitio etiam futuri pavor, subita iauudatione Tiberis, qui 
immenso auctu , proruto ponte sublicio , ac strage obstantis mo- 
lis refusDS, non modo jacentia et plana Urbis loca, sed secura 
ejusmodi casuiim implevit. Piapti e publico plerique, plures in 
tabernis et cubilibus intercepli. Fanies in vulgus , iuopia quae- 
stus, «t penuria alimentorum. Corrupta stagnaniibus aquis in- 
sularum fiindamenta , dein, remeanie llumine, dilapsa. Utque 
priinum vacuus a pcriculo animns tuit, id ipsum , quod paranti 
expeditionem Othoni, campus Martius et via Flaminia, iler belli 
esset, obstructum a fortuitis vel naturalibus causis, in prodigiura 
ct omen imminentium cladium vertebatur. " 

<juiri trahi hellum t»/).] Tac. 2, 3i. ,, Otho consultavit, frahi 
bcUuni, an fortunam experiri placeret. Tum Sueionius Paullinus, 
dit^num fama sua ratus, qua nemo illa tempestate militaris rei 
callidior habebatur, de toto genere belli censere, ji-.&tiiMtionnm 
hostihm, moram ips.s utilem disseruit." — c. 33. „Accedebat senten- 
tiae PauUini Marius Celsus; idem placere Annio Gallo, paucos 
ante dies lapsu equi afllicto, niissi, qui consilium ejus sciBcita- 
rentur, retulevant. Oilio pronus ad decertandum ; frater ejus 
Titianus, ct Pvaefectus Praetoiii Proculus , iroperitia propevan- 
tes, Fortunam ei Deos et nunieu OLhonis adcsse consilii'*» aflore 
conatibiis, testhbantur. neu quis obviam ire scntentiae auderet, 
in adulationem concesserant." cf. 0. 40. tt 1'lutarch. Oth. g. 
sequ. 



I 



O T H O. 233 

inum posse; sive impar militura ardori , pugnara de- 
poscentium. Nec uJli pugnae affuit, subslititque Bri- 
xellf. Et trihus quidem, verum mediocril)us proe- 
iiis, apud Aipes, circaque Placeutiam , et ad Casto- 
ris , tjuod loco nomen est , vicit: novissimo maxi- 
moque apud Jietriacum traude superatus est ; quuui, 
spe colloquii facta, quasi ad couditiouem pacis mili- 
tibus eductls, ex improviso, atque in ipsa consalu- 
tatione^ dimicandum fuisset. Ac statim morieudi 



Nec ulli] Inepte vulg. ////. Co3. Ursin. ille. 

subsf. Brixell/] Tac. c. 33. ,, Postquaru pugnari placitum, 
interesse pugnae ImperatOTem , an seponi roelius foret, dubita- 
vere. Paullino et Celso jam uon adversantibus , ne Principem 
objectare periculis viderentur, lioem ilii deterioiis consilii aucto» 
re» perpulere, ut Brixellum cvncederet , ac dubiis prueliorum exem- 
tus , summae rerum et imperii se ipsum reseruaret." Plutarch. 
Oth. 5. a-^To; /JI6V oJv it ^^iXi^M , vokn rJjf 'IraX/af irspj tcv 'Hp<- 
iavov , iiriksi<p^vf, V. de lioc oppido Cellar. Geogr. A. 2, g, 
p. 668. 

apud Alpes] v. Tac. 2, i£ — 15. Alpes intellige maritimas. 

circaque Placentiam'\ Tac. c. ig — 2.2. Plutarch. c. 6. 

ad Castorts'] Tac. c. 24- >> Ad duodecimuni a Cremona, lo~ 
rus Castori/771 vcc!^tnr." Oros. 7, g. ,, circa locum , quem Casto- 
ris vocant. " v. Oudend. ad n. 1. 

apud Betriac/im'] Tac. c. 25' Bedriaci, additque : „ inter Ve- 
ronam Cremonamque situs est vicus, duabus jam Romanis cla- 
dibus notus infaustusque. " v. iuterpr. ad li. 1. Plutarch. c. 8. 
«OTi ToX/xv>) xX>)ffjov Kj*//wv>)f TO BvjTjizoiv.cv. Apud Joseph. B. Jud- 
4, 9, 9" ^^v\yhi*-^ov zYji Yak»Tioi; , quod tamen Hudson. et Haver- 
camp. mutaverunt in Bvj&p/a/.ov. Scribitur etiam a multis Be- 
briac/im i\. 1. et Eutrop. 7, . 1. et Oros. I. c. — Xiphil. 64, 10. re- 
gionem , non oppidum indicat. Scribit enim : sWecrov h's rseexQi^ 
fxvQtahtf «vSpdiv iv.aTSf wSfiv tv Talc yuaj^a*? '"■(/O? ryj Kpsuoivij ytvofAi- 
liaic. De proelio ipso v. Tac. c. 40 — 44- -P^ut. 11. sequ. 

fraude — dimic. fu/sset] Tac. c. 42. ,, Attonitas subito terro- 
re mentes falsum gaudium in languorem vertit, repertis , qtui, 
descivisse a V/tellio , ementirentur. Is rumor, ab exploratoribus 
Vitellii dispersus, an in ipsa Otlionis parte , seu dolo, seu forte 
surrexerit, parum compertum. Omisso pugnae ardore, Otho- 
niani ultio salutavere, et hostili murmure excepti, plerisque suo- 
rum iguaris, qu.ie causa salutaiidi, metum proditiouis fecere. 



a34 c. suETONii 

impelum cepit : ut raulti , nec frustra, opinantur^ 
magis pudore, ne lanto rerum hominumque periculo 
domiaationem sibi asserere perseveraret, quam de- 
speratione ulla, aut dittidentia copiarum: quippe 
residuis, integrisque etiam nunc, quas secum ad se- 
cundos casus detinuerat_, et supervenientibus aliis e 
Dalmatia, Pannoniaque et Moesia: ne victis quidera 
adeo afflictis, ut non in ultionem ignominiae quidvi» 
discriminis uHro , et vel solae subir-ent. [10] Inter- 
luit lioc bello pater meus Suetonius Lenis, tertiae 
decimae legionis Tribunus angusticlavius. Is mox 



Tum incubuit liosdum acies, integri» ordinibus, robore et nu- 
mero praestantior sequ. " cf. Plutarch. c. i2. — * Pro consaluta~ 
tione (quod vocab. de eadem re occurrit Tac, A. 15, 16. et Ilist. 
4, 72.) Memni. aliique vitiose consultatione , quod placebat Grae* 
vio. In editione Oudend. liaesit vitium consalutione. 

pudore — perseveraret'\ Vide egregiam Othonis orationem 
apud Tac, c. 47- Plutarcfi. c. i5' ^^ Xiphil. c. 15. ubi : SfMaJOTs^oy 
iffriv , £V« iixgf ««VTwv, yf toXXou? vtrSQ svoi airoXeff$»i. JEulrop. 
7, 11. ,, quum tanti se non esse. dixisset, ut propter eum civile 
bellum commoveretur. " 

quam despcratione — copiaruni] Tac. c. 44« » Praetorianua 
miles, non virtute se, sed proditione victum , fremebat. Ne Vi« 
tellianis quidem incrueutam fuisse victoriam , pulso equite, ra- 
pta legionis aquila ; superesse cum ipso Othone, militum quod 
trans Padum f uerit ; venire Moesicas legiones; magnam exerci- 
tus partem Bedriaci remansisse ; hos certe nondum victos; et, 
$i iia ferret, honestius in acie perituros. " c. /\6i. ,,NecPraeto- 
riani tantum, proprius Othonis miles, sed praemissi e Moesia, 
eandem obstinationem adventantis exercitus, legiones Aquilejam 
ingressas, nunciabant. ut nemo dubitet, potuisse renovari bellum 
atrox , lugubre, incertum victis et vicroribus. " 

Trihunus an<^usticlavius] „ Tribunatus erat tum militia eque- 
Stris, ut Suetonius docet ipse in Aug. c. 38. Sed interdum etiam 
non Equites ad hunc gradum fortitudine venere , et propterea in 
Equitum numcrum relati, ut hic Suetonius Lenis. Sed lii usi 
6unt veteri Equitum insigni, angusto clauo , quum ii, qui clara 
cqucstri gente essent, illustres dicerentur, utcrenturque lato clavo."' 
Ernest. — Conferas, quae de Equitibus illustribus 8. laiiclauiis 
Lips. ct Ernest. ad Tac. A. 11, 4., et JRuben. de re vestiar. j, g, 
et »4. v. ctiam ad Aug. 38. 



O T H O; 235 

referre crebro soleliat, Otlionem etiam privatum us- 
c^ue udeo detestalum civilia arma , ut , memorante 
quodam inter epuias de Cassii Brutique exitu, cohor- 
rucrit: nec coiicursurum cum Galba fuisse^ iiisi con- 
fideret, sine beilo rem. trdnsigi posse: tunc ad de* 
spiciendam vitam exemplo manipularis militis con- 
citatum, qui, quum cladem exercitus nunciaret, nec 
cuiquam fidem faceret , ac nunc mendacii, nunc ti- 
moris , quasi fugisset ex acie, argueretur, gladio ante 
pedes cjus incubuerit. Hoc viso, proclamasse eura, 
ajebat , l^on amplius se in periculum tales tamque 
hene meritos conjecfurum. Iratrem igitur, fratris- 
que filium^ et singulos amicorum coliortatus, ut sibi 



concursurum — fuisse'] li. e. certamen «3e iinperio suscepturum 
fuisse. Ita ffuvicraffSai rtvi et ffuffreiffii apud Graecos de quovis 
certamine et seditione. 

exemplo manip, militis'] Xiphil. 64, n- iirii Ss 01 tov 'O^wvcj 
txpa[r/)j>)ff«v , v^y^iiki /usv iirviug rt^ to iriScg rw 'OSuivi ' k«< ivsf 
h/) ys yjTiffrtiTO Tpof rcuv irciQovTtMV , (^iTjyov yaq iroXAo* >ta~a toj^^jv 
ijSQOtffjj.ivoi,') vi») 01 /jikv 5parT£T))v , ot Se >t«i iroXt/aiOV ajrov ctirg» 
y.ftXouv • E/5a 'y*P» *'^*>» ySI'5^ tocZtoc, KaTffap , jjv" /jOiffra «yip 
av vincuvTOf ffov 4TEA£OT>)ffj(. vCv h's iyiu /j£v xavTWf o]y(;/tffOfji»t , 'Ivx 
/uij) /y.e T15 siri ffsiTijpia y.«raT£(J)£U7«v«< 5o5>j. ffu &£ /SouXsoou . tt'5 tcuW 
woXa/xiuiv COK If /uctv<(<av j^Ssvtwu, 0, t/ 3^5») irp^^a». xaJ //ly» 
t«Ct' s/Vcuv , s«UTOv S(8ypv)ff«ro. unde Otlionenj c. 14. dixisse nar- 
jat: iyia fXiV ovvL sffTiv cVw; jjsipwv roC ffTparzairou rooron "yEV/jffO- 
//«< , ov a'jro< swpavtars , owwf £«urov 6ia rotro /xovov a-!rsffipa:;8v, 
cri TV)V ijrrav tw gauroi; «urov.piro^/ y\yyii)\iv. oiW av.oA.ou5-j)ffH» 
«avrw; «Otcu , /v« /jt>j&jy gr/ toioltov /*v)r6 thjt /uijTg axooffw. cf. P/j^- 
tarch. c. i5., diverse tamen rem narrantem. Similem fortitudi- 
nem Julii Agrestis, Centurionis sub Vitellic, narrat 2'ac. H. 5, 
54. Nam eandem rem cum nostra liaud crediderim cum Ernest. 
ad 1. c. 

Non amplius — conjecturum'] Tac. c. 47- >,Hunc, inqult, 
animura, hanc virtutem vestram ultra periculis objicere, nimis 
grande vitae meae pretium puto. " cf. ejus oratio apud Piut. et 
Xiphil. 

fratrisque filium} Hunc solum memorant Tac» c. 48. ,, Mox 
Salvium Coccejanum , fratris fdium , prinia juventa, trepidum et 
luoeientem , ultro solatus est> laudando pictatem ejus, castigando 



236 C. SUETONII 

quisque pro facullate consuleret, ab amplexu et oscu- 
lo suo diriiisit omiies , secretoque capto, biuos codi- 
ciilos exaravit: ad sororem consolatorios, sed eL ad 
Messalinam Neronis, quam raatrimonio destinarat, 
comniendans reliquias suas et mtmoriam. Quicquid 
deinde epistolan.m eral , ne cui periculo ant noxae 
apudviclorim forent, concremavit. Diyisit et pe- 
cunias dome.slicis ex copia praesenti. [• «1 Atque ita 
paratus, inteutusque jam morti, tumu*ta inter moras 
exorto, ut eos, qui discedere et abire coeptabant, 



formidinem sequ." et Plutarch. c. 16. vQOiaiyofjiivos hi tov iis\- 
<J)«5oCv, KoMn>5/ov , STi /xit^dy.tov ovtoc, Sa^^slv Ta^maXu , ><«} yuJj 
hihisvai OviTskktov sequ. Interemtum liunc Salviiiin Coccejanum 
a Uomitiano, Noster narrat Dom. 10. — Fratrem, Salvium 
Titianum, nocte juvante, discrimen pugnue effugisse, Tacitus 
auctor est c. 44., et Vitellium vitae ejus pepercisse, pietate ct 
ignavia excusati, Id. c. 60. 

cohortatus — consuleret'] Tac. c. 48- >»Ut cuique aetas aut 
dignitas, comiter appellatos, irent propere, neu remanendo iram 
victoris asperarent , juvenes auctoiitate, senes precibus movebat, 
placidus ore , intrepidus verbis, intempestivas suorum lacrimas 
coercens. Daii naves ac vehicula abeuntibus jubet. " 

capto^ Ita jure e Memni. restiiuerunt Ernest. et Oudendorp. 
pro vulg. captaio, quod alienum sensura intert, nisi, contra 
iisum linguae auctorem captare dixisse pro capere, statueris, 
quod vix admittendura, ubi frequentativo sua significatio singu- 
laris perpetua dicendi consuetudine adhaesit. 

ad Mei.&ul. Neronis] sc. uxorem. v. Neron. 35. — Ccterum 
assentior iis, qui proximum std expuiictum mallent, quum hi 
codicilli ad Messalinam non a binis illis diversi, sed ipsi alteri 
sint, codd. autem optimi fere et omittant. 

Quicquid — concremavit'\ Tac. 1. c. ,,Libellos epistolasque, 
studio erga se aut in Vitellium contumeliis insigiies, abolet.*' 

Difisit — praesenti] Tac. ,, Pecunias disiribint, parce , nec 
Ut peTituriis." Plut. c. 17. tou; o/nsTaj irpofSxaXslTO , MorJ (f)(Xo- 
(^povoujwivo; 6itv8/jcs tcuv ^^tj/xaTwv , TvJ /jtsv irAtov , tw "i jXaTTOV» 
cvy^ ^JiTTi^ akXoTQiwv «(J)£(5oJv, akku to KaT* a^iav na» to yujTpjov 
sir</vieX(Juj (J)uXaTTwv, serius tamen id factum memorans, quam 
gcriptores Latini. 

tumultu — exorto'] Tac. c. ^9. ,,Post quae, dimotis omni- 
bus , pauluzu requievit. atque illum , suprema» jam curat animo 



1 



O T H O. 237 

corripi qiiasl JeserLoies, detinerique senslt; ^djicia- 
musy iiiquil, uitae tt hanc nocienij his ipsis toi.iiJem- 
que verbis: veluitque, vim cuiquam tieri : et iu se- 
rum usque patente cubiculo, si quis adire vellet, po- 
testatem sui praebuit. Post hoc sedata siti gelidae 
aquae poiione, arripuit duos pugiones^ et expiorata 
utriusque acie, quum alterum pulvino subdidisset, fo* 
ribus adopertis artissimo somno quievit. Et circa 
lucem demurn expergetactus , uno se trajecit ictu in- 
fi-a laevam papiliam: irrumpentibusqueadprimumge- 



Tolutantem , repens tumultus avertit, nunciata consternatione ao 
licentia militum. namque abeuntibus exitiura minitabantur, atro- 
cissima in Vergmium vi, quem clausa domo obsidebant. Jncre- 
pitis seditionis auctoribus, regressus vacavii adenntium alloquiis, 
dor.ec omnes inviolati digrederentur. " cf. Jflutarch. c. x6. — N. 
1. pro cotptabant al. male captabant. 

sedata — potione'] Tac, ,, Vesperascente die, sitim liausta 
gelidae aquae sedavit. " Plut, c. 17. ^S>j S' effiripaif oJffvjf, fcSi-^^^jcs» 
Ka< leiwv iXiyov vhcirof sequ. 

arripuit — quievitl Tac. ,, Tum allatis pugionibus duobuj, 
quum utrumque pertentasset, alterum capiti subdidit. et explo- 
rato , jam profectos amicos, noctem quietam . utque affirmatur, 
non insomnem eiit." l^lut, 1. c. Si^aiv ovrwv »iz-Z $((J)£v, sxaTg" 
qov HaTSjucavSava to aTaCfj.» ToXiv '/^qovo^j , na] to iTiqc-j «xiSwMs, 
Bxrt^ov S' 8 /5 raq iyMXa; av«>.fli(3HJv, Toiif CiJtlraf TfojsKaXsIro. — 
airOTS/Mi^/as hs towtou^ , -^Sj) to aoixov dvsxautTO T>}f vuKTOf , wjTa 
rcuf KarsuvaffTaj a<o-5«vtff5aj Papswf «•jtcx; Ka^E-JSeVTOf. Vide, 
quam caute Tacitus de somno memoret, comparatus cum reli- 
quis. Ceterum solenni varietate alii n. 1. exliibeut; adapertis. 
Vindicaruiit Emest. et Oudeud. adopertis, codicibus reique ra« 
tione satis conErmatum. 

circa lucem — papillam] Tac. „ Luce prima in ferrum pe- 
ctore incubuit. ad gemitum morientis ingressi libeni servique et 
Ploiius Firmus, Praetorii Praefectus, unum vuinus invencre. *' 
Plutarch. c^Sqov hi KaXsca; «xsXguSipov, w fftvS/wK/jag rU iTi^] rcuf 
e-uyy.ki^rino-jf, fxaS-tlv te^o^(r»Zi, Ka« iri/5o/-(£Vo; , yiyoviv»t rol^ 
ifKiQy^o^svoig , wv ineiarog sxPiJ^*"* 'i^St roivtv , slfij) , «ru, k«i iroiet 
rolf ffrq»riwratg aM(j3ov>j atavriv , ti /«>) Bskstg K«y.tJuf ux' «'JtSv «xo- 
^avfciv, cu{ ifACt ffvuTpo^af tov 5ovorov. iJ^iXSiyrog h's rov dvSpw- 
wou, Tc 5J(poj VToaT)}7ag e^$iv «/.tipcTtparj raif x^f"''» ***'' wsfiire- 



£38 C. S U E T O N I I 

mitum, Tnodo celans, modo detegens plagani, exanl- 
mulus esl, et celeriter(nam ita praeceperat) tuneratus, 
tricttsirao el octavo aetatis anno, et nonagesimo et 
quiuto imperii die. [»2] Tanto Othonis animo ne- 



erdv a-^wStv , cffcv ax«? ffT«v«?«/ /aovei', yjeSiro tcv ircvou, x«i Toif 

ctilfrhrr •— funeratus\ Tac. „ Funus maturatum. ambidosis 
id precibus vetierai , ne amputaretur caput, ludibrio futurum. 
T»ilere corpus pratiojiae cohorte- , ciim laudibus et lacrimis, 
V',!mhs inaiiusqr.e ejus exosculantes. " J^lutarch. «xiffTvj S' ci;5e(< 
Tttiv Kft5' koivriv (quod verto : Jiemo se afficus , ad se pertinenttbus 
in curaiido nnrtuo, subduxu : nimium enim , quod Ileiskius de- 
Ci e ^'«'■picatii ti»)5o/xsvof) , eyyu? cvtwv tcuv iroA.t/jiiwv , aXX« notrixi)' 
«ravre; ro ewi/.Oi , Kaii xupoiv noT«ffi/.si/«CiVTSf , i^tyiiftit^ov iv rol( 
C-K/.oti oi (JpSctiyavTti virohtvai nai p«ffT«ff«< to A«j^0f tiriy»v^ouiJ.ivoi. 
Tciiv i' «AAwv 01 /vikv to Tf«L/^« toO vty.poC KaTSip/Aot^v ■«•(yOfxiTrTC»- 
T£< , 01 i' ^iTTOVTO TcDv j^a/pwv , 01 Ss ■jr^ogtKUVovv ■Ko^^wStv. Idera 
c. 13. vidisse se dicit Bri.xdli monumentum Othonis mediocre, 
inscriptum : Memoriae Marci Othonis. Nibili igitur est , ut du« 
dum censuere viri docti, quod n. 1. alii addunt; ajiud CuUler- 
nam v. Culciternam v. Vditarnum rel. , ex quo fucre , qui face- 
rent : ac parvo cultu., 

trices. et octavo aet. ann6\ Ita et Eutropius 7, ii., qui sequi 
solet Suetonium, et interpres ejus Graecus , Paeanius : 07601« K«i 
Te*«KOffTw Ti^; >jXiKj«5 tTH. Verum Tac. c. 50. ,, Hunc vitae finera 
habuit septimo et tricesimo aetatis anno." Ita GlAurel. Victor^Yix.. 
C. 7. , Plutarch. C. iS. «xa-&«va V OSmv tryj tvToi K«i Tpi«K0VT« 
P<aiff«{ , et accuratissime Xiphil. 6^, 15. toCto to riXo( tw 'OSwvc 
tytvtro , ^vjffotvrt sirra. K«i Tp<«KOVT« «t>) , av5jK« ijiJitQuiv hiovrot. 
Natut. enim d. ag. April. a. U. 785. (v. c. 2.) periit d. 17. April. 
a. ^22. Assentior autem Oudendorpio, qui, non corrigeudum 
Suconium censet e Tacito , ut aliis placucrat, maxime Rychio 
ad 7'oc. 1. c. , quod vetat quoque Eutropii et Pacanii auctoritas, 
sed respiciendum morcm Nostri, annum nalivitatis mortisque 
calculo comprcbendere soliti. v. ctiam Pitimar. ad Xiphil. 1. c. 

nonag. et (juiiito imjj, dic"] Xijjhil. 1. c. af^avT/ 6s ii/jis^a( iv- 
ViVijKOVTa , assentiente Zonara. PLutarch. ccQ^oif hs r^ilg /x^v«f. 
Josejih. B. Jud. 4> 9» 9- "iM*^"? h\jo K«i Tfa<j /x^v«;. Aliorum vide 
receiisum apud P«.einiar. ad Xi phiL. 1. c. Quomodo constituendi 
sint imperii dies e Tac. 2, 55. , ubi audiiiim Il.oiiiae de morte 
Otlioais legixnus, cjuuiu Cert.alis ludi forte agerentur, idem 



O T M O. 23g 

quaqiiam corpus aut liahitus competllt. Fulbie enira 
traditur et modicae staturae, et male pedatus scam- 
busque : muuditiaium vero paene muliebrium, vulso^ 
corpore, galericulo capiti propter raritatera capillo- 
rum adaptato et annexo, ut nemo diuosceret: quinet 
faciem quotidie rasitare, ac pane madido linere con- 
suetum: idque instituisse a prima lanugine, ne bar- 
batus unquam esset: sacra etiam Isidis saepe in lintea 
religiosaque veste propalam celebrasse. Per quae 
factum putem, ut mors ejus, minime cougruens vi- 
lae, majori miraculo fuerit. Multi praesentium mi- 
litum cum plurimo fletu manus ac pedes jacentis ex- 
osculati, fortissitnum virum, unicum Imperatorem 
praedlcantes , ibidem statim nec procul a rogo vlm 
suae vitae attulerunt, Multi et abseutium, accepto 



docet, discedens a Lipsii sententia ad Tac. 1. c, et Graevii 
ad n. 1. 

scamhusque'] Ita Turnel. Advers. 5, i.legi jussit e libris, ex- 
hibentibus: cambu^que, Vulg. calvusque. 

vuho corpore\ v. notata ad Caes. 45. 

dinosceret] Ita optimi ccdd. pro dignosceret. 

lintea — veste] v. Pitiscum ad h. 1., de ctdtu Isidis linteiS' 
que sacerdotum vestibus plurimis exponentem. 

exosculati] v. Tac. et Plut. loca, ad c 11. excitata. 

ibidem — attulerunt] Tac. c. 49. „ Quidam niilitum juxta 
rogum interfecere se, non uoxa, neque ob metum, sed aemuJa- 
tione decoris et caritate Principis. ac postea promiscue Bedriaci, 
Piacentiae, aliisque in castris celebratum id geaus niortia." Plu- 
tarch. c. 17. hia l't z^ xi,pa Xa,uira5af -J-PivTsj (ita lego cum So- 
lano pro ivJjivTsj) , iavTcus «iric-;J)a$orv , cuSiv exo^jAwf cJTg ts- 
ir«5cTs; y^^t^crbj Oto toS raSv^jniTOf , oJtj vst<n(T$<xt hiivcv Ciri 
Tov npaToCvTCf hihtirti, «XX' «"oiks yu^jSavi t<Zv irwxoTS Tic^avvwv yj 
^aaiXtwv hti-^goCrm; spcec tyyt-.icSat aai ■>rsQifxavr,g rov aaxnv » u-; 
iv.thot rsD a^x^vSat nai •jTa>toui(v '05»vc; -^pacSjjfl-av, qui locus 
quum interpretatioiiem exliibeat Taciti , puio egregle defeadi 
posse senientiam eorum, tjui apud luinc non noxa mutant in non 
nexu, verbis scriptoris Graeci : oJSsv — ■^rfrovBsrti ^^^'^'^ov Cro 
Tov Ti5v>;K5To;, nisi Limc feiellit vocabulum Latinura, et aflinitas 
adjeciivi vbnoxius. 



24o c. SUETONII 

iiuncio, prae dolore armis inler se ad inlernecionem 
cum urrerunt. Denique niagna pars hominum, in- 
coludiem gravissime detestala, movtuuni laudibus tu- 
lit: ut vulgo jactatum sit etiam, Galbaf?i ah eo non 
tam domiiiandi f quam Reipuhlicae ac iibertaiis re- 
stituendae causa, interemtum. 



magna pars — tulit\ Plutarch. C. l8. «iroXixwv /x^ X^k°^»i» 
IXV,V IXaTTOUJ TWW TOV piOV «UTOC ^f/S-J^OVTWV TeWJ 8T«1V0VVT«5 TO» 
^aVATOVi 



24l 



A. VITELLIUS. 



[i] V iTELLioRUM originem alii aliam , et quidem 
diversissimam , Iradunt: partim velerem t^l liobijtra 
partim vero novam et obscuram, attjue eliam sordi- 
dam : 4uod ego per aduJalures obirectatoresijue Im- 
pcraloris Vitellii eveuisse opiuarer, nisi ali.juauto 
prius de faraiJiae conditione variatum esset. Exstat 
Q. Eulogii ad Q. Vitelliun), Di\i Augu.'>ti Quaesto- 
rera, libeilus, ouo coutinetur, Viteiiios fauuo, Ab- 
orjginum rege, et Nitellia, t|nae multis lo( is pro 
numiue coleretur, oilos, tolo l^atio impeiasse: ho- 
rum- residujm stirpem ex Sabiuis trausisse Komam, 
atijue inter patricios allectam: indicia stiipis man- 
sisse diu, viam Viteliiam ab Janicuio ad mare usuue- 
item coloniara ejusdera noniinis, quam geutiii copia 
adversus Aequicuios lutaudam oiira depoposcissent : 

Q. Eulogii'] Haec Casauboni est conjectura , plerisqtie pro- 
bata, ut Q. Vitellius Eulogius v. Eclogius libertus luerit K). Vi- 
teilii. \n\g. exsiatque elugu v, elcgi — libellus , quod vix cum 
Latinitate conciiiaris. Alii alia suasere, ut L!ps. aJ Tac. A. 3 
57» Q- Longini, Murct. Var. Lect. 2, 13. Q. Cludii. 

Fauno\ qui tertio loco post Saturnum regnavit, si Mes Ju^ 
stino 43, I. De VitelUa nihil compertum. Mox ai. impentasset. 

transisse — allectam'] Idem legimus de Clautlia gente Ti» 
ber. 1. 

coloniam ej. nominis] Liv. 5, 29. „ Vitellium coloniam Pioma* 
nara in suo agvo Aequi expugnant. " v. %<y7z. de ant. jur. ItaL 
2, 5. et Cellar. Geogr. Ant. 2, g. p. 735. Eundem de Aequis , qui 
■iidem Aequiculi , At-quicolae , Aequiculani , v. p^ 732. de Nuceria 
s. Luceria . Apuiiae urbe, p. gQs, 

Tom. II, j ^ 



242 €.' S U E T O N I i 

tempore delndc Samiutici bdli, praesidio in Apuliam 
jnisso, quosdam ex Vitelliis subsedisse Mmeriae; 
eoruraVe progeniem longo post intervallo repetisse 
Urbem atque ordinem senatorium. [2] Contra plures 
auctorera generis libertinum prodiderunt. Cassius 
Severus, nec minus alii, eundem et sutorem vetera- 
nientarium: cujus lilius, sectionibus et cognituris 
uberius compendium nactus, ex muliere vujgari, Ari- 
tiochi cujusdam furnariam exercentis filia, Equitem 
Romanum genuerit. Sed quod dlscrepat, sit in me- 
dio. Ceterum P. Vitellius, domo Nuceria, sive ilie 
stirpis anliquae, sive pudendis parentibus atque avis, 
Eques certe Romanus , et rerum Augusti procurator, 
quatuor fiUos amplissimae dignitatis cognoniines^ ac 
tautum praenominibus distinclos, reliquit , Aulum, 
Quintura, Publium, Lucium. AULUS in consulala 
obiit, quem cum Domitio, Neronis Cacsaris patre, 

Cassius Sei^erus-] V. ad Callg. 16. de hoc oratore notata. 
co^nituris] Ita optimi libii. Al. consuturis et sufuris , in- 
epte °Coonitores sunt dclatores, cogn/lurae praemia delationum. 
V Gronot. de pec. vct. 4, 3- S.ciiones esse emtiouem bonorum 
bastae subjectorum, satis notum. cf. Lrncst. Cl. Cic. sub li. v. 

ex muUcre vulgari-] Intelligo, quae vulgo corpus prostitue- 
bat cum Torrentio , Ernestio aliis<iue. Citavit iile Ovid. Fast. 
4 8^5. „Numina, vulgarcs, Veneris celebrate, puellae.^' Ita 
JDoTiut 22. cum codd. legendum vulgarissimas meretnces, non 
i^uloaiissivcas. Ita deniqne vulgaris Uberalitas Cicer. Offic. 1, i6, 
est quae ad omnes pertinct. Alii nnam c.v vulgo, ex humih 
ilehe ' interpretantur, quibuscum laciuut Oudend. et Woitius. 
At otiosum lioc esse additamentum , quum obscurum patris no- 
men sordidusque quacstus proxime commemoretur, negari nOH 
potest, quamvis obloquatur Wolfms. 

farnariam exerccntis\ non pistoris , scd c^ furnis vulgo locan- 
dis quaestum facientis. quomodo recte interpretatur Wolfius. 

rerum Aug. procuraior] X?>!M«t"»' hiomy\Tiii;. Violentior est 
Crisis Erncstii, ut spuiium damuanns vocabulum rerum. 

cnnsulatu, cjuem - nuerat] h. e. qucm codem an,io inierat. 
cuo Domitius et CamiHus Consulcs fucruut, U. C.785. v.Otiion. 
l Vifcliinm cuffcclum csscKal. JuJ. jjatct ex luscriptione: 



V I T E L L I U s: q43 

inierat: praelautus alioqui, famosusque cociarum 
magujticerjtia. QUINTUS caruit ordine, quum nu- 
ctore Tiberio secerni minus idoneos Senatores remo- 
yeri-iue placuisset. PUELIUS, Geimauici com s, Cn. 
Pisonem, inimicum et interlectorcm ejus, accusavit 
condemnavitque: ac post praetuiae hoDorem inter 
Sejani conscios arreplus^ et i. custodiam iratri datus 
scalpro iibrario venas sibi incidit : nec tam mojtis 
potinitefjtia, quam suorum obtestatione_, obligari cu- 
rarique se passus, in eadem custodia morbo poriit. 
L.CJC1US ex consulatu Syriae pj-aepositus , Arlaba-' 

Cn. Domitius Ahenobarbus Cos. 
Suf. Kal. Jul. A. Vitelliu Cos. 
•r. Noris. ep . consular. {Graev. Ti^ev T. XI. p. 4o5.) et Burmann. 
atque Oudendorp. ad n. 1. 

pradautus alioqui] Al. praelatus et eloquio, unde Burm. la- 
tere putat nomen viri , cui in consulatu praelatus Vitellius con- 
jicitque; praelatus Claudio. Sed salva cst iectio, quam cura 
Superioribus editoribus exhibeo. Et alioqui \\. e. in reiiquis prae- 
lautus fuit, quo sensu Ner. 30. legimus , et famosus praecipue 
coenarum magnificentia. 

Qu')itus caruit ordinc\ h. e. Senatu motus est. Tac. A. 2 
43. „ Tiberius prodigos et ob flagitia egentes , Vibidium Varro- 
nem, Marium Nepotem, Appium Appianum , Cornclium Sul- 
lam , Q. Fitelhum movit Senatu , aut sponte cedere osssus est. " 

Vublius — condeinnavitque\ h. c. ut condemnarerur , eiFecit, 
T. Tiber. 8. De re v. Tac. A. 3, 10 --15. et Pim. \l. N. 11, 37. 
1(71.; ubi ne credas, quae Harduinus de Germanici cognomine, 
VitelUo hereditario, fuse disputat, imo vide infra ad c. S- 

arreptus'] Caes. 25. „ ct statim Quaestor ejus — aliquot cri- 
minibus arreptus est. " — Tac. A. 5, 3. „ Relatura inde de P. 
Vitellio et Pomponio Secundo. illum indices arguebant, claustra 
aeravii, cui praefectus erat , et militarero pecuniam rebus novis 
obtuiisse. — neque aliud periclitantibus auxilii, quam in fra- 
trum constantia fuit, qui vades exstitere. mox, crebiis proJatio- 
Jiibus, spem ac metum juxta gravatus Vitellius , peiiio per spe- 
ciem studiorum scaipro , levem ictum venis intuht, vitaraque 
aegiitudine animi jinivit. " Docet hic locus, quomodo'in fratris 
custodiam venerit P. Viteliius. 

Lucius ex consulatu] quem gessit a. U. 787. cuni Fabio Per- 
sico. Tac. A. 6, 2Q. Dio 5<;', 24. - Praefectum Syriae dicit Tac. 
A. 6, 32., ubi plura de ejus ingenio. 



244 €, SUETONII 

num Parlhorum regein summJs artibus , nou modo 
ad colloquium suum , sed eliam ad vcneranda legio- 
uura signa pellexit. Mox cum Claudio Principe, 
duos insuptr ordinarios consulatus, censuramque ges- 
sit. Curam quocjue imperii sustinuit_, absenle eo, ex- 
peditione Britannica: vir innocens, et industrius, 
sed amore liberlinae perinfamis , cujus etiara salivis 
melle commixtis , ne clam quidfcm aut raro, sed quo- 
tidie ac palara, arterias et lauces pro remedio fove- 
bat. Idem miri in adulando ingenii, priraus C. Cae- 
sarem adorare ut Deum instituit j quum reversus ex 



Artabanum — pellexit] v. Calig. i4« Dio 59> 27. B«T£AA.<oc 
6 AoumOis out' aysvv^; oir «(i)pi«v wJv , «AXa na* sk tJjj sv tJj Xu- 
pia opx*5i cvo/jtaffT05 'yivc/uiVOf ' T« T£ 7«p aAX« Xa/airfiif j^ys/xo- 
VEUCE , "-«< Tov 'ApTapavov nixi ansivvj siripoDAsoovTat, i-iztiVy\ fxi^hijAoiv 
Tipt-MQtoiv iT( Tjj 'Agfjiivia thiiujnii , ;t*T«irXj)^« ts airoiVTijffaf auTty 
E^air<vaiuB5 xgf i tov Eu*Pp*T>)v ^&^) ovt/ , x«( «5 rt Xoyovg «tiTOV uirij- 
•yavETO , y-ai ivffa* Tajj tou Au-youffToy tou rt Fa^oy tiv.oaiJ ^v«yn«- 
Oi' ffirov&af Tg auTfj xfio; ro T«uv 'Fia/jtaiwv a6iJi(poQOV hcug , wai 
irpo5*T< Ka« iralSa; «iJtoD o/^vjpou; Aaptuv. Ibidem Dio vix Cali- 
wuiae saevitiam liumillima adulatione Viteliiu™ mrrat evasisse, 

V. infia. 

duos insuper ord. consulatus] alterum a. U. JC)6. cum Impera- 
tore Claudio (v. Dion. 60, 17. et 2i. et ad Claud. 14.), et tertium 
a. 800. et ipsum cum Ciaudio (v. Dion, 60, 29.). — Censuram 
L. Vitellii, de qua v. Tac. A. 12, 4., numis illustravit Patin. tab. 
aS. c^ Spanhem. de praestantia et usu numism. T. II. diss. i2. p. 
Aqe^. 4— Tac. PI. 1, 9. „ A. Viteliius, Censoris Vitellii ac fer Con~ 
j/^//.s /filins. " I, 52- „ViteUio tres patris , consulatus , censuram, 
colleo^ium Caesaris , iniponere jampridem Imperatoris dignatio- 
nem. " cf. Id. 3, 66. — Censurae lionor ut oninino rcliquos prae- 
cellebat, ita iliustrior exstitit, ex quo Imperaiores sibi addere 
eum coeperant. 

expeditione Britannicd\ v. Claud. 17. 

amore libertinae'] unde osVitellii ir^pudicum Tac. A. 11, 5. se- 
cundum Lipsium. 

C Cuesarem — insfi/uil] i. e. coepit. Quis enim non prae- 
ferat Mcinmiani adorare vulgato adorari, v. Jiurm. Graev. Ou- 
dend. l)e se T</6-. A. 6, 32, „ Unde (Orienie) regressus, et for- 
midiue C. Laesaris, faraiiiaritate Glaudii, turpe in servitium 
nmtatus, exemplar apud posteros adulatorii dedccoris liabetur; 
cesserunique prima ,postremis, et bona juventae senectus flagi-' 



VlXELLiUS. 2i>:; 

Syrla non allUr adire ausiis esset, quam capite vela- 
to, circumverlonsque se, deinde piocuinbeiis. Claii- 
dium^ uxoribus libertisque addictum , ne qua non 
arte demereretur, pro maximo munere a Messaliua 
petiit_, ul sibi pedes praeberet excalciandos: dttra- 
ctumque socculum dextrum , inter togam tuuicasque 
geslavit assidue, nonnunquam osculabundus. TSar- 
cissi quoque et Paliantis imagines aureas inter Lares 
coluit. Hujus et illa vox est, Sa&pe facAas • quum 
seculares iudos edenti Claudlo gratuiaretur. [31 De- 
cessit paralysi , altero die quam correptus est, duo- 
bus liliis supersLitibus , quos ex Sextilia , probatissi- 
ma nec ignobili femina_, editos Consules vidit, et 
quidem eodem ambos totoque auno^ quum majori 
minor in sex menses successisset. Defunctura Senatus 
publico funere houoravit : item statua pro Rostris, 



tiosa obliteravit. " Fecit id, ut vitae discrimen effugeret. Hio 
69, 27. iCujSy} eyv^ixxTiaxi xwf sxvtLv , tSfrg xa« JAarTwv «•Jrijf t^; 
ScJ>)j (^«vjjvai » 'Aai xpoj Ta rovg •KOOxq aLTCj ■s-pojiraffwv, ><«( iay.^vffi 
nXavaag , nav TCyTO) M.ai Snixaag avrov ■jroXXi y.at irf ojKUVjjffctc , v.al 
Tikoi eu$«/ji£V05 , av ■KiqiaiMSy) , Suany avr-Jj Hxfcow. Idem , nariato 
alio turpis adulationis exemplo , addit: JBirikktos /xav o^ v , tv.gT- 
5sv «f?«/jC£VOf , iravrag i^ai jjhtoc tovto TOUf aXXou; xoX«M£i'a v-KiQt- 
pdAsTo. Usque adeone iiominibus, vilem animam servare, cordi 
est? 

capite velato, circunivertfusque .se] V. Torreiit. et Pitisciim ad 
li. 1., et qui a Pitisco laudantur. 

a Mexmlind] cui quanto opere inservierit, docet Tac. A. ii, 
3» ct 35. Tamen nuptias Claudii et Agrippinae idem raox conci* 
liavit. Tac. 12, 5. 

inter Lareii] Hic etiam locus confiimare videlur conjecturam 
Lipsii Aug. 7. inter cubiculi Lares. In cubiculo autem erant sta- 
tuae , quibus praecipuus cultus exhibebatur. Ita XiphiL 67, 16. 
T>JV 'ASijvftV , :^v sv T(fl KotTiv» IhQVfjiivy^v ir/i. 

seculares ludos} v. ad Claud. 2i. De formula Saepe facias, 
in auspiciis sollemni , in secularibus ludis stuitissimae aduiatio' 
nis, V. Brisson. de formulis 1. 3« p« 721. 

Sextilia'] Antiqui meris feminam dicit Tac. H. 2, 64. Vide 
eundem 2, 89- ^t 3, 67. ubi ejus mortem memorat. 

Consules i^idU] A. U. 801. v. Pigh. Ann. T. III. p. 578- 

publico furiers] v. Tac. 5, 43, et u, 11. ct. Guther. de jur.Man. 



a4(> c. S U E T O N l I 

cum hac inscripllone , PIETATIS IMMOBTLIS ER- 
GA PRINCIPEM. Aulus Vitellius L. liiius )\iP. 
iiatus est octavo Kalendas Octobris, vel , ut qu"«ii;in, 
septimo Idus Septembris^ Druso Caesare, Norbauo 
Flacco, Consulibus. Genituram ejus , prafcdiciaui a 
inathematicis , ita parentes exborruerunt, ut pa!er 
magno opere semper contenderit^ ne qua ei provm- 
cia vivo se committeretur j niater et missum ad le- 
gzones, et appellatum Imperatorem, pro atiliclo sla- 
tim lamentata sit. Pueritiam primamquc adolescen- 
llam Capreis egit inter Tiberiana scorfa, et ipse por- 
petuo Spintriae cognomiue notatus, exii«limatusque 
corporis gratia initium et causa iucrementorum patri 
fuisse. [4j Sequcnti quoque aetate omnibus probris 
contaminatus, praecipuum in aulu locum tenuit; Ca- 
jo per Qurigandi, Claudio per aleae studium familia- 
ris ; sed aliquanto Neroni acceptior, quum propter 



2, 1. et Kirchmann. de fuu. Rom. p. 20. sequ. Mox vitiose in cd. 
Wolf. idem pro item. 

Pietatis — Princrpcm] Scilicet postquam majestas prius po- 
yuli Romani, mox etiam Deorum in Principes collaia fuerat, 
j?« eraut servi Principum , impii , qui majeslatem eoriun laesisse 
videbantur. Iia Domit. 10. impielucutus. Tac A. 6, 47» ,, Albu- 
cilla — defertur impietatis in Principem. *' Ita saepistime Dio 
aff<(3slu , oiffi^siag 8yj«.X>)/-c« , aas^ss "" 'fojilv v. itteilv , et his con- 
traria, v. Fabric, ad Dion. 57, 9. et Vales. ad £xc. Peiresc, in- 
serla Xipful. 66, 9., aliosque aliis locis. 

Druso Caes., Norbauo Flacco , Cons.'\ A. U. 768. De annis 
vitae Vitcllii v. ad c. ig. 

Spintriae cvgnomine'] v. Tiber. 43' De Vitellio etiam Xiphil, 
64i 4* 'Tai<b(K« Tou T<|3£^tou iytyovti , x«i aKoXoil^w; tj^ iaikytix 
Tfliur» 6<^>J. 

omnibus proiris co/z/.] Xiphil. 65i 2. jjv yusv ya^ «aJ aic «py^f 
toioiroi, oioi iri^l ra ra ua^jjXaw via/ irgf< Ta AV&svTVjqtoc , rovf Ti 
03)^>jffTa{ Ktt} Tovg aj/ji«T/)AaT«j iffTcohianivoii' Mcti «/xu'i/>)Ta ng rx 
TOiatvroi avyjXjffxs , nai hia toZto >taj haviiaTag iroXXoug nx^' 

Neroni acceptior] Tac. ll.a, 71. ,,namque ctNeronem ipsum 
Vitellius admiratione celebrabat, sectari cantantcm solitus , non 
necessitate, qua honestissimus quisque, sed luxu et saginac xam' 
cipatus emtusque.'* 



viTELLius. ^ aiy 

cadem haec, tum peculiari merito , quod praesidens 
certamini Neroneo, cupientem inter citharoedos con- 
teudere, uec, quamvis flagitautibus cunctis^ promit» 
lere audentcm, ideoque egressum theatro, revocave- 
rat , quasi perseverantis populi legafione suscepla, 
fcxorandumque praebuerat. [6] Tiiuni itaque Princi- 
pum indu]gentia, non solum honoribus, verum et sacer- 
dotiis arapJissimis auctus, ^'^'oconsulatum Africae post 
haec, curaraque operum publicorum administravit, 
et voluntate dis^jari, et existimatione. In provincia 
singularem innocentiam praestilit biennio continuato, 
quum succedenti Iratri legatus substitisset. At in ur- 
bajio officio dona alque ornamenta templorum surri- 
puisse, et comrautasse quaedam ferebatur, proque 
auro et argento stannum et aurichalcum supposuisse. 
[Gj Uxorem habuit Petroniam, consularis viri filiara, 
et ex ea filium Petronianum ^ captum altero oculo. 



certamini Neroneo'^ V. Neron. i2. et 3i. — Cetertun MUller, 
in schedi» conjiciebat: NeroJiem cujnentem, 

exorandumque praebuerat'^ Haec optimorum codd. et edd. est 
lectio. k\. praebuerit , ut proxime revocaverit , quod est contra 
Latiiiitatem in re, quam pro certa narrat auctor ; al. omittunt 
copulam que , quo distorquetur oratio. Argutantur Ernestius et 
Oudendorp. , ille suadens exoratum v. quasi — exoratum praebue- 
rit , liic deleri jubens \ ocem pracbusrat v. praebuerit cum qus 
in voce proxima. 

proconsuldtum Africae'] Memorat Tac. H, i, 70. et 2, 97. cf. 
P/o^/i. Annal. T. III. p. 5g4., qui ad Coniules Neronem IIII. et 
Cornelium Lentulum Cossum (a. U. Si3-) refert. 

In provincia — praestitit'] Tac. H. 2, 97. „integrum illic aa 
favorahilem proconsulatum YiteUius egerat. " 

substitissct'\ Aliorum lcctio suhstitutus esset ferri nequit. 
Ita enim Proconsul post fratrem fuisset. Iroo remansit, esacto 
proconsulatus anno, iu provincia , et submisit se sponte fratrl 
ut legatus. Recte autem monent, jungenda y>a^/-j legatus, V. Ti« 
ber, i2. Antea mallem biennio continuo. 

Petroniam'] iiliam P.Petronii Turpiliani, Consulis a. U. 8i4y 
vel sororem. v. Reimar. ad X-phil. 65, 4> ^t Ryck. ad Tac. H. 2, 
64. , ubi Dolabella postea in matrimoniuna accepisse dicitus Jaanc 



248 C. SUETONll 

Hunc, lieredem a matre sub condilione instituluiTi, 
si de potestate patris exis.set, manu emisit; brevique, 
ut creditum est, interemit, insimuiatum insuper par* 
ricidii , et quasi paratum ad scekis venenum ex con- 
scientia hauslsset. Duxit mox Galeriam Fundauam 
prai.torio patre. Ac de liac quoque liberos utriuscjue 
sexus tulit ; sed marem titubantia oris prope nuilum 
et elingufm. [7] A Galba in inieriorera Germaniam 
contra opinionem missus est. Adjutum putanl T. Vi-^ 
nii suftVagio , tunc potentissimi , et cui jam pridem 
per communem iactionis venetae iavorem conciliatus 
esset: nisi quod Galba prae se tidit, nullos minus me- 
tuendos, quam qui de solo victu cogiiarent, ac posse 
provincialibus copiis prolundam ejus expieri gulamj 
ut cuivis evidens sit, conlemtu mcigis, (piam graiia, 
electum, isatis constat, exituro viaticum deluisse, 
tanta egestate rei iamiliaris, ut, uxore et liberis, 
quos Romae reJinquebatj meritorio coenaculo abdi- 



Petroniam. De nomLne, filio Petrvmano a matre indito, v. no- 
tata ad Otlion. 1. et Pitisc. &d n. 1. 

si de potestate patris exisset\ De patria potestate v. Ileinecc. 
Ant. R. 1, 9., de e.aancipaliune Eund. i, 13, 5. sequ, cf. 2, 9, 2. 

hausisset'^ Hoc confirmaiur leciione plerorumque luiusisse. 
Certe hauscrtt probare noluerim cum -Ernest. et Oudend. lUum 
iniror h. 1. desiderare tempus, <juod alibi contra usum Suetonii 
temere impugnat, neque liic respiciendum praecedens quasi , sed 
ornnis ordo nanaiionis , ec consecutio temporum , legilimae nar- 
rationi consentanea. 

Galertam'] Bene de ea scntit Tac, II. 2, 60. et 64. conti^ 
Xij /lil. 65, 4- "bi V. Reimar. 

marein'] querki , auctore Tac. H. 2, 59. ,, Germanicum appelia- 
vit, cinxitijue cunctis lortunae principalis insignibus. " Inter- 
fectus est post patiem. v. infra c. x^. et Tac, II. 4, 30, 
Ti l :nti\ V, Galb. 14. et quae ibi notavi. 

facfionis venetae^ Ita e IVIemm. Oudend. et Wolf. pro suae, 
qu06 sequi pie jubet et lingiiae latio > qu& Jactionem suuiii pro 
cam, , i^ui juvchant y «lici posfe, recie negat Oudendorp. , et locus 
X ',>'iil, 65, 5 , ubi nmiti risi^se dicuntut V'tellii'm Imperatonm, 
cv >jT.'7t?i(V*'P 'rov5 <»7WKcrTaf iViroD? Iv t>j outvtriv^ iaSi)Ti \{/>;xovTa(, 
c£. i\u8te* c» -«^- i^e «luri^aruiii l^cuowibu» 4;xi ftd CaUg. da. 



viTELLius. a49 

tis, doroum in rellquam partem anni aMocaret; ut-p 
que ex aure fnauis detractum unionem pigneraverit 
ad ilineris irapensas. Creditorura quidcra praestolan- 
tiuni ac detinentium turbam, et m liis Sinuej<sanos 
1'ormianosvjue, quorum publica vecligalia iiiterver- 
terat, non uisi terrore calumniae amovit; quum 
]iberlino cuidani, acerbius debitum reposcenti , in- 
juriarum iorumlam, quasi calce ab eo percussus, in-» 
tendisset, nec aliter, quam extortis quinquaginta ses- 
lertiis, remisisset. Advenienlem maie animatus erga 
principeiu exercitu , [jronusque ad res uovas, libens 
ac supinis manibus excepit , velut douo Deum obla- 
lum 5 ter Consulis iilium _, aetate integra , laclli ao 
procJigo auinio. Quara veterem de se persuasionem 
ViteHius receutibus etiam experiraentis auxerat, tota 
via caligalorum quoque mililum obvios exosculansj, 
perque stabuia ac deversoria mulionibus ac viatoribus 
praeter modum comis*, ut mane singulos , anne jen- 
lussent, sciscitarelur , seque lecisse, ructu quoque 
ost^juderet^ [8j Castra vero ingressus niliil cuiquam. 
posoeiiti neguvit: atque etiam ultro ignominiosis uo- 
tas , reis sordes, damnatis suppiicia demsit. Quare^ 



pigneraverit^ Legendum puto pignerarit ^ quam formam 
optimi libri alias exliibent , et Vindob. pr. vitiose pigtieravit, 
Antea mallem ablocant. 

Creditorum'] Xiphil. 65, 2. J«v£iffTaj iroW-ouf s^X*» ^^ ^" ^' °^^ 
8sj; ovSs «V tyj «Y®?'? irfcT*pov hiix ro tcuv Savijcriw TA^S-of iSstw 
iSiivaro. Ibiti. o/ yt iJ.y):> hthi-jiixiTS^ ri aur<M , sjo^i/jcuivrc? /uki/ 
ft'Jrot £{ T>)v rsp/xaviav , £irfcA«povTO , m\ fjiokig ■zori nariyyvij^iVTOf 
«'Jtov airiXveacv. cf. lufra c. i4- 

injuriaruin jormuianC^ v, Ueinecc. Ant, R. 4» 4» 
caligatorum quoque jni/.'] Unice vera liaec est lectio. Vulg, 
quosque. Caligati li. e. mauipiilares opponunlur ducibus s. iis, qui 
gradum aliquem militiae habebant. Aug. 25« j» ac saepe etiam 
ealigatis tribuit. " De anibiiione Viteliii v. Tac, H. 1, 52. 
sfabu/a^ i. e. cauponas, leaMhoy^ii». 

Castra vero — dimstt'^ Tac. i, 52. „ Sub ipsas superioris 
anni (U. gai.) Kal. Decembres A. Vitellius, inleriorem Germa- 
^iiam ingressus, hiberua le^ionum cum cura adierat. redditi ^l&« 



250 C. SUETONII 

vixdum mense transacto, neque diei, neque tempo- 
ris habita ratioue , ac jam vespere, suhito a miJitibua 
e cuhiculo raptus, ita ut erat, in veste domeslica, 
Imperator est cousalutatus, circuralalusque per cele- 
hei^rimos vicos , strictum Divi Juiii gladium teueus, 
detractum deluhro Martis, atque iu prima gratula- 
tione porrectum sihi a quodam : nec aute in Praeto- 
rium rediit, quam llagrante triclinio ex conctptu 
camini: quum quidem conslernatis , et quasi omino 
adverso anxiis omnihus, Bono^ inquit, animo estote^ 
nohis alLuxit ; nuUo sermone alio apud milites usus. 
Consentiente deinde etiam superioris provinciae exer- 
citu, qni prius a Galba ad Senatum defecerat, cogno- 
nien Germaniciy delatum ab universis , cupide rece- 
pit: Augusti distulit: Caesaris iu perpetuum recu- 



lisque ordines, remissa ignominia , allevatae notae ; plura ambi- 
tione, quaedam judicio; in quibus soidem et avaritiam Fonteji 
Capitonis, adimendis assignandisque militiae ordinibus, integre 
mutaverat. " 

vixdian mense transacto^ initio mensis Januarii a. 8a2. v. Tac, 
I, SQ. sequ. 

neque diei, neque temporis~\ „ an dies faustus, et tempus S. 
Iiora diei auspicata esset. v. Neron. 3. " Ern. 

in vestc domestica''^ v. Aug. 73. et ibi notata. 

Iniperator est consalutatus] Tac. i, 67. ,,Proxima legionis 
primae liiberna erant, et promtissimus e legatis Fabius Valens. 
Is die postero coloniam Agrippinensem cum equitibus legionis 
auxiliariorumque ingressus, Iroperatorem Vitellium consaluta- 
vit. Secutae ingenti certamine ejusdem provinciae legiones ; ec 
superior exercitus, speciosis Senatus Populique Rom. nomiuibm 
lelictis , III. Non. Januar. Vitellio accessit. " cf. Galb. 16. 

quum <^uidem~\ Maie al. novam periodum incipiunt ita: 
Tum qu. 

superioris prou. exercitu'] v. Galb. 16, Plut. Galb. Z2, Tac, 

>, 55- 

eooJi. Germanici ^ recepit"] Tac. i, 6a. j,Nomen Germanici 

Vitellio statim additum ; Caesarem se appeilari etiam victor pro- 
hibuit. *' Id. 2, 62. „Praemisit in Urbem edictuxn, quo voca- 
bulum Augusti differret, Caesuris non reciperet, quum de pote- 
state nihil detraheret. " Auctore tamen Eodem 3, 5S. , i" sum- 
sia desperatione „et Caesareni se dici voluit , adsperuatus auteaj 



VITELLIUS* 25 1 

savlt. [9] Ac subinde caede Galbae annimciataj com- 
positis Germanicis rebus , partitus est copias , (pjos 
adversus Othonem praemitteret , quasque ipse per- 
duceret. Praemisso agraine^ laetum evenit auspi- 
cium: siquidem a parte dextra repeute aquila advo- 
lavit, lustratisque signis , ingressus viam sensim au- 
lecessit. At contra, ipso movente, statuae equestres, 
quum plurifariara ei ponerentur, iractis repente cru- 
ribus p.iriter corrueruiit : et laurea , quara reiigiosis- 
.sime circuradederat , in profluentem excidit. Mox 
Viennae pro tribunaii Jura reddenti galliiiaceus supra 
humerum , ac deindc in capite adstitit. Quibus 
ostentis par respondit exitus: nam confirmatum per 



sed tunc , superstitione noniinis, et quia in metu consilia pru- 
dentium et vulgi rumor juxta audiuntur. " cf. Plutarch. Galb. 
22. V. Reimar. ad Xiphil. G5, 1. 

caede Galhae annunciata'] Tac. i, 64. ,,Nuncium de caede 
Galbae et imperio Othonis Fabius Valens in civitate Leucorum 
accepit. Nec militum animus in gaudium aut iormidinem per- 
motus ; bellum volvebat, " 

partitus esf copias^ Tac. 1, 61. ,,Ad]'uncto Britannico exer- 
citu, ingens viiibus opibusque Viteilius, duos duces , duo iti« 
jiera bello desiinavit. Fabius Valons allicere, vel, si abnuerent, 
vastare Gallins , et Cottianis Alpibus Italiam irrumpere ; Caecina 
propiore transitu , Peninis jugis dcgredi jussus. Valenti inferio- 
jis exercitus delecti, cum aquiia quintae legionis et cohoitibua 
alisque, ad XXXX. millia armatorum data. XXX. millia Cae- 
cina e superiore Germauia ducebat, quorum robur legio una, 
prima et vicesima, fuit. addita utrique Germanorum auxilia , e 
«juibus Vitellius suas quoque copias supplevit, tota raoie belli 
secuturus. " 

Praemisso agmine'] Ita edidi e Memm. aliisque optimae no- 
tae codd. pro agmitii. Sequitur enim: at contra ipso niouentc. 

aquila advolavit'] Tac. 1, 62. ,, Laetura augurium Fabio Va- 
lenti exercituique , quem in bellum agebat, ipso profectionis die, 
aquila leni meatu , prout agmen incederet, velut du:c viae , prae- 
volavit ; longumque per spatium is gaudentium militum clamor, 
ca quies interritae alitis fuit, ut haud dubium magnae et pro- 
sperae rei omen acciperetur. " — lustratis s. i. q. circumitis. v, 
Pitisc. 

^allinaceus'] Intejrpretationein ostenti dat auctor c. i8. 



2.52. C. S U E T O N I I 

legatos suos imperiuiii, per se retinere non potuit. 
[10] De Betriaceusi victoria et Othouis exitu, quum 
adliuc in Gallia esset, audiit: niliilque cunctalus, 
quicquid praetorianaruni cohortium fuit, ut pessimi 
exempli, uno exauctoravit edicto , juSsas Tribunis 
tradere arma. Centum autem attjue vigiuti, quoruni 
libellos Othoni dalos inveuerat, exposcenlium prae-» 
mia ob editam in caede Galbae operara, conquiri, et 
supplicio aftici imperavit: egregie pror.^^us atque ma* 
gniiice, et ut summi Principis spem ostenderet, nisi 
cetera magis ex natura, et priore vila sua, quam ex 
imperii majestate gessisset. Namque itinere iucho* 
ato, per medias civitates ritu triumphantium vectus 



per je] «vrog ht sauTOiJ. V. Caes. 58' 

Betriac. victoria] v. ad Othon. 9. — Tac. 2, 57. „ paucorum 
dierum iter progiessus , prosperas apud Betriacum res , ac morte 
Otlxonis concidisse belium , accepit sequ," 

quicqu. praelor. cohort.^ Tac. 2, 67. „ Proximus Vitellio e 
praetoriis cohortibus metus erat. Separati primum, deinde, ad- 
tiito lionestae missionis lenimento, arma ad Tribunos suos de- 
ferebant; donec motum a Vespasiano bellum crebresceret ; tum, 
resumta miliiia , robur Flavianarum partium fuere. " 

exposcentium praemia] Tuc. 1, 44- >, Plures quam CXX. li- 
bellos praemia exposcentium, ob aliquam notabilem illa die 
(caedis Gaibae) operam, Viteliius postea invenit; omnesque con- 
quiri et interfici jussit, iion honore Galbae , sed tradito Principi- 
bus more, munimentuni ad praesens, in posterum uhionem. " 
Flularch. Galb. c. 27. rirs iroXXoi , rov (povov /xJj ffuV£Cp«v}/a/vi3V0<. 

VilQai S's Via) sl<|)V) Xa;5ai//X«7ffOVT£f SXa&SlKVLVTO > KfllJ Tfltf hiU^iXf 

y^rovv , ^i^kioi iihsvrii tcu 'O^igvj. s^iaoffi yovv vi»i skjitov 8Uf t^vjtrav 
ilffTS^ov £*t Twv yQOtfj.iJ.aTitujv , ovg 6 OviriXkiog iva^yjri^cag airavrag 
iiri^riiviv. Idem accidit post Julii Caesaris caedem. v. Appian, 
Civ. 2, 119. 

itinere inchoato'\ Saepius Tacitus de hoc Vitellii itinere, lu- 
xuriae liceniiacque pleno , ut 2, 62. ,,Ej>iila]uni foeda et inexple- 
bilis libido; ex Urbe atque Italia initamenta gulae gestabantur, 
«tvepentibus ab utroque mari itineribus ; exhausti conviviorum 
apparatibus principes civitatum ; vastabantur ipsae civitates; de- 
generabat a labore ac virtute miies, adsuetudine voiuptatura et 
conienuu ducis. " c. 68. ,, Apud Vitellium omnia indisposita, 
teumlenta, pervigiiiis ac Bacchanalibus, quam disciplinae et 



VlTELLlUS. ^55 

est: perque fiuruina delicatissimis navlgiis, et varia- 
rum coronarura genere redimitis_, inter prolusissimos 
opsoniorum apparalus^ uuila iamiliae aut militls di- 
sciplina, rapiuas ac petulantiam omnium in jocum 
vertens , qui non contenti epulo ubiijue publlce prae- 
liito, quoscunque libuisset , in liberlatem asserebant, 
verbera et pla^as , saepe vulnera , nonnunquam ne- 
cem , repraesentaiites adversanlibus. Utque campos, 
in quibus pugnalum est, adlit, abliorrentes quosdam 
cadaverum tabem, d' testabili vcce confirmare ausus 
est: Optime olere occisum liostem , et melius civem. 
Nec eo secius ad leniendam gravitatem odoris pluri- 
mum meri propalam hausit , passimque divisit. Pari 
vanitate atque insolenlia lapidem , ^,Me?noriae OtliO' 
nis^' inscriptum, intuens, digjium eo Mausoleo a.\i'. 
pugionemque^ quo is se occiderat, in Agrippinen- 
sem coloniam misit, Marti dedicandum. In Apen* 
nini quidem jugis etiam pervigilium egit. [11] Ur- 



castris , propiora. " c. 71. ,,Qiianto magls propinquabat (Urbi), 
tanto corruptius iter, immixtis liistrionibus et spadonum gre- 
gibus et cetero Neronianae aulae ingenio. " c. 87. ,,Vitelliu3 
contemtior in dies segniorque, ad omnes municipiorum villa- 
runjque amoenitates resisiens, gravi Urbem agmine petebac 
sequ. " 

rapinas ac petulantiam] v. Tac. 2, 56. et 87. 

JJtque campos — adiit'\ Tac. 2, 70. „ Inde Vitellius Cremo» 
nam flexit, et, spectato munere Caecinae , insistere Betriacensi» 
buscampis, ac vestigia recentis victoriae lustrare oculis concu- 
pivit. Foedum atque atrox spectaculum. — Et erant, quos va- 
ria fors rerum , lacrimaeque et misericordia subiret. At non 
Vitellius flc-Kitoculos, nec tot millia insepultorum civium ex- 
horruit. laetus ulrro, et tam propinquae sortis ignarus, instaura- 
bat sacrum Diis loci. '* Xphil. 65, i. Siag^XSs 5<« xavToj tou yw' 
piou £V <;5 gW.sivro, £/<T//x»Aa^EV05 f^i 5iag , wjirsp tcte vmwv, nai 

lap., „Memoriae OthoniA" inscr.'\ Hoc est monumentum, de 
quo Plularch, Oth. ig. ilhov &' sv Bj/^iaXw 'y£v;//fvo5 y.a] fj.My^ix» 
IJLbTQtov , VL»i Ti)V i-iriyQa(pyiv otTWf sj^^o-jffav , si /j.iTix(i)(ciffSstif A>)- 
^(uffii Ma^/iou 'O^wvof , ubi non corrigendum cum Bryano A>)Aw- 
vis, coliato n. 1. recte contendit Soianus. 



254 €. SUETONII 

bem deniqiie ad classicum introiit paludalus, ferro* 
que succincLus , inter signa alque vexilla, sagulatis 
comilibus, ac detectis commilitonum armis. Magis 
deinde ac m^gis omni divino liumanoque jure negle- 
cto, Aliiensi die pontilicatum maximum cepit: co- 
mitia in derem annos ordinayit, seque perpetuum 
Consulem. Et ne cui dubium foret^ quod exemplar 
regendae Reipublicae eligeret, medio Marlio campo, 
adhibita publicorum sacerdbtum frequentia, inferias 
Neroni dedit : ac sollemni convivio citharoedum pla- 



ad classicum] Contra Tac. Z, ^g. „ Ipse Vitellius, a ponte 
Milvio , insignx equo , paludatus accinctusque, Senaium et Popu- 
lum anie se agens, quo niinus ut captam Urbem ingrederetur, 
amicorum consilio detenitus, sumta praetexta et coroposito 
agmine incessit. " v. ad lunic 1. Taciti Oberlin. 

Alliensi die] XV- Kal. Sextil. (a. ig. Jul.) , quo fusi fuerant 
Romani ad flumen Ailiam, de qna clade v. Liu. 5, 37. sequ. — 
De die atra Alliensi v. Rosin. Ant. R. 4> 2. p. SgS. quem miror 
cum aliis , qui de institutis Romanorum scripserunt, diem Al- 
liensem ponere XVli- Kal. Sextil. , cum etiam Liv. 6, 1. „ Tum 
de diebus reiigiosis agitari coeptum , diemque a. d. XV. Kal. 
Sext. , dnplici clade insignem , (quo die ad Cremeram Fabii caesi, 
quo deinde ad Alliam cum exitio Urbis foede pugnatum,) a 
posteriore clade AUiensem appellarunt, insignemque rei nuUi pu- 
blice privatimque agendae fecerunt. " — Tac 2, gi. ,,Apud 
civitatem, cuncta interpretantem , funesti ominis loco acceptum 
est, quod, maximum pontificatum adeptus, Vitellius de cerimo- 
niis publicis XV. Kal. Aug. edixisset, antiquitus infausto die 
Cremerensi Alliensique ciadibus. adeo omnis iiumani divinique 
iuris expers, pari libertorum amicorumque socoidia, veiut intcr 
tenmlentos agebat. " Xiphil. 6Si 2. simpliciter: cJts twv av^fw- 

ITJVWV cJt£ TWV SilVtV i^ppOVTi^^EV. 

cvmiiia — ordinavit'} De consulatibus, cum maxima iicen- 
tia ab eo datis, v. Tac. 2, 71. Id. 3, 55. „ festinare comitia, qui- 
bus Consules in muhos annos destinabat. " — Veterem inscri» 
ptioneni , in qua A. VilelUus L. F. Imperator. Cs. Ferp,, attulit 
Casaubonus. cf. Fighius Ann. T. III. p. 609. 

infenas Neroni dedit'] Tac. 2, C)5. ,, Lactum foedissimo cui- 
que, apud bonos invidiae fuit , quod, exstructis in campo i\Iar- 
tio aiis, inierias ISeroni fecieset. caesae publice viclimae crema- 
taeque ; facem Augustales subdidere. '• Xip/iil. 65, 7. (cx Exc. 



flTELLIUS. 255 

centem palara admouuit, ut aliquid et de Domiiiico 
diceret; inchoantique Neroniana cantica , primus 
exi-ultans etiam plausit. [12] Talibus principiis, ma- 
gnam imperii partera non nisi consilio et arbitrio vi- 
lissirai cujusijue histrionum et aurigarum administra- 
vit, et maxime Asialici liberti. Hunc adolescentu- 
lum , mutua libidine constupratum, mox taedio pro- 
fugum , quum Puteolis poscam vendentem reprelien- 
diaset, conjecit in compedes , statimque solvit, et 
rursus in deliciis habuit : iterum deinde, ob nimiam 
contumaciam et ferocitatem gravatus, circumtoraneo 
lanistae vendidil, dilatumque ad finem muneris re- 
pente surripuit, et provincia demum accepta manu- 



Peiresc.) cri fxsvrei tov N*pwv« ixim'(j5»i jJSsXs , xa/ l-/v\yiea r« 
«UTcy, xa/ ori TCCixZra. «j ri S«7tv« «vjjXiCKtv, o\ /aitv ikkoi K«Tar 
tovt' sx«'eov , 0/ h^ 5>) vovv ayevTi^ ^y^Sovro. v. ibi Reimar. 

de Dominico\ Ita optimi codd. , et receperunt fere omnes» 
qui recentius in edendo Suetonio sunt versati, pro vulg. c/^ Do- 
jnitiOt quod nomen, Neroui ipsi post adoptionem odiosum (v. 
Neron. 7. et 4^0 > "^^ credas usurpasse foedum Neronis admira- 
torem. Contra Dvminicum carmen est canticum Neronis , et da 
Domimco i. q. de collectione canticorum Neronianorura , de qui- 
bus V. ad Neron. 58. Domini appellationem primura quidera Do- 
mitianum publice assumsisse, superioribus tamen Principibus per 
assentationem datam , monuerunt jam interpretes. 

histrionum et aurigarwn^ Tac. 2, 87. ,, Aggregabantur e 
plebe flagitiosa per obse^uia Vitellio cogniti, scurrae, bistrionea, 

aurigae, quibus iile amicitiarum dehonestamentis mire gau- 

debat. " 

Asiatir.i liberti'] Tac. c gS. ,, Nondum quartus a victoria 

rnensis , et libertus Vitellii, Asiaticus, Polvcletos, Patrobios et 

Tetera odiorum nomina aequabat. " De ejus morte Id. 4, 11. 

„Asiaticus (is libertus) malam potcntiam servili supplicio ex- 

piavit. '* 

repre/iendisset] Haec leciio lectissimorum librorum, ut Ca- 

lig. 45' » veluti profugos ac reprehensos. " Vuig. depre'iendissef, 

quae est emenditio eorum , qui propriam verbi repre/iendere (pro 

ivxXa^uv h, e. -raAiv Aapfjv) significationem non ceperunt. 

svhii] Iia edidi cum Steph. Casaub. alinque. Libri pleri- 

que : coluit. 



fi56 C. SUETONTl 

mislt: ac primo impeiii die aureis doriavit anulis 'su- 
per coenam, quum niane , roganlibus pro eo cuuclis, 
detestatus esset severissirae talem equeslris ordinis 
maculam. [^3] Sed vel praecipue luxuriae saeviliae- 
quededitus, epuJas triiariam semper, interdum qua- 
drifariam dispertiebat , in jentacuJa, et praudia, et 
coenas, comissationesque j JaciJe omnibus sufficiens, 
Tomitandi c<jnsuetudiue. Indicebat autem aiiud alii 
eadem die: nec cuiquam miuus singuii apparatus 
quadringenis millibus nummum constiterunt. Farao- 



aur. donavit anulis] Tac, 2, 58. ,, Postulante exercitu, ut 
lib^rtum suum , Asiaticum, equestri dignitate donaret , inhone- 
stam adulationem compescit. Dein, mobilitate ingenii, quod 
palam abnuerat, inter secreta convivii Jargitur; lionoravitqu« 
Asiaticum anulis, foedum mancipium et malis artibus ambiiio- 
sum. •' 

luxuriae saev. deditus\ Eutrop. 7. ^2. „ Cum multo dedecoi'e 
imperavit, et gravi saevitia notabilis, praecipue in^luvie et vo- 
racitate, quippe cum de die saepe quarto veJ qumto feratur epu- 
latus. " Tac. 2, 95. „ Nemo in illa aula probitate aut industria 
certavit. Unum ad potentiam iter, prodigis epiilis et sumtu 
ganeaque satiare inexplebiles Vitellii libidjnes. Ipse abunde ra- 
tus, si praeseiuibus Irueretur, nec in longius consuitans , novies 
itiillies Sestertium paucissimis mensibus intervertisse creditur. " 
Xipiill. 65» 2. TO icXiicrov Ha/ tSJ? i)ij.s^a^ nat ryjq vjHTOf ihaTivM, 
«■xAyjffTWS T8 s/x^pofOli/xi-wo? » vLai ffuwsjfcuj irftVTa h:;£/jcu;v , tu^ MO*'^? '"J? 
*«pu&c») Tuiv airluiv rQiiptuBuu <xip oOirEp lAal ftVTapwajv ^OuvaTO * 
iirii 01 yi ffi/vbgiTrvoDvTSs avrw travrif MffKw; airi^k/aaaov. c. 3> ^**' 
tyivtro y;_Qovog ryjg <»PX')< oivtov ffil/jtTa; ouhsv akXo >j jJ-iBai Tg 
Ka( MWf/oi. irdvTa ts ya^ ra rtij.iuiraT* k«< av' ourou ToC XlMaavoC» 
«va /^ijjOEv siirw xAeov , v.ai i>t ryjg yy)^ viai sm ry)g Sakaaay); ffuviiJYiTO, 
>t«( iroXuTsXuJf ovTiug tffK*D«^£To , 1U5TS btrikkiavoi naJ vuv s$ svts/vou 
Vai ■Kfi/.fJLOcra naj rakka rtva Ppw/xaTa ovoua^iaSai. n«< ri av rtg 
MffS' £K«ffTov auTtuv viaTakiyoi ; oirore ■jrp ej iravTwv o/iioiuif uj//oXoy>)- 
Tou , ivQ T£ aurov //u^iada; fxv^idiMV nal htg^x^ikiag ■KiVTaKoaiaf iv 
Tt« TJ^; apX^Jf X9°^"^ *5 ''* hilirva ^t&axavijnsva». Id. C. 4. ^ai «noi- 
Tov 7« auTcv (ffaff* /xupiaOaf tf osiirvov «>«Aaiffai. v. Lips. ad Tac, 
et lleimar. ad Xij//ifi. 1. c. 

Indicehat — comtitirunt~\ Xiphil. c. 4- 8' ^s SeiTv/^ovTtf ffijDa? 
(Vitellium , ejusqne tixoreni Galcriam, et rehquos aniicos) iv 
fAiyakvf y.avi<ji iyiyvovro , irXijv oXi'ywv , 0/; ri «vTaxt&iSou. nanrap 
•uS' oky^i T^5 ijiJiSQ»s 0/ «UTci siffTiwv «utcv • «AA* «XAoi f*sv «Kp«Ti- 



VITELLIUS. 35 



sissima siiper cetc ra.s fiiit corna data ei adventicia a 
fralie, iii tjUij (Juu njiliia leclissimoruiij pisciuni_, se- 
pteinaviiuu, upposila traduiitur. Hanc quoijue ex- 
suptravit ipse dt^dicalionc palinae, quam oh ininjvn- 
sam Jiia<(iiitudin<rui tiypeuni jSiinervae rioA^cJvcu di* 
ctitabut. In Jiac scaioiuni jociijoju , pha^iiaiiwi unj et 
pavonuju cerebttJla, Jitignai» phoenicopterujn , mu- 
rat. Jiuruju iactes, a Pait.iic» usv^ue tretoque JtJispani- 
co per navarclio.s ar Iriirmcs pititui um, coniniiscuit. 
Ut auteni homo uon ['roruMcJat modo , .sed intenipe- 
stivac ijuoque ac soi i dae i^uiacj nc in sacriticio nui- 
dein umjUitin, aut iLineie ulio (eiuperavil^ (juin inier 
aharia ibidem statnn visius et t".«ria, paene rapta e 
foco, rnaadcret, <. irc...|Ue vj,u'um popinas lujpantia 
opsouia^ vel pridiana, atc^ue iemesa. fi^J Pronus 

eraff5«« {jentaculuui) frciQfiyov , a^Xot hs oc^ivryiaat (prandiuni), sts- 
go« ia Ssixvov (^coenajny tTtgoi /jttT.-6ip-!r/« riva {^xjoimni.^^saiiones} 
rrAyjfTfjLavyjf iraQafA.v$i». icavTti ya.(j ot o;,v(xyuc£vo< iffriav avriv effirou- 
S«.^ov. V. Vaieb ei ileimai. «id ii. i. 

coeiia — Iradu. tar^ liaec ita sua Itcxi Eutrop. 7, 12. „ No- 
tissima cene cofi.a ineinonae niaadata ct, quam ei Vitelliiis Ira- 
ter exliibuit , in qua , siiper ceit^ros sninius, duo niillia piscium, 
septem avjum millia appo»ita traduntur. " 

^janiLae\ Xij>hil. c. 3. fxiav yoZv tots >.ot«S« ■3rlvr£ mai iiyioei 
fj.vqi*h'JiV k<Jini\»aa%, ■yXtuTTt»? ts nai iyKi\()a) ou^ viai yjTzara h«< 
^y^^V^MV Kw» opvii?wv Tivujv 6/x|3.^/uiv. naj iiciioY\ idjvarov ijv nspa/asav 
T>)Aivt«UT>)V yiVicS^at , a^yjQOv n tiroi/)S>j , na; sjjnvji vokii-j ygovov, 
w;t£j t< ftva£>)//<x , jj-iyf^iq ov Abfxavog «otj)v /StLv ffvvt^^wvivcrsv. 
P^«. H. N. 55, 12. (40.; „ V iteilius u piuicipaiu ^ao decies HS. 
condidit patinam, cui facjenuae torr.ax in cainpis ex«edilicata 
erat, quoniam eo pervenit luxujia, ut eiiam iictilia plmis con- 
stent, qiiam murriana. Propter iianc Mucianus ahero cousulatu 
suo in concione expiobravit patinarum paiudiis Vitellii memo- 
tiae." V. interpretes ad loca citat.i. De manrria patinae, argen* 
tea vel hciiU , quum diss ntiant Xjptulinus ctPlinius, irustrn 
laborans. 

a Parlhia u.sauf'] Ita Ojjtimi libri. Al. a Carpnthio u.squf 
sequ. Oudend. conjicit : a Larteja usque , quod probavit Wol- 
fius. Si Mat a Partrna, extremi orbi.s llomajii fines ab auctorc 
nominautur, tt petitaruni non ad muraenas solum , sed avts et- 
iani reitrendum, q^uae patinain compieverunt. 

Tum. II. ,17 



258 e. S U E T O N I I 

vero ad cujusque, el quacutique de causa , necem at- 
quesuppliciiim, nobiles viros, condiscipuios et ae- 
quales suos , omnibus bianditiis tanLum non ad socie- 
tatemimperii allicetaclos, vario genere fraudis occi- 
dit: etiara unum veneno, manu sua porrecto in uquae 
frigidae potione, quam is affectus febre poposcerat. 
Tum ieneratorum et stipulatorum, publicanorumque, 
quiunquamsc aut Romae debitum, aut in via por- 
torium flagitassent, vix uiii pepercit. Ex quibus 
quendam iu ipsa salutatione supplicio traditura , sta- 
limque revocatura , cunctis clementiam laudantibus, 
coraminterficijussit, velle se , dicens , imscere ocu* 
los: alteriuspoenae duosfiliosadjecit, deprecari pro 
patre conatos. Sed et Equitem Romanum procia- 
mantem, quura raperetur ad poenam , Heres meus 
esy exhibere testamenti tabulas coegit: utque legit, 
colieredem sibi libertum ejus ascriptum, jujzulari 
cum liberto iraperavit. Quosdam et de plebe ob id 
ipsum, quod venetae factioni clare maledixerant, ni- 
teremit; conlemtu sui, et nova spe id ausos, opina- 



stipiilaioruni] Tle stipulatlone , quae omnibus pactis et con- 
mctibus, adeouue etiam de pecunia mutuo data, subjici solebat, 
V. Brisson. de form. 1. 6. p. 559- sequ., He,necc. Ant. R. l 3- tit. 
l6— 2o. p. 93. sequ. — Xip/uh 65, 5- O' y^ lA^ S66«v£xkots{ t« 
«OtJ, ISopMuivTo; /^sv auTOV ig tJ,v rsf/^avmv . ixgXi^ovro , h«J 
/xoX/? xoTS i.^Ta^Yi^vj-S^vT» aurov a^£Xv<r«V t^ts Sa oux o<rov ou 
■jiocrsyskiMV , aXXi via« iSgi^yovv KaJ n<xriy.gvirro^ro. >«»< <x6rovi «va^,)- 
-■wv, T^jv Ts ffwT>)ei'av e^ioiv ig t6 l^nKofxt^ov airo&i5cv«. iUys, 
neit ri ffD/ixpoX««a «irvjrE». 

t,glle — pascere oc«/os] De morte Junii Blaesi hoc narrae 
Tac. 3, 39. „Trepidanti inter scelus metumque, ne dilata Blaesi 
mors maiuram perniciem , palam jussa atrocem invidiam terrer, 
placuit veneno grassari. Addidit facinori fidem nobili gaudio, 
Bl.-ie3um visendo. quin et audita est saevissima Vitellii vox, qua 
se (ipsa enim verba it^ciaia) pauisse oculus, spectata mwuci morte, 

jactavit." 

venetae factioni-\ V. ad c. 7. Mox nova spe 1. q. spe noiarum 
rerum. Dc usu verborum vpinari , sentire , existimare ^^TiO opimo-' 
nem, \tnt,utiam prae se ferre , dicere , saepius diximus. 



VITELLIUS. 259 

lus. NiiIHs taraen infensiur, quam vernaculls et raa- 
tlienialicis, uL quisque dtltrrttur, iiiuufiitum capite 
piiuiuHat; eAacerhatus, quod post edictum suum, 
quojubehat, intra KaiencJas Octobris Lrbe Ita!ia(|uo 
malheniatici eAcedtrent, .sfulim lihtlli:^ projjositus 
€s( , et QliaLclaeos edlceie^ bonurn faclujr, nt Fitel' 
llus Gernianicus inti a eunder/t JsoLendaiuni diem us^ 
quam esset. Suspectuii et in morte matris luit^ uuusi 

fernaculis'] i. e. scurris, qno -1 ocius odisse oportebat Vi- 
telliuni , quo uberiorcm eorum dicteriis rrtaieriem su|,jeairabac 
Tiue morurrique foediute. Ita Marlial. i 42, i. „Urba/,us tibi, 
Caecili, videris. Nones, ocUc niilu. Quid ergo V v,rna ej," 
Id, 10, 3, 1. „Vernuculurutn dicta, 3otdidum denrem, Et foeda 
linguae probra circiilatricis ?pqu. " IVlerae igitur Lallucinationes 
sun con]'ecturae interpretum : oraculis , vera< uls aui vericulis, 
dii^niaculis, vel quod jun^nut vernaculis matheuiaiicis, 

nLattieinaticis\ Tuc. 2, (is. ,, J'ulsi Iralia matheniMici. " Xi- 
ptiil. h^. i. iir»} h'e iv ryj 'Pdjy.yj iytytro , TaAXa n biiCASt , u!f Toy 
v.(x'i fcSonai aurif , xai TpSY?*MM* sinro , hi" oC rc,v<; oi.ar^okiyovi 
*^>)A.«<Ts, TfOSiTtuv a^iaiv , £VTi< rynhi ryj; i^/ujp«f vf^jrjjv tiv» t«- 
$05 i^ air«<T>j; T)j5 Irakixg ^<M(;i)C»i. vi»! »vrv/ inihoi vvnroi ivri- 
v^oHivrii; 7p*/x/xaTa , eivrnra^viy^iu.av airaAAa-yjjvaj avt ral ^tov £V« 
To? ryjq i^/xgpaj , iv ^ iri^.turv)<Ji. xai B( //sv ouTwf «Kf«/3cu< to yivv,- 
«ro/xsvov rpos7Vwo-av. .',./ia a \ni\ 2. p. 142. (^//c/xai,T(f 1's UT-cp- 
3^wv, >ta( /x>)&g rb Ppax'-^ xg.ac-(Xwv avsv aiJTuiv, tots yukv ToCf acrreo- 
vif^cvg, vcn^ov Sc- xai T0U5 ViJjra; £<;i|Xa(r6 , ir^otixwv cipiaiv , ivro^ 
ir>)ib» T^5 5^/xafaf 8? «TrafTjjs svtj^ug^^O'»* t^j 'Jt«A/«5. 

2)ropui>uus est] Al. ei/ jjr jiosuus. Ernest. legendum judicat 
J7rc'/?. erat V. esset. Mox e/ 1k e. e/m/n deleri iussciimt Gujet. et 
Burm. Edcere sciipsi pro dicere cum Ms. Ursin. , probantibus 
Giijeto, Burmanuo, Oudend. , Woifio. Sequitur enim edicli 
Jormala bonum factum , de qua vide ad Caes. go. 

in morte matris'\ Aiii vitio.-e in murtem. Memorat mortem 
Sextiliae Tac. 3, 6j. „Erat illi et fessa aetate parens, quae tamen, 
prt.icis ante diebus, L^piiortuna morte excidiura domus praevenit, 
nihil pnncipatu filii assecuta , nisi luctnm et bouiim famam." 
Saepius monui, Tacitum, ut accuratum hiatoricum , nihil i;n- 
qiiam vulgi dare rumoribus , incertissimis ec- tanien creberrimis 
de illustriiim hominum morte , eius.jue causis. Mox in ed. Wolf. 
per typothetae errorem aegre pro aegrae, nisi vere secutus en 
doctus editor quosdam Ms., qui idem exhibent scripturae com- 
pendio. Ita vitiose nonnulli Caes. 7/}. aegre pro aeoer. 



a6o C. S U B T O N I I 

aegrae praeberi cibum prohibiiisset; vaticinanle Catta 
inuliere, cui velut oracuio ucquiescebal , ila demuin 
Jirmiter ac dintissime imperaturum , si superstes 
parenti exsiitisset. Alii tradunt , ipsam laedio pr.i»^- 
senliura , et imminentium metu , venenum a filio im- 
pelrasse, haud sane difliculter. [16] Octavo imperii 
mense desciverunt ab eo exercitus Moesiarum alque 
Paiinoniae; item ex transmarinis Judaicus et Syria- 
cus : ac pars in absentis, pars in praesentis Vespa- 
siani verba jurarunt. Ad retinendum ergo cetero- 
rum hominum studiuni ac favorejn, nihil non publice 
privatimque, nuUo adhibito modo , largilus est Di- 
lectum quoque ea conditione in Urbe egit, ut volun- 
tariis non modo missionera post victoriani, sed ttiara 
veteranorura justaeque miiitiae commoda poliictretur. 
Urgenti deinde terra raarique hosti, hinc fratrtm 
cura classe ac tironibus et gladiatorum manu oppo- 



Qalta muliere] h. e. de Cattis , Gernianorum ratione. Co» 
lere euini solebant mulieres yaticinas majores nostri. v. Tac, 
German. 8- "^i ^. interpr. 

Alii iradu/it] Omisi et ante al/i cnmEmest. etOudendorpio. 

exercitus — Sjriacus\ v. Tac. 2, 73. sequ. de Judaico et Sy- 
riaco , c. 85. sequ. de lilyrico , Moesiae denique et Pannoniae ex- 
ercitibus. cf. Vcspas. 6. 

Dilecfum] Tac^, 58« .,Hortantibu8 Hbertis (nam amicorum 
ejus quanto quis clarior, minus fidus) , vocari tribus jubet. Dan- 
tes noaiina sacramento adigit. superfliiente muhitudine , curam 
dilectus in Consules partitur. Scrvoruni numerum et pondus 
argenti Senatoribus indicit. " — \ erh:i justacque militiae inter- 
pretationis loco aiididit auctor, et sunt i. <j. vetcranoruni coriimo- 
da V. coinmoda emcritorum , ut Aug. 24., quae tribuit Vitellius 
volimtariis 8. extraordiriario militi , cui Ojjponitur justus, JLipsius 
praeter necessitatem emendabat : 7«A/a^'ue mil. commoda, 

hinc fratrcm — opposuit] Xtphil, 65, 16. rov /xsv <i5£X(|)ov 5<« 
«rayluiV £<"? Tapamvav f!r£/ji\[,£ , xai 5< «utou tvjv izoKi-i v.a.ricyyi 
\-yryghiV oJcrav. Tac. 3, 57. „"Vitellius Ctaudium Juliauum (is 
niiuer ciast>em Misenensem molli iniporio lexcrat) permuicendis 
miiitura aniinis delegit. daia in auxiUnm utbana cohors et gla~ 
diatorts , tjuibus Juiianus praeerat. Ut collata utrimque canra, 
haud magiu cunctiitioiie Juliano in partcs Vespasiani transgresso^ 



V I T E L L I U S. CliU 

suit • hinc et Betrlacenses copias et duces. Atque 
ubique aut superatus aut proditus, salutern silii et 
millies sestertium a Flavio iSahiuo, V^espasianl (ralre, 
pepigit: stalimque pro gradibus Pulatii apud Irequen- 
tesmilltes, cedere se imjjerio , quod invilus recepis^ 
set^ professus, cuuctls reclamantibus , rem distuiitj 
ac nocte interposita, primo diluculo sordidatus de- 



Tarracinam occupavere, moenibus situque inagis, quam ipso- 
Tum ingeiiio tutam. Quae ubi Vitellio cognita, parte copiarum 
Narniae cum Praefectis Praetorii relicta , L. VuelUum Jratrcni 
cum sex cohortibus et quin^entis equitibus ingruenti per Canipa- 
niam beilo opposuit. " Falso igitur Suetonium Lucio Virellio 
classem et gladiatorum manum tribuere, monuit jam Reimar. ad 
Xif/iil. 1. c. 

Betriacenses copias et duces'] Caccinam et Valentem. Tac, 

a. 99. 

aut superatus] apud Cremonam ab Antonio Primo. Tac. 5, 

22. sequ. 

aut prodetus} a Lucilio Basso , classis Ravennatis Praefccto 
Tac. 3, 12. , Caecina cV 13. , ciasse Misenensi et Clautlio Juliano 
3i 57'> totoque excrcitu iu subjectis Narniae campis. 3, 63. 

salutem sibi — pcpigit'^ 2'ac. 3, 65. „Saepe domi coupjrcssi, 
postremo in aede Apollinis, ut fama f uit , pepigere. Verba vo- 
cesque duos testes liabebant, Cluvium Rufum ei Silium Italicum. 
Vuitus procul visentibus notabantur , Vitellii projectus et dcge- 
r.er; Sabinus non insultans et nUseranti propior. " Jam antea, 
auctore Eod. c. 63., Antonins Primus ac Varus, crebris nunciis, 
salutem et pecuniam et secreta Cam])aniae obtulerant Viteliio, d, 
pcsitis armis, seque ac liberos suus ycspasiano pcriiustsset. 

cedere se iinperio'] v. Tac. 3, 67. sequ. ,, In saia concione Vi- 
tellius, inicr SUO8 milites, prospectantibus etiam feminis., pauca 
ct praesenti maestitiae congruentia locutus: cedere se pacis et 
Reip. causa ; retinerent tamum memoriam sui , fratvemque et 
conjngem et innoxiam liberorum actatem miserareutur. " c. f>S. 
rluctuautem imer diversa consiiia Viteliinm egregie describic 
XiphiL 65, 16. Suetonii narratio, quamquam reliquis brevior, 
accuratissima videtur; discrepat enim passim aTacito, maxime 
in temporis ordine , quo siiigula acciderunt. 

sordidatus'] Tac, 65. „pullo ainictu Palatio degreditur, moe- 
8la circum familia." Xiphil. 1. c. iori /usv cts tvjv y\(xij.vhx t>)v 
Toy^ufav s$)cp8<, n«« Si(|)o; xapj^wvvDTO • iari h cts £ tf 5 v; t o', 
({)«ta(V «vsXa/^^avtv. «Sjj/^jj-yoQSi T8 >ia« tv tw II«X«riw Ka< £V t*) 



262 C. S U E T O N I I 

sceridit acl Rosfra , inuU.Isque cum lacrimis earlem 
iilaj veruni e libf Jlo , Lestatus est. Rur^us intt-rpel- 
lante miJite ac populo , et, ue deficertt, liortaiife, 
oratiemfjae operam snara certatim poliiceate, oui- 
niura rcsumsit; Sabiuuraque et reliquos HaviaiKts, 
iiihil jam metuentes , vi subita iu Capitoliiim cuui- 
pulit, succensoque templo Jovis Optimi \jaximi op- 
pressit; quum et proelium, et incendium e Tiberiaua 
jirospiceret domo inter epiilas. Non multo posi poe- 
nitens facti^ et in ahos culpara conitrens, vocata 



dycgix akkoTS oiXXoi , svl rs /wiij^vjv y.ai i-ir] iietXXaykf ciUTOug xpoTpS" 
'xi^svos. 

animum resumsit — compulit'] Invaserunt Sabinuni circa la« 
cum Fundani milites Viteiliani, inscio invitoque Vitelljo, cui 
nullum prorsus consilium , nulla auctoritas. ,,Sabiuus, re tre- 
pida (ita peigik Tac. c. 69), quod tutissimum e praesentibus, ^ 
arcem Capitolii insedit miiite et quibusdam Scnatorum Equitum- 
que. " Jpse Vitellius (c. 70.) culpam in militem conferebat, 
„ cujus niinio ardori imparem esse moddstiam suam." Pro mc- 
tueiiias vulg. metuens , quod jure repudiarunt Burm., Oudeiid., 
Ernestius. 

succensoqii^e templo Joivj] quum Vitelliani obsessum ibi Sabi- 
iium cum suis oppugnarent. Tac. c. 70. „ Ambigitur, ignem 
tectis oppugnatoies injecerint, an obsessi, quae crebrior fama 
est, quo uuentes ac progressos depellerent. Inde lapsus ignis iu 
porticus appositas aedibus; mox sustmeutes fastigium aquilae 
Vetere ligno traxerunt flammam aiueruntque. Sic Capitolium, 
clausis foribus, indefensum et indireptum , conflagravit. " cf. 
Xiphil. ^5, 17. 

uppressit] Singulos, qui periere, nominat Tuc. c. 73. Sabini 
corpus confossum collaceratumque, et capite truncum, in Gemo- 
iiias iraxere Viteiiiani. 

pruspiceret] JSullum interpretem ofFendit lioc tempus, quum 
desiderares potius : prospe.visset oh se^n. uon mullo post — jura^it, 
nec ipse de mutatione cogito, sed id modo monendum existimo, 
auctorem h. 1. non successionem temporis in variis , quae egit 
Viiellius, spectare, sed m describendo hominis animo versari, 
tam dispari intra brevissiuium temporis intervallum , ut quum 
prospiceret sit i. q. ider?i ille , qui modo — prospiciebat , non multo 
post — juravit. Scriptor Graecus participium «oristi posuisset, 
Ceteruni omnis difhouhas toUitur, si toturo hoc comma: quum 1 
— epulaa su^ierioiibus anue;;utur, atque ita etiam ijiterpiuixi. 



VITELLIUS. 263 

concione juravit, coegitque jurare eeleros, nihil sihi 
aniiquius quiele publica fore. Tuiic solulum a latere 
pugionem , Consuli prlraum , deinde, illo recusante, 
magistratibus, ac mox Senatorihus singulis porrigens, 
nullo recipiente, quasi in aede Concordiae positurus, 
abscessit. Sed quibusdam acclamantlbus, ipsum esse 
Concordiam , rediit : nec soium retinere se ierrum 
affirmavit, verum etiam Concordiae recipere cogno- 
men. [16] Suasitque Senatui, ut legatos cum virgi- 
nibus Vestalibus mitterent, pacem , aut certe tempus 
ad consultandum, petituros. Postridie responsa op- 



solutum — porr/gens} Post oiationem statim , quam in roro 
habuit, lioc factum est secundum Tac. c. 68- . qui : „ simul 
filium prutendens , modo siugulis, modo universis commen- 
dans, postremo fletu praepcdiente, adsistenti Consuli (Caecilius 
Simplex erat) exsolutum a iatere pugionem , relut jus nccis vi- 
taeque civium, reddebat. Adspeinante Consule, reclamantibus, 
qui in concione adstiterant, ut in aede Concordiae positurus in- 
si^^nia imperii, domumque fratris petiturus, discessit. " scqn. 
Xivhil. C. 16. ri. n aXk» ajrov infQTo/xovv , K«i fxiktevK oiroTS to 
i,i\^Oi Iv T«Tf £HKX>)C/a(5 ToT; T£ virciroii; k«< tcI; ikXot; ^ovkairalg 
wqtyiv , CU5 Kai tJjv atvrov.QiroQoi «f X*)" ^'* avrov aTcriSit//.i)Jo;. o'r8 
ya^ sxijvwv t«; Xa^ilv avro trcX/uta , x«< ol xeojEcrijKCTSf «x^-^W*^'"'' 
Hanc quidem rem, vereor, ne alieno ioco. narraverit Sueionias, 
quum verilonge similior ratio sit Taciti et Xiphilini. liiiem ni- 
liil prorsus de cognomine Concordiae , quo tamcn silentio temere 
utaris ad fidem rei negandam Suetonio. 

lerratos curn firg. Vest.'] XiphiU C. l8* '^^'^y povXvjv cvvayayaiv, 
irpiffSa'? -raq^ a-JTWv jxira. TiSv aifxaqStJWV xfoj tov KepgaX/sv iVs/A- 
-liv. Tac. 5t Qo. ,, Mox, vocato Senatu, deligijntur legati ad 
cxercitus , ut praetexto Reip. concordiam pacemque suaderent. 
Varia le-^atorum sors fuit. Qui Petiiio Ccre.-ili occurrerant, ex- 
tremum discrimen adiere, adspernante milite conditionis pacis. 
— Aequioribus animis accepti sunt, qui ad Antonium veuerant, 
non quia modestior miles , sed duci plus auctoritatis. '' — De 
iir<yinibus Vestalibus ad deprecandum missis v. ad Caes. c. i. 
Tac. c 8^' » Obviae fuere et virgines Vestales cum epistolis Vi- 
tellii adAntonium scriptis. exirai supremo certamini uuum diero, 
posiulabat ; si moram interjecissent , facilius omnia conventura. 
Virgines cum honore diraissae ; VitelUo rescriptum, Sabini caede 
et incendio Capitolii diremta belli comniercia, '[ 



-2 64 e. S U E T O N I I 

perienli niincIaLum esL per cxploraLorera , liostcm 
appropinquaro. Continuo igitur abstrtisus gestatoria 
seila, duohufi solis coniitibu«j pistore eL cot-juo, Avvn- 
linura et paternam domum clam peliit , ut ^intie In 
Cainpaniam fugeret. Mox , levi rumore et incerlo, 
tanc]uam pax impelrata e.sset , relerri se iu Palahuni 
passus est : ubi quum deserta omuia reperissel, clii;i- 
beutibus ctiam, qui simul eraut , zotia sc aurcorum 
plena circunnledit; contugitque in celiuiam jauitojis, 
religato pro loribus cane, lectoque et cuicila obaciis. 
fi 7] Irruperant jam agminis anlecessores, ac nenjnne 
obvio rimabantur, ut iit, singula. Ab liis exlracLus 
e latebra, sciscilautcs, quis esset^ (uara igtioj-abaiiir) 
et uhi esse J^iteUiuni sciret, meudacio elusit: deiude 
agnilus, rogare non destitit, quasi quaedara de sai iLe 
Vcgpasiani dicturus , ut custodiretur inttirim vei iii 
carcere: donec reiigatis post terga manibus, injecto 



abstraaiis gestatoria spIIo^ Tac. c. 85. ,,Vitellius, capta Uibe, 
per aversam Palatii partein , Auentinum in diniiuin uxoris sellula 
deftrtur , ut, si diem latebra vitavisset , Tajiaciuam ad coliovtes 
fratremque perfugeret. Dein, mobllitate ingenji , et quae naiura 
pavorls est, quum omnia mLtuenii praesentia maxime displice- 
jent , in Valatium regreditur , vastum desertumque, dilapsis etiani 
inlimis servitiorum , aut occursum ejus declinantibus. Terret 
solitudo et tacentes loci; tentat clausa; inhorrescit vacuis ; fesaus- 
que nusero errore, et pudenda latebra semet occultans , ab Juiio 
Plftcido, Tribuno coliortis , protraliitur. " Xiphil. c. 20. ipop>j» 
Di'ig, j^trwv/ffMov re j>aKuJ5>) jta/ puTrajov ivihv , »ta< t? oivf.y^f*oi c-ao- 
Taivcu , iv iw ir^s(()ovro nuvej , inpu(pS>) , •yvcu/<c))v «j^cuv t^? VD>iTOi £5 
rvjv Tapaw/vav •srpof rev ihikipov oc-irolfjivad. itaj aurov dva<^>)r>)aavTg{ 
01 <rrfiaTJU)Ta« na) i^su^ovni; , (ou ya^ irov ««/ tKi tcoXv XaSilv anpi- 
pwg yjb'jv»ro , «rs auroKfiaTwp yEycvuK;') ffvvikoc^ov (pc^puToD (ita Zon. 
pro u(pavTou , quod es( in Xipliil.) waJ aifj.arog «vairgirA)^ffjw*vov * 
(uiro ycKQ TuJv kuvwv sXiAujwaro). /dur. T^^iclor Gaes. 8- »» ^ tugurio, 
quo sc abdiderat janitons" productum dicif, rectius aane et 
SueLoniu aiq e veritati convenientius , quam quae Xi^ liilinus de 
OiA'/ifji<xri ai^oriiVM , iv ly ST(ve(povTo Kuvtj , ex male inteilccto scii- 
ptore Latiao v. Casaub. aa n. 1. et Pieimar. ad Xiphil. 1. c. 

Jrrupcrani jain\ ^nlg, irrujjcrant autciii. jam. 



VlTELLIUa, 1^65 

cerviclbus laqueo , veste discissa, scmirjudus in Fo- 
rum traclus cj-t, inter magna rerum veihorum<jue 
ludihria ^ per tutum viae Sacrae s[jatium, redurio 
cotiia Cijpite, ceu noxii solent, atvjue etiam uienlo 
mucioue glauii subrecto, ut visendum praeberet la- 



dautc religalis — tractus est'^ Tac. 1. c. „ Vinctae pone ter- 
gum itianus; laniata veste , foedum specracuium , tiucebatur, 
luultis increpanubus, luillo lilacnuiAnte, ueioimitas exitus ui'se- 
ricordiam abstiderat. " Xiphd. 1. c. nax to^toxj tJjv /t*'gv &a5v\T» 
«'J^ou irepi^vjravTs; , Vioti t(ju XSips tig rcv-ri^rM Ss^ffavTSc, rw rs <xu- 
^ivi (Ty^orAov iriQiSivTSf , MaT>)"y«-yov £k tcC IlaAaTiou tov Kaiffa^/*, 
Tov sv auTiJ^ £VTgv^i)<r(xVTix' y.at hia. rHjg tt^ag ohov sTvgoiv tov ai^TO- 
y.oaTOja, tov iv rw j3affiAivit;j biip^cu Tro^.Aftmc <Ts(3v)ffavTa * Si rs r>)V 
ayo^oiv ijini/utcav rov Avyo^(jTov, iv yj rokkcniig sdvjuyjyepvjfft. ii.ai 
Ct fji&v ioqa-Ki^iv avTcv , ot h& toC yiv&iov gViXXov , iravTSs hs s#nw- 
wrov , xai ■)ravT£{ v^Qii,ov , rot t8 aAAa nai tv\v affwriav «i^roC sxt- 
Xiyovrs; , sirsidy) nai 'ya^rpOTriwv i)v. cf. AureL. V ictor Caes. (j. et 
Epit. 3- J^utrop. 7, 13. j Stiph. I>. Jud. 4, 11, 4. ffi^ps/5 bia rov ttAiIj- 
Sovg, Kai x«VTo5«iral5 aixtaij i^vpiQiffDstg , iict fj^ict^f r^jg 'i'ai/xyj5 
«iroffipaTTSTai. 

rcducto curna capile] Apte comparat Casaub. locum Plin. Pa- 
jiegyr. 34. „!Niliii lamen graiius, nihil secuio dignius, ^uam 
quod contigit desuper iniucri deiatorum supma ora returlasque 
tcri-ices." N. 1. aiii : reducta conia a capite , quod quum com- 
modum sensum non piaeberet, er.int , qui mallent : a fronie, 
facie , vel tale quid , nulio in scriptore vei libro aiiquo ejusmodi 
mutaiionis dicam vel corruptelae vestigio. Ernestius, quod sal- 
tem probabilius, suspectum censebat vocab. coma. Scd lectio 
bene se iiabet , confirmata etiam ab Eutropio, qui exscribere soli- 
tns Nostrum, 1. c. erecto coma capite. Haec enim, ut Torrent. 
jam monuit ad n. 1. , geimina est iectio , corrupta in iibris in : 
crecta coriia et capite. 

ceu noxii solent'^ sc. trabi , ne quis cum Casaub. conjiciat ; 
ceu noxiis solet. Victor Caes. 1. c. parricidarum inore, 

- mento — subrecto'] Junge cum Oudend. etWolfio mento sub~ 
Tecto V. suberecto per mucronem. Al, vitiose subjccto. Ita apud 
V^ictor. Epit. 1. c. ,, Ac ne liomo impudens, in extremis saltem, 
malorum , qtiae gesserat, rubore faciem demitteret, subjecto 
(lege subrecto) in mentum gladio, seminudus — trahitur. " Tac. 
1. c. ,, V tellium, infestis mucronibus coactum, modo erigere 0$ 
€t offerre contumeliis, nuuc cadentes statua» suas, plerumque 
Rort a, aut Galbae occisi locmn contueri, postremo ad Gemo- 
nias, ubi corpus Flavii Sabini jacuerat, pvopulere. Vox una 



266 C. SUETONII 

ciem, nevesummUteret; quihuschira stercore et coei 
no incessentibus, aiils incendiarlum et patinaiium 
vocireranlihus, paite vulgi eiiam corporis vilia « x- 
probrante, (eral enim in eo enormis proceritas, Ja- 
cies rubida pleruraque ex vinolentia, venter obtstis, 
altorum femur subdebile, impuUu oliuj quadrigae, 
quum aurlganti Cajo minislratorem exbi» eret,) tan- 
dem apud Gemonias rainutissimis ictibus excarniiica- 
tus atque confectus est, et inde unCo Iractus in Tibe- 
rira. [18] Periit cum fratre et filio, anno vitae septi- 

«on ae-enerls animi excepta, qunm Trlbnno Insultanti. se tamen 
I,pperatorem ej.is fuisse. respondit. " XiphU. c 21 «<.x.voM*veu 
i^\ rouro.caOroC, *c«) K«r« fUsxovro;. o\ rre<xr,i-.«, ^,v-,<).o.; «;.to« 
v.o ra 7.'v3,ov O..H^vro.v. ?v<x .«J «'.«v «%« pXi.>,. »eq". Demde 
discedit pauUum a Tacito in iis, quae de miliie Germano narrar. 
e Suetonio praetermissa. ^ 

5„.i..c^am - .«-..^n/^fi«^l ^"^-/^- !•<=• «stercore m vuL 
tum et pectus ab omnibus obviis appetitus." ^.c.o. Epxr. 1. c. 
, multiscoeno, fimo , et cetevis turpioribus dictu purgamentis 
vukum ejus incessentibus." Oros.l, 8- „ passim cunctis ftmum 
in os eius coniectantibus.*' , n.n 

pLreubdchUeX Vesp. 7- rf'^^'^' -'•"'•^- ^- ^d Aug. 45- Mox 
ante exhiberet addunt al. se. v. Oudend. 

.a«rf.^ ./.«^ Gem. - m Tz^...H T.c. 1. c. „ postr.mo ad 
Gemonias, ubi corpus Flavii Sabnu jacuerat, propulere. -_ Ac 
deinde ingestxs vubieribus concxdit. Et vul.us eadem pravxtate 
insectabatur interfectum , qua foverat vivenlem. « Eutrop. „po. 
stremo iu-ulatus et in Tiberim dejectus, etiam communi caruit 
ceuultura." Vktor Caes. I. c. „ inj.cro laqueo parricidarum more 
ad scalas Gemo.uas perque e«s pevt^actus simul xcnbus , quan^ 
tumquisquevaluerat, confosso corpore, in T.berim dejicxtur.; 
Oros apud Gemonias -^calas min.ui...,moram ictuum crebrlS 
compunctionibus excarmficatus, atque inde unco tractus, et m 
Tiberim mersus, et.am communi canut sepultura. «' X^rfnhn. 
c 21 ^pi? « roOc iva0«S^.ou« «Oriv ^^v.^ov . K«vravS« K«r*.*o^p«v. 
4.ra K.ip.XJ,v «uroC ot,ror.uovr« . -ri *«>«v r^v *oX,v «e.>,7«- 
"v. K«i rovrov /x'^v uVraeov ^ yv.^^ «^S.v^s. v. ibi Fxexmar. 

p..nVl post imperumi vel aunuum , vel octo mensium , (di- 
versi enim scriptores) sive a sedmone legionum, quae mense Ja- 
tmario a. U. 8S2. Imperatorem cum salutavere, sive a morte 
Ocboais. ^u.e meuse Aprm eju.dem anm .ccidit, comput.« 



I 



VITELLIUS, 267 

mo et qulnquagesimo : nec fefellit conjectura eorura, 
nni auguiio , quod lactutn ei \ iennae ostendimus, 
non aliud portendi praedixerant, quam venturum in 
alicujus Gailicani liominis potestatera : siquideai ab 
Antonio Primo, adversarum parlium duce, oppres- 
sus est , cui Tolosae nato cognomen in pueritia Becco 
fuerat. Id valet gallinacei rostrum. 



illiul inbtitueiis. V^iteliium enim periisse constat sub finem De- 
ccmbiis. 

cuni fratre et fiUo\ De Jratre V. Toc. 4) 2. „ Dein L. Vitel- 
lius interficitur, par vitiis fratris , ia principatu ejus vigilantior, 
HfC perintle prospeiis socius, quaui adversis absrractns.*' Xphil. 
C. 22. ^8 dbgAv^o; «uroD wp/x>j(Tfi ^jy £k Tvjt TapamVyjf, (if Ka< 0Oi)- 
5>)ffu»v ai/T.u • fxttSu.v ha MaT« tjjv chov , ort t*5v>)KS , kik irsQnrtCMV 
ufjix t;/5 £ir «utov irs,«ip£ilffiv , difxo)^6yy}as fjLiv aifiiaiv ixg nai cittSyf- 
Co/xsvof, effvpa-yv) h^ ov toaaw Cffrs^ov. Ue JUio Tac. ^, ^O. ,, lis- 
dero uirbus AJucianus VircUii lilium interfici jubet, mansuram 
discorciiani obiendens, ni 8' mina belli restinxisset " X phil. 1. c. 
y.Oii 9:jrjj v.jii toC BtTgXX/oi» Tral^ iiraixeu^.STO , vtarroi TOi; BiTi/.A.iou 
fxyfikv» /vtvjTt Twv Tou 'O^ujvoj, /u>)Ta ruiv Tot Ojsc-kolCi»vov evyyivnv 
«jrov.TtivavToj. De hiia Vitellii v. ad Vespas. 14. 

scpt. et quinqua^esimo^ Ita etiam Tac. 3, 86, „ septimum et 
quinquagesimum aetatis annum explebat. " Adde Eutrop. 7» 12. 
et Victor, Caes. 8. Sed ^iphil. 1. c. Tseaa^it 8t>j m«« TsvTjjxevTot 
vitae ejus tribuit, quibus Zonaras addit i!)/j(spaf ivvsoc mi oyhoi)- 
v.ovToi, idque rectius , si vere natus esi mense Septembri a. U» 
763. , lui Noster perliibet c. 3., et periit Decembri exeunte 3.32.2. 
Verissime F».eimar. ad Xtphil. 1. c. novura hoc documentum dicir, 
Suetonium ex diversis auctoribus nativitatis et vitae tempora 
petiisse, nec tamen de conciliandis rationibus laborasse, unde 
secum pugnantem saepius dcprehendimus. 

augurio^ v. c. 9. 

Becco'] Adhuc Gall. bec , Brit. heal:. De AntoniQ Primo X, 
Tac, H. a, Qb. ct quae collegit Reim. ad XijihiL 65, g. 



$68 



T. FLAVIUS VESPASIANUS 

AUGUSTUS. 



[1] ITebellione Iriura Prlncipura et caede incer- 
tum diu et quasi vagum imperium suscepit firmavit- 
que tandem gons Flavia: obscura illa quidem, ac sine 
nllis majorum imagmibus, sed tanien ReipubJiccie 
necjuaquara poenitcnda ; constet llcet, Domitianum 
cupiditatis ac saevitiae merito poenas luisse. Titus 
Flavius Petro, rauniceps Reatinus, bello civili Pom- 
pejdnarum partium Centurio an Evocatus, profugit 
cx Pharsalica acie , domumque se coutulit : ubi de- 



cupiditatis] Quomodo intelligenda sit, docet locus Domit. 
g., ubi jiingitur cum avaritia , et oppoiiitur abslinentia. v. ad 
Caes. 54. init. 

Petro\ Male al. Petronius , quod non cognomen est, sed no- 
men. De Reatc, oppido Sabinorum , v. Cellar. Geogr. A. 2, 9. 

p.778- 

Centurio an Evocatus'] Al. , sine dubio ex ignorantia , quid 
Taleret voc. Euocalus, dederunt: Centurio, incertum sponte , an 
evocatus. Optimi codd. omiserunt ineptum glossema , vel in 
margiue tantum servarunt. Euocati , de quibus v. ad Galb. 10., 
iisdem honoribus insignibusque utebantur, et omnino eadem 
dignitate erant, qua Centuiiones, ut adeo, quo nomine locum 
illum in militia tenuisset Flaviu», seriori scriptori ^inccrtum esse 
posset. 



C. SUETONII VESPASIANUS. 269 

inrle, venia et missloue irapelrata , coactiones argeu- 
turias factitavit. Hujus tilius, cognomine JSabinus, 
expers militiac (etsi quidora eum primipilarem ; non- 
nulii, quum adhuc ordiues duceret , sacramento so- 
luLum per causara vaktudinis, tradunt,) puhliium 
quadragtsimae in Asia egit; manebantc|ue imagincs 
a civitalibus ei positae sub hoc tilulo , KAAnS TE- 
AnNHSANTL Postea ienus apud Helvetios exer- 



coactiones argentarias] V. intei-pr. ad Horat. Sat. 1, 6, 36. ubi 
patiem suum coactorem fuisse dicit. Aigentarios auctionibus 
praefuisse, vidimus Neron. 5. Habebant iili , qui rerum sub 
hasta venditarum mercedeiu sibi cogercnt s. colligerent {C^^^' 
sirer) , 

Sabinus] a matre Sabina. v. ad Othon. i. et Vitell. 6., Er- 
nest. ad Tuc. Agric.6., ubi de hoc more, liliis nomina impo- 
nendi , diciuni. 

publicuiri quadr. — egit] Quod alii ex.hihueTiint publicanum, 
id factum ob verbum ^git, quoniam Principem , munum agtre, 
etc. saepe dicitur , vei quod publicum h. e. vectigal non ceperunt. 
Ita apud Tuc. A. 13, 51. bunt lcges cujusque publici, ubi v. in« 
terpr. Ad eundem iocuni Lipsius agit de. porturiu quadragesimae 
et qumqua^esimae , quod sub Merone aboHtum postea rediit. De« 
nit^ue e^it publicum h. e. procuravit nomine societatis publiuca» 
noruni, optime explicuit Oudend., qui quum inscriptionem pro- 
tulerit , in qua : Jucundus Aug. Lib. Actor XXXX. Gal. h. e. 
Quadragesiniae Galliarum , acta res est, et abstinendum ab omni 
conjectura, quaiis exf^it aliquando in mentem mihi venit. — - 
Mox manebantque , quamquam incertum relinquat, quod tempus 
sit intelligendum, tamen cum Ernestio mutandum nego , quum 
ab omnibus libris confirmetur, et id ipsuni Suetonius dicere vi- 
deatur, tuisse per aliquod teui|jus taies imagines Sabini, atque 
ita in commentariis, quibus uiatur, se invenire, nebcire tamen, 
an adlmc suo tempore exstent. Mutandum autem ccnsueiunt 
Lips. ad Tuc. 1, c. in inantantque\. monebantque , Casaub in nia- 
nent hodieque , quod probavit Oudendorp. , ego , ut modo dixi, 
sententiae Suetonii prorsus contrarium existiuio. Ceterum sta- 
tuam cum titulo ; KAAilS TEAXINHSANTI , quani dat^.rs- 
sard. in topogr. urb. ^. 5. T. J. loi. 5». , citatus ab Oberiin. ad 
Tuc. 1. c, quidni censeas ad Sabinum nostrum reierenuaai, sjcut 
fiagnientum veteris iapiUis, quod Casaub. comniemorat, eandem 
inscrijitiOHc-m tejens, audiio AN., quod luiiii aiiud est, quam ; 
«v*ffrj}ff«v V. ttvs,&>jKav, depeidito nomine eorum, qui posuernnt 



2^0 C. S U E T O N I I 

cuit^ ibiqiie diem obiit, superslitibus uxore Vespa- 
sia PoUa, et duoKus ex ea iiberis : cjuorura inajor Sa- 
binus ad praetecturum Urbis, niiiior Vespasianus od 
principatum us(|ue processit. Polla , Nursiae bone- 
sto geuere orta, palrem habuit Vespasium Polliotjem, 
ter Tribunura militum, Praefectumcjue castrorum^ 
fralrera Senatorera praetoriae dignitatis. Locus etiani 
iiunc ad sextum milliarium a Nursia Spolctiura eun- 
tibus in n^onte suramo appellalur Vespasiae: ubi 
"Vespa.xiorura complura monumenta exstant, magnuni 
indicium splendoris familiae et vetustatis. Non nega- 
verim, jactatum a quibusdam , Petronis patrein e 
regione, Transpadana fuisse raanclptm operarura, 
quae ex Urabria in Sabinos ad culturam agrorum 
quotannis coraraeare solcantj subsedisse autem in 
©ppido Reatino, uxore ibidem ducta. Ipse ne vcsti- 
giura quidem de hoc, quamvis satis curiose inquire- 



Sabinus ad praef, Urbis] sub Nerone, motusque dignitate a 
Galba , itcium sub Otlione. Tac. H. i, 46. ,,Urbi Flavium Sa- 
binum praefecere (milites), judicium Neroiris secuti, sub quo 
cantlem curam obtinuerat; plerisque Vespasianum fratrem in eo 
respicientibus. " Ipsi Othoni, quod ejus nomine factum a mili- 
tibus, tribuit Plutarch. Oth. 5. t>)5 Ss 'Pccy^ij? (puXanoi <l>>i«oo'iow 
SapTvow , a^£X(|)ov O'j£ffir«ffi«vou, ■yi.a.rittrvjeiv , iir& noi* toCto ■K^^xi^a.^ 
«x/ T///>j Nspwvof , (Tag' ixsivoi; y*P tiXy^^Osi tJju «px^l^ ^ Sa/Srvof, 
ft$)«/XgT0 5s r«A.(ia5 tt.vTov,) ilrs fjtakkov svvoiav ivihilnvvro 0:JiffT«- 
ci*vw xaJ iciariv t «ujwv Sapivov. Commemoiatur iterum uiPrae- 
fectus Urbis a Tac. 2, 63. 

Praef. castroruni} v. Lips. exc. ad Tac. Ann. 1, 20. 

Spoletium] Ita optimi iibri. Vulg. Spolttuni , cx seriori scri- 
bendi consuetudine. v. Cluver. Iial. Ant. c. 6. p. 632. etBurmann. 
ad n. 1. 

mancipem opcrarum] h. e. qui conduceb.Tt operas illas, et ma- 
jori mercede, quam ipse dederat, possessoribus agrorum eloca- 
bat. De voc. manceps v. Clav. Cic. 

soleant] Ita Memm. aliique codd. Vulg. sulerent, quod 
unice verum censetErnest. ob praecedeniia^ar/a/^^TO, yi//'.sje, quae 
impeifectum requirere dicir. Sid bene se habet suleant , si idem 
mos fiiit operis illis tempore adluic Sucioidi. Inio impeifectuai 
ex corrcxtione vjidetur, ut IJudaci ivlenu 



\ 



V E S r A S I A N U S. Q-Jl 

rem , inveni. [2] Vespasianiis natus cst in Salnnis 
ultra Reatc , vico modico, cui nomen est Phalacrine, 
qaiiitodecirao Kalendas Decembris, vesperi , Q. Sul- 
picio CaraerinOj C. Poppaeo Sabino, Consulibus, 
quinquennio ante, quam Augustus excederet : edu- 
catus sub paterna avia Tertulla, in pracdiis Cosanis. 
Quare Princeps quoque et locura iucunabulorum assi- 
due Irequentavit , raanente villa^ qualis fuerat olim, 
ne quid scilicet oculorura consuetudini deperiret : et 
aviac memoriam tanto opere dilexit, ut sollemnibus 
ac fe.stis diebus pocillo quoque ejus argenteo potare 
perseveraverit. Surata virili toqa, latum clavura, 
quaraquam fratre adepto , diu aversatus est; nec, ut 
taudem appeteret, compelli, nisi a matre, potuit. Ea 
demura extudit , magis convicio , quam precibus vel 
auctoritate', dum eum identidem per contumeiiam 
anteambulonem fratris appellat. Tribunus militum 



Phalacrinel ▼. Falacrine et Phalacrinum. V. Clufer. Ital. Ant. 
p. 68?., Wesseling. ad Antoriin. Itiner. p. Soy. , Cdlar, Geogr. A. 

«> 9- P- 779- 

Q. Sulpicio — Consulihus\ A. U. 762. Augustus excessit a. 767. 

in [jraediis Cosanis'^ in Etruria. v. Cellar. p. 719. > Tzscliuck. 
ad Mcl. 2, 4> 9- Scribitur djsa et Cossa, (unde n. alii Consunis,^ 
Gr. Koffcra et l^c<T«ra/, et sic Vir^d. Aen. 10, ibg. ,,quique urbem 
li(juere Cosas" , ubi v. Servium. cf. Oudendorp. ad n. 1. 

sollemnibus ac festis </.] h. e. privatitn vel publice soUemni- 
bus. 

latum clavum — aversatus est^ v. interpr. ad Tac. A. 11, 4* 
et i6, 17. , Ruben. de re vesiiar. 1, 14. Niniirum frater beneficio 
Principis acceperat latum clavum, «juamvis c gente senatoria 
non ortug. Senatorum enim fiiiis simul cura toga viriii iati 
clavi honorem concesserat Augustus. v. Aug. 58. 

anteanibulonem'^ v. Martial, 2, 13, 5. ec 10, 74, 3., Lips. Elect. 

», 15- 

Trihunus militum^j Ita , auctore Glareano, nonnulli codd., 
comprob.irunt Torreat. , Dukerus, Oudend., recepit ante me 
Woifius. Tiber. g. „ stipcndia prima expeditione Cantabrica 
Trihunus mil. Jecit." Tit. ^. „ Tribunus mil. et in Gomania 
et in Britannia meruit." Vit. Horat. 1. ,,Bello Philippeu- 
si -— Trihunus mil. meruit." Ai. n. \, Tnbunaturii, ubi meruit 



2/2 C. SUETONII 

in Thracia ineruit. Quaestor Cretam et Cyrenas pro- 
vinciain sorLe cepit. Aedilitatis ac mox praelurae 
caiididatus j illam uon sine repulsa sextoque loco vix 
adeplus est: lianc prima statim petitione, elinprimis. 



esset i. «[. iiactus est. Sed latum clavmn adepti militiam a tiibu- 
iiaiu incjpere solebant. v. Aug. 33. Al. Tribunatu , ablativo ab- 
soliito, qiiem Eriiest. defendit, sed li. 1. coujunctum cum meruit 
stare posse, jure nej^at Bremius. Originem vitii vere ostendit 
Oiidendorp. ex scripturae compendio Trib.mil., male reddito a 
librariis. 

Cretam et Cjrenas provinciam\ non provijicias. Una enim 
crat provincia sub eodem Proconsule, quamquam e diversis terris 
com.posiia. v Gronov. ad h. 1. et Lips. ad Tac. A. 3, 70. 

At'dilitatis — candidatus , illam — adcptus est : hanc — in pri-~ 
mis] Recepi emendationem Dukeri , quam Wolfius, Bremius, 
et quis non probaret ? Vulg. /iedilitatis ac mox praeturae candi- 
datus, eiiam non sine repulsa , sextoque loco vix adeptus est. Ac 
priiiia statim petitione et m primis Praetor , mfensus Senatui 8cqu., 
quae manifeste corrupta esse, et veibum adeptus est requirere 
a-ccusativum illum, eoque invento, respondere debere /lanc, luce 
estclarius, idque ipsum egregiae emendationis est documentum, 
quod tania est taciiitate, ut ins.peciam quilibet ipse divinare eam 
debuisse sibi videatur , quod accidere etiam solet in orationibus 
caiminibusque singi:laris elegantiae, ut , suo ingenio praeiepta 
esse, omnes existiment. Parum aberat a vero Ernestius, qui in 
excursu ad h. 1. iia corrigebat: Quaestor — sorte cepit ; aeddita- 
tis mux ac praeturae candidatus. Et illam nun sine repulsa sexto— 
que loco vix adeptus est ; at prima statim petitione et iii primis 
Vraelor , infensus Senaiui sequ. Dukerum fere sccutus est Ou- 
dend., nisi quod transpositis verbis : illam non sine repulsa, sexto- 
que vix adeptus est loco , plurium codd. fide , et, ex meo sensu, 
fiuaviori ad aurem ordiue. Quem Burm. movit scrupulum, 
Aedilein Cerealem esse debuisse Vespasianum , si sextus aedilitatis 
locus ei obvenisset, quum tamen viarum verrcndarum curam im- 
positam ei, c. 5. doceat, saiis removisse videntur iidem viri do- 
cti, dum , locum electionis non ipsani muneris partem consti- 
tuisse, sed recens electos de liac sortitos esse, ostenderunt. Quod 
ad annos Uenique attinet, quibus Vespasianus hos magistratus 
gessit, aediiitas pertinet ad a. U. 791. (v. Dion. 59, i2.), ut adeo 
repuisara superiori anno tnlerit, praetura ad a. 792. (unde mox 
praeturaa cand. apud Nostrtim) , quo anno Cajus Germanici belli 
iudibiiuui egit, et detecta Cst Gatlulici conjuratio (v. adClaud.g.), 



VESPASIANUS. 



7^ 



Praetor," infeiisum Senatui Cajum ne quo non |re- 
nere demererelur, Judos extraordinarios pro victoria 
ejws Germanica dep<ijjoscit , pocnaeque conjuratorum 
addendum cer:suit_, ut insepulti projicercnlur. Eeit 
€t gratias ei apud amplissimum ordinem, quod se 
honore coenae dignatus esset. [ 3 j Inter haec Maviam 
Domitiilam duxil uxorem, 6^tatilii Cap»:llae, E.juiiis 
E.omani_, Sahratensis ex Alrica, deiiciilam olim, La- 
tinaeque conditionis, sed mox ingenuam et civem 
Romanam recuperatoi^io judicio prouunciatam , p.tre 
asseiente Flavio LibcraJi , terenti itnilo, nec uuic- 
quam auipliua quam quaestorio scriba. Ex liac libe- 
ros tuiit Titum, et Oomitianum, et DomitiJlam. 



quaitiquam Oudcnd., qui egregie in constituendis Lis teinporibus 
Versatu» est, anno 793. eam iribuit. 

infensuin Sen. Cajumj Ita legendum esse pro vulg. irifensus 
Senatui, Cajum , n onucrunt Lips., Pi^hius Anrial. T. III. p. 
569., compiobantibus post ahos Dukero et Oudend. ad li. 1. 
V. Calig. 43. et 49 Claud. 9. Ea ipsa , quae fecisse Vespasianum, 
auctor narrat, noii tam odiiini tjus in Seuatiim, sed perinulcen- 
dar Caji in ordinem , ad qnem ipse ut Praetor pertintbat, irae 
Btudium ostendunt , etiam cum bumilitate animi conjunctum, 

conjuraiorum\ Le^ddi et Gaetulici. v. Claud. 9. 

Sabratensisl Flin. Pf, 3« (4«) tSabrata coiitingensSyrtim mi- 
tiorem." Sed Torrtnt. conjicit Tubrac^nsis ex eodem Plin. c. 3. 
(3.) ,, Oppitium Tabraca civium Romanorum. " v. Drakeub. ad 
SiL 3, 25ti- 

del/catam] li. e. amicam, concubinam, et ita restituit Turneh. 
Adv. 22, t6. Al. deligatam et deUgatam. Torrent. conj. liber- 
iam delggatam olirn v. Statilio — delegatam, omisso voc. liber- 
iam. 

Latinaeque cond.] h. e. libertara per manumissionem minus 
justam . qua ad Latinas Jumanas pertinebat , de qijibiis v. Hei- 
necc. Ant. R. 1, 5, 12. Ceterum haec ipsa verba ostendunt, su- 
pervacuum esse, de quo modo dixi , Torrentii additamentum 
libcrtam, 

recuperatorio judiciv\ quod habitum in provincia Africa, non 
Romae, vere disputat Ernest. De recupcratunbus v. quos ciiavi 
ad Neron. 17., et Heuucc. Aut. 4, 6, Sg. , S^^^on. de judiciis z, 24. 

Domitiltaiii] a Domitiano Imper. postea inter Divfis reiatam 
nisi baoc Diua BomitiUa matei est V^spasiani. Aliam , iitiarri 
Tom, U, 2 {j 



2.-]^ C. 



SUETONII 



Uxorl ac 1)1 iae supersLes fuit, atque ulramque adhuc 
privatus amisit. Post uxoris exoessum , Caenidem, 
Aiiloniae liberlam et a manu, dilectam quondam sibi, 
revocavit iii couLuberniura , habuitque etiam Inipera- 
tor paene juslae uxoi'is loco. [4j Claudio Priiicipe, 
Narcissi graLia Legatus iegionis iu Germaniara missus 
€st : inde in Britanuiam transiatus , tricies eum hoste 



sine dubio ejus, ie qua Sueton. h. 1., nuptara Flavio Clementi, 
quem Domitianus interfecit (v. Domit. 15.;, meraorat Xiphil. 67, 
14., eamque falso Pkilostrut. Apoll. 8, 25. oiht\<i)v\v Doroitianl 
dicit; erroremenim, quales plurimi aliis et huic maxime scri* 
ptori, esse puto Pliilostrati , non corrigendum cum Oleaiio ahtk' 
(fnhvjM , quamqaam a&iX(pou? ct «biX£p«5 latiori saepe sensu dici, 
notum est. v. de variis feminis, quibus Domitillae nomen, Rei- 
mar. ad Xiphil. 1. c, et quos ille excitavit. 

Caenidern'] Ejus elogium v. apud Xiphil. 66, 14., qui mor- 
tuam a. 824. ita praedicat ; tcts Vs noit Ka/v«f y^ roZ Oi}effir«iff(«vou 
T«X>.avt>j /u£T>(XXaS£v. 8/av>)/;(0vsuff« li auT^f, cr< TS "KiffTordtTyj >jv, 
x«i oTi /xv»j/x>)5 i^tdTx sTtspuKsi. V. etiam Domit. i2. 

^ntoniae] matris Claudii. v. Claud. 1. 

et a manu] li. e. librajiam, Corrupta haec verba in libris 
lant in adamat/if , aliique inepto huic verbo , sequente dihctam, 
annexerunt adhuc genuina : et a manu. v. Torrent. et Oudend. 

contuberniuml quod opponitur justo matrimonio. 

Legatus legionis} v, ad Tiber. ig» 

in Germaniam] De Vespasiano Silius 3, 599. „ compescet ri« 
pis Rhenuni." Joseph. B. J. 3, 1, 2. diciiur Teo£/pt)vjUff«f ir«X« 
^Putuattpif T>)V sffTSf «V viro rt^fxavwv Tap«ffffo//iv>)v. 

in Britanniam translatus^ E Nostro Ealrop. 7, 13. ,,privata 
vita iilustris, ut qui a Claudio in Germaniam , deinde in iiritan- 
niam missus, trtcies et bi^ Ciim hoste conflixerit," ubi aeque ique 
n. 1. a nonnullis omittitur praep. in ante Brit. — De Llaudii ex- 
peditione ia Britanniam dictum ad Claud. 17. ibidem de A.Plau- 
tio. V. Dio 60, 39. qiii de Vef~paMno c. 2o. ivthikTtij^-^^ tov t« 
Ou«ffir«fftav6v TOV «tXa^iov , TOV Kai T»(V /xST« Tavr« ftWTOKf«rop« 
ap;^>)v Aa(JoVT«, Jtai rov a5iA.(J)6v aurov 2,'a(3ivov uiroffTparijYcCvT» 01, 
ct. Tac. Agnc. i5. €l t^. „ Divus» Claudius auctor operis, trans. 
vcctis legioiiibus auxiliisque , et assumto in /urtem rerum P espa~ 
siuj/o, quod iniiiuni venturae mox fortunae fuit. domitae gentes, 
Capti re^es, et munstratua Jatis Vespasianus." Id. Hist. 5, 44. 
„Britanniam inclitus erga Fespasianumjapor, quod illie i«cund»s 



V E S P A a 1 A N U S. 2 70 

conflixit. Duas validissinias gentes , 5upeique viginti 
oppida, et in>ulara Vectein , Britanniue pioxiiiijin 
in ditioneni redc^It, partim AuJi Piautii Lciiui- < . n- 
sulaii.'-, partim Ciaudii ip.sius ductu. Quare trium- 
phuiia ornanienla, et in brfc\i spatio duplex sacerdo- 
tinm accepit: jjraeU rta consuialum, ^ui-in gessit per 
duos novissiir.os annimeuies: medium t-mpus, ad 
proconsulatum us^ue , in (jLio secessu^ue egil, -Agiin- 
pinam timens, p<.ltntem adhuc apud tiiiuin, et de- 
functi ^uo^ue iSurcIssi aniicos perosam. Exin sor- 
titus Aliicam, intt-gerrirae nec siiie magna digna- 
tione admiuifitravit ; nisi t[uod Adrumeli, sedition© 



h.gioni a Claudio praepositus et hello clarus egerat , non sine mota 
adjunxit ceteraium" sequ. — A. U. 796. 

Duas vaiid. — redegW^ Eadem Eutrop.l. c. , nisi quod im- 
perio Jiomano adjecent pio in dttionem Ted<^git, ut aliqiiid certe 
niutasse vitlerttuT. Inej-tiiio parajhrasten Graecum, qui : t>)v ts 
rij/.t«v«v xa/ BpiTTaniv «Taffav yy^v ffi^v^-^'* 'Pw/xaioif , satis ai"uic 
Ca^aubonus. L,- teruiri ii. 1. m ait^uue/u exhibui cod. iVIeiniti. 
aliorumque auccoiiiatt, cum Buini., Oudend., aliis. Viii:. iti 
deditioneiiL, quod quidem onmiuo dainnandum, negavi ad Caes. 
34., in quo stat seiaentia, scd li. L minus valtt, quoniam de ex- 
puguatis regionibus »ejnio, et Eutropius cum parapLiaste in di- 
tKjnem red. quamqii»iii diversis veibis reddiderunt. — Vectem 
{Eutrop. Fectuin) Plm. 4, 1'. (30 ) inter H'hfrn>am ac Britanniam 
pouit. Sed diversa illa est a nostra, GalUae obversa, ut Haruuin. 
etiaro monuii; li ;ic iiodie nomen JVtght. 

triumph. ornamenta\ v. ad Aug. Sg. Scncx triumphalis Vespa- 
slanus dicitur in oratioue apud Tac. Hist. 4, g. 

in hrevL spatio'] v. ind. sub in. cf. Cort. ad Sallust. B Jucr 
C87. ■■ ''■ 

consulatum'] A. U. 804., tmde Consul erat designatus mense 
Octobri ejusdem anni. v. Domit. r. — cf. P/^h. Ann. T. IIJ. 
p. 5.S4. 

defuncti qu. Narcissi] quem Agrippina ad mortem ade^^it a. U 
807. V. Tuc. A. 13, i. D;^ 60, 34. 

sortnus Africum'\ A. U. t)i6. C. Memmic R.egu]o, L. Verei- 
iiio Rnfo Css., cui aiiiio saltem tiibuit ejus proconsuJatum Pi"h. 
T. III. p. 597. 

inte^ rrinie nec sine m. d.\ Contra Tac, H. 2, 1^7. „famosum 
invisuiu^ue" iiiic proconsulaium Vespasianum egisse dicit, «e^ 



27' 



C. SUETONII 



quadamj rapa in eum jacta sunt. Rediit cerle nihilo 
opulenlior , ut qui, prope labefacta jam fide, omnia 
praedia fratri obligarit, necessar iocjue ad mangonicos 
quaestus sustinendae dignilatis causa descenderit: 
propter quod vulgo Mulio vocabalur. Convictus 
quoque dicitur, ducenta sestertia expiessisse juveni, 
cui latnm ciavum adversus palris voluntatem impe- 
trarat, eoque nomine graviler increpitns. Peregri- 
natione Achaica inter comites Neronis , quum , can- 
taute eo , aut discedertt saepius^ aut praesens obdor- 
inisceret, gravissimam contraxit oliensam; prohibi- 



Vitellium integrum ac favorabilem. Tam diversa de praesidibus 
subditoium sunt judicia, ut in historiam etiam prorsus contraria 
transeant. Nenipe Vespasianus , intcger alias ei probus , in pro- 
vincia abstinentiam, qua Imperator etiam caruit, parum probasse 
videtur: homines omnia perdere malunt, quam pecuniam. Si~ 
lius 5, 599. de Vespasiano : reget impiger Afros. Sed poetavum 
laudes nihil faciunt ad historiam. 

omnia praedia fratri obligarit'} Tac. H. 5, 65. „ Flavius Sa« 
binus, aetate prior, privatis utriusque rebus, auctoriiate pecu- 
niaque Vespasianum anteibat. Et credebatur affectam ejus lidem 
praejuvisse, domo agrisque pignori acceptis," Ceterum ohligarit 
omnino praeferendum al. obhgaret, obligarat et obligavit. Unice 
enim convenit usui Suetouii. Alia res erat VitelL 6. in hausisset, 
ubi res erat incerta, et ut incerta ab auctore commemorata. Ibi 
hau.serit non magis stare poterat, quam h. 1. obligarat v. olli-z 
gasset. , 

Mulio'] Ita Ventidius Mulio dicitur a Cic. ad Div. »0, 13. h.e. 
qui victum comparandis mulis farreque in castra convehendo 
adolescens sibi comparaverat, ut interpretarur Manutius, idem- 
que a Piinio H. N. 7) 43. (440 mulio castrensis sujfarraneus. Gel- 
lius i5j 4* fusius narrat, eum ,,victum sibi aegre quaesivisse, 
eumque soruide invenisse comparandis mulis et vehiculis, qua© 
jTia<^istratibus, qui sortiti provincias forent, praebenda publics 
conduxisset. " Studiosa juventui nostra Philistaeos taies homine» 

vocat. 

abdormisccrei'] Tac. A. 16, 5. ,, Ferebantque Vespasianum, 
tanquani somno conniveret, a Phoebo bberio incicpiium, ae- 
eieque inelioruni precibus obtectum , mox immineiitem perni- 
ciem majore fato cflugisse " quod tamen Romae iactum secun- 
dura Tacitum. Fuisse quidem in Achaja cum Nexone Vespasia- 



i 



VESPASIANU S.' 277 

tusque non coutubernio ruodo, sed etiam puhlica 
salutalione, secessit in parvam ac deviam civilatem, 
cjuoad latenti etiamque extrema metueuti provincia 
cura exercitu oblata est. Percrebruerat Oriente loto 
vetus et coustans opinio, esse in latis, iit eo tempore 
Jiidaea profecti rerum potirentur. Id de Imperatore 
Roraano, quantum postea evenlu paruit^ pratdiclum, 
Judaei ad se trahentes, rebeiiarunt: caesoque Prae- 



num, quurn iter in Orientera institueret, auctor etiam Josej<h* 
B. J. 3, t, 3. 

publica ialutatione^ Ita Thrasea a Nerone occursu prohibitus 
Tac. A. 16, 24. ubi v. Lips. 

P.rcrebruerat — potirentur'^ Idem Tacitus, ubi de eversione 
Hierosolyniorum exponit , Hist. 5, 15. ,, Pluribus persuasio ine- 
rat, antiquis sacerdotum literis contineri, eo ipso tempore fore, 
ut vatesceret Oriens, profectique Judaea rerum potirentur. quae 
ambages Vespasiauura ac Titura praedixerat. Sed vulgus, more 
humanae cupidinis, sibi tautam fatorum ma^nitudinem iuter» 
pretaii, ne adversis quidera ad vera mutabaniur. " Joseph, B. 
Jud. 6, 5, 4- '■0 STapav auTOL/5 [xttkiCTOc irfof t«v ircA«/-(OW, ijv XP*)" 
C//05 a/j.((>i^okos iv rols /sgoTf supvj/aivcf «yf «/^/'xaff/v , ilf x«t« tov 
KaiQov mtivov avo ryj^ X'"?*? '''5 «'jtiuv a^Xit T>J5 o<xoii/j(iv>]$. tolto 
ei /jigv wj eiJ^eiov i^kXap^ov , xa< iroAAoi tww ffo(f>uiv sxAwv/jSijTav x«fi 
•tIjv xpiffiv* tii^kov h apa irspi Toti O JSffTaciavoC TO AoY'5v i^-yj/jcoviay, 
aTO&i/X'^^'''''^? ^''^^ ^louhalag «•Jtox^ aTopof. Nos quamquam contu- 
maciam scriptoris Judaei miramur, qui Imperacori Komano, 
quara Meisiae, quem Christiani credebaiit, talem honorem tii- 
buere maluit , in interpretationem illius oraculi , ut ab h. 1. alie- 
nam , non descendimus. 

caesoque Vraeposito\ Gessio Floro , cujus saevitia bellum Ju- 
daicura incendit. 2ac. H. 5, lo. „ Duravit tamen patientia Ju- 
daeis usque ad Gessium Florum , Procuratorem. Sub eo bellum 
ortum. et comprimere coeptantem Cestium Gallum , Syriae Le= 
gatum , varia proelia ac saepius adversa excepere. " Oros. 7, g. 
(non Eutropius , ut Lips. ad Tac.) „ Extinctisque Romanis prae~ 
eidiis, Legatum quoque Syriae suppetias ferentem, rapta aquila 
et caesis copiis, fugaverunt. " Inde viri docti, in primis Lips. 
ad Tac. 1. c. , eraendandum censuerunt n. 1. Gessiumque Pratposi- 
ium, V. caesoque praesidio , quod non necessarium sine libris. 
Maxima ditficuitas in re ipsa. Non enim vccisus est rlorug, si 
Josepho fides , qui Vit. c. 6. S' STreXSduv xai ffu/xf3a>.Juv /««X/J ^'"' 
}i>)^>], iroXXwv Twv iJ,iT auTOi; itiaovrwv ^ quo loco quanto oper9 



ay^ c. s u E T o N 1 1 

posito, Legatiim insuperSyriae consularem suppetias 
ierentem , rapta acpiila, lugaverunt. Ad liuiic rr/u- 
tuni coraprimtndum ipmm exercilu arapliore, et uon 
instrenuo duce, cui taraen lulo tanta res comraittere- 
tur, opus esset , ip.^-e poti.csimura deleclus est, nt et 
industriae expertae, nec raetuendus ullo raodo ob 
huniiiitafem gtnevis ac noiuinis. Additis igitur ad 
copias dualjus legionibns, octo alis, coliortibus de- 
cera, atque inter Legatos majore iilio assumlo , ut 
priinum provinciam attigit, proxiraas quoque con- 
vertit in se , correcta statim castrorum disciplina, 
nuoque el altero proelio tam constauter inito , ut ia 
oppugnatione castelli Japidis ictum genu, scutoque 
sagittas aliquot exceperit. [5] Post Neronem Galbara- 
que , Olhone atque Viteilio de principatu certanti- 



abusi fueiint viri docti, alii satis ostendeiunt. Caesus antem 
Traeposiius veie est occisus , non fugatus. Alia enim res est, 
libi dc uno liomine serino, ct ubi de toto exercitu, qui ubi cac- 
.sus dicitur, f"ga fuit cum plurium caede. v. quae Oudend. et 
\Yolf. contra Ernestinm notaverunt. Est igitur dissensiis Nostri 
a Joseplio, quales plurirai in liistoricis, nulla correctione elimi- 
iiandi. 

Legatum ins. Syriae\ Cestiuni Gullum. v. Tac. I. c. 

industriae expertae\ Al. luduslriae txpertus, quod edidit Ca- 
saub. , probavit praeter alios Perizun. ad Sanct. Minerv. p. 169., 
neque iniprobandum indu.stria expertus , quod et ipsum sunt, qui 
cxbibeant. Corrupta est lectio Memm. industria experti. 

alis, cohortihus^ li. e. copiis equestribus et pedestribus socio» 
rum. V. Joseph. B. Jud. 3, 1, 3. et c. 4, 2. cf. Tac.U.. 1, 10. Apud 
liiuic II. 2, 76. eodem modo alarum, cohortium rohora , h. e. co- 
piae sociorum , di' tingnuntur a legioni'^i'.s. 

proximas] snhini. proi^im las. Libri nonnnlli adduut cm- 
iafes. 

in oppugn. casteU^ cui nomen Jotapita. v. Tos^ph. 3, 6. ubi 
§. 22. ■Kiq) hi hiifv^v •— ■KQOiv^yov Tov »tp<ev ir«Xiv, jj irpoirsiroyjjKsi 

TUITT^-MfVOV TO rtiy^Oi. 5VS« T<5 TIJUV afJ.VVOfJitVMV «T «WToC ^aXXtt 
TSV Outairi>frt»vriv p>sktt marii tov rotQeov tou Toiof, vtct} TtT^tiiffAit 
fjt,sv iirnroXaiifi^ , irpojy.Xyffc-vToc to ^KyfSsv roii iiaffrv^fjtoirog. Erne- 
stius taraen dc divcrsis r<-' .£ ct temporibus sermon m esse putat 
o'o ilisscusrm utrius^ue scriptoris in nonnuilis, quae ieviora 
miiii vi<-entur. 



VESPA«IANUS. S-j^j 

hus f in spem imperii venlt, jam pridem sibi per 
haec ostenta conceptara. h\ suburbano riaviorum 
quercus antiqua, qaae erat Marti sacra, per Ires Ve- 
spasiae partus, singulos repente ramos a liutice de- 
dit, haud dubia signa iuturi cujusque lati: primum, 
exilera et cilo arelaclum; ideoque puella nata non 
perannaviL: secundum, praevalidum ac prolixum, 
et qui magnam felicitatem porlenderet: tertium vero, 
instar arboris. Quare patrem Sabinum ferunt, ha- 
ruspicio insuper confirmalum, renuiKias.se matri, 
nepotem ei Caesarem geniium : nec illam qulcquam 
aliud, quara cachinnasse, mirantem , quodad/iuc se 
mentis compote deliraret jam jUius suus. Mox, 
quum Aedilem eum C. Caesar, succeusens curam ver- 



in spem imp. venit — conceptam] Tiber. 14. ,, magna nec in- 
certa spe futurorum , quam et osteiitis et praedictionibus ab initio 
aetatis conceperat ," quo loco juie u»i sunt Oudend. et Wolf. 
contia Ernestium , conjicientem conciiam v. conciiatam v. com~ 
niutam, Geterum Tac. H. 1, 10. ,, Occulta lege fati et osreutis 
ac responsis destinatum Vespasiano liberisque ejus ijnpeiiam, 
jpost fortunam credidimus. " 

quae erat Marti sacra'^ Vulg. sacrata. Cod. Salm. quercus 
anliqua erat , Marti sacra. Ita interpungendum post .s«c/a. Au- 
ctore Torrentio, codex nescio quis delet verba quae erat. 

a frutice\ Innumeras lioc vocabulum peperit emendationes. 
Lips. ramos et futicesv.ramos anfutices, Gujet. a fomite, Burm. 
a radice, alii alia. Acquiesco in interpretatione Oudendorpii : 
ab ea parte, qua frutex, qui e radice annosae quercus circum 
truuci infima pullularat, ex ipsa arbore enatus erat, dedit arhor 
cingulos ramos. Eadem fei-e sententia Grimmii , qui sub calcem 
disputationis super ioco Galb. 22. de nostro quoque cgit. Fruti- 
cem dicit esse surculos, circa stipitem arboris excrescentcs, et 
verissime addit, si in codice aliquo a radice, qtiod Ernestio mire 
placebat, inveniretur , id pro glossemate potius esse haben- 
dum. 

quum Aedileni] De aedilitate Vespasi&ni dicium ad c. 2. — 
Rem narrat Dio 5y, i2. ir>)Xov leokvv sv c-tevwtiJ tivi ihwv (Caligula), 

SKlXtUffSV aUTOV if TO TOS Ou£(Tir«ffta;VC'J TOU ^'Aoi/3lOl.' IjxaTlOV , ayo- 
f «Ve^OVVTOJ TS TOTi Kal T^J ToiV ffTiViWTUUV KaSa^(OT>)TO J iTlfJltXcVfJL&' 

vou , s^pX^jSSJvai , K«< TOtTO outw irpaj^Ssv iroigay^^yf/ji.oi f/iv tv oChivi 
Xoycp w»p5>)' uffTSgoy 5e, rov QviVicxViavQv ra irgKy/j{«T« tst«- 



2bO C. SUETONII 

reuclis viis non adlilbllani , luto Jussisset cppleri, 
congesto per milites iii praitexlae sinuni^ non deiue- 
runt_, qui interprelarentur , (|uundo(jue proculcaiaui 
clesertamqueKeinpublicam civili aliqua pertuihahone 
3n lutelam ejus, ac velut in gieminni, deveuluram. 
Prandenle eo quondani, canis exliarius e tiivio u.a- 
num humanam intulit, niensatque subjecit. Cue- 
nante rursus, bos aralor, decu^so jugo, triclinium 
irrupit, ac iugatis ministris, quasi rtpente detessus, 
procidit ad ipsos accumhentis pedes, cervicem^pie 
summisit. Arbor quoque cuprcs.sus in agj'o avilo 
sine ulla vi tempestatis evulsa radiciius atque pro- 
slrata , insequenti die viridior ac lirmior resurrexit. 



pocy/jtiva x«l Tg(pu^/jC8va irapaXapoVTo; re Kal K«TairT>jff(X)Wsvou i eSo- 
^SV ouvt OiBtii "ySYOVJvai , aXA.' avTiK^uf cjlItw tvjv iroXfV o ra/of ■Tf 05 
£irayop5w(r<v £7nsx*'p"<*v«t. Buimannus displicet 11. 1. desertam, 
iit luto , cui coniparatur Respublica, minus conveniens, et cou« 
jicit deformatam -v.dejectam v.despectam. Adiiit Oudend., quam- 
vis improbans mutationem, defeetam. Si cogitandum esset de 
eraendatione, ob Dlonis vQayfJiaiTac riT»QayiJi.sv<x nixt xiCpn^/xtv* 
suaderem : perturbatam de.spectam^juc. Sed iiota xes est , in com- 
jiarationibiis non singula vocabula urgenda esse. Saepissime mi- 
scet Cicero in dilectu vocabulorum duo membra compsrationis, 
ut comparato addatur , quod comparanti couveniebat, vei contra. 
Ita h. i. desertam egregie respondet iis , quae sequuntur : in tute~ 
lam ejus ~ deventuram. 

Prandente eo — subjecit'] Xiphll. 66, i. muwv , ffjTOV auTOu — 
a.iQovfJLkvov t X*'?* «v5pwiriv>)v vko t>)V Tpaxe^av uTri^aAs. 

hoa aratur — irrupit^ X phil. 1. c. ^oZi, iv rw ay^vi , tv w t>)V 
Siacrav tif -irkviSti Woiiiro , Ihtvovvti vQog&KBwv wnXaffs, noi rijv ng- 
(peiXifv VTO Tou; •jro&aj ux6.5>)H£. 

cupresiu.',] Tac. II. 2, vg. „Recursabant animo vetera omina. 
Cupressus arbor in agris ejus, couspicua aititudine, repente pro- 
cidcrat; ac postera die, eodem vcstigio resurgens, procera et 
iatior (iaetior) viicbat. grande id prosperumque, conseiisu liaru- 
spicum ; et summa claritudo juveni admodim Vespasiano pro- 
missa. " Xiphil. VLVirii^iacoi; •»refi(i>av>jf Tpo(>^i^of uiro ff(po6poii irvso- 
/iaTOff «varjjairiTffa , gTttira tij voTtqoilix 0<p' saur^f iviarv), v.ai «>!/.(«- 
a^ovaa. SimAacrs, ubi ievis dcnuo dissensus , quod Suct. sm^' ulla vi 
tempestatis, Xipiiil. v-ko e<iS)ooqov 'KVtVfxaTOs coucidisse arborein, 
dicunt, TftC. siaipiicitev rcpente. 



VESPASIANUS. a8i 

At in Acliaja somnlavit, initiura sibl suisque felicita- 
tis futurum , sirnul ac dens Neroni exemlus esset: 
cveiiitque, ut sequenti die progressus in atrium me- 
dicus dentera ei oslenderet, lantum quod exemlura, 
Apud Judaeam Carmeli Dei oraculum consulentera 
ita confirmavere sortes , ut, quicquid cogitaret vol- 
Terelque auimo, quamlibet magnum, id esse proven- 
turum , pollicerentur. Et unus ex nobilibus caplivis, 
Joseplms, quum conjiceretur in viucula^ constantis- 



in Achaja somn^avit\ Xiphil. v.tLi iret^* oviiparog s/JiaiSsv » ovi, 
oray 6 ¥i<x7ffaQ Nif »v cSovt* onro^iX-^ , ajrapj^vjffgf xai tovto t» 
n«Td[ Tov obivTix tvj iicLO'jl-fi lij/ixapa fftv>)v»;(S>). — - iMox atrium est 
aedis Neronis , e ciijus cubiculo veiiiebat medicus. Fro tantum 
quod pieiique libri recenter e glossemate. 

Carmeli Dei] Tac. H. 2, 73- ,,Est Judaeam inter Syriamque 
Carmelus, ita vocant montem Deumque, iiec simulacrum Deo 
aut tem^lum situm tradidere majores, aram tantum et reveren- 
tiam. liiic sacrificanti Vespasiano , quum spes occultas versaret 
aniiKO, Basilides sacerdos, inspectis identidem extis, Quicquid 
est, inquit, Vespasiane , quod paras, seu domuni exstruere, seu 
prolataie agros, sive ampliare servitia, datur tibi roagna sedes, 
ingentes teimini, multum hominum. " Orcs. 7, 9. hoc oiacu- 
lum cum superiori (c. 4.) de teirae domiiiis e Judaea profecturis 
confundit, seductosque dicit Judaeos ad rebeilionem quibusdani 
in Carmelo monte bortibus \\. e.oraculis. Hoc enim sensu sors et 
sortes a Noslro et h. 1. et aliis dicuntur. cf. Curt. 3, i, 16. „edi- 
tam esse oraculo sorcem,'^ et: „ cupido incessit animo sortis ejus 
implendae.*' Id. 6, 9, i8« „qualis sors edita esset Jovis Ammonis 
oraculo." — De Carmelo monte et Deo varia disputarunt viri 
docti ad n. 1. et ad Tacitum, et singularibus iibellis, inter quos 
cniinet, quem edidit Caspar de Mendoza, Antvverp. i6yS. quum 
vel verum Deum putarent , quae opinio liaeret Carmelitis mona- 
chis, vel fictum aUquem gentilium. Maxime mihi avridet, quod 
Jo. Jac. Bosius in epistola super li. L, cultiun Dei Carnaeli fuisse 
superstitiosum Judaeorum , ad imitationem sacrorum in templo 
Hierosolymitano institutun? , et corrupto tempore reip. Judaicae 
eancte observaium. Ita conciliari posset cum reliquis scriptori" 
bus error Orosii, si tali scriptori ulla esset auctoritas. 

prouenturuin'] successurum, Tfoxw?>)<''8''>- V. Lex.Xenoph. sub 
L. V,, et quae de voc. Lat. Oudenu. ad h. 1. 

Jusephus'] Xiphil. 1. C. 'Iwo-jjxog 5's iv-.',Q ToLSaiTof» ix^^''i ''8 



20a C. SUETONII 



sime asseveravit, fore ut ab eodem brevi solveretur,' 
verum juin Impfratore. Nuuciabantur et ex Urhe 
praesagia , JSeroucm diebus ullimis monitum per 
quiettm, ut ttiisam Jovis Oplimi iVJaximi e sacrurio 
in domuu] Vespjisiani^ et itide iu Circum deduceret: 
ac uou nmllo post, ccmitiu sei-uudi consulatus ineun» 
teGiH^a, stutuam Divi Julii ad Orientem sponte con- 
versam : aciecjue Betriacensi , j>riusL(uam commiite- 



/xjT sviavrov hs Xvffitf «uroKp«Tcup ysvoixavei. Lege ipsum Jose— 
p/i/i/ji i'u Jiid. 5, g, (j. iibj iiiiei alia haec se dixisse nanat Vespa» 
eiano : Nspwv» /xs vifxvit^i ti 7«^ j c» /xari Neguiva f^^x^i aov 8id» 
veyoi fxivovffti ffy Yiixiva^ , OviffvtcfftAvs , na/ ouTOKp«Twgi aii x«2 
rraj(; ffof ovrog. iifffj.ii is //t vDv aff(p»X(ffrtQov , Ha) T>)p£j aavrw, 
ogffTTCTjj^ fxiv ya^ ou /xovcv tfjiov ffU , Kajffap, «XAi v.at •y^f no« 5«" 
^otffffi); nai xxvroi (xv^fjtiivuiv "yivouf. sequ, cf. Reimar. ad X>phil. 
1. c , ubi plura de lioc Josephi oiaculo vel commento. Varie 
enim de eo, uti assolet, a recentioribus est judicatum. 

Neroneni — deduceref] X/])hiL xa/ avriq Nspwv «5o?s ireT» 
£V ToTf tirvoif Tov Tou Aiof ox.°'^ *? ''"♦J^ '"O^ O uso^Taff/ttvoiJ oiy.iav ttg' 
ayayilv. Inde ante in Circum abest a vulgatis, sed ex optimis 
codd. lestituendum jam ceusuerant Casaub. et Gruterus. Exem- 
pla V. apud Oudend. — Einestius suadet : <?/ in Circurn inde du~ 
ceret , bello semel indicto verbo deducere in hac oratione Aug. 43. 
ubi V. n. Recte etiam Oudend. monet , tensas duxisse tracto fune 
promoventes, deduxisse honoris et otFicii causa prosequentes. 

cumitia — sponte coni>ersam\ Et verba, et tempus prodigii 
difficuhates pepererunt. Sub Oihone, bellum Vitellio movente, 
id accidisse, narrant Tac. H. 1, ^6. „ statuani D. JuUi in insuia 
Tibcrini amnis, srreno et immoto die, ab Occidente in Orien» 
lem cjnversam " et Plu/arch. Oihon. 4- *t*i tov sv Mio-oiroT«/«/« 
vijffiy I'a/01; Kaiffafo? avhqtavra , fcJjTS ffiifffjiov yiyovcroi, fjvtrs 
'rV£U//«TO{, «ij)' sairipaf fjiiraffr^a(jpivra ir^o? Ta; «v«ToX«f o (paet 
CViJ.^>jvat ■Kiqt Tflf )i/jtS(>af iKii'vo<; , sv «/'5 ci irsp/ Ou^ff-n-affiavev «/x(p«- 
vuii jjo^j Tuiv ■n-Qayfj.drv$v avrikafj.^avovro. Sed Jevius hoc videtur, 
quum ad eundcm nnum, U. ^22., et secundus Galbae consu- 
latus, et Othonis imjierium, et Viiellii Vespasiauique motus per- 
tineant, et Tacitus errare potuerit in tempore prodigii, eoque 
auctore Phuarchus, quamquam is diserte ad Vespasianum referC 
Cuni Suetonio. Tahs quidem disseiisus scriptorum, qualem sae- 
pissime deprehendimus, n; lla mulationis instituendae erit aucto- 
iitas. Restal igiiur akeja dubiiaiio, an dici possil comitia itiire, 
'quod pleriq^ue negant, e^uideui putu esse i. q. conutia auspicarif 



VESrASIANUS. 2 83 

retur, duas aquilas in conspectu oronium conflixissej 
yictaquf a 1-ra, supervfcnisse tertiam ab soiis exortu, 
^c victiiceiii abcgisse. [b] Nec tamen quicquam ante 
tentavil , promtissiniis at(^ue etiam instaniibus suis, 
quaui solliiitatus quoiundam et ignotorum et absen- 
tium rortuito lavore. Moesiaci exercitus bina e tri- 



qtiematiniodnm bellum, proelium , militiam inire et auspicari pro» 
miscue uicuntur; quod si minus alicui piacucrit, suadeo imti- 
tuente v. obeuntv , quamquain non opus esse mutatione existimo. 
Pluriniae tamen exstiterunt. Ut enim lectioneni codicis taceam, 
ab Ursino prolatam : in Comitio secundum consulatum lUKunte, 
Burmann. suasit : nun multo post cum. sec. cons., ineunte Capito~ 
liuTn Galba , v. post comitia secundum cons, incunts Galba , v. non 
multu pust , comitfa secund- cons. habente Galba , v. Senatum ha~ 
bente, quae violenta fere sunt et coniorta, Oudend. non multo 
pust initia secundi consuL, intereunte Ga.bu, qiiod miror in inen* 
tem venisse viro doctissJmo , quum talem usum participii prae- 
sentis de re futura incertique teniporis jLatiuitas iiuUo modo fe* 
jat, ncque ad rem faciat significatio mortis Galbae. Ceterum 
verba comitia — Galba Wollio etiam glossema sapere videntur, 
cui meuiu judicium opponere nolo. In plerisque denique statua 
— cotLversa , quod jure repudiavit Ernest. , quoniam accusativi 
cum infin. et piaecedunt, et , quod gravissimum est, sequuntur. 

duas aquilas — conjlixisse] Diversum est, quod Tac. H. 2, 
60. ,,Die, quo Bedriaci certabatur , avem invisitata spccie apud 
Regium Lepidum celebri loco consedisse, incolae meinorant, nec 
deinde coetu liominum, aut circumvolitantium alitim , territam 
pulsamve, donec Otho se ipse inteificeret ; tum ablatam ex ocu» 
]is; et tempora reputantibus , initium finemque miraculi cum 
Othonis fexitu competisse." cf. Xiphil. 64» xo. 

Moesiaci exercitus] Tac. H. 2, 46. ,, praemissi e Moesia, 
eandem obsiinationem adventantis exercitus , legiones Aquilejam 
ingressas, nunciabant. " c. 85. „Tertia legio exemplum ceteri» 
Moesiae legionibus praebuit. Octava erat ac septima Claudiana, 
imbntae favore Otiionis, quamvis proelio non interfuissent. 
Aquilejam progressae, proturbatis, qui de Otlione nunciabant, 
laceralisque vexillis , nomen Vitellii praeferentibus, rapta postre* 
mo pecunia et inter se divisa , hoBtiliter egerant. Unde metus, 
ct ex metu consiiiura : posse imputari Vespasiano , quae aptHi 
Vitellium excusanda erant. Ita tres Moesiae legiones per e])istolas 
allicicbant Pannonicum exercitum , aut abnuenti vim parabant. ** 
Ex his locis recte coUigere videtur Lips. ad Tac. 2, 46. , lialluci- 
natum Suetonium , de duohus millibus narrantera, quod trss le- 



284 C. SUETONII 

bus leglonibus millia, missa auxilio Othonl, post- 
quam ingressis iter nunciatum est, victuiu euni , ac 
Tim vitae suae atlulisse, nihilo seciu.s Acjuilejam us- 
que perseveraverunt, ijuasi rumori minus crederent, 
Ibi per occasionem ac licentiam omni rapinarum ge- 
Here grassati, quum limerenl, ne sibi reversis red- 
deudaratio, ac subeuncJa poena esset, consilium iu- 
ierunt eiigendi creanditjue liuperaloris : JSeque enim 
deteriores esse aut Mispaniensi exercitu^ qui Gal" 
ham y aut praetoriano , qui Othonem^ aut Germa" 
niciano ^ qui V^itellium fecissent. l^ropositis itac^ue 
nominibusLegatorum consularium, quot ubique tuno 
eranl, quum ceteros , alium alia de causa, improba- 
rent, et cpjidam e legione terlia, quae sub exitu ^Je- 
ronis Iranslata ex i^yria in Moesiam iuerat, Vespa- 
sianum laudibus ferrent; assensere cuncli, nomenque 
ejus vexillis omnibus sine mora inscripserunt. Et 
tunc quidem compressa res est, revocatis ad officium 
xiumeris parumper. Ceterum, divulgato facto, Ti- 
berius Alexander, Praefectus Aegypti, primus ia 



giones fecerunt, et confudisse, quod Tac. U^ ii. „Laeta inteiim 
Othoni piincipia belli, motis ad imperium ejuj e Dalmatia Pan- 
noniaque exercitibus, fuere quatuor iegioiies ; e quibus bina mil-' 
lia praemissa; ipsae modicis intervallis sequebantur." cf. etiam 
2i.iphil. 65, 9. 

Gennaiiiciano] V. ad Galb. 2o. 

e legione tertia\ Tac. 2, 74. „ Tertiam legionem , quod e 
Syiia in Moesiam transissel, suam numerabat. " 

numeris] i. e. cohortibus, vel potius, immeris militum, quot 
sub uno Tribuno erant, Gr. «p/S/ac7f. Sozomen. Hist. eccl. 1, 8, 
Ti'Pw/jtaiwv T«Y/x«T« , u vCv oiQiS^f*ous Aakovai. V. Torrent. «d h, 
1. , Turneb. Advers. 24, 3b. et Ernent. Clav. Cic. sub li. v. Alii in« 
tpta tautologia ad ojjiaum muneris. 

Tibsrius yHtxander] Tac. H. a, y/j. ,, Praefectus Aegypti, Ti- 
berius Alexander , consilia sociaverat. " c. 79. ,, Initium ferendi 
ad Vcspasianum imperii Alexaudriae coeptum, festinanle Tiberio 
Alexandro , qui K.al. Jul. sacramento ejus legiones y.degit." Hunc 
Tiberium Alexandium filium fuisse Alexandri, Alebarchae Alexan- 
driae, et a Judaica rcligione descivisse, m^iint Josep/i. Ant. Jud. 
£0, 5, 2. 



V E S P A S I A N U S. 285 

verLa Vespasiani legiones adegit Kalendis Juliis: qui 
principatus dies in posterum observalus est. Jiidai- 
cus deiude exercitus quinto Idus Julias apud ip'uai 
juravit. Plurimum coeptis contulerunt, jaclatura 
cxemplar epistolae, verae, sive falsae, deluncti Olho- 
nis ad Vespasi^num, extrema obtestatioue ultionem 
mandantls, et, ut Reipublicae subveniret, hortan- 
tis: simul rumor dissipatus, destinasse victorem Vi* 
tellium permutare liiberna legionum , et Germanicas 
transferre in Orientem ad securiorem molliortmque 
jnilitiam : praeterea ex praesidibus provinciarum Li- 
ciaius Mucianus, et e regibus Vologesus Parthusj 



Judaicus-^ V. Idus Jul. juravit'\ Tac. 1. c. pergit: ,,isque 
(nempe Ral. Jul.) prirnus principatus dies in posterum celebratus, 
quamvis Judaicus exercitus V. Nvn. Jul- apud ipsum jurasset, eo 
ardore , ut ne Titus quidem filius exspectaretur , Syria remeans» 
et consiiiorum inter Mucianum ac patrem nunciug." Veriorem 
Taciti de die rationem esse, omnes consentiunt, et demonstravit 
Tagius Crit. Baron. ad A. C. 79., Ernesdus etiam in textum re« 
cepit Nonas. Sed enor vjdetur Suetonii esse, non librariorum,' 
profeetus fortasse ex iis, quae Tacitus dicit c. 8»« >, Ante Idus 
Jul. Syria omnis in eodem sacramento fuit." Ceterum de re ipsa 
cf. Joseph. B. Jud. 4, 10, 4. 

dejuncti^ Addidit lioc vocabulura ad tempus accuratius de» 
signandum. Est i. q. iilo tempore jam defuncti. Obierat Otho 
roense A^rili. v. ad Otlion. 11. — Pro optantis pauci hortantis, 
quod recepit Ernest. 

simul rumor dissipatus'] Tac. 2, go. „ Niliil aeque provinciam 
exercituraque acccndii, quam quod asseverabat Mucianus , sta« 
tuisse Vitellium , ut Geriuanicas legiones in Syriaro ad militiam 
opulentam quietaraque transferret ; contra Syriacis legionibus 
Germaiiica liiberna, coelo ac laboribus dura, mutarentur. Quip» 
pe et provinciales «ueto miiitum contubernio gaudebant , pleri- 
que necessitudinibu» et propinquitatibus mixti, et militibus ve« 
tustate stipendiorum nota et familiaria castra in modumPenatium 
diiigebantur. *' N. 1. Ernest. cum libris aiiquot su?det mdiorem- 
que mil. pro molliorem. Jure id iroprobant Oudend. et Wolf. 
Opponuntur Taciti hiberna , coelo ac Laboribus dura. 

L'cin. Mucianuc'} v. de hoc Tac. H. 1, 10. et I. 2, 4- et 5- tibi 
post comparationem Vespasiani et Muciani ita pergit : ,,Ceterum 
hic Syriae, ilie Judaeae praepositus, Ticinis provinciarum admi- 



286 C. SUETONII 

ille, deposita simultate, quam iu id tempus ex ae- 
iiiulatioue uoii obscure gerebat, Syriacum prooiisit 
exercituni ; hic quadraginta miliia sagittariorum. 
fyl Suscepto igitur civili bello, ac ducibus copiisque 
in Jtaliam praemissis, interim Alexandriam trausiit, 
«t clausfra Aegypti obtineret. Hic quum de firmi- 
tate imperii capturus auspicium , aedem Serapidis, 
^umraotis omnibus, soius intrasset, ac, propiliato 
multum Deoj tandem se convertisset, verbeuas co- 



nistrationibus , invidia discordes, exitu demum Neronisi positis 
odiis, in medium consuluere , primum per amicos; dein prae- 
cipua concoidiae fides Tilus prava ceriamina communi utiliiate 
aboleverat, natura atque arte compositus ailiciendis etiam Mu- 
ciani moribus. " Orationem , qua dubitantem Vespaiianum ad 
capetseudum iroperium Mucianus incendit, iege apud Tac, 2, 
76. sequ. 

Syr, promisit exercitum'] Tac. c. 76. „ Tibi e Judaea et Syria 
et Aegypto novem legiones integrae, nulla acie exliaustae, non 
discordia corruptae, sed firniatus usu miles , et belli doraitor ex- 
terni; classium, alarum, cobortium lobora ; et fidissimi reges ; 
et tua ante omnes experientia. " 

hic quadr. m. mgitt.'] Tac. 4>5i' ,, Aderant Icgati regis Volo- 
gesi, quadraginta Partborum equitum (hippotoxotarum) miliia 
offejentcs. Magnificum laetumquej tantis sociorum auxiliis am- 
biri, neque indigere. Gratiae Vologeso actae, mandaiunique, 
ut legatos ad Senatum mitteret, et pacem esse sciret. " Aliis 
Vologaesus scribitur. 

claustra Aegypti] Tac. 2, 8fl. „ Titum instare Judaeae, Ve« 
spasianum obtinere claustra Aegypti placi.it. sufljcere videban- 
tur adversus Vitellium pars copiarum et dux Mucianus et Vespa- 
siani nomen, ac niiiil aiduum tatis. " cf. 3, /jg. X [•hiL 6^, 9. 
TOV /jisv Mo"j*»avov Jff TvjV 'IraXiav £ir< tov BiTtAAjov «irj/x-spav ' auTOf 
2e, Ta T£ sv Ty Supjo: firihuiv ^ v.on tov iroA.syuov tov irp6( ^lovhaiov^ 
eikkoii nal x^05Ta:;af, ig t>jv Aiywrov fH0/jct'cr5>) ' vtai avveXtyi Xf*l" 
fxar», yjv ■kov xai Ta /jiaXiffT* «Xf i7^* ' *"*' airov, Iv Sri irAsjffTOV «5 
T>)v 'Pu!/jt>)V otxocniXyj , inio , ut ,,urbem externae opis ind/^amja/ne 
urgeret " Tac. 3, 43., victor commeatu adjutae graliaui sibi para- 
ret. ct. Id. 4, 5a. 

aedciiL Sdrapidis'\ De hoc Deo ejusque cultu lege Tac. 4, 83. 
tand, se co/ivertisset'\ De adorationis ritu vel de abitu de 
templo capiuni, melius JBrnest. de ritu ommis v. auspicii capiun- 
di, cui asseulitui- Oudciidorp. 



V E S P A S I A N U S. 28/ 

ronasque et panificla, ut illic assolet, Basilidts liher- 
lus obtulisse ei visus est: quem neque adrnissum a 
quotiuam, et jam pridem propter neivorum vaktu* 
dinem vix ingredi, longeque abesse, constubat. Ac 
statim advenere literae, fusas apud Cremonam Vitel- 
lii copias, ipsum in Urbe interemtum^ nunciantes. 
Auctoritas et quasi majestas quaedam, ut scilicet in- 



Basilides lihertus'] Dlverse rem narrat Tac. 4, 82. „ Altior 

inde (posr. miraculum , de quo Suetonius proxime) Vespa.iano 

cupido adeundi sacram sedem, ut super rebus imperii consuleiet. 

Arceri templo cunctos jubet. atque ingressus intentusque numini, 

xespexit pone tergum e pnmonbus Ac^yptiorum nomine Ba.iUden; 

quem procul Alexandria plurium dierum itinere et aegro corpora 

detineri haud ignorabat. Percunctatur sacerdotes, num iUo die 

Basilides tempium inisset? percunctatur obvios, num in urU« 

visus sit? denique, missis equitibus, explorat, iUo temporis 

momento octoginta millibu» passuum afuisse. Tunc divinam 

specicm et vim responsi ex nomine Basilidis interpretatus est " — 

Qui accuratius locos comparaverit, dissensum scriptorum invc 

neritnecesse est nuUa emendatione conciliandum , neque miran- 

dum iis, qui turbulentis temporibus, ut nostris, rumorum et 

«arrationis diversitatem cognoverit, qualem in interpretando et- 

lam Suetonio subinde demonstravimus, exempiis iJlustravit //^a/- 

ther. Observ. p. 39. Vanae igitur emendatioaies Heinsii liberatua 

V. hberandus (a nervorum nempe valetudine), Oudeudorpii Lbe^ 

rius (uimn-um quia contra vetitum Vespasiani ingressus erat), 

Torrentii demque et Burmgnni sententia, qui ej.ciendum voc. 

bbertus censuerunt. Utrius autem scriptoris verior narratio sit. 

quis dixerit, quum dubitatio supersit de veritate utriusque ? 

Ernestii, Suetonianam praeferentis, quoniam notum hominein. 

hberium adeo , ofterri Vespasiano necesse tuerit ad intelligendum 

augurxum, nuiia est ratio, c^uxxm primorem etiam Basn.den notis- 

simu;n ei fuisse, Tacitus perhibeat. Nescio, an plus tribuendum 

commento Cannegteten de m.u. Rom. nom. sub Princ. ratione p. 

70. de servis et iibertis Deorum , qualem Basiliden, eundem geu- 

tis suae primorem. fuisse putat. UitBciics hae sunt nugae, et 

improbus lu irs labor, a quo abstineie satius est, quum niliil 

efliciat. Ceterum haec omnia e rumoribus in histonas venisse, 

inde quoque patere videtur. quod Taczto Z, yy. Carmeii etiam 

montis sacerdos Ba.ulides dicitur. 

ut sciiicet] Jejuna geminatio particularum, cui meaetur co- 
dex Torrcntii, qui, »alva auctoritatc viri , dat: ut aoltt. 



288 C. SUETONII 

opinato et adhuc novoPrincipi, deerat: liaec quoque 
accessit. E piebe quidam iuminibus orbalus, ilera 
alius debili crure, sedentera pro tribunali pariler ad- 
ierunt, orantes upem valcLudini, demoustrulam a Sera- 
pide per quietem: reslituturum oculos, si iuspuissetj 
confirmaturum crus, si dignaretur calce contingere. 
Quuni vix fides esset, rera ullo modo successurara, 
ideoque ne experiri quidera auderet ; extremo, hor-. 
tantibus amicis, paiam pro concione utrumque tenta- 
Tit, uec eventus deluit. Per idem tempus Tegeae 
in Arcadia, instiuctu vaticinantium , efibssa sunt sa- 
crato loco vasa operis antiqui, atque in iis assimilis 
Vespasiano imago. [8] Talis tanlaque cum fama iu 
Urbem reversus, acto de Judaeis triumpho , consu- 



quicL luminihus orbatus'] Tac. 4> 8i. „ Ex plebe Alexandrina 
quidam , oculorum tabe notus, genua ejus advolvitur, remedium 
caecitatis exposcens gemitu , monitu Serapidis Dei , quem dedita 
superstitionibus gens ante alios colit, precabaturque Principem, 
ut genas et oculorum orbes dignaretur respergere oris excremento. 
Alius manum aeger, eodem Deo auctore, ut pede ac vestigio Cae« 
saris calcaretur, orabat." De alterius valetudine cum Tacito cou- 
Sentit Xiphil. 66, g. qui : Tu(f)Xov rg t/v«, K«t srafiov ovi*. otqriyhi^x, 
TrpofsXSovratf o« £§ o\j^si«? ovstpotrwv , tou //'sv t>jv X^'?" irariijffaj, tou 
^S Ttilv o<p3»XfJiO~tv •jrpojirruffa; , O^ieTj airsiiDjjvs. 

valetudini] Vuig. valetudinis. V. Oudendorp. 

palam — tentavit'\ Tac. 1. c. ,, Vespasianus , cuncta fortunae 
Suae patere ratus, nec quicquam ultra incredibile, laeto ipse vul- 
tu, erecta, quae adstabat, multitudine, jussa exsequitur. Statim 
conversa ad usum manus, ac coeco reluxit dies. Utrumque, qui 
interfuere, nunc quoque memorant , postquam nulium mendacio 
pretium. " De miraculo quaerere non vacat. v. intcrpr. ad n. 1. 
et Reim. ad Xipliil. 

in Urbem rei^ersus] Paravit itcr Xij^oivrof rou ysifJiiuvog (a. U. 
823.). ut Joseph, B. Jud. 4, *'> 5. Adventus in Italiam , quem de- 
scribit Jvseph, 'J, 4> *•> exeunti demum aestati tribuendus, ut 
ostendit Reim. ad Xiphil. 66, g. De itinere v. Joscph. 7, 2, 1. 

acto de Judaeis tr/utnphv\ v. Joxep/i, 7, 5» 4* sequ. , unde pa- 
tet, post Titi deraum rediium a. 824. actum esse; is enim cum 
patre triumpliavit. v. Tit. 6. cf. Pi.eim. ad X//yhil. 06, 7. ub;: £ir' 
«UTcij TO /jisv T9V. aJroKparopo; ovoj*n a/^(poT£eoj fiAopeVi to h's hif 



VESPASIANUS. 289 

latusocto veteri addidit. Suscepit et censiiram : ac 
per toluui iraperii tempus niJjil habuit autiquins, 
quara prope aiflictam nutantemque Rempublicam 
stabilire piimo^ deiiide et ornare. Mililes, pars 
victoriae liducia, pars ignominiae dolore, ad omnem 
licentiam audaciamt^ue processerant. Std et provin- 
ciae, civitatesque iiberae, nec non et regna ^uaedam 
tumultuosius inter se a^ebant. Quare V iteJlianorum 
quidem et exauctoravit piurimos , «tcoeicuit: purti- 
Ci;ni)as autem victuriae adeo niijiJ txtra ordinem in- 
duisit, ut etiam legiiima piaemia non nisi sero per- 
soiverit. Ac, ne quam occasionem corrigendi disci- 
piinam praetermitteret^ adolesceutulum , Iragrantem 
uiiguento, quuMi sibi pro impetrata praefectura gra- 
lias ageret, nutu dspernatus, voce etiam gravissima 
iiicrepuit, JSJaLuissem^ aUium oboluisses ^ Jiterasque 
revocavit. Classiurios vero, qui ab Oslia et Puteolis 
Romam pedibus ptr vices commeant, petentes, con- 



ToC 'Ioi^oe/kcv oi§sr{(>o$ tcyt, v.atroi rot rg aWac olxjtoI^, cffx tirJ 

co,i.-,ul. uciO veteri addidtl\ veteri, de quo dictum ad c. 4» 
Secundum, tertium et quartum coutinuavit annis U. C. 823.824» 
et 825., jjost unius anni interTallum quintum, sextum, septi- 
i)>um et octavum annis tJ^/. usque adyjo., et denuo iuteijecto 
anao nonum a. 832. gessit. 

cen.suram] secundo consulatu, collcga Tito. v. Tit. 6. Lu- 
Strum condidit quinto consulatu. v. Cemorin. c. ig. Plin. H. N. 

ignvmimae dvlore] Pertinet ad devictos Viteilianos , ut victo- 
riaejiducia ad miiites Vespasiani, ut recte monuit ErJifcstius, id- 
qne patet etiam ex sequenribus, ubi exponit auctor, quid de 
Viteiianis, et de suis miiitibus statuerit Vespasianus. Transic 
deinde ad civitates hactenus liberas, et regna, quae tumultuoiius 
agebant. CVlox de oinaia Urbe agit. 

non ni.si serv\ Omittunt multi non nisi, probante Ouden- 
dorpio. 

Qlas&iarios'] h. e. cohortes remigum , quae Puteolis et Ostiae 
ad aioendos incendiorum casus erant coliocatae (v. Ciaud. 25.), 
€t eundem ad usum Pioniam per vices commeabant. Non coniun- 
denuos puto cum le^ions c/assica, de qu* dicium ad Galb. 12. 
Tom. JI. i c^ 



390 



e. 3UBTONI1 



stitui aliquld sihi calciarii nomine, quasi paruni es- 
set, siiie responso abegisse, jussit posthaec excalcia- 
tos cursilare : et ex eo ita cursitant. Achajam , Ly- 
ciam, Rhodum, Byzantium, Samum , libertate ad- 
emta, item Thraciam, Ciliciam, et Commagenen, 
ditionis regiae usque ad id tempus , in provinciarura 
formam redegit. Cappadociae propter assiduos bar- 
barorum incursus legiones addidit, consularemque 
rectorem imposuit pro Equite Romano. Deformis 
Urbs veteribus incendiis ac ruinis erat: vacuas areas 
occupare, et aedihcare^ si possessores cessarent, 
cuicunque perraisit. Ipse restitutionem Capitolii ag- 
gressus , ruderibus purgandis manus primus admovit, 

caldani] Ita clavarium flagitant milites apud Tac. H. 3, 50. 
ubi V. interpr. 

Jc/iaJamJ Nempe daum a Nerone libertatem ademit. v, 

Pfulostr. 6, 14« 

Thraciam] Corrigunt Tracheam Ciliciam (KiXm/av Te«x*'«'')» 
auctore Turneb. Advers. 24, 36., quoniam T/iraaam jam sub 
Claudio Imperatore provinciam factam, Eusebius narrat inCliro- 
nico. Eadem varietas in Eutropio 7, 9. Nam pro T/iraciam, Cili- 
ciam nunc lcgunt Ciliciam Trac/ieam. Confirmat AureU Victor 
Epit. 9. qui: „Syria seu Palaestina , nec non Cilicia Tracfiea, et 
Commagene, quam hodie Augustophratensem nominamus, pro- 
vinciis accessere. •* Sed quum distinguat auctor, quae liberaa 
ante /loc tempus fuerant , et qiiae ditionis regiae , provincias , et 
in sex diversas provincias distinctam a Vespasiano Thraciam, 
probaverit Scaliger, cum Oudendorp. aliquam Thraciae partem, 
sub re<^ulo hactenus constitutam , nunc ad provinciae jus ean- 
demque cum reliquis ejusdem rcgionis sortem ledactam, intelli- 

gere mal6. 

Commagmen), de qua provincia modo , modo regulis Antio- 
chis subjccta dixi ad Calig. 16. c£. tamen Oudendorp. ad h. 1. 

Cappad. — legiones adduliO unde de priori tempore Tac. H, 
2, 8*' »"^ inermes Lcgati regebant, nondum additis Cappado- 
ciae legionibus." v. Dion. 55, 23. - De £quite Rom. ,^e]n$ re- 
etore, Dio S7> »7- ^^ a. 770. xa/ ^ K«irx«5oi**a( twv ts 'P«/xaiwi« 
iyiviTO , M«J «Virei i-irar^ivyf. v. Tabr. ad h. 1. 

reslitut. Lapitoln «a'^/".] Xip/ul. 1 6, 10. tov vecIv tcv iv K«- 
iriTwXi'i« iv2vg oiKohoiJiilv vi^iotro , auri? ti tou xow -n-pwTOj EKipoeJj- 
o«i, M«i «jjXovoTi >!«« Toij «AXcij T015 «iri(j)avsffT«Tei{ T» «WTO Touxa 



rESPASlAMUS. 391 

ac suo collo qnaedam extulrt: aerearumque lalmla- 
rum Iria miilia, quae simul conflagravt^raut , resti- 
tuencJa suscepit, undique investigalis exempli ribus : 
insti umenlum imjjerii pulcerrimum ac vetustissimum, 
quo contiuebanlur paene ab exordio Urbis feeuaius- 
coui.ulta, plebiscita, de sdcietate, et foedere ac pri- 
Tilefiio, cuicunque concessis [yj Fecit et nov:: opera, 
templum Pacis toro proximum • Divique Ciaudii in 
Coelio monte, coeptum quidem ab Agrippina, sed 
a Nerone (^ rope lundilus deslructum: ifm Amphi- 
Iheatrum Urbe media, ut destiuasse compererat Au- 



>troiv)(T»i KsXiuca; » tv» m«i tw Ao/irw irXvj5st «irapai/T^jToy to 5<aKcv>iu» 
ytvvjrai. Ab his longissime recedic 2"ac. H. 4, 53. qui, absente 
Ve&|'asiano , fundamenta Capiiolii jacta narrat. Ita enim 1. c. 
„ Cuiam restituendi Capitolii m L, Vt^stinum confert> equestris 
crdiuis virum , sed auctoritate famaque inter proceres. -— Cii- 
ddcimo Kul. Julias serena luce spatium omne, quod templo di- 
cabatur, evinctum vittis coronisque sequ. " Conciliare suiduic 
scriptores Phil. a Turre ad Monum. veteris Antii P, i. c. 7., cui 
^uae regcssit Reimar. ad Xiphil. 1. c , verissima sunt. cf, Ernest. 
ad Tac. 1. c. Nos, ut in re incerta, judicio abstinemus, quod 
pro eo plerumque ferri solet, in quo inierpretando cura forte 
versatur, cupidius , quara verius. 

vetustissimum'] Quod sequitur in vulg. co«/L^c// , optimorum 
codd. auctoritate Ernest. et Oudend. ejecerunt. Mox vitiose 
ZUulti concessit. 

templum Pacis^ Xiphil. ^^, 19. eVi tou Oi/sa-irafftavou sy.rov 
9ta< s-Ki Tou TiTOU TgTapTow «pj^cvTwv (a. U. 826'.^ to t>jc Et^y,viis 
T£/jtEVO? naStSQwSii. Jeic-piu B. Jud. 7, 5, 7. /xira touj Sgiet/ji^ovg 
yiai T>)v (3£^aiOT<xT>jv T^f 'Pwfxaiiuv yiyiixovioig •Aotri.araci^f Ojnjvaai»- 
voi syvtM riixivoi Llqy^Mv^q v.OLrixe-Ai\.iaa.i • ray^ij It Sij /x*A«, y.a] vi- 
C))g «v5f.u»ir/v>if Hfj/TTOV iXivoiaj inrskiiutro , ucicuptifqut- reliquis 
ejus ornamentis adtlu ; «vsSjjks &' tvTaCSa k«* t« sk toS isoov tcu'.; 
lovlaiwv jfpuffi' KaT«ffK£i/«ff//aT« , atiJivjviiJLSVOf sv aCrol;. Locu- 
pletissimus de lioc teraplo ejusque liistoria Pieiniarus ad Xi-' 
fhiU I. c. 

Divique Claudii'^ v. Claud. 45. cf. Donat. de U. Pioma 3, 12. 

Amphithdatrum'] quod inceptum aVespasiano dedicavit Titus. 
V. Tit. 7. XijJtil. t)6, 25. t6 £'sarqov t6 Kuvvj-ysT/Kov , To T8 P«Aa- 
vilov t6v £irtuvi//jiov «utov «spuiffaj, iroAA« k«< S«y/jcaffT« £iro/}jff£. A. 
U.b33. V. 334. V. Reiraar. ad 1. c. €t Donat. 1. c. 3, 7., ubi situm 
loci accuratissime inda^at. 



292 C. SUETONII 

gustum. Amplissfmos ordines, el exhaustos caede 
varia, et conturaiuatos veteri negli^entia, purgavit, 
supplevitque, recenso Senatu et Equite; summotis 
indiguissimis, et honestissimo quoque Italicorum ac 
proviiicialium allecto. Atque, uti nolum essel, utrum- 
que ordiuem non tara libertate inter se, quam digiii- 
tate ditlVrre, de jurgio quodani Senaloris Equitis(|ue 
Romani ita pronunciavit: ISon uportore maledici Se- 
natoribus , remaledici civile fasque esse. ['o] Li- 
tium series ubique majorem in raodum excrevirant, 
manentibus antiquis, intercapedine jurisdictionis ; 
accedentibus novis, ex conditione turaulluque tem- 
porum. Sorte elegit , per quos rapta bello restitue- 
rentur, quique judicia cenluraviralia, quibus per- 
agendis vix suflectura litigatorum aetas videbatur, 
extra ordinem dijudicarent, redigerentque ad brevis- 
simura nuraerum. [11] Libido atque luxurla , coer- 
cente nullo, invalutrat. Auctor Senatui fuit dectr- 
nendi, ut, quae se alieno servo junxisset, ancilla 
haberetur : neve filiorum familiarum feneratoribus 



AmplissiTnos ordines] h. e. utrumque, «enatorium et eque- 
strem. Nam hunc etiam saepius ainplissimorum ordinum nomirie 
coutineri , exemplis demonstravit Gronov. ad Gell. 4» i- init, 
contra Lipsium , corrigentem n. 1. : ut destm. compererat Augu- 
stum aviplissimum. Ordifies sequ. — Aurcl. Viclor Epit. 9. „IMil« 
le ^enies compositae, quum ducentas aegerrime reperisset , extin- 
ctis saevitia tyrannorum plerisque." 

libertate'] quae omnibus civibus communis eadrmque est, 
unde postea ciuile h. e. civi permissum v. cx jure civis dicltar, 
remaledici Senatoribus, qui priores contra dignitatera personae 
ordinisque sui civi maledixisscnt. 

intercap. Jurisd.] h. e. omissa ob turbas civiles jurisdicrione. 

judicia centumviralui] h. e. causas a Centumviiorum judicio 
diiudicandas, quae quales fuerint, docet Cic. de Orat. i, 58« V. 
ad Aue. 36.— Pjo dijudicarent aliquot Wlss. judicarent. 

Auclor S n. — uncilla fiaberetur] Nempe retulit, quod tem« 
poTiim licentia observari dcsierat, Senatusconsultum Cl 'iiuianum, 
de quo Tac. A. li^, 53. ,, Refcrtur ad Patres de poena feminarum, 
fiuae servis conjun^erentur , statuiturque , ut ignaro domino ad id 
prolapsae in servitute, sin consensisset, pro iibertis liaberentur,*' 



VESPASIANU S. 293 

exigendl credili jus unf|uani esset^ hoc est, ne post 
pali'um quidem inorlora. [12] Ceteris in rebus stalini 
ab initio principatus usque ad exitum civilis et cle- 
mens, mediocritaLem pristinara neque dissimulavit • 
unquam, ac frequenter etiara prae se tulit. Quin et 
conantes quosdam , origineni Flavii generis ad condi- 
tores Reatinos coraitemque Herculis, cujus monumen- 
tuni exstat via SaJaria , referre, irrisit ulti o, Adeo- 
que nihil oruamenlorum extrinsecus cupide appeti- 
vit, ut triumphi die, fatigatus tarditate et taedio pom- 
pae , non retiiu&rit, merito se plecti^ qui trium- 
-plium y quasi aut dehitum majoribus suis , aut spe- 
ratum unquam sibi , tam inepte senex concupisset, 
Ac ne tribuniciam quidem poleslatera, et Patris pa- 
triae appellationem, nisi sero recepit. Nara consue- 
tudinem_, scrutandi «aUitantes , manen!e adhuc bello 
civiii , omiserat. [i3] Amicorum libertatem, cau- 



ubi V. Lips. et reliquos interpr. cf. Bachii Hist. Jurispr. R. p. 
35i. et 36o. 

' nevefil. f(^m. — jus unquam esset'^ De liac re etiam ante cau« 
tum fueiat lege Laetoiia Ue circumscriptionibus aclolescentum, 
et SCto Macedoniano , Jacto a. U. goo. Imperatore Claudio. Tac, 
A. 11, i3. ,,Legeiata saevitiam creditorum coercuit, ne in mor- 
fem parentum pecunias filiisfamiliai um senori darcnl," V. ibi Lips., 
et Bach. 1. c. p. 349' ^^ renovatum a Vespasiano. 

huc est — ?nortem] Haec verba seniper pro glossa habui 
■vocabuli unquum , priusquam , Burmannuni et Oudendorp. idem 
judicare, scirem. Lipsias etiam ad Tac. 1. c. , ubi excitat haec 
verba , suo sine dubio judicio omisit saltem vocabula; hoc est. 
V. Oudendorp. ad Aug. 32. 

Ceteris in rebus'] Ab his verbis , quae novum argumentura 
incipiunt, caput exorsus sum cura Pitisco. In reliquis edd. supe- 
riori annectuntur. — Xifhl. 66, 10. tcO; aXAoy; xavraf ovx wf 
auTOvtpaTwf , aXX* wg <5<tur>)f , /^''♦JMj; t>5j •jrgorlfva; aurov tujj>){, 
g2sS(otTO. 

consuetud. — omiserat'] v. Claud. 35. et quem ibi excitavi, 
Dion. bo, 3. cf. Xiphil. 66, 10. «j Supat twv paffjXgjwv ^viviyfjiivai 
itot iriffi^g T>}$ iil*eQ«g jjffaiv , xai (pqevQos ouSej; £V «ural; tYxaSc 

Cr>]K£l. 



ag^ C. S U E T O N I I 

sldlcorum figuras, ac pliilosophorum contumaclara 
lenissime tulit. Liclniiim Mucianum , notay imputJi- 
citiae , sed meritorum Ijducia minus sui revevciiti-m, 
imnquam, nisi clara , et liactenus retaxare suslinuit, 
ut apud communem aliquem amicum querens, adde- 
ret clausulae: Ego tamen vir sum. Salvium Lil)era- 
\em^ in delensione divitis rei ausum dictre: Quid ad 
Caesarem^ si Uipparc/ius sesterlium miUies liahet? 
Ct ipse laudavit. Uemetrium Cj^nicum, in ilintro 
obvium sibi post damnationemj ac ntque assurgere, 



causidicorum Jigurd^'] Eutrop. 7, 15. „ Convicia a causidicis 
et pliilosophis in se dicta leniter tulit. '• Ficlor Epit. 9. cau idi- 
corum obligua dicta inteipretatur. Figuruta dicare Spartian, Se- 
ver. »4. Macroh. Saturn. 7, 5. ,, Scomma paene dixerim morsitm 
figuratum , quia saepe fraude vel urbanitate tegitur, ut aliud souet, 
aliud intelligas. " v. {)uinclilian. Inst. 9, 3, 65. sequ. 

lenissime] Eutrop. \. c. lcnitcr tulit. Al. n. 1. Itvissime. Xi^ 
phil. 66, II. Kai yocQ eijnwxTg Sij/jiOTmuJf , v.<x\ avTsffKwxTiTO ^Sstuj * 
££ TS T<y« ygoifxf^KT», oia «TwSsv «vtuvo//ai iig rovg auroKf «Topaf, vqo- 
vifXeiyiifffxov «UTijj (pBQovrat i^t-i2y} trors , ivrt^iriSsi ra vQogipcQa, 
fjLijhsv Tap«rTc//£V0 5. P/ii/osvp/ios tanien , Stoicos maxime 
et Cynicos, Muciani consilio Urbe eum ejecisse, narrat Idem 
c. i3. 

Licin, Mucianum'] de quo dictum ad c. 6. Tac, H. I, 10. 
,,Luxuria, industria, comitate, arrogantia, malls bonisque arti- 
bus mixtus. nimiae voluptates, quum vacaret; quoties cxpedie- 
sat, magnae virtutes; palam laudes; secreta male audiebant. " 
Jdem 4> 4» jactasse eum narrat, „in manu sua Juisse imperium^ 
donatumque Vespasiano. " cf. Xip/iil. 66, 2. 

clausulae] sc. querelarura , nisi corrigendum cum Dukero 
claus m, quod probaverunt Ernest. et Oudendorp. 

Ego tam. uir sum] non femina, ut Mucianus, muliebria pas» 
SU8. Notae enim erat impudicitiae. v. ad Caes. 49. — Victor 
Epit. 9. „ Nosti me uirum esse. " 

Demetrium Cynicum] qui cum Apollonio Romara venerat Co« 
rintho. v. de eo Reimar. ad Xip/iil. 66, 13. 

post dtimnationem] Ita Memm. et boni codd. omnes. AI. 
post dominationem, quod , vix credas, Suetonium dixisse pro : 
post susceptum imperium, et si vel maxjme lcrret Latiniias , addi 
non opua erat , ubi de Principe Vespabiano continuus aermo. — 
Ceterum rem ita iiarrat Xiphil. 1. c. tov Aij/x>jTg<ov k«i tov /OffT»- j 



V E S !• A S I A N U S.' 2(jO 

neque salutare se dignanlem, oblalranleni etiam 
nescio quid, satis habuit Caneni ap^eliave. [»4] Of- 
fensarum inimicitiarumque minime memor exstcu- 
torve, Vitellii hostis sui filiam splcndidisslme mari- 
tavit, dotavitque etiam et instruxit. Trepidum 
eum interdicta aula sub Nerone, quaerentemquc, 
quidnam ageret, aut quo abirct, quidam ex officio 
admissionis simul expellens^ ahire Morhoniarn ]x\s- 
serat. In hunc postea deprecantem haud ultra verba 
excanduit, e* quidem totidem lere atque eadem. 



\iov Ka< «5 vijffouf xaTSKAs/ffg. Ka< o ^csv *Oer'tXioq, u kbJ r» fxaiXitirx 
uv) i-rxuaoirg, fri^l Tjjf (JJ^Y^f aKOOffaf, (sVu^e ^ap ii<xXayifj.i'jcg 
Tivi) »kX» Ma< ToAXfj irXs/w Kara r^f /xovapx'"? K0Ti&(5«//£v , O/Wwj 

^«payp^^a /jlETlffTJ) ■ Tlj) Ss A>)/jC/)T^KJ) /U>)b* Ui5 UTSIKOVTi iniXiVCi.1 

Ousffir«ff/avo; X.sx^*)"'*' ^t* * Sii /xav waVT» iroiej?, ?v« es airoKTs/vw, 
tvw Ss Ktjva uAaKTOV/VTa ou (povsuw. 

VitelUi — mariiat'it'i Fictor Epit. g. ,, Hujus iiuer cetcra 
bona illud singulare fuit, iiiimicitias obtivisci , adeo, ut Viiellii 
hostis sui filiam locupletissiine dotatam , spleudidissimo conjun- 
gevet viro. " Desponsata fuerat a patie Viteliio Vulcrio A^iatico, 
Belgicae provinclae Legato, ut narrat Tac. i, 69., qui Asiaticuni 
ut Consulem designatum iterum memorat /\, /j. An huic marito 
eam dederit Vespasianus, incertum ; e genere eciuegtii maritura 
fuisse, e Viciore apparet. 

dutavitifue — instruxit] lUud ad pecuniam , dotis loco da- 
tarti , hoc ad suppellectilem et instrumentum domesticum pertinet. 
abire Murhuiuam jusserat'] XiphiL 66, 11. tou t6 $o/|5oi; ■kqo^- 
tkSovroq auTw k«i a-7roXoYOU//5Vou , ct* I-k) tou Ni'(;Jwvos «ff/.f^puuTra- 
KOTa irOTS auTov eVi tou SsaTpou tv tjj 'EXXotS« , s\p' Oij aaj/ij/vtovouv- 
ra fittipa tov a-JroKf aTopa , SK£/.guff£ T^ii 6e7>)V airsA5£«v, tou Si f^o- 
uivou ' oiro< ; £; nc^aKaf, £tir£v uirso toutcu cuv aToAo-you/xsvou rou 
»Joi3ou , OUTS T* KaKOV auTov £«pyaffaTO , outs dir£Hfi'vaTO aurw «AXo 
euSlv , irX*)v «uro TctiTO ctj * *£f KopaKa; air^X^-e. Hoc loco com- 
parato, persuasum fere habeo, nosiro etiam pro Morbumam v. 
Morhoviam , qiiod Marcil. et alii in Macariam (es Graeco £]{ Ma- 
xapiav) mutaudum censuerunt, ut nullius interpretationis voca- 
bulo, legendum csse tU KopaKaj. Quantopere Graeca corrupta 
semper siiit in scriptoribus Latinis, maxime Nostro , quum lite- 
lis Latinis plerumque redderentur, satis notum. Quid si Mor^ 
boniam ortum cst ex interpretationo margini adscripta : Corporum 
escam V. Corvis escam? Fingere cnim nomeu Coryiniam nou 
audeo. 



2g6 e. suETONii 

Nara, ut suspicione alicjua vel metu ad pernrciem 
cujusquam compcllerelur, taiitum afuif, ut, monen- 
tibus amicis, cavendum esse Meliiira Pomposianum, 
quod vulp^o crederelur gcnesin liabere imperaloriam, 
insuper Consulem fecerit , spondens, qiiandoque bt.- 
neficii memorcm futurura. [i5] Non temere quis pu- 
nitus insons reperietur, nisi absenle eo et i^maro, aut 
cerle invito atque decepto. Hclvidio Prisco , qui 
et reversum se ex Syria solus privato nomine Fespa- 
sianum salutaverat, et in praetura oranibus edictis 
sine Iionore ac mentione ulla transmistrat, non ante 
succensuit, quam altercationibus insoientissimis pae- 
iie in ordinera redactus. Hunc quoque, quamvis re- 
legalum primo, deinde et interlici jussura, raagni 
aesllmavit servare quoquo raodo, missis, qui per- 



Metium Pompcsiammi] Pompusianum INTenim. aliiqiie codd. 
scribnnt, et Mgrjov IIo/xToiiffiavov etiam Xip/iil. 67, X2. ubi; oV 
Ou8(rxaff/avo5 /xaSwv £k (J)>)/jii)f t/voj oti fACvagy(^-i)ffii , ovisv k«kow 
stQyaaaro, sri bs )««« £t///« , Xsywv ori' Ui\vriMf /uou iJivmjLOViuCit, 
v.txi TrivriMg /xe avr<T//av)'7£(. cf. Fictor Epit. 9, Relegavit liunc 
jiostca el interlecit Jjomitianus. v. Domit. 10. 

genesinl Genituram Latine dixit Aug. 94. fin. et Cal. 57. 

nhaente e6\ h. e. ante adventum ex Aegypto, quo tempore 
Domitianus et Macianu8 Romae oronem licentiara et crudeiita- 
tem exercebant. Lege Tac. 1. 4. et Xiphil. 66, 2. Reperietur est 
ex conjectura Salmasii, adscripta codici, qni liabet reperiretur. 
Vulg. rr^peritur. Eadem varietas est Caes. 75. in verbis; „ nec 
ulli perisse nisi in proello repenentur" ubi al. reperirentur ex cor- 
lupiela , Viilg. reperiuntur. 

Ilsli/icUo Pri&co] V. de vita moribusque hnjns viri Tac. H. 4, 
5. Xp/t/L 66, i^. Tlptffnoi^EXovihio; Tov QQtxffiov ytnfjt^Qo^, rolg 
T8 LTwVvioTf So7/.«aff(v ivrg<x(psig, vta/ r^v roZ Qgaffiov ira^oyffflixv 
CU ffuv VLtxiQi-i fxiixou//.iVDS, crQixrijywv hs njvinixvrix , ovtb ri irfof Ti- 
fj.v)v txvroyi^txroQog t6(>(ii, no.] -itgofiri km< pAa<r(f)))//«;v «utov ovh iirc.u- 
sro sequ. cf. Arrian. Epictct. 1, 2. 

refer.uirn'] Vitiose al. reverms. Verba prii-ato nomine frustra 
a iionnullis urgentur , jure defenduntur a Dukcro , qui servasse 
qiiidem Principem etiam Vespasianum privatum hoc nonien dicit, 
s.autanduni lamen fuisse Principis v. Imperatoris appellatione. 

in praetura'} quam gessit a. ^^23. v. 2'ac. H. 4, 53. 



V E S P A S I A N U 5. 297 

cussores revocarent', etservasset, nisi, jam perisse, 
laiso iciJiniciatum esset. Ceterum neque caede cujus- 
qiiani uijtjuam laetatus , justis suppliciis illacrimavit 
ellam et ingemuit. [it>l Sola est, in qua merito cul- 
,pt'hM'j ptcuiiiae cupiditas. Non enim coutenlus, 
t liissa sub Galba vectigalia revocasse , nova et gra- 
VK addidisse, auxisse tributa proviuciis, nonnuUis 
c1 Juplicasse; negoliationes quoque , vei privalo pu- 
f'- ■ '.•ifi, propalam exercuit, coemendo quaedam tan- 
, ..I {>luris postea dlstraheret. Ne candldatis qui- 
dem hoiiores, reisve, tam iniioxiis, quam nocentibus^ 
absGiutiones venditare cunctatus est. Credltur etiam 
procuruttuum rapacissimum quemque ad amj)liora 
0;iicia ex iudustria soiltus promovere , qua locuple- 
tioie.s raox condcmnaret: quibus quidem vulgo pro 
spotjgiis dicebatur uti , quod quasi-et siccos ra«de- 
iucerct, et exprimeret humentes. Quidam natura 
cnpidissimum tradunt, idque exprobratum ei a sene 
])ubulco, qui, negata slbi gralulta liberlate, quam 
imperium adeplum suppliciter orabat, proclamaverit, 



onii.tsa — vectrg, revocasse] XipJilI. fi6, g. iroXXat Sa k«« rsX>), 
T* //tv T<va iyiktkiiiji.[/.iv» avtviwaaro , r» h's K«i vo/Jti^c/jt£v« 'fQOg' 
£xv^'JS>j(T8 , y.aivec n f-Tspoi irpofKaTtffTvjcaTO. Oiiutlere vectigaha dl« 
cit euam Tac. A. 13, 50., ubi v. EincEtium, jure reprehenden- 
teni , qui iilo vel nostro ioco vcrbum remittere substituere rolue» 
Tuut. Prorsus ri.tpondent Xiphilini teX^j iKXeXst/jt/xsva. v. Daker. 
ad n. l. 

'Ne candidatis qu. — cunclatus e.?/] Caenidi pelUci, de qua 
dictum ad c. 5., hoc tiibuit Xijihil. 66, 14. ubi : •srii/inroXXot if»qoc 
woXXuiv sXa/jipavg, roTf fJ-tv Oi(f/^a.q, toTj hs iitirqo-Kiiaq, CT^aTSjaf, 
/sptuffuvaj, ^t;) hi riai KoiJ (ixo$)«fft<; «utoS T/xpicKOUff*. airtKrfcJVS 
ixiv yaq OCtairaffiavog y^^yiiJi»rwv fvsKoi oChsva , saiMffi hs «oXAouff 
Twv SiSevTwv Kai v\ jJ-tv kaiJi.&a.vovffa EK£iv>} y)V , vicMvrtvtro vs 
Oueo^xaffjavo; svsmv «lt>j sxirQt-rrtiv roZro voitlv, sk twv aXXiov wv 
iv^arrtv» 

nizata s. irratuita libertate'] Non dubito , servum fuisse Ve- 
spasiani. Ilagitabat is libertatera s. manumissionem sine pretio» 
quod e pecixlio solvere pro ea solebant, gratuitam adeo. Ita jVac. 
A. 14, 42. „negaia libertate , cui pretium pepigerat'^ » ubi V. Lips. 
ef. Brisson. de form, 1. 6. p. 559» 



2Q^ 0. SUETONII 

P^uljpem pllum mutare y non mores. Sunt contrajj 

qui opinentux', ad manubias et rapinas necessitato 

cornpulsum, summa aerarii fiscique inopia: de qua 

testilicatus sit initio slatim principatus, professus, 

quadringenties TniUies opus esse, ut Respuhlica stare 

posset. Quod et verisimilius videlur, quando et raala 

partis optime usus est. [17] In omne liominum genu» 

liberalissimus , explevit censum Senatorum: consu- 

lares inopes quingenis sestertiis annuis sustentavit: 

plurimas per lotum orbem civitates, terrae motu aut 

incendio afflictas, reslituit in melius. [1 8] Ingenia et 

artes vel maxime fovit: primus e fisco Latinis Grae- 

cisque rhetoribus annua cenlena constituit: praestan- 

tes poetas, nec non et artifices, Coae Veneris^ itera 



summa aer. fiscique ifiopia'] Xiphil. 66, lO. xaK toutou h«} ri 
fjLikiarix htkhnz,i\) , ct< T«f cvWoyai; twv xe>JM*'^'^'' oun iig rkq ««u- 
ToC })5ov«j, «AA.* fif T«{ Tou bj)/xcu XP*'*5 i-^oifiTO. Aurel. P ictor 
Epit. g. et Caes. g. „Infumus tamen, uti quidam prave putanr, 
adversus pecuniam, quum satis constet, aerarii inopia et clade 
mbium novas eum neque postea liabitas vectigalium pensiones 
exquisivisse. " 

quadringenties millies'] Correxere quadragies , divitias et im- 
jiensas Romanorum ex nostris temporibus aestumare soliti, Certe 
iion favet locus Tac. H. 4, 47. „ Ceterum verane pauperie, an 
uti videretur , actum in Senatu , ut sexcenlies Sestertium a priva- 
tis mutuum acciperetur. " 

In omne liom. gtn. liberalissimus'\ Haud placuit, cum Salma- 
sio aliisque liaec verba superiori capiti annectcre, novumque in- 
cxpere ab: Explevit sequ. , quum omne gnnus hominum proximo 
jnemoretur, morisque sit Suetoniani, universae sententiae sia- 
gula exempla subjungere. 

explevit cens. Senatorum] Ita edidi cum Oudendoi-p. pro Se- 
naiorium. De re v. ad Aug. 4'« 

Coae Feneris] Vulg. et artifices coemit, item sequ. Lips. 
Conjicicbat: artifices scenae y.art. comicos. Quam edidi, Grae- 
vius protulit emendationem e corrupto vocabulo cod. Memm. 
coeveneris V. coevenerit , eaque commendatur cum mira inventoris 
sagacitate, tum loco Plinii 36, 5. (Franz. 4. §. 8.) „Ignoratur ar- 
tiJfex ejus quoque Veneris, quani Vespasianus Imperator in operi- 
biis Pacis 8uae dicavit, antiquorum dignam fania." Apellis enim 
Venerem Coam, de «jua Plm, 35, »0. (9. §. i5.), intelligi nou 



V E S P A S I A N U s: 299 

Colossl refeclorera, insigni congiario magnaque mer- 
cede donavit: meclianico quoque , grundes coluuinas 
exigua irapensa perducturum in Capitolium poUicen- 
ti, praemium pro commenlo non mediocre ohlulit, 
operam remisit, praetatus, Sinerel se plebecul.am 
pascere, [19] Ludis , per quos scena Marcelliani 
theatri restituta dedicabatur, vetera quoque acroa- 
mata revocaverat. Apolilnari Iragoedo quadringen- 
ta, Terpuo Diodoroque citharoedis ducena , nonuul- 
lis centena, quibus minimum, quadragena seslerlia 
super piurimas coronas aureas dedit. ii^^d et convi- 
vabatur assidue, ac saeplus recta et dapsile, ut ma- 
cellarios adjuvaret. Dabat sicut Saturnalibus viris 



posse, satis ostendit Oadend. Statua igitur fuit Veneiis, itaque 
jungenda: Cuae Ven. — refectorem , quod patet etiani ex inserta 
particula item. Eundem autem Veneris et Colossi refectorem 
fuisse, nego. Ita enim scripsisset auctor eundemque. Alias con- 
jecturas v. apud Burm. et Oudend. 

Colossi^ quem Nero in vestibulo domus aureae constituerat. 
V. Neron. 51. — Xiphih 66, i^. sirj rov OJsffiraffianoC 'iv.ro'j K«i 
sir< Tou T(TOU TtTapTcv iqy_i\>rwv (a. U. 8^8)» f^ T>jg Eipijv/); tI/x8- 
voq ytotSiSQwSvf , o n HoA.ocrffO{ wvcfjitxfffj^ivog Iv rij /Sf a ohi» id^j5)). 
V. ibi Reimar. 

Sin. se plebec. pascere'] Inventio enim roacliinarum victum 
eripit operariis, quod multi patriae etiam nostrae incolae sunt 
experti. — Al. male adduni pane. 

Marcell. theatri'\ v. ad Aug. 29. Acroamata sunt scenici et 
niusici. V. ad Aug. 74. 

ApoUinari'] Al. Apellari , unde fuere, qui suaderent ApelU 
«X Calig. 33. Hunc, vix credas, Vespasiani tempore adhuc pla- 
euissc. ^o^ quadrin^enta , tt mox ducena et centena legendum 
esse, (confunduntur enim ea in libris) docuit Ernest. , quoniam 
prius de uno, mox de duobus pluribusque sermo. cf. Ouden- 
dorp. 

Terpno Diodoroque] v. Neron. 20. Xiphil. 63, 8» ^t 20. 
convivabatur] Xiphil. 66, 10. cvoeirovi; e>t n aJTuiv iMEivwy 
(np. Tujy flouXsuTuiv,) vion iv, rSiv JXXuiv Ma5' sx«ffT>)v i^/xspav (li. e. 
ass due i. q. saepissime) ffyj^voiis stoisIto, xaj iroAXavt/j Mat avro^ 
•jrwpa Tolf •jravu (pi>.o«; sSaiirva/. De recta coena (al. n. 1. recte vi- 
tiose) V. Aug. 74. De advejrbio dapsile v. Perizoii. ad Sanctii 
Min. 2, 7, 6. 



300 C;. SUETONII 

apopTioreta^ ita per Kalendus Marlias feminis: et ta- 
men ne sic quidcni prlsllnae cupuJilalis Inlamia ca- 
ruit Aiexandiini Cybiuaacten eum vocare i^ersi v ra- 
verunt, coguomine unius e re^Mhus suis turpissiraa- 
rum sordium. Scd et in lunere Favor archiniinius 
personam ejus ferens, iniitans-jue, uL esl mos, {'acta 
ac dicta vivi , interrogatls palam procuraiojihus, 
quaiiLi funus et pornpa constaret .^ utaudiit, sester- 
tio centies ^ '^xclama\it, Centum sibi sestertm da- 
rent y ac se vei in Tiberim projicerent. [io] Statura 
fuit quadrata, compactis Hrnnsque memhris, vultu 
veluti uitentis. De (juo quidam urbanoruni non in- 
faccte: siquidem petenti, ut et in se aliquid diceret: 
Dicatn ^ inqult, quum ventrem exonerare desieris» 
Vaietudine prosperi-ima usus est, quamvis ad tueu- 



apophoreta] v. Calig. 55. — Kal. Martiis Matronalia cele- 
brabantur. v. Pitisc. ad h. 1., Rosin. Ant. R. 4, 7. p. 257. 

Alexandrini^ De conviviis eorum in Vespasianum v. Xiphil. 
G^, 8- Plura it)i de dicacitaie Aegyptiorum , maxime Alexandri- 
liorum, Reimarus. 

Cjbiosacteii] i. q. roiQiyijxvoQov , salsamentaTium. v. Casaub. 
ad n. 1. et ad Htrahon. 17, 1, 11., iibi de rege ejiisdem cognomi- 
nis ita exponiiur : tov AuX>)t>)v jj.iv ovv ot 'AXtitKvhQiii s^a^aXoV 
TQivJv h' ocVTti^ SuyaTipwv ouffnjv, wv fxi» yvi^ffla Vj •)r{is<T(3uTa:Ti) , Tau- 
TJ)v KVihii^civ ^^icikiffdav ' vlol h' auTOv huo vjjxioj ryjg tots jfP***? 
e^gxiTTOV Tiktwi. Tvj h'i naTaCTaSiicrij /asTjiri/xvf^avTO a.vhqoi in t^j 
i^upia; K u p i ffix i*T>) V T<v«, xpofiroiijffa/xsvov tou 'ysvouf tivat 
Tiuv ^vQKxAaiv paffi^.fwv ■ rovrov /mav odv oklyuiv >)/xa(»iuv aviffrgocy 
yikifftv VI ^otffikiffffoi , ou (pt^ovffec r f3«v«vffov »-jrou K«/ to 
«veXguSapov. Turpissimae surde.s Nostii, li. e. avaritia, respon- 
deiit i.vtkiv5iQic(. Graeci. v. ad Neron. 30. 

Centcna sibi sestertia] h. e. vel centesimam summae in funus 
impensae partem. Miri fuevunt in interpretando h. 1. interpre» 
tes. Ceterum, quum t(?/j//e'.y //6'. in funus impenderent Romani, 
ininus dubitaiidum c. 16. de quadringe/ities mil/ies , ubi sermo da 
totius Fieipublicae necessitate. 

Statura f, quadralu'^ Ceis. 2, i. „Corpus habilissimum gua- 
dratum est, neque gracile neque obesura" sequ. Inde nr^iiyoivoi 
(iraccis etiam dicitur metaphorice vir, in quo omnia quadiant, 
h.e.in quo sensuum ftiFectuumque surama e»t ae^uabilitas et con- 
stantia. 



V E S P A S 1 A N U S. 301 

darn oaui iilliil amplius quam fauces ceteraque mem- 
bra sibimet ad numeium in sphaeri,sterio defricaret, 
inediamque unius diei per singulos raenses interpone- 
ret. [21] Ordinem vitae fere hunc tenuit In prin- 
cipatu maturius semper, ac de nocte evigilabat : dein 
perlectis epistolis, officiorumque omnium breviariisj 
amicos admittebat: ac dum salutabatur, et calciabat 
ipsesese, et ainiciebat: postque decisa, quaecunque 
obrenissenl, negotia , gestalioni, et inde quieti va- 
cabat, accubante aliqua pallacarura, quas in locum 
defunctae Caenidis plurimas conslituerat : a secreto in 
balineum Iricliniumque transibat. Nec uUo tempore 
facilior, aut indulgenlior traditur: eaque momenta 
domestici ad aliquid petendum magno opere capta- 
bant. [22] Et super coenam autem , et semper alias 
communissimus, mullajoco Iransigebat. Erat enim 



ad numerum — defricaret'] Cels. 2, 14. „ Neque audiendi 
sunt, qui numeru finiunt, quoties aliquis perfricftndus sit. Id 
enim ex viribus hominis colligendum est. Ut si quis peiinfir- 
rnu8 est, potest satis esse quinquagies; si robustior, potegt du- 
centics esse faciendum ; inter utrumque deinde, prout vire» 
simt. " — Sphaeristerium locus erat balinei, ubi variis exerci» 
tiis, pilae maxime iusu, unde nomen, corpus post balneum aoi- 
tabant. v. Plm, epist. 2, 17, 12. et 5, 6, 27. „ Apodyterio super- 
posituni est sphacristerium , quod plura genera exercitationis 
pluresque circulos capii. " 

Ordinem — tcnuitl Xiphil. 66, 10. M«ra?ra0-(( Is rev fi/eu 
TOiftSs iy^qvjTo. V. Eundem de Severo 76, »7. 

euii^i/abat] Libri vigilahat , sed non audiendi contra loci 
scntentiara. v. ad Aug. 7g. 

oj/iciorum] h. e. ministrorum Palatii (Be/wrden). P7ctor Enit. 
9. „Vigilare (leg. ewigilarc) de nocte , publicisque actibus abso- 
lutis caros admitiere, dum salutatur, calceamtnta suniens et re- 
gium vestitum. Post autem negotiis, quaccunque advenissent. 
auditis, exerceri vcctatione, deinde requicscere; postremo ubi 
lavisset, remissiore animo convinum curabat. '' 

a secreto] h. e. a quiete, quam cum pallaca egerat. 
communissimus] Xip/iil. 66, 11. Kotvoj nai laahittiToq c(bi<ji9 
>jv. V.1X1 Y«p sffxwTTE S>j//OT<>twj, v.a.) aVTsyKWTTTSTO jjSiw;. pro 
«ommunissimut al. comissimus , sueta depravatione (v. Claud. 2i.) 



302 *:. SUETONII 

dicacitatis plnrirnae, et sic scurriHs ac sordidae, ul 
ne praelextatis cjuidem verl^is abstineret. Et taraen 
nonnulla ejus facetissima exstant: in ijuibus et haec. 
Mestrium Florum Consularemj admonitus ab eo, 
plaust ra lioiius y quatn piustra dicenda, postero die 
Flaurum salutavit. Expugnalus autem a quadam, 
quasi amore sui deperiret, quum perductae pro con- 
cubilu sestertia quadringenta donassetj admonente 
dispensatore, quemadmodum summam rationibus vel- 
let inferri, Vespasiano^ inquit, adamato, [2 3l Ute- 
batur et versibus Graecis tempestive satis, ut de quo- 
dam procerae staturae, improbiusque uato: 



pro semper alias Viterb. super aleas , quod placuic Casaubono, 
recepit Burmaun. 

praetexlatis — verbis^l Impudica 6t praetextata verba ]un« 
guntur a Macrob. Saturn. 2, ». , pura et honesta verba opponit 
praetextatis Gell. 9, 10. , et praetextati mores dicuntar Juvenal, 
Sat. ^, 170. Absonae plerorumque de origine dictionis sunt sen« 
tentiae, Praetextata verba puto esse, qualia sunt praetextatorum, 
h. e. puerorum, qui togam virilem nondum induerunt» alieni 
adhuc a severitate et gravitate virili. 

plostra] Nimirum scribebant plaustra, Claudius , claustrum 
al. , et pronunciabant /j/05/ra , Clodius , clostrum, quod, ut muha 
alia , e quotidiano vulgarique sermone in Galiicam linguam trans- 
iit. Sed illis jam temporibus, ut nostris, fuisse videmus, qui 
disputarent, scripturamne sermo, an sermonem scriptura sequi 
deberet. Inde in libris quoque in scribendis his vocabuhs diver- 
sitas. Risit putidum talem hominem Vespasianus. 

perductae'] ad stuprum , ut Tiber. 45- Al. productae. Casaub» 
et Burm. legi voluerunt perducta , ut femina Vespasiano illam 
pecuniam dederit quasi ixiaBMjj.* T^f ffuvouff/af , quod sano sensui 
jion minus, quam legiiimae verborum structurae repugnare , sa- 
tis disputarunt Dukerus , Ernest. in excursu , et Oudendorp. 
Mox quadringtnta cum Oudendorp. edidi e Memm. ahisque pro 
quadraginta, tt inferri -^xo referri , jubente codd. auctoritaie ser- 
monisque Latini ratione. Verba denique Vespasiano adainato, 
in quibus pariter haliucinatur Burm. , non dativos essc puto cum 
viris doctis, quos supra laudavi, sed ablativos , Gr. Ousffiraffia- 
vov i^oia2iVToq, sc. summa haec expensa est. 

imprnhiusque naid\ Ji. c, cui natura (sensu obscoeno^ impro- 



V E S P A S I A N U S. 3o3 

Mflfx^a (2Sx^, K^ccoocoov Schtxcay.icv syx^^' 
ct de Cerulo liberto , qui dives adrnodum ob subter- 
fugiendum quandoque jus fisci^ ingenuum se et La- 
chetem mutato nomine coeperat ferre, « Accxv^) 
Accx^^* ^TTocv UTtcBcivi^Si uvQis f^oc^x^s hij Kri^vAos, 
Maxime tamen dicacitatem affectabat in deformibus 
lucris, ut invidiam aliqua cavillatione dilueret, trans- 
ferretque ad sales. Quendam e caris miuistris, dis- 
pensationem cuidam, quasi fratri, petentem quum 
distulisset^ ipsum candidatum ad se vocavif, exacta- 
que pecunia, quantam is cum suffragatore suo pepi- 
gerat^ sine mora ordinavit. Interpellanti mox mini- 
stro^ jiUum tibi , ait, quaere fratrem: hic , quem 
tuum putasy meus est. Mulionem in itinere quo- 
dam suspicatus ad calciandas mulas desiluisse , ut ad- 

ba 8. inagna erat. Hic sensus unioe veru«. v. Wolf. — Vanao 

sunt emendationes; irato, pedato , vasato, mutoniato, nasato, 

MoiViqk P(P«5] Versus Homeri II. 7, 213. de Ajace. 

de Cerulo liberto'] Corrigit Ernest. libertino, quoniam non 

credibile videatur, Vespasiani libertum fuisseCerulum. JFalther, 

Observ. p. 30. totum discrimen, quod statuunt inter Ubertinunt 

et //6e/-/u«i respectu domini, acute quidem impugnat, ita tamen, 

ut usum dicendi, a scriptoribus alias accuratissime observatum, 

evertisse disputatione non videatur. Ego quidem, Vespasiani 

libertum fuisse, persuasum mihihabeo, cujus defuncti bona ex 

parte ad fiscum Vespasiani redibant, ut patroni. Nam quod Er- 

nest, objicit, nullum ibi jus fisci f uisse , quum pecunia ea ad 

Vespasianum ut patronum , non ut Imperatorem , pervenisset, 

id in ^rgutatione de^,xc/ significatione versatur , ad quem perti- 

nuisse ciedo, quae privato etiam nomine Princeps accipiebat. 

Jam quum Cerulus ingenuum se tulisset , (vera enijn leccio est 

ferre, non aliorum efferre) Lachetis sumto nomine, 'Vespasianus, 

iDortui bona, ut liberii Ceruli, quamvis Laches vivus fuisser, 

ad se perventura, artemque illam parum profuturam homini, 

dicebat, accommodato versu Menandn (Collect. Ckrici p. 243.) 

sxav «ToSavjjf, av^jf i^apx^f «Vy, ita ut Lachetis Cerulique no- 

mma adderet. Ipsa joci lcstivitas et comitas, propiorem cum 

Principe consuetudinem Ceruio fuisse, in aiieno liberto vix cre- 

dibilem , satis ostendit. 

dispensationem] h. e. dispensatoris munus. Mox ordinavit i. 
g. fecit, instituit dispensatorem, v. ind. 



3o4 C. S U E T O N I I 

cunti Titigatori spatium moram(£ue praeberet , inter- 
rogavit, Quariti caLciasnet? pactusque est iucri par- 
tem. Repreiieudenti filio Tito , quod etiam urinae 
vectigal commentus esset, pecuniam ex prima pen- 
sione admovit ad naies, sciscitans, tium odore ojjen- 
deretur; et illo negante, Atqui , inquit, e Lotio tst. 
I^unciantes legato;', decretarn ei pubtice non medio- 
cris summae atatuam coLusseam j jussit, vel contitiuo 
ponerent, cavam manum ostentans^ at paratam ha- 
sin diceus. Ac ne in metu quidem ac periculo mor- 
tis extremo abstiuuit jocis. ^ium quum inter celera 



urinae vectigal] Xiphil. 66, i^. ir^hq tov T/tov «'yavootTOvvTft 
7M Tou oJpou rcA£<> Kaf aUTO /xetoi tmv cxkKwv vLOixiiiny^^vi, stTS 
A«3uJV t^ «UTOU y_qu0ovq ii:siro(i(7[/.&vovg, *t«< ^st^a; tttJTw * ibevt 
TSKvov, 8* T/ o^ovffiv. An fullones uiina illa u»i fueruit, au; cer- 
tum vectigal datum iis, qui in amphoris publice coilocatis vesi» 
Cam exonerare vellent, incertum. v. Casaub. ad n. I., et Reimar. 
ad Xiphii. 1. c. 

Nunciantes legatos] Ita codd. antiqui omnes. Al. nuncianti- 
biis legatis , qui non dativi essent, jungendi verbo jussit , sed 
ablativi ab«oluti , more Graeco praemissi , ut : j^kcvtwv ■«■()«(j-p«u- 
T«v — sKfiXiuffs. Post jussit al. ut pro vel, quod , nisi nieliores 
libri ex usu Suetonii exhiberent vd, non improbauduni esset, 
quum optimoTum scriptorum exemplis ea constructio detendatur. 
V. Ern. ad Tac, A. ii, 32. „jussilque, ut Britannicus et Ociavia 
in compiexum patris pergerent. " cf. Drakeub. et Duiver. ad Lii/. 
25, 21. et 33, i6. Noster etiam Tiber. 22. „codiciIlis, quibus, ut 
idjaceret, jubehatur." Atque idem prorsus est, quod h. \. jussit 
—.. ponerent , omisso ut. Violenta enim est crisis iirnestii, qui 
cum Burmanno sine libris dedit ponere , ut vuigaris Grainmati- 
cae leges servarentur. v. Tac. A. i3, i5. y, \xhi Britannico jussit, 
txsurgeret, progressusque in medium, cantum aiujuejn incijieret", 
ubi eadem ellipsis parlic. ut , junctus etiam daiivus verbo jubere, 
quod tamen Suetonio praeter ntcessitatem inierre noiim , quum 
codd. accusativum exhibeant. Alias diificultates quaerit Ouden- 
dorp. , quas ego non nioror. Rem ita nairat Xiphil. 66, 14 «v- 

Spi«VT« ViVTi V.OU ElKOff/ jXVQtaOVtV ffT>)ff«/ 01 •>|'»)CP<ff«/X«VWV TJVuiv, 

flrposTa/vj T>jv X*'?* *"*' *'P>) " ^o^^e /^o' ''O i^yvqioV y^ yki^ piixat; 

«UTOU «tTJ) tffTI. 

peric. mortis extremo'] Hoc ad caput sequens, ut metu ad 
priora exempla pertineti proxune nariaiai quod monuit jam 
Oud«nd. 



VESPASIANUS. 3o5 

prodigia Mausoleum derepeiitf palui>.sct, ftt stella 
ciinita in coelo apparuisset: ailcrnm .nl Juiiiuin 
Calviuam e gente Augusli pei tiiitre , «lic.haL; al- 
terura ad Parthorum regen-j , ^u\ lupillutu.s tsset. 
Priuia quoque morbi accessione, /^ae, iij>iuii. yj^- 
to , Deus fio. [24] Consulatu suo nonu leiitatus 
in Cainpania motiuuculis levibus, pi oluiu.s,ju»- Libe 
repetita, Cutilias ac Reatina rura, ubi ueslivare 



Mausoleum] Addunt al, Caesar m quod omisi cuni Oiidend. 
libroium jjiincipum auctoritate. Xiphl. b' , i". «vi-ysycvt* ha 
Cvif^ii» ^tqovrix eti ToCro, c ts a<Trvi(, ko/u^jt))? iir] tcau ^pavTaff^e/f, 
>i«i To /xv>)/x6iov T9 Tov AvyouffTou «vTfyuaTOv «V9(yr*av. 

Juniam Cnlpinam] Sciibendiun cu n iibri» Juniam, non Ju- 
liam. Soioi enim erat Jmiii Silani, cui desponsata Octvia, 
Claudii C^esaris tlia. Tac. A. lii, 4. ,,cui (tniano^ dtcoia et uro- 
cax soior, Juuia Lalvuia, Jiaud multuni anie Vntllii nurus lue- 
lat. " Iu, c. 8., narrata Silaiu iuurie: , Caiviua, soror ejns, 
Italia pulsa est," ad qu. i. , eanUeni cum nostia esse, statuit et- 
iani J^ipbius, quem dc 6ilam6 v. ad Ann. i5, 1. ct. Gtandorp. 
Ouomast p. 504. sequ. 

alt ad farthvram regem] Xiphil. 1. c. Ka< xpof tou{ Trep/ to5 
KO/jiiijToii Ti ^««AaAoCiVTaf ■ 0'jk s/jiciye , siVjv , «A/a tm Tti.v ilao- 
Sviv piaaiktl •KQoayiixahft. sks/voj ya(> noi/^a , iyiu bs ^pakcm^oi i'{^i- 

Vae, — puto , Deus fiv\- fae Memm. aliique. Vulg. ui — 
putu. Cur Jbrnestio subiiigidum videatui veibum puto, non 
perspicio. Uixit boc V^espasianu* y^/-//«a morbi acce.^.ijone , incer- 
tus adeo , an ad mortem , vel, ut ipse jucuse , aU airoSiwer/v les 
■Vti;.e'er. Xifhl. 1. C. £ir£jb)) Sg «tt i ct s y ff t v , ct< TS/.ii/TyjJt/, «(fivj* 
©805 ^^>) Y*v>)ffo/x«j , quem locum iiaud satis accuraie CuiiiLaravic 
Erne.Hius. 

CuJis. suo nono] A. U. 832. Contra Ernestium , damnantem 
suo , comparat W'olf. Aug. 100. nn. „ sixto .suo c> nsuJaiu • et 
Dom. 5. „ in secr.ndo ,smo consulatu," et est pio auduo genitivo 
jiominis. Ue morbo Vesp. Xiphil. 66, 17. hatc : O;.i0'ira(r/avef <>i, 
«j; /.«'sv >j aXvjSsja «X*' » ^^'^'^'^o^i o'-' f^ "roiay^a rvj avvyf^ti , dAAac 
•rvgiTolg, /xsT>)A.Aa56v iv to/{ i/baffi toiv L"*P('vwv Toi, t\.ovTtAioig tuvo- 
ftafffJibVOli Ul{ hi TlHii naTa^/ihhofxivoi tou TiTOI/ , a/AO< Tt , Ka? 
• 'Aipiavoj aii-OKfaTwp, i*p>)//<ff«v , (pag./.iaKov iv evfxircaivj rivt 
^a^uiv. 

Cu^/m.;] urbeiu Sabinoxuni« s^ptuagesimo a Reate stadio 
Tom. Z/. 2^1 



3o6 C. S U E T O N I I 

quolamiissolebat, petilt. Hic, quum super urgen- 
tem valetndinem creberrimo frigidae aquae usu etiam 
intestina vitiasset, nec eo rainus muneribus impera- 
toriis ex consueludine lungeretur, ut etiam legatio- 
nes audiret cubcrns, alvo repente usque ad defectio- 
iiem solula, Imperatorem , ait, stantem mori opor- 
tere. Dumque consurgit, ac nititur, inter raanus 
sublevantium exslinctus est Vllll. Kalendas Jul.;, an- 
num gerens aetalis sexagesimum ac nonum , super- 
que mensem ac diem septimum. [26] Convenit inter 
omnes , tam certum eum de sna suorumque genitura 
semper fuisse, ut post assiduas in se conjurationes 
ausus sit afHi-mare Senatui, aut jiLios sihi successw 
ros , aut neminem. Dicitur etiam vidisse quondam 



lemotam. Nomen servat lacus proximuj, qni hod. Lago di Con- 
tigliano. v. Cdlar. 2, 9. p. 779-, Reimar. ad XiphiL 1. c. 

frigidae aquae] Pltn. ^i, 2. „ Cuuliae in Sabinis gehdissi- 
maesnttn quodam corpora invadunt, ut prope niorsus videripos- 
sit, aptissimae stomacho, nervis, universo corpori. " cf. Fi~ 

truv. 8, 3« , , , ~ i- ' ~ 

[mper. — stantem mori oporiere-] X 1 hd. 1. C. twv hs kxtqwj 

i»,T./x(ivTwv flcOrcC , STiT^T£aXX>7 ii»try, o>0i'« voffwv Ix^^ro , J^»} 

,«VT» T« ^QO^-^i-^^ovT» r-^ «exiJ ^^^(i<^rr,, Tev avroy.^iro^a bil. i^^, 

lcrT<iT« «iroSv^j^.wv. Fictor lipit. ^. „ Deinde ventns ei-.vie tes- 

sus, et assurgens: Stanteni, ait, Imperatorem excedere terris 

decet. " 

annum gerens] Al. agens , quod Ern. «cepit cum aliis. Ser- 
Vavi illud cum Burm. et Oudend. , ^uos v^de, ut rarius, et quod 
sequeniia : superque (h. e. et insuper) mensem ac dif,m septimum, 
verbo agens miniis conveniuni. ^^ebat enim annum sep/uagesi- 
mum, natus d. i?- Novembr. a. U. 762. (v. c. 2.), mortuus d. 
23. Jun. 832. Quod enim JSutrop. 7, i3. „ai.num aetatis agens 
sexugesimumnonum'' et F/c/or Epit. 9. „ annuni a^ens vitae abs^ 
que°uno septuagesimu>n" , id ob futilitatem horum scriptorum ^ 
nnllamque ,in con.putandis annis diUgentiam non cu.andum. 
Xiplul. 1. c. s^ijfffi ^r^ ^■'^''•^ it»* £;^novT«, V.OU ixy)vag ivLTw , numero 
niensu.m rotuuau. Z.nuras ociu uiensibus die» euani ccto per 
eiTorem addu. v. Oudend. et P,.eimar. suis locis. 

uut jiios — aut nemihem-} Eutrop. 1. c. •„ Gcuit.nram filiorum 
itaco-niiam hab.nt, ut , qMura muhae ccnna euni coi.jui-atione« 
fierent*, quas paiefacta* ingenti dissimulatione contcmsit, in S«' 



V E S P A S I A N U S. 3q_ 

per quietem stateram in media parte vcpllhuli Pala- 
liiiae cJoraus positam examine ae(juo ; quum in alt 
lance Claudius et Nero starent, iu iilteia fpse ai l 1" 
Nec res letellit: quando totidem anuis^ parique lem- 
poris spatio utrique imperaverunt. 



ra 

3 

Ti- 



natu dixerit, aut filios sihi successuros, aut neminem." Sectindu 
Xiphil.6f>, 12. Vespasianus, quura Hel dius Priscus ob ciebra 
in ipsum convicia a Tiibunis pl. capti. licoiibMs.-i.e naditu 
esset, ffLVExu-S») «, Ka< Jaxpuffa; U rov 35i//ti,T>)f loi; iJ^ASa , 
orovTov novov Sixdv ori' 'E/xb /xkv u/df Sfaie^erai , ^ oJSsJj «aAo-. 

quando — imperaverunt'] Nempe Claudius ei Nero annos 
viginti septem, et quod excurrit , imperaverant (r Clai-d '< 
et Neron. 40.)^,^ Vespasianus decem (^Xiphil. 1. c s>oviex»J« S^ it^j 
Bixa, j^/xfpiv 2s SsovT«, inito calculo a Kal. Jul. a. U. v£v. r. su- 
pra c. f .), lirus (ii/o, Domitianus qutndecim (v. Dom. 17.) qui- 
bu8 compuutis par temporis spatium efficitur. 



3o8 



TITUS FLAVIUS 

VESPASIANUS AUGUSTUS. 



fil X iTUS, cognomine paterno, amor ac delicia© 
generis humani, (tantum illi ad promerendam omni- 
um voluntatem vel ingenii, vel artis, vel fortunae 
superfuit, et, quod dlfficilliraum est, in imperio, 
quando privatus, atque etiam sub patre Principe, ne 
odio quidem, nedum vituperatioue publica caruit,) 
nalus est terlio Kalendas Januarias, insigni anno Ca- 
jana nece, prope SepLizoniuro, sordidis aedibus, 
cubiculo vero perparvo et obscuro : nam manet ad- 
huc et ostenditur. [2] Educatus in aula cum Britan- 
nico simul, ac paribus disciplinis, et apud eosdem 
magistros institutus. Quo quidera tempore, ajunt, 

co-rnom. paternol Frater enim a itiatre Doniitilla cognomen 
auxit.* Eutrop. 7, 14. „Hinc Tilus filius successit, qui et ipse 
Vespasianus est dictus . vir omnium virtutum genere mirabilis 
adeo , ut amor et deliciae humani generis dici,retur. " Ineptam 
paraphrasin Paeanii, qui: c//tiv;,/xo(; m£t« r^v r ov irareoff 
tiXsutJjv vivoMSvo? r<Z xixrqi, arguit jam Casaubonus, 

superfuit^ non simpticiter rt#«J>, itA abunde qffliit , Gr. o'ti«c 
i-Kiqiiyt T<x7; aesT«7?. Gell. i, 22. „ Qui integre locuti sunt, ma- 
onam partem (h. e. plerumque, to ■rkfierov') superesse ita dixe- 
Tunt ut eo verbo significarent superjluere et supervacare atque esso 
supra necessarium modum. " 

III. Kal. Jan.'] Al. ////. Kal. Annus fuit U. 794. v. Ca- 

prope Septizonium'] quod non coniundendum cum magnihco 
monumento Septimii Severi , cui idem a figura nomen. v. Ern. 
«d h. 1., Marlian. Topogr. U. Pt, 4, 6. et Donat. d«'U. R. 3, JJ. 



c. s u E T o V T r T r T u «. 5o9 

metoposcopum, aNarcisso, Claudii liberlo, adhibi- 
tuni , ut Britaunicum inspiceret, constantissime attir- 
masse, illura quidem nuUo modo, ceterum TiUira, 
qui tunc prope adstabat , utique imperaturum. Erant 
autem adeo farailiares, ut de potione, qua Britanui- 
cus hausta periit, Titus quoque juxta cubans gustasse 
credatur, gravique morbo alllictalus diu. Quorura 
omniura mox raeraor, statuam ei auream in Palatio 
posuit, et olteram ex ebore equestrem, quae Cir- 
censi pompa hodieque praeferlur, dedicavit , prose- 
cutusque est. [3] In puero statim corporis aniraique 
dotes exsplenduerunt, raagisque ac magis deinceps per 
aetatis gradus : lorma egregia , et cui non minus 
auctoritatis inesset, quamgratiae^ quamquam neque 
procera statura, et ventre paulo projectiore; prae- 
cipuum robiir, memoria singularis, docilitas ad 



metoposcopuml Plin. 35, lo. (9. §. i4-) „qucndara ecc facie 
liominum addivinantem , qiios metoposcopos vocant. " Tac. H. 
2, 1. ,, Augebat tamam ipsius Titi ingenium , quantaecunque for- 
tunaecapax, decor oris cum quadam majestate, prosperae Vespa* 
siani res, praesoga responsa, et , inclinatis ad credendum animis, 
loco ominum erant fortuita. " 

juxta cuhans'] Irnpugnant Suetonium , quoniam Tac A. i3, 
16. ,, Mos liabebatur , Principum liberos cura ceteris idcm aeta- 
tis nobilibus sedentes vesci, in adspectu propinquorum,. propiia 
ct parciore raensa. *• Verum liaud dubie viderunt, qui proprio 
Romanorum de coena vocabulo usum Suetoiiium dicunt , nio- 
rem , quem accuratius Tacitus exponit , in iiarratione Iiaud cu- 
rantem. 

'afjlictatus~\ Al. afjlictus. Argutatur Oudendorp. , dum, ex- 
cidisse verbum .5// vel simile, existimat. Credehatur Ti- 
tu8 morbum , quo afilictatum omnes sciebant, ex veneno con- 
traxisse. 

praecipuum robur-'] Transposuerunt Iiaec voc. Ernest. et Ou- 
^tnA.. -^oht projectiore, scilicet, ut exilitatem corporis et obesita- 
tem neque auctoritati, neque gratiae ofFecisse, auctor dicat. Cum 
Wolfio, sine libris lioc faciendum, nego, quum praecipuum ro- 
bur aeque impediatur tali corporis forma. Praeterea ofFendit praec. 
robur ita ante memonam positum , quum de animi dotibus inde 
dicere incipiat, postquam de corpore exposuit usque sidprojectiore. 

docilltas'\ celeritas in discendo, tvi*i9ii». 



dio 



C. S U E T () N I I 



omnes fere lum belH , lum pacis artes. Armorura ct 
equilandi perili^siimi.s : Laliue Graeceque vel in oran- 
do, vel iu iiugtuciis poematibus, promtus et facilis, 
ad extemporaiitatcm usque : sed ne musicae cjuideni 
rudis, ut qui cautaret et psalleret jucunde scienter- 
que. E piuribus comperi , notis quoque t xcipere 
Tclocis.-^ime solitum , cuui amanuensibus suis per lu* 
dum jocumque certantem , imitarique chirographa, 
quaecunque vidissel , ac saepe profiteri, se maximum 
Jalmrium esse poluisse. [4] Tribunus militum et in 
Gerraania et in Britannia nitruit, summa induslriae, 
uec minore modestiae iama j sicut apparet et statua- 

j4rm. et equ. per.'] ut Caesar. v. Caes. Sj. 

Lat.'ne Graeceque — promtus'\ Ita e Mernm. aliisqne Ern. et 
Oudend. ediderunt. Vulg. Latinae Graecaeque linguae , pro quo 
Burm. recepit Lipsii emendationem : Latina Graecaque l/n^ua, 
V. OucJend., cum quo adverbia adi vel in orandu iet^u. rciextnA% 
potius pTito, quam adprumfus. Constructio enim verborum pror- 
sus e^t Graeca 

ad exleinp. usque^ Extemporalis facultac dicitur Aiig. g^. 
Omisere Jiaec verba, ut Qudend. vere monet, quos ofFendit vox 
Singularis extemporalitas. 

cantaret et psalleret] Psallere est ad instrumentum canere, 
Hiclocus facit, ut ^T^nA. Sallustium etiam Catil. 25. legendum exi- 
Stimf-m : psalLre et tanlare , saltare t/. sequ., ubi cantare in non- 
nullis libris comparet, pro glossa cjcctum etiam a Cortio, quem 
V. ad ill. 1. 

imitarique'] Qui non viderunt, imitanque et projiteri ■pendere 
adliuc a solitum , dederunt certantem imiiari. 

in Germania'] Mucianus in oratione ad Vespasianum apud 
Tac. H. 2, 77. ,,Tt!ae domui triumphale nomen, duo juvenes, 
capax jam imperii aker, et primis militiae annis apud Geimani- 
CO!^ quoqiie exercitus clarus. " 

suuima induslriae , ncc min. modestiae fama] Ita dedi cum 
Ernest. et Oudend. pro vulg. summa industria , nec luinure mode^ 
stia ct/ama, quum genitivum mdustriae plures codd. exliibeant, 
atqite inde jure coUigHiur, librariorum lapsu modestia et Jiima 
ortum e-x. modestiae fama , quod faciUime accideie potnit, qnura 
Verba sinrula in scribendo pamm disjungerentiir, dipluhonsiis 
ae plerumque per e , et copnla ,=/ pei conij emiium exprimerr M.r. 
Ceteium, quod/affia/« simplicit«r ita dici negant, qui. vul^atara. 



T I T U S. 3 1 T 

rum et imagiiium ejus multitudlne, ac tltulis per 
utramque (jiovinciam. Post stipeudia Foro operam 
dedit, honestam magis , quam assiduam. EodtmLjue 
tempore Arrioidiara TerLullam , patre Ecjuite Roma- 
no, sed Praefecto quondam praelorianaruni cohor- 
tium, duxituxorem: et in defunctae locum Marciam 
rurnillam splendidi gcneris ; cum qua, sublaU lilia, 
divortium lecit. Ex quaesturae deinde honorc iegio- 
ni praepositus , Tarichaeas et Gamalam, urbes Ju- 



impugnant, id refutavit , in tuenda illa alias moiosior, JFahher, 
Obseiv. p. 31. exemplo Tg,citi A. 14, 47. ,, Eo anno mortem obiit 
Memraius Regulus , auctoiitatc, constantia , fama, in quantura, 
praeumbrante Imperatoris fastigio, datur, clarus. " — Induatria 
est in administranda re miiitari (^Cornel. Ages. 3. ,jmagna i/idu- 
slria bellum apparavit," unde Caes. B. G. 7, 60. ,, ut ea, quae 
imperasset, diligenter industrieque adnoinistrarent. " cf. B. G. 5, 
g5.) Gr. •K^oSviJ.iot et irgo5u/jcwf; modsstia in tractandis provin- 
cialibus, Gr. l-^v.qani» , eamque opponi avaritiae, rapacitati et 
insolentiae , recte notavit Ernest. ad h. 1. 

imaginum'\ Imagincs quum juuganlur .y/a/u/.y , cur de clvpeis 
intelligas cum Ernestio, neque sensu proprio , non \ ideo. v. Ou- 
dend. ad Vosp. i. — Tituli sunt inscriptiones opcrum, in me- 
moriam Titi per provinciam constitutorum, sx<ypa(p«j. 

Arricidiam Tcrtullaml Al. Tertullo. Praefecturam praetorii 
summam fuisse equestris gradus, vidimus ad G.ilb. 14. 

Marcinm Tarnillani\ v. Furvillam. Al. Fulviam v. Fuh-illam, 
ut Ijivia et LiviUa promiscue dicuntur. Favere Imic lectioni vi- 
detur numus, quem exliibet Parinus tab. gr. , in quo «touXp/a Ss- 
Gas-Ti), referens non conjugis Tiii, sed filiae imaginem, si ge- 
nuiuus est, de quo tamen dubitant periti ejus rei judices. v, 
quae Ernest. ad h. 1. de Christii sepiteutia, Secutus igitur sum 
leli^iuos editores. 

Jilia] de qua v. ad Domit. c. 22. 

leoioni jjraepositus] V. Emest. ad Tac. H. i, §2., ubi docef, 
eundem esse cum Praefecto v. Legatu legionis. 

Tarichaeas\ Vulg. Trachias, Thraciam, Thracias, et quae 
aliae sunt corruptelae. v. Joseph. B. Jud. 3, 10. ubi agit de ex- 
pu^^nata hac urbe, ita incipiens; ffuvfg^Si g/c raf Tap/;(aiarf irav to 
VEWTEfi^Ov. T^ Tf ryfg ircAgwf oxvQOTyjri, vcaJ rvj >.//-£>>; irsro^Sorsf, 
>j v.aAsTrat F^vvijffi^ tjoj riv st/j^w^iwv. De urbe Ga;/ialu v. £und. 
4, 1. ubi: r«/vtaA« «■eA.ij Tagty^on&v «vnxfuj UTrsf t^v A(/jcv>jv ks^- 

J4SV11. 



^12 C. SUETONII 

daeae validissimas, in potestatem redegit ; equo qua- 
dum acie suh ferninibus araissu , alteroque iiisceiiso, 
cujus rector circa se dimicans occubuerat. [6l Galba 
mox tencnte Rtmpublicam, mis.*ius ad gratulandum, 
quaqua iret, couvertit Jioraines, quasi adoptionis gra- 
tia arcesseretur. Sed ubi tuibari ruVsus cuncta seusit, 
retliit ex itincre: aditoque Paphiae Veneris oraculo. 



circa se\ Hoc recepit Oudend. e Memxn. pro contra se. 
Puto tamen, quum de uno seimo sit, esse debui3se7U.t/a se. Ne« 
8cio igitur, an verius contra se. 

nussus ad gratulanduia] Tac. H. 2, i. ,,Titus Vespasianus e 
Judaea, incolumi adlinc Galba, missus a patre , causam profe- 
ctionis officiiim erga Principem et rnaluram petendis liouoribus 
juveiitani ferebat. Sed vuigus fingendi aviduni disperseiat, acci- 
tnm in adoptionem." Jos<^jh. B. J. 4, 9, 2. r«Xp«v aKou<T«« «uto- 
xpaTopa (Vespasianus), -Kqh iirtffrslkai zt ittq^ rou ■Kokifxov ndnuvov, 
ovn STs;^£ips/. itifx-Kii hi xpof cKvrov Tov li/ov Trrov, «ffTaffo/jcivov uai 
Aj^-vo/asvov roiq 'ksqi *lou6aiwv svToXaif. t^; «urjjf &s atriixi; «'/x« Tiryj 
JtaJ 'A-yp/Txaf paffiAiuf Tf of r«A|3av aVAst , nixi hia r^ 'Axc«i"af, 
:KE(/^u;vo; -yap ^v uSfa, /aanpalf vai;(y< xAsivrwv , (^5«VSi l'«Aj3a{ 
avaipsSs/f. cl. Xiphil. 65, g. 

ubi turhari -^ sensitl Tac. 1. c. „Corinthi, Acliajae urbe, 
certos nuncios accej?it de interitu Galbae , et aderant, <jui arma 
Viieilii bellumque afErmarent. " 

r^diit'] Jaseph. 1. c. //sv cJv 'AY^/xira; ii^ rijv *P(i/(/>)v «ipj- 
v.icBa.t Si£7VW , //>)bsv t^^wc^ijcaf irpof rijv //tTa(3oA>)v. Tlro? bs v.ari 
Sa//^ov<ov oefiijv airo rijj 'EAAobof s/j rijv 5:!.ft'av sV/s*. Ka< >t«T« 
■ra.--^oii ti( Kajo-af.8<av «(j^jnvslrai x^e; tov -jrars^f». 2ac. 2, 2. „ Igi- 
tur oi.im Achajae et Asiae, ac laeva maris praevectus, Rhodum 
el Cyprum insulas, inde Syriam , audentioribus spatiis petebat. " 

a<f. Paphiae ren. oraculi'] Tac. , Atqi.e ilium cupidu inces- 
sit, adeundi visendique templum Paphiae Venens , mclytum per 
inti.genas advenasque." — c.4. „Titus, spectata opuleutia donisque 
Te:,iim, quaeque alia laeti.m anti^nuatibus Graecorum genus ia- 
certae vetustati affifigit, de navigatiune primum cunsuluit. Post- 
quam pandi viam et viare prusperum accepit, de se per ambages 
interrogaty caesis compluribus hostiis'. Sostratus (saeerdoti» id 
nomen erat) ubi laeta et congruentia exta, magnisque couMiltis 
anuuere L)eam, videt, pauca in piaesens et solua re-ponaens, 
petito secreio, futura aperit. Titus, aucto auimo, au pairem 
peiveclus, »;<spensis provinciarum et exercituum mentibus, in- 
geus rerum iiducia accessit. " 



J 



T I T U S. 3l3 

dum de navigalione consulit , etlam de imperii spe 
coniirraatus est. Cujns brevi compos, et ad perdo- 
inandam Judaeam relictus, novissima Hic'rosol\mo- 
rum oppugnatione, XII propugnatores totidem sagit- 
larnm conlecit ictibus: cepitLjue eam nalali filiae 
snae, taiito militum gaudio ac favore, ut in grutula- 
tione Imperatorcm eura cou.salutaverint, et subinde 
decedentem provincia delinuerint, suppliciter, nec 
iion et minaciter elflagitautes ^ aut remaneret ^ aut 
secnm omne pariter abduceret. Unde nala suspi- 
"cio est, quasi d» sciscere a patre, Orientisque regnnra 
sibi vindicare tenlasset. Quam suspicionem auxit, 
p )Sl.]Ucim AleXandriam petens, in consccrando apud 
Memphim bove Api diadema gestavit: de raore qui- 
dem riluque priscae religionis j sed non deerant, qui 



Cnjus hrevi coTnpos'] non imperii , sed spei , evecto ad iitipe» 
lium patre. Vanas Ernest. movei dubitationes. 

reli fiis'] Joseph. 4> i''i 5- Oivrh^ ^xiMroi fVespasianus) e^; t>)V 
Pw/uijv w^fJiYjro Aij^avTo; toC yiifjiWMot; a.va.yt<7S(xi — tov 6£ viov TI" 
Tcv /usTat T^5 JKKpiTOV 5iivor/-t£un aT£ffrs<X£v s5«<p>)(Tovra t« li^iTc 
>.i//jc«. Tac. 2, i)2. ,,Titum instare Judaeae, Vespasianum obti- 
neie claustia Aegypti placuit. " 

duod. propuqnatores^ Joseph. 5i 6, 6. Y\.aiaaQ , rou? tcuv /Tirswy 
Si;v«TWT«Toi;5 avaXorpcuv , e/a^«A.>.gj toi; ■Koki/j.ioig, v.at hdihiy.» fxsit 
avrog ruiv -x^oiJieiyjMV a.vai^i~i. cf. F.utrop. '', «^- 

aatuLi jiliae suae\ De die , quo Hieiosolyma capta sunt, lo- 
cupletissimus Reimar. ad Xiphii, 66, 7. — Pro eam sc. urbem 
Hierosolymitanam (per synesin) cod. Salm. ec, ex correctiOiie 
sine dubio. 

Jinperatorern^ Joseph. 6, 6, i. 'Pw/aa7oi 5s , Ttuv /itkv ffraff*»" 
rrouv yt.a.ra-Ki^i-oy'or9)v 4/j rijv -jroXiv, Kazo/xtvou 5's «utcu t8 toC vaou» 
Kai Toiv TTifjiJ aTorvTwv , KO/.tiVaVTjf Taf av\\x(x'iaig itg to i£pev, k«i .&«• 
/jcevoi ryjq «yaroXiKSif iruXijj dvriv.fu?, «Sixrav Tg «•jraTj ouToSt , xac 
Tov TItov fjiirk fxiyiariMV E'J(p>)/xi{iv «x£0>)vav «•jTOKpaTop* , sensu 
nempe antiquo ob victoriam reportatam, ubi Imperator cogno- 
minis loco addebatiir, noti pr&eponebatur, ut in Principibus. v. 
ad Caes. 76. Nunquam vivo pane sensu augustiori hoc nomen 
Titum lulisse, contra Pagium (Crit. Baron. ad a. Chr. 71.) do- 
cet Pveimar ad 'Kiphil. 66, i. 

Api\ AhApids, Sed .^/;rn Noster etiam Aug. 93. 



3l4 C. -S U E T O N I I 

secus interpretareirtur. Quare festinans in Ttallam^ 
quum llliegium, deiu Puleolos, outrurianave appu- 
lisset, Roniam inde contiudil expfcdilissimus ; inopi- 
nantique palii, velut arguens ruuiuium de se temeri- 
latem, Veni^ inquit , pater , veni. [b] ^('eque ex 
eo destitit, parlicipem al^ue etiam tutorem impcrii 
a<^ere. Triumphavit cum patre , censuiamque gvssit 
uua. Eideui collega et iu tribunicia pottstate, et in 
septem consulatibus fuit. Receptaque ad se prope 
oninluni oniciorum cura, quuni patris noraine et epi- 
stolas ipse dictaret, et edicta conscriberet, oratio- 
nesque inSenatu i^ecitaret ttiam Quaesloris vice, prae- 
fecturam quoque praetoril suscepit, nunquam ad id 
tempus;, nisi ab EquiteRomano administratam j egit- 

Veni'^ Graev. suaclebat venio , quod non merebat notam male 
ab Ernestio et Oudendorpio , quum constet, Graecos etiam viv.iiv 
semper dicere pro ikBiiv » et diserte Tlwmas M. 'ATrmoi rijJ svs- 
ffTuJTt «vtJ ■Ka.^i^ixf^iJ.ivox, yj^Si-jTixi. Idem valet de Lat, veture , ct 
causa est in ipsa verbi significatione. Sine libris tamen nihii mu- 
tfluduro. 

Triumpkavit'] v. ad Vespasian. c. 8. — Oros. 7, 9. » Pulcrum 
et ignotum antea cunctis mortaLibus inter trecentos viginti trium- 
plios, qui a conditione Urbis usque ad id tempus acti erant, lioc 
spectaculum fuit, patrem et filium uno triumphali curru vectos, 
«loriosissimam ab his, qui patrera et filium offendcrant, victo- 
riam reportasse. '' 

. censuramque'] V, Vespas. 8- Plm. in praefat. Hist. Nat. ad 
Titum: „ Triumphalis et Censorius tu, sexiesque Consul, ac tri- 
buniciae poiestatis particeps. " v. ibi Harduin. 

in seplem conmlatihus-] A. 823. et 826 , mox quadriennio 
continuo ab a. 327. usque ad 83o. . septimum 832. 

in Seii. recitaref] Xip/iiL 66, lo. Sffa M>) *&UV<xto «uto? (Vc- 
spasianus) uxi tou yi^Qwg av«Xiyiff3(xt , yj k«( e<r« «irujv sicsffnkXa 
r^ ^ovkCj, hioc Twv uiiwv ccvTov dj; to ttoXv 8HiAtu8v ava7ivw(rx£(r5«r, 
ri/^wv x«v TOUTw «uT^jv. De hoc Quaestorum sub Imperatoribus 
otlScio dictuiri ad Aug. 65. 

}iisi ab Equ. Rom. admln.] Plin. 1. c. „et quod his nobilius 
fecisti, dum illud patri pariter, et equestri ordini praestas, Prae- 
fectus Praetoiio ejus." Admniislratam autem esse i. q. adniini- 
strari soUtam , neque accusandum crroris vel oblivionis Sucto- 
niura cum Lipsio ad Tac. A. 4> 4o. et Ilist. 4, 63. , quoniam Se- 



TITUS. 5l5 

que allqnanto incivlllus f-t violentlus. Siqaldem su- 
sj^iTlissirnuni ijiieii).|iie >ihi, surniiii.ssis, (jui per lliea- 
Ira e( caslra quajii coii.stD.su atl poeiiam deposcereiit, 
]iaufJ ( iiriclantcr oppres.^^it. lu liis A. Cafjcinain coii- 
sulaiem virum ^ Tocaluiu ad cceiiam , ac vixdum Iri- 
clinio egressum, contodi jussil : sane urgenle discri- 
Milue, (juum eliam cliirograjjjium ejus praeparatae 
apud milile.< concionis dtprehendisset. Quihus rchus 
sirul in posteium securitati satii. cavit, ita ad prae- 
sens {>iurimum contraxit invidiae: uL non temere 
quis tam adverso rumore , magisque invitis omaibus, 



janus, Praefcctus Plaetorio, practuram et consulatum adeptus, 
in Senatum venerir, Clemens Arrctinus Piaetorianis praeposilus 
fut-rir, (juamquam Senatvni ordlnis, jure incie contendunt Ernest, 
et Ou(iend., quod Sejanus serius demum Senator factus est, 
praefecturani Praetorii Eques adhuc acceperat, in Clemeute per 
turbas miliiares licentius actum est a Muciano. cf. Guiker. de ofi. 
dom. Aup;. 2, 4. 

iiiciviliui et viol.'] (^uod tamen necessarium fere fuit, turbi- 
da adluic post bellum civile republica, et assiduis in patrem 
conjurationibus. v. Vesp. 25, Id fatetur mox ipse SuetDuius ver- 
bis : ,, Quibu.i rebus — cavit. " 

sum77iissis, qui ^ — dipvscerent'^ . Victor Epit. lo. ,,immissis, 
qui per Theatra et castra iiividiosa jaciantes ad pocuam poscerent, 
ijuasc criminis convictos oppressit. " Nimirum pauci summissi a 
lito, qui illorum poenam poscerent, eorumque emtae voces pro 
con-' nsu toiius mulcitudinis habitac. Talcs artes iiostris tempori* 
bus quotidie adhibitas vidimus. 

yi, Cueanain} Vitellii ducem, qui ad rlavianum exercitum 
desciverat. v. Tac. 3, 13. et 31. De nomine ejus AlUeno, quod li. 
etiam 1. sunt, qui ei asscrant, v. interpr. ad Tac. H. i. 52. et 
Rcmar. ad Xiphil. 65, 10. De roorte «iusdem Xijf/til. 66, 16. 
'AXi>)'Jo? fxsv oivrov sv tw ^ocaiXttM , s^avaoraf *k rov evfffftrtov , au* 
£ui «Tia(piyi) , rov 'Tircv v.fcAiucavTO? , /a>) y.a) (f)5«ffv' ri T^f vunTOf 
VBoy^uwffat ' Tttiv 'yap erT^aTtWTttiv ffvxyovg TrQoiraQicy.iuaaro. Disce- 
dit l'-ictor 1. c. , qui : ,. Caecinam consularem adhibitum coenae, 
vix dum tricliuio egressum , ob suspicioneiii stupratae Berenices 
uxori.s suae , jugulari jussit. " 

concionis'] Ita pro vulg. conjurationis e codd. rescribenduia 
censucrunt Gujet. , Ga aub., Perizou., DuKerus, rescripserunt 
Ernest. et Oudtmdorp. v. etiam Ern, ad Tac. H. 2, 79* 



3i6 e. suETONii 

transierit ad principatura. [7] Praeter saevitiam su« 
spetla m «to etiarn luxuria erat, quod ad luediara no- 
cLem conii.s.salioues cura profVisi.ssinio quovjue laiuilia- 
rium extenderet. I\ec minus libido, }>ropLer exole- 
torum eL spadoiuim greges, propterijue insignem regi- 
uae Bf rcnices umorem , cui eLiani uijpLias poliicitus 
ferebatur. Suspecta et rapacitas^ quod constabaJ, iii 
cognfLioiiibus palris uundinari pratrniarique solitura. 
Deniqut propalam aiium iSerontm et opiuabantur, et 
praedicabant. At illi ea iama pro bono cessit, con- 



spad num greges] Xiphil, 67, 2. vl») i Tjtoj t^yvQiJS ffgJ 
T0U5 sKTO/xiaf iffirovhayiitt V. ad Jjomitian. 7- 

Bereniees} v. Tac. H. ii, 2. ,, Fiiere , qui accensum desiderio 
Berenices regiuae vertisse iter crederent. JNeque abhorrebat a 
Beremce juvenilis aiiimus; sed gerendis rebus nullum ex eo im» 
pedimentum. laetam voluptatibus adoiesceutiam egit, suo quam 
patris imperio moderatior. " Xiphil. 66, 15. Bspsv/Hj) leyyqwq ra 
vvSti, y.<u 6'« toOto k«< ig rvjv i'ui/u)]v fxtrk toC ihik(()o\J rov A-yftV- 
■jra YiKBs' V.01I i*sv arQ»rvjyty.mv rtfjiujv ij^iujSyf, *) bs sv tw IlaXaiTiu» 
tuy.Y)ffs , Moii Tcy T/tw ffvvtyiyvtro. irQogshoHixro ha yoiiJ.y)Si^aserBoit 
ecvrw , xa/ ■jravToe yjhi/i cu; K«r yiivif avrov ovtroc iiroiti ' vi<;r iv.iivov, 
SuffygpaivovTaf TOL/5 i^w/aaiou? tx/ ro\iroig yjeSif/jisvov , aTors/^\|/«ffS«i 
«ijT>)v. v. de laiiiosa iiac ieniiua Josej.h. Ant. i8> 5> 4« ^* *9» 5> *• 
*t 20, 7, 3- Pii»ra dedit Reiuiar. ad Xphil. 1. c. 

in coguitionihus patris] V uig. in cuncioniius patriis. Ita vi" 
cissim Tac. H. fi, 7y. vuig. non parata cognitione pro concione. 
Cod. Ursin. /« negotiationibus patris, quae coiTectio esse videtur, 
inepte inducta ex Vespas. 16., ubi de negotiationibus Yesfa.%iRr\i 
sevmo , quibus convenire videbatur verbum nundinari, li. I, de 
vendita justitia usurpatum. Non tacenda autem conjectura, quam 
siuf^ulari de li. i. libello protuiit Bcnj. Gottl. Laurent. yiyrff«. Sua- 
det ille cociunibus. Coci' nes siint Gr. ndirjjXoj , fjisrei^okot , ayo- 
g»loi , ct cociatura 1. q. /vcgTa3A))T<K>j , ut adeo cociones patrii , in- 
ter quos Titus negctia sua exercuerit, ii fuerint, quos Ve$p* sub- 
ornaveiat ad res venales undiqiie comparandas, unde majore» 
postea quaestus facerent. Verum niniis quaesita videtur ista 
correctio. Piaanuari est praemia pacisci, sulf] agationis nempe 
apud patrem. Praemia omnino de quovis lucro vel praeda sae- 
pius dicuntur , unde praeiniatorcs nocturni sunt praedones apud 
iNoniura. v. Ernest. ad Tac. H. 1, 51. Ceterum Caenidi , pel- 
lici Vespasiani, idera tribui !>.d Xiphil, 66, 14.» quod li. 1. Tito, 
notavimus ad Vesp. 16. 



T I T U S. dlf 

vevsaque est in maximas laudes, neque vitio iillo i«^ 
perto , et contra virtutibus summis. Convivia insli- 
tuit jucunda magis, quam profusa. Amicos eJegit, 
quibus etiam post eum Principes, ut et sibi et Rei- 
publicae necessariis , acquieveruut, praecipueque 
sunt usi. Berenicen statim ab Urbe dimisit, invitus 
invilam. Quosdam e gratissimis delicatorum , quam- 
quam tam artifices saltationis, ut mox scenam tenue- 
rint, non modo fovere prolixius, sed spectare omni- 
no in publico coetu supersedit. Nulli civium quid- 
quam ademit: abstinuit alieno, ut si quis unquam: 
ac ne concessas quidem ac solitas collationes recepit. 
Et tamen nemine 'ante se munificentia minor. Am- 
phitheatro dedicato, Ihermisque juxta celeriter ex- 
structis , munus edidit apparatissimum largissimum- 



praec. sunt usi] Vulg- praecipueque sumtam v. sponsam sil» 
Berenicen sequ. , quae manifeste sunt corrupta, Verior lectio opti» 
mis codd. confumatur. Ingenue tanien fateor, totum additamen- 
tum ortum milii videri ex interpretatione verbi acquieuerunt. 

Berenicen — invitam^ V. Xiphil. 1. supra cit. Victor Epit. lo. 
„Denique, ut subiit pondus regium , Berenicen, nuptias su^ 
sperantem , regredi domura , et enervatorum greges abire prae- 
cepit. " Enervati Victoris Nostro supra erant exoleti, mox deliT 
cati y T«Sivioi. 

omnino in publico coetu"] Al. in publico omni coetu. Fuer/e 
«tiam, qui abjicere mallent coetu, quod rectius defenditur ab 
Oudend. et Wolfio. — Prolixius non est amplius de tempore, 
sed liberalius. — Supersedit i. q. omisil, noluit , ut Au.g. 95. 

Amphitheatro dedicato] quod inceperat pater Vespasiamis, T. 
ad Vesp. 9. et Xiphil. 66, 25. ibi cit., ubi etiaiu de tempore di- , 
ctum. Parum accurate Eutrvp. 7, 14. „ Hic (Titus) Romae Am- 
pliitheatrum aedijicavit. " 

celeriter exstr.'] Al. celebritcr. Illud coniirmatur loco Mar^ 
iial. de spectac. 2. „ Hic, ubi miramur velocia munera , ther- 
mas" sequ. 

munus edidit] X/phil. 1. c. vokkci noti SoiviJieiaT» s-Toivfas. ys^x- 
voi T£ 7«p «XAijAoi? s/wa^gffavTo (Casaubonum, qui Gallum b. 1. 
fxseruit , yi^avoti h. e. gru bus TiQfAavoui Buhstituens, satis refu- 
tavit ReimaiusJ, y.ai iXs^fxxvTi^ Ttcca^tft «A.A.* ts ig ivvayii^y^iXiet 
««4 PoT« KAi Si)e»« 8vtc*i>ay>j (^qu/nqua rniiUu Nostt-r eiLulr j). l.c, 
iedjararum, Aiphii. /3ot« yitni S^j^i») ««i auri kai yyvauKSSt •» 



3l8 C. SUETONII 

que. Dedit et navale proelium i:i veteri naumachia: 
ibidem et gladialores : atjue uiio die quin ^ue raillia 
omne gcnus terarum. [8j Natura aulem beuevolen- 
tissiraus, quum ex iastituto 'liherii omnes dehinc 
Caesares beuelicia y a superioiibus conctSha Principi- 
bus , aliter rata noii iialjerentj quam si eadem iisdem 
et ipsi dedissent, primu» praeterita omnia uno con- 
firmavit edicto j nec a se peti passus est. In ceteris 
Vero desideriis hominum obstinatissirae tenuit^ ne 
quum sine spe dimittt-ret. Quin et admonentibus do- 
mesticis j quasi pLura poUicerelur , quani praestare 
•posset: Non oportere ^ ait, quemquam a sermone 
Principis tristeni cliscedere. Atque etiam recordatus 
quondam super coenam, quod niiiii cuiquam toto die 
praeslitissel , memorabilem iliam, meritoque lauda- 
tam voceinedidit: Amici y diem perdidi. Popuium 
in primis universum tanta per omnes occasioncs co- 
initate Iractavit, ut , proposito gladiatorio, munere, 



•ujVTO* 8x«vpavsi?, ffu^vtiXTSffyaffavTOi «vSfEf ts ■jtoXXoi /x6V s/xovo//«- 
YV)(Tav, "KokKoi os K«i (ijfooi 8V T8 wj^o/jta^iaij xai kV voi\,iJ.ayj<xiq 
«"ywv/ffavTO. TO "yap Okarqov avro intivo i,iaro(; ttoii^iiMrjc; irXjjpujffa;^, 
Sii^y^y^ H-^"^ •**' «iTTOUi; *tai TaupotJj ita/ aAA« T(vi yitqov^i/v^ , hiti- 
5«7/^£va irav^', cer« stj t>)5 7>jff, ■KQo.miv v.<xt sv tw uypiy ' Sfij^ayg 
Ss •Aou ftvSftuirovf STi irXo/wv. n«) o;;to« /x£v gvtst, cLf o« /xsv hijKu- 
0aiOi , 0« bs KopivSiOJ cvreq , ivaviji.(xy^»)ffav. uXkoi b's e?w *v tu» akatt 
Tw ToC* r'aiou ToD TS AouMiou , ■TCTi AvyoyOTOf sir avro rovr 
cufui;aTO. (,i/i uemri naun acliia, de qua v. aO AUJ4.45. t-r ^eron. 27,) 
M«i "yap iVTatSa Tvji /^tsv irpcirjj v^\xiqoi fAovo/xcf)(^ix viai S>j^iimv ffCPayyj 
— T>7 is ifcUTSpoe ixxoOpa/xi«, vtai Tij *^iTvj v axj jjiay^ioi rqiqy_ikiwv «v» 
Bpwv , *ta« fjiira. roZro M*i iri^o//a5^i'« s-y*^*''''' J-e^i*. lii>xic iocum 
noii compaiaverit necesse est linrinaiinus, quum pro ibidcin n. i. 
itidem v. itetn suadeat. 

ornnia uno ci.: f. cdicto] X phil. 66, ig. ypdcfjLij.aT» i^sSi^viS , /3j- 
pixiwv iravra roc uxo touv x^oTspojv auTO»<paTOpujv bc,X'ivTa T<ff«v , u;(Ta 
MM H«i/' bHoCTOUj (Tkpiuv «iToCvTaj aL/Tcv irQayfAara synv. ct. i- ictor 
Euxi. 10. — In &ujjeiioribus luuki niaic oiniitunL voc. rata. 

Iujvuuuui\ 'A.aniinuin, al. oniniuni , vel etiam omniuia liami- 
num, quou Casaub. edidit. 

diciiL i)crd'dL\ V. Eutrop. 7, 14. Victor Epit. io. cf. «juae de 
iioc dicto Cit3auij. ad xi. i. 



T I T U S. 3lQ 

nonadsuuin^ sed ad spectantium avhitrium editU' 
rum se^ professus sit. Et plane ita fecit. Nam ne- 
que negavit quicquam petenlibus; et ut, qiiae vel- 
lent, peterent^ ultro adhortatus est. Quln et stu- 
diura armaturae Threcum prae se ferens , saepe cum 
populo et voce et gestu, ut fautor, cavillatus est; 
verum majestate salva, nec minus aequitate. Ne quid 
popularitatis praetermitteret, nonnunquam in ther- 
rais suis, admissa plebe, lavit. Quaedam sub eo for- 
tuita ac tristia acciderunt: ut conflagratio Vesevi 
montis in Campaniaj et incendium Romae, per tri- 



neque negauit qu. pet.l Idem de Trajani spectaculo Plin. Pa- 
negyr. 33. „ Impetratum est, quod postulabatur ; oblatum , quod 
non postulabatur. Institit uhro, et, ut concnpisceremus, ad- 
monuit, ac sic quoque plura inopinata, plura subita. Jam"quam 
libera spectantium studia, quam securus favor ! Nemini impietas; 
ut solebat, objecta, quod odisset gladiatorem ; nemo e specta- 
tore spectaculum factus , miseras voluptates unco et ignibus ex- 
piavit. " 

cavillatus w/] h. e. cum populo, diversae factioni favente, 
jocose altercatus est ut fautor Threcura. Ita C/c ad Att. 2 i. 
,, Itaque jam Jamiliariter cum ipso etiam cavillor ac jocor. " In 
miras conjecturas iuciderunt, qui, quod non minus mirandum 
sensum loci non ceperunt, in liis Ernestius. 

majestate] h. e. dignitate Principis , aequitate erga gladiato- 
res eosque, qui ilUs studebant. 

adm. plebe, lavit] Jdem de Alexandro Severo Lamprid. c. A2. 
Vesevi montis\ v. Xiphil. 66, 22. sequ. , qui BsVpiov 0^0; di- 
cit. Plin. Epist. 6, r6. , qua de avunculi exitu exponit. Oros. 7 
9. Victor Epit. 10. Eversae sunt per illam conflagrationem urbes 
Herculaneum et Pompeji (v. Xiphil. c. 23.). Accidit autem a. U". 
832. De die v. Reimar. ad 1. c. §. 155. et 152. 

inctndium Romae] A. U. 853. Xtphil c 24. xv^ 5k 2Jj Itsqov 
ixlyttov ToT s=^f fiT« -icoXXcc iravu ryji; 'PwjUij;, tov Titcu Tfof to x«- 
£>)//a TO s> T>}ha//iravi'« 7avejW£vovin5>)/a-;)(r«VTOf, 8T£v£i>aTe. na} -yip 
TO 'EtQ(X7rt~icv , Kcxi ri 'latlcv, ra t£ ££tt« , y.»i ro VloauhS^vifiv , ri 
TS pa>.*v£icv To ToC 'A^p/irxou, xa/ ToIIav^siov, to rs Angi^iTai' 
p.-cv , naJ t6 tcC BaABou Sear^ov , xa< ryfj tsu Ilo/axijiou <T>i>)v>)V, 
xa/ Ta 'OnTaou/a ein>)//aTa nui fjnrk raiv jii^kiviv , rov rs vswv toS 
Atoj TO\J hairiTMkivov /.«sr* t«v cyvvawv (xiiToi:' H«re'>t«vff*v. cf. P'i~ 
€tBr 1. e. 



320 C. SUETONli 

duum, totideraque iioctes; item peslilentla, quanta 
iion temere alias. In his tot adveisis ac talibus, nou 
modo Principis soUiciludinem , st^d et parenlis afFe- 
ctum unicum praestitit: imnc consolando per edicta, 
xiunc opitulando , quatenus suppt teret facuitas. Cu- 
ratores restituendaeCampaniae e consularium numero 
sorte duxit. Bona oppressorum in Vcsevo , quorum 
Jieredes non ej:stabant , restitutioui afiliclaruin civi- 
tatura a|Ltribuit. Urbis incLudio nihil, ni,«i sibi , pu- 
blice perisse testatus, cuncta praetoriorura suorum 
ornamenta operibus ac templis destinavit; praepor 
suitqu6 oomphires ex equestri ordine, quo quaeque 
maturius peragerentur. Medendae valetudini, lenien- 
disque raorbis, nullam divinam humanaraque opem 
non adhibuit , inquisito omni sacrificiorum remedio- 
rumque genere. Inter adyersa temporum et delato- 



pe.itilentia] Cineri e Vesuvio ejecto eam tribuit Xiphil. c. 25. 
^ fxiv ovv ri((iQ<x avT)^ ovhsv /jtt-yoc tots k«kov «utcvi; iiQyacaro ' vars» 
fjov y»Q viaov cipiffi Xoi//obS>) hstvi^v svs^xke. Accidifse eam sub 
Vespasiauo patjc, et per multos dies decem millia hominum sin- 
gulis diebiis periisse, auctor Eusebius in Clironicis. 

ajpctum unicum] Lipsium , <jni corrigebat unici, refutarunt 
Ernest. ei Oudend. similibus: ingeniuui unicum, scelus unicuin, 
unica cura , gratia , luxuria , liberalitas , Jides. 

Curatores — duxit] Xiphil. c. 24« o S' ovv Tirog to7( fxsv 
Ka/xxavoi? iuo «vSpaj iK ruiv u-jraTSUKOTuiv OiM/ffTojf t'irsfji.-^s, nai XQi]- 
fjiarx ikka rs , Kai ra TiJuv avgu nXjjpovo/uwv rt2wi)n6ru»v idwpjjo-aro * 
auTOf h's ovh'sv ovrs irap ihnurov , evre irtiQac iroktunf , ovrs Tapi |3«» 
ffiXlw;, Katroi vokkwv iroXAa hthovrwv «urc^ Kfxi wiay^vovfjisviMV, eka- 
Psv * «vjffT>)(T£ fxsvrot na/ sm rwv uirapj^ovTWV TavTa. itcstituere n. 1. 
eSt Gr. 0<KI^!r(V v. avoi\ii^iiv. 

nihil, nisi sib/ , j)ub/.ice p.^risse"] Foede coiTuptus est locus in 
^bris. Causa fuit in voc. publice, quod male intellectum retule- 
runt ad testatus. Puhlice perisse dicuiitur aedihcia et ornamenta 
pubiica, de quibus v. iocum Xiphilini snpra cii., et opponuntur, 
quae privatim h. e. hominibus privatis de bunis suis incendio 
perierant. Illa sibi ptrisse Tiius dicebat, quum Jamnum in se 
reciperet, uon vecUgaiibus uovis et extraortiiUitriia resArcieuduia 
curarct. 



T I T U 8. 321 

res mandatoresqiie erant, ex licentia veteri. Hos c.ssU 
due ia Foro flagellis ac tustibus caesos, uc noviis.sijne 
traductos per AiU|jnitfH'atri yren.im, p.irtlm .«•ul.jici, 
ac venire imperavit, parliui in dspfnimas insularum 
aveiii. Utque etiam simiiia qa.iiilo^ue ausuros per- 
petuo coerceret, vetuil itit< r ctera, de f;adem re 
pluribus legibus «^gi , qua(rive de ciijusquara dv£un- 
ctorum statu, ultru cerlos annos. [v^J Ponlificaiiim 
maximum ideo se proressus ac( ijM i e , ut puras >er- 
varet manus , fidem pratstitit: nec aucJor postliac 
cujusquam necis, nec concius, quamvis interdum 
ulciscendi causa »Jon dees.st t ; sed perilurum se po" 
tius , quam perditurum^ adjuians. Duos patricii 
generis convictos in affectatione imperii, niliil am- 



mandaforesque] qui accusatores suboTnabant et injtruebanf, 
et in exiliuxn honiines hac laii 'ue calumnia oppressos pellebaut, 
ut recte Turneb. Advers. 22, 15. cf. LalUstrut. JJigesi. 49, 14, 2, 
Vutg. a.mandatores, 

subjrc/.] sc. hastae v. praeconi. Vulg. addunt in servos, quod 
Ernest. niutare vohiit in : /n servis , Oudend. ut glosscni.. oelevt, 
quod omittitur etiam in Memm. De verbo subjicer^ v. ijui\er. 
ad Flor. 2, 6, 48- 

in asp. in---utarum aveh''\ v. ad Cpes. 66 — X'phil. 66, ig. 
simpliciter: T0U4 ^ijvuTas s$»jX«o-iv *" ''»)5 ■TsAewj. ci. lUarnal. de 
spectac. 4' 

plurihus legibus'] h. e. ita , ut accusator, com una forniula 
gXcidisset, ad aliam transiret, quae maxima caluniuiaram oninis- 
que in reuni miquitatis materia. 

statu] h. e. iugenuusne ille, an libertiuus, au servus fucrir, 
quod maximi momenti in quaestionibu? ae h.terediiate. lUusirat 
h. 1. Nervae euictum , quod Titi esse videtur, a Nerva repet •m, 
apud Lallistrat. JJigest. 40, 15, 4. ,, Primui onnuum J». JSetva 
edicto vetuit, post qu/nquenniu,a {ultra tertos un/ios n. L.j moriis 
cujusque de statu quaeri." 

Pont/jicalum maxJ\ mortuo patre, qno vivo Pontifex tantum 
fuerat Titus , non Pontiiex Maxinius, v. Oudend. Idem docuit, 
in sequ. servandum esse cujus/juam , ciii p^^aeterunt iJiirm. et £r- 
nesi. ahorum cu/quam, quum dativus aiienum sensum inferat. 

Duos jyatricii gener/.-,] Haec ■ /'ti.r L,ut. 10. ita ; ,,Cleinen' 
tiam vero usque eo perduxit, ut amplissimi ordinis duo quum 
adversus eum conjurassent, nec[ue abnuere cogitaium scefiu qui- 



Tom. II. 



ai 



322 C. SUETONII 

plius, quam ut desisterent, monuit, docens, prin- 
cipatum faio dari ; si quid praeterea desiderarent, 
pi^ouiittens se Iributurum: et confestira quidem ad al- 
terius malrem , quae procul aberat, cursores suos mi- 
sit , qui anxiae salvum fllium nunciarent. Ceterum 
ipsos nou solum iamiliari coenae adhibuit^ sed et in- 
sequenti die gladiatorum §pectaculo circa se ex in- 
duslria collocatis, oblala sibi ferramenta pugnantium 
inspicienda porrexit. Dicitur etiara , cognita utrius- 
que genitura, imminere amhohus periculum , affir- 
masse: verum quandoque , et ah alio : sicut eve- 
nit. Fratrem_, insidiari sibi non desineutem , sed pae- 
ne ex prolesso sollicitantem exereitus , meditantem 
fugam, nec occidere, neque seponere, ac ne in mi- 
nore quidem honore habere sustinuit: sed, ut a pri- 
mo imperii die, consortem successoremque testari 
perseveravif, nonnunquam secreto precibus et lacri- 



rent, nionueiit primo ; post deductos in spectaculum secum, 
utriroque assidere jusserit; petitoque ex industria niirmiilonum, 
quorum pugnae visebantur, gladio, quasi ad expiorandam aciem, 
uui atque alteri commiserit; qnibus perculsis et constaniiam mi- 
lajuibus diceret: Videtisne, potestatts fato dari, frustraque ten« 
tari tacinus potiundi spe, vel amittendi metu?" 

ferrametUa^ Dicuntur furramcnta dc gladiis ac sicis a Cicer. 
Catil. 3, 5., et diserte Fictvr \, c. de mirmillonum giadio expo- 
nit. Recepi igitur li. 1. cum Oudend. et Ernest. , quos vide, 
optimis libris annuentibus. Vulg. ornamenta, quae simpliciter 
de armis afjLvvT^^loi^ intelligi posse, viri docti exemplis ideo ci« 
tatis non probarunt. De verbo enim ornare, Koff/jts7v , armisque 
ffi«£x«CT>)5it/<5 eo nomine insignitis nemo dubiraveiit. Ceterum 
VQCi\.\i\.\\\xm fcrr<imcnta hoc sensu non ita promtum librariis fuisse 
videlur , ut pro glossa inseruerint. 

verum quanduque , et ub abo] Vulj^. vcnlurum quandoque, 
Cod. tJrsin. venlurum quoque , ied ab alio. Ernest. suasit : vcn- 
turumque quaiidvque. Oniuino si siaret venturum , iegeiicliim es- 
set sed V. at ab alio. Sed jure praetulerunt Oudend. et Woliiu» 
verutu', quod Casaub. rcstituerat. De voc. quundoque h. e. ali~ 
quando \.ind. Causa quidem corrupteiae in co maie intellecto 
fnisiie videtur et in sequeuLe-^t-eM//. 

jFratrem] cf. Fittor Epit. 10. 



I 



T I T U S. 323 

mis orans, ut tandem mutuo erga se animo velht esse. 
\v(}^ ii]ter haec moiltr piaevtutus est , inajore houii- 
num dumiio , quam su»^. Speclacuiis absuJutis, ia 
quorum fine populo corara ubt-rtim fleverat, 8ahiijos 
petit aliquanto tristior, quoU i>acriticariti l)u>tid autu- 
gerat, quodque tempestati- sereiia tonuerat. Deiude 
ad primam slatim man^-ionem iebiim nactus , quuin 
inde lectica transierretur, suspexisse dicilur (Jimclis 
plagulis coelum, muJtumque conqu<stus, eiij>i sibi 
vitam immerenti. ISeque enini e.\ iare uLLuni suum 
factum poenitendum y excepto duntaxat uno. Id 



morte praeventus est^ XipJiil. fi6, 26. ^ianXiaixq Vs nxZra^ 
yai ryj yi rikivraioi »1^*?« xaraSavipuc-af , w;t£ ira>r« tcv byjfjiov 
Ihtlv , ouhiv iri /xiy» aTpa^iv . a/.Xk rw ivtyiyvo/jLSvu^ srti , exi ra 
ToC $Xa<PioO Kai STi ToC IIwAiwvo; ruiiv lyraTuiv (a. U. 834 } , Ka5-f3- 
()tu5'«5 oca sI(/>)Ta<, /xSTi^AAa^iv sv tcj? tSaciv , iv olq Ka< o ira.zyLg 
oi-jToC • tic /jtav V) \P>)/Ji>) A.£7S< , ■Tfoj toC a&iA*poC , aAAwf 5' ct< krJ 

irpCTifOV £ira0*PouAst;TO UT ai/TOU ' Wf §£ T<V£f Yf<«\pC!.ff<, VCff^lffaf. 

Aiter Victor Caes. lo. ri i . vcricno , a DoiiiiiiaDO acccpto , aiier 
Epit. lo. febri inteiiisse Titum dicit. cf. Doniit. 2. Piures mor- 
tis causas, a diversis auctoribus naemoratas, recenset Reimar. ad 
Xiphil. 1. c. 

mansioneni^ /xovvjv » locum , ubi pernoctaturus erat. Maiiere 
enim est pein>,ctai e A voc. man&io descendit Gall. maimjn. y. 
etiam Cellar. Geogr. A. p. 6o. sequ. 

febriin nactus] Cornd. Attic. 2i. nactus est morbum. v. Gro» 
nov. ad Gell. i, 24., ubi nosiriim quoque locum citaTit. 

pia^ulis] h. e. velis lecticae. Al. pellbus , Memm. pallulis. 
Oudeiid. conjicit palLoUs, ut palUolatus Titus dicjiiur, ut Ciau- 
diub c. 2. 

excepto dwtaxat unt'\ Xipliil. 1. c. S* oJv TiVcf arc->f Jywy 
ii-Ki fiiv 0T< • Ev /xcvov i-irkifUfxsXijaa' rl h's 5ii tolto tr^ , oo bts- 
ea^j^Cfv , «XX' cvh' ak/.oi oiihsig aHpiPwf av gyvw. o< /jlsv yao to , o< 
cs To KaTiinaffav. KgaTsi h o^v , cuf fxgv rivsg Xiycvffiv , Srt t>)v ^o- 
fj.iriav ri\v tou <»6sA.(toC -yivalKa Sffj^tv o< &' €rspc<, o<f iyuj irtiSc/jnxi, 
CT< Tov Ao/j«T<avov ffavPif sxiPoi/ASjffavT* o< Aa0u,v ova. airtHTnt,sv 
a>.A' aurig Ta vt' axaivoi/ •taSnv roZro fj,akXov ti/.sro, nai r>)v ruiv 
Pw/xaiwv af;^>)v <(v^^< ts<outw i;;s5wKsv. i.:;o 'ijiadem Aiuliilini 
vei potius iJioiu^ iciiieuriae acccOo, tjuum Domitiannm suo non 
miuui , quam Reipubiicae exitio Titus servasset, yctc/ci vtre //oe~ 
nitendo. Reinesius ad marginem de Hierosolymoruin- excisions co- 



324. C SUETONII 

qualc fuerit, neque ipse tunc prodidit, neque cu!« 
quam facile succurrat. Quidam opinantur, consue- 
tudinera recordatum, quara cura fratris uxore habue- 
rit- Sed nullam habuisse, persancte Domitia jurabat: 
haud negatura, si qua omnino fuisset; immo etiam 
eloriatura, quod illi promtissimum erat in oranibus 
probris. [11] Excessit in eadem, qua pater, villa, 
Idibus Septembris, post biennium ac menses duos, 
diesque viginti , quam successerat patri , altero et 
quadragesimo aetatis anno. Quod ut palam factura 
est, non secus atque in domestico luctu moerentibus 
publice cunctis , Senatus, prius quam edicto convo- 
caretur , ad Curiam concurrit, obseratisque adhuo 
foribus ; deinde apertis, tantas mortuo gratias egit, 



gitavit. Sed nunquam poenituisset ducetn et Principcm Roma- 
nura, compescuisse gentem insanam et rebellem. 

post biennium — pafri'] Xiphil. v\q^h hs Suo rr>j , yiai yu^v«f 
2uo I »)/!/£p«5 Ts iWostv. 66, i8« et26., eaque vera cst ratio, quum 
Vespasianus d. 23. Jun. 832., Titus d. 13. Scptembr. 834- obie- 
lit. Ita etiam Victor Epit. lo, 1. Aher autem Victor Caes. 10. 
menses fpre novem , et Eutrop. 7, i^- merises octu biennio imperii 
ejus addunt. v. Reimar. ad Xiphil 66, iQ. 

altero et quadrag\} Ita etiam Eutrop. 1. c. Sed Victor Caes. 
to. anno aepi quadragesirno , alter Epit. 10. vixit annos quadra~ 
ginta unum. Xiphil. 66, iS- imperii tempus modo memoratum 
accessisse dicit Ivvl» M«i TpiixovT* tTsffi, ««} }J-^b\ ■jtIvts, v.txi vjf^i' 
Qati irivTS nftJ 8/vto(Ti , quam aetatem haberet, quum capesseret rem 
publtcam; ilaque, altero et quadragesimo vitae anno ewm obiisse, 
et ipse significat. Non convenit autem hic numerus die natali, 
a Nostro c. 1. tradito , quem fuisse vidimus So.Decembr. a. 794. 
Si enim ille verus , de quo non dubitandum, etiam quadragcsi- 
mum annum uon implevit, atque ita Victor , qui de Caesaribua 
scripsit. Novum igitur incuriae Suetonii in computnndis vitaa 
annis exemplum cum P».eiroaro agnosco, Jdque ipsum , quod pro- 
prium hoc yidetur scriptori hac in re vitium , prohibet me a 
conciliaudi periculis, qualibus favit ad h. 1. Oudendorpius. 

Senatus , prius qu. — conv^ ut post mortcm Germanici. V. 
Tac. A. :, '^2. 

ob.teratisque adhuc foribus\ Hacc, mutata interpunctione, 
supcrioribns addidi, quo pertinent, quum in omnibus edd. in« 
terpunctum invenissem post eoncurrif, Obserata^ erant jore^ 



T I T U «. ^ 325 

laudesque congessitj quantas ne vivo quidem unquam 
atque praeseuti. 



quoniain noct» et ante edictuxn jnagistratuum ad Curiara concur- 
rerant. Eutrop. 1. c. „ Senatus, obiiu ipsius circa vesperam nun« 
ciato , nocte irrupit in Quriam, et tantas ei mortuo laudes gratia»» 
que congessit, quant?s ncc vivo unquam egerat, nec praesenti. 
Inter Divos relatus est. " 

gratias egit, laudesque congexsit] Ita Memm. aliigue libri, 
quos laudat Oudend. ; favet Eutropius. Al. gratias egit laudes- 
que , quantas congessit ne vivo quidem sequ. Junguntur quidem 
per zeus:ma, quod dicitur, laudes et gratias agere , (sinipliciter 
enim laudes agere nemo dixerit , neque Gronov. ostendit exem- 
plis ad Liv. 26, 48- collectis, ut Ernestio videtur), sediuajor luG 
librorum auctoritas et concinmta» orationis. 



6-26 



T. FLAV. DOMITIANUS 

A U G U S T U S. 



[i] JLIoMlTiAisrus natus est nono Kalendas Norem- 
Ijiis , palre Consule dcsignalo, inilurofjue mtnse in- 
sequcnli lionortnij regione urbis sexta , ad Malum 
Piiiiicuin, doinu^ quara postea in tempiuni gentis 
Ilaviae convtrtit, Pubtrlalis ac priniae adoltscentiae 
tejupus, tauUi inopia tantaque iniamia gessisse lertuj", 
ut uullum argenteum vas in usu haheret: saliscpie 
coustat, Clodium Pollionem praetorium virum, in 
qucm est jjocma Neronis, quod inscribitur Luscioy 
chirograpbum ejuii conservas^e, et nonnunquam pro- 



patre Cunsule designato] A. U. So4- . quo Vespasianus coii- 
sulatuni gessit per duos novissimos menses. v. Vespas. 4« 

ad Maluni Pumcum] quod vico nomen vel a rnalo Punico ibi 
efficto, quod nostris in uibibus frequentissimum , vel ab aibore 
tali ibi ijlantata, quod Latinitas non terre videtur. \, rancu\lL 
descript. U. R. (Thes. Graev. T. III. p. 345.) . Honal. de U. R. 
3, i5. et Nardn. Rom. vet. 4, 7. 

teinpus — ^essisse fertur^ Jure defendit Wolf. gessisse , ut 
Vesp. 24. annum gerens , contra Casaub. et Ernestium, corri- 
genres egisse. Ita aetateiii gerere cum aliquo Sulpic. ad Cicer. (ad 
Uiv. 4, 5.). Mox cum Lipsio, Burm., Oudend. malim constef, 
qtioiiiajn hoc comroa aiuicctitur praernissae de inopia et infainia 
senteiuiae lU infauuae exeinplum, ut praecedens /«oj9/ae. Sed ita 
eliiim male se excipiuntyc'/-/«/ — ut salis constet, quod re<iessit 
Woitius. Ulutlegeris, oratio daudicat. Mullei-. conj. constaret. 

Luscio] ,An Lusco, vel , qi.od Beroaldo etiam in nientem 
vciiit, lusiu h, e. ludicrum , vxihi. 



C. S U F. T O N I I JJ f ) "^I r T r A N U S. 2-] 

tullsse, noctem sibi pollleentis : nec defuerunt, qui 
affirmarenl, corruptuni Domitianum ct a Nerva, suc- 
cessore mox sao. Bello V itelliano confugit in Capi- 
tolium cum patruo Sabino, ac parte praeseuiiura 
copiarum: sed irrumpentibus adversariis , et ardente 
templo , apud aedituum clam pernoctavit: ac mane 
Isiaci celalus liabitu, inlerque sacrificulos variae su- 
perslitionis, quum se trans Tiberim ad condiscipuli 
sui malrem comite uno contulisset, ita latuit, ut 
scrulaniibus, qui vestigia subsecuti erant, deprehendi 
non poluerit. Post vicloriam demum progressus , et 
Caesar consalutatus, honorcm praeturae urbanae cum 



conf. in Capitolium] Secunc^um Tac. H. 3, 69. Sabiiius libe- 
ros suos et Domitianum, fratris fdium, concubia nocte in Ca- 
pitolium accivit. 

apud aedituum clam pern.] Tac. 3, 74. ,,Domitianus, prima 
irruptione apud aediiuum occuUatus, sollertia liberti, Imeo ami- 
cfu tuibae sacricolnruni immixtus ignoratusque, apud Cornelium 
Primum , paiernum clientem, juxta Velabrum delituit. Ac po- 
tiente rerum patre, disjecto ediiui coniuberiiio, modicuni sacel- 
lum Jovi Conservatori, aramque posuit, casusque suos in m?.r- 
more expressit (ita legendum, quum cod. Bud. exprexit , et con- 
structio Graeca: ara casus expreisa h. 1. non valeat ob ijue post 
< asus.y De Isiaci fiabitu h. e. linteo v. Torrent. et Ernest., qui 
laudavit Appian. Civ. 4> 74« cf. Othon. 12, „sacra etiam Izidi3 
saepe in lintea religiosaque veste propalam celebrasse traditur. " 
Ceterum v. numum, iu memoriam liujus rei factum , quem ex- 
liibet Vatinus tab. 32, 1. et illustravit dissertatione Ohrtcht. Ar- 
gentor. 1675. 

vanae superst,'] Al. variae , quod probavit etiam Turneb. 
Advers. 22, 16., quum manifestura scripturae sit vitium. Docta, 
sed aliena ab liistorico , est conjectura Gronovii : Phanae. 

Qaesar consalulatusl Tac. S, 86. ,, Domitianura , postquam 
niliil hostile metuebatur, ad duces partium progressum, et Cae- 
sarem consalutatum , miles frequens, utque erat in armis, in 
paternos Penates deduxit. " 

praeturae urb.'] Tac. ^. c. 3. „ Ipsi (^^^espasiauo) consulatus 
cum Tito filio , praetura Domitiano et consulare imperium de- 
cernuntur" et c. 59. „Mox, ejurante Frontino , Caesar Domitia- 
nus praeturam cepit. Ejus nomen epistolis edictisque praepone- 
batur, vis penes Mucianum erat; nisi ^uod plera^ue Domitiamis, 



oaS c. s u Jb; T o M 1 I 

C' nsulari potestate suscepit tilulo tenus: nam juris- 
dictionem ad coilegara proxitiiuui traiistulit. Ctlerura 
ouiuem viiu (jomiriutioiii.s laiu liceuter exercuit, ut 
jaintum, qualis lulurus essel , osLeaderet. Ne exse- 
cjuar singuia, gontrectalis muUorum uxoribus , Do- 
iriitiam Longinam, Aelio Laraiae nuptam, etiam in 
inatrinjonium ahduxit: atque uno die super viginli 
ofiicia urbana aut peregrina distribuit; niirari se, 
yespasiano dictitante, quod successorem non el f>ibl 
mitleret. [/] Expeditionem quoque in Galliam Ger- 
nianiasque, neque uecessariam , et dissuadentibus pa- 

JMstigantibiis amicis, aut propiia libidine, audebat. " Praetor 

aiitctu cuusulan p t- at.; (^iiaepositio enim cutil ab optimi^ libri» 
omirtitur, praetcr necessita:eni restituia ab Ernestio) diciiur ob 
absentiam Consulum liujus anni, (U. 823.) patris fratrisque. cf, 
Ouuinu. ad Ji. 1. Quae Graevius Ue Legatis consulari imperio v» 
cww. potes.atti tlisputat, nescio an minus huc peitineant. 

naiii] Haec Jac. Gronovii est correctio , a plerisque recepta, 
pro (juuin. J. i r. Gronov. conjecit ; quuin — tran.siulisset , cone- 
ctione nimia eaque non Latina , ut Oudend. et Ernestius osten- 
derunt. O.idend. suadet etiam quoniaiu. Quidni quuTU — trans~ 
tulit pro quando, ut saepius apud Ciceronem. Colle^a proxtTuus 
8C, oruine erat Practor peregrinus » Mucianus. 

DomitiaTTi LonginaTn\ Xiphil. t)6, 3. rcu ipwr* rijf Ao/w(Ti'«f 
T^f Kof PcuXwvof :^vy(XT^hq irQOiiyai)/ lr\jyy_oiVi, rauTv^v yu(, Aei/xioy 
Aiixlov .A///<A(«vou ToC TaUTv); avhi^joi a-iroSirdiaiKg , rors fJiiv tv ralg 
iQMf^tvoiti sT<.i>)ffaro, vart^ov Sg nai iy/;f4.tv. v. Reimar. ad ii. 1. — 
uicUuni Liiniani interemtum Nosier naiiat c. 10. 

ojfivia urb. aut jieregnaa^ XipluL 66, 2. (ubi inseruit Reim. 
ex Exceipt. Peiresc.) ■jroAA.oij «(>X«S ts v.»\ ivtTQOiriiai {magistratus 
et mperia 8. ■JlLcia urbana aut peregrina) avroi (Mi-Cianus) nut 
o AoiMTioivoi sboCAV, noct Bir»Qxovs akkovs sir akkot; aai vvoiTOVi 
ecKihtii^aiV. 

Tiurari sa — mitteret] Literis ea ad Domitianum mandavit 
Vespasj-inus secnndum Xip/nl. 1. c. ro n ffu>xav , oiItu; -Kavra aj- 
roi d>; ocvra^yovvrtf stto/odv , wjts tov Oycffiramavow i-Ktartlkai iroTe 
ru} j^^oiuriavM ori' XaQfv syw aei , reKvov, ori /^t s«j aQyc^iv , na) 
«1/Oe'^w //6 KaTaAiAynaf. 

Bxped. — in Galltam Germaniasquel cum Muciano a. 323. v. 
T.c. 4, 63. substititque Lugduni, suad.-nte eodcm Miiciano. 
Tac. 4, ii5, et 86. Confundit lianc expetiiiionem Pitjscus cum se» 
riore, de qua JSIoster c, 6. et XipkiL 67, 4., ubi v. ILeini&j,. 



DOMITIANUS. 329 

ternis araicls, iiichoavit, tanfum ut fratri se et ope- 
libus et dignalioiu- adutcjuaret. Ob hafc correplus, 
quo magis et aetatls el condilionis admonerelnr , lia- 
bitabul cum patre uiia, sellaniL^ue ejus ac rralris, cjuo- 
ties prodirent, lectica seijuebatur: ac triumphum 
ulriusijue Judaicum equo albo comitatus est In sex 
consuldtibus non nisi unum ordinarium gessit, eum- 
que cedente et suirragaiite fratre. Simulavit et ipse 
liiire modestiam ; iiiprimisque poeticae sludium, tam 
insuetum antea sibi, quara postca spretum et abje- 
ctum: recitavitque etiam publice. Is^ec tameu eo se- 



ut fratri se — adaequaret'^ Tac. 4> S^- j>Unde creditur Do- 
niitianus occultis ad CeiJalenj nunciis fideni ejus tentavisse, an 
praesenti sibi exercitum imperiuraque traditurus foret. qua cogi- 
tatione» bellum adversus patrem agitaverit , an cpes viresque 
adversus flatrem , in incerto f uit. nam Ceriaiis salubri tempera» 
mento elusit, ut vana puerilitev cupientem. *' 

equu albo] Zonaras Ann. 2. p. 194. ra iieiviKioi avrbq Tg Ma2 
iraT>)p £(J)* «p/uaTO? s-Kin\\/tfj. evvs-rifxvt it e(piciv «UTa xai 6 Ao^ 
fXiTtAVOi UTaT6'JwV iri icsXvjTOff. 

unum ordinanum\ A. U, £26. cum M. Valerio Messalino. 
De reiiquis consulatibus Doiuitiani Principis infra dicetur ad 
e. i3. 

Simul. et ipse'] Hactenus narravit auctor, depressos fuisse a 
patre liujusque axnicis nimios Domitiani spiritus, admonitum- 
que eum aetatis et conditionis. Jam pergit; non ab aliis modo 
adactus est ad modestiam li. e. vitam moresque, aetati juvenili et 
privatae conditioui congruos, sed et ipse proprio consilio mire 
eam simulavit, ideoque privatas aries, ut poeticam , tractare 
coepit. Concidunt igitur conjectiu-ae Ernestii, cui legendum vi« 
detur ; simulavit inde mod. aut simulavit inde mire mod,, ec Ou- 
dcndorpii , qui excidisse putat verbum ; et prae se tulit. 

poeticae studiuml Tac. 4, g^. ,,Domitianus sperni a seniori- 
bus juveutam suam cerneus, modica quoque et usurpata antea 
munia imperii omittebat, simplicitatis ac modestiae imagine, in 
altiiudinem conditus , studiumque literarum ec amorem carmi» 
num simulans, quo velaret animum et fratris aemulationi sub- 
duceretur, cujus disparem mitioremque naturam contra interpre- 
tabatur. " cf. Quinctd. Inst. 10, 1, 91., P/.'«. praef. Hist. Nat., 
ut poeiarum locos taceara, in quibus laudatur Domitiani erU" 
diuo. 



35o C. SUETONII 

clns, quum Vologesus Parthorum rex auxilia adver- 
sus Alajos, ducemque alterum ex Vespa.Mani liberis, 
depoposcisstt, omiii ope conteudit , ut ipse potissi- 
mum mitttretur. Et qiiia discussa res esl, aliosOrien- 
tisrcgt-s, ut idem postuiarent , donis ac poJJicitatio- 
nibus soliicilare t.entavit. Patre detuncto, diu cun- 
ctatus, an duplum donativum militi ofFerret , nun- 
quam jactcire dui itavit, reliciuni se participeni im" 
perii y sed fraudem testamento ad.hibitnm. Neque 
cessavit ex eo, insidias struere iratri clam palamque : 
quoad correptum gravi valetudine, piius quam piane 
efilaret animam , pro mortuo deseti jussit: deiun- 
ctumque nulloj praeterquam consecrationis , honore 



Vologesus\ De incursione Alanorum in Partliiam v. JosepTi, 
B. Jud. 7, 7, 4»» qui To tcDv 'AXavuJw sSvo; dicit esse Sv.ui>«ff Tspt 
Tov T«v«7v nai ts)u M«zu;t/v XZ/avjjv naTOJHoCvTaj. Discussam reni 
esse, narrat Xiphil. 66, 15. ro^i; HeiQSsif xoXgjwwSsiffr 'Tpof rivug, 
noil Tjjf irtxQ ciuzov (a Vesjja.^iano) evfjnoiyjoii hiv\Biioiv oJtt i/3o>)- 
■£>)fftv , ii-Kwv ori ou ■K^oqifjvi.ti «lItw ra. aAAoTp<« voXvit^Oiy iacvHv , 
Refert ad a. U. 828- 

ojfarret\ Ita edidi cuin Oudend. et Ernest. e Mss. pro do- 
narei. 

participem imperii] Vulg. principem imperii, quod parum fe- 
liciter defendit Ernest. in excursu. Participem, quod reponen- 
dum censuerat Turneb. Advers. 5, 10. , libris confirmatur. Prin- 
ceps imperii neque Latine dicitur, sed simpliciter Princeps, (da 
quo nomine v. Lips. ad Tac. A. i, 1.) iieque relictum se Princi- 
pem, jactare poterat Domitianus , quum successorem Tituni de- 
stinatum , omnes scirent, et ex ipsis lionoribus appareret, quos 
Vespasianus in eum congesserat. Sed consortium imperii , quod 
benignitas Titi ei tribuit (v. Tit. 9.), jure et testamento sibi 
arrogabat. v. Oudendorp. ad u. 1. 

pru mv.rtuo fLscri Jussit] Xiphil. 66, sG. s/u-jtvouv «utov ovt«, 
v.cu riyoi inqi-^ivkaBoii 6dv«/u£vov , a; Xdf v«vt« ^iovo^ xoAA^jf ysfxov 
ffav AofJiiri<xv6g svi/3aAiv , J'va Sixaaov «ToS-avi:;. 6T< -yovv ^wvrog 
avrov sg n ri]v *Pw//>jv a(pixxsi;ffi, yial ig to arQaroinchov tlg^k2s, 
T>)V rs sirinXyjffiV waJ t»jv i^ovaiixv rov «vron^iiroQOf ska^t, hovg 
«'Jtoic effov irSQ Kai OihiX(pos «wtou ihihuimi. V. Reiniar. ad h. 1> 
cf. Tit. 10. 

consecrationis , honore] Xiphil.G'], 2. oivrcgri ycnQ ua< iJifXsiV 
Tov a&aX(p8V >i«/ vtvSiiv irgojsiroJSiTO > v.iH rovi ra fcira/vouj touj iv 



D O M I T I A N U S. 35 1 

tlignalus, saepe cliam rarpsit oMi^uis oralionihus et 
ediclis. fSl Intcr initia principatus , ^uutidie secre- 
tuna sibi lioraruni sumere solebat ; nec quic^uam am- 
plius, quam muscas captare, ac stilo praeacuto con- 
fjcrere: ut cuidam intcrroganti , essetne quis inlits 
cum Caesare , non absurde responsum sit a V"il>io 
Crispo : ne musca quidem. Deinde uxorem Domi- 



«Jtw ^ara SftKpuwv sXs$8, Kft/ U toli; i??"'*? «•Jtov e-ircvlyi, s«t7e«" 
■vi^a, ■Ka.vr» tck ivAVTnuroirci , ulv ^pouAiTO , ffxvjTTC/^.svoi. inter Di- 
fiis rtilatuni Titiim h. e. cunsecratum iianat etiain Eutrup. 7, 14. 
cf. Plin. Pantgyr. c. il. 

carpsit — ediclis'^ Pluribus exemplis illustiat Xiphil. 1. c. 
secretum stbi horarum'] Non magis li. 1. admittenchim puto 
hurarium, qunm Neron. 37. spatium horarium pro horarum. Ho~^ 
rarum est genitivus quasi Graecus sine articulo, sigiiificans ah- 
quut hvrarum. Iia neque auiiiendi , qui hoc et Neronis loco nu- 
nieri notam excidisse putant. Ceterum abutuntur etiam noimuUi 
ad corrigendum Suetouium loco Plin. Panegyr. 48- „Non adire 
qnisquam, non alloqui audebat, tenebras semper secretiunque 
captanteui , nec unquam ex solitudine sua prodeuntem , nisi ut 
solitudinem faceret. " Descriplio oratoris non comparanda cum 
iiarratione histoiici, qui saevum hominem secessu mmutaque 
crudelitate ad majorJi facinora progrcdientcm et quasi se parantera 
ostendit. Pro inter initia ai. vitia, mero vilio. 

muscas — configcre] Dekctatunv hoc hjdibrio tempusque fe- 
fellisse etiam ante principatum , auctor X//v/^i/. 66, 9. tv tw AA- 
P«vcy X'"?'^ '■* ■^^S'<''i"« 6<«v«)v , «XXa Tg xoXA.a[ x«i ^gXot^ STpaTTE, 
V.ai T«; /jiuiaj ypo(piio<5 KarsnsvTa. t^Ito 7«? it h«« «v«?*0v rol T^f 
\aroqi(x(i 07KCH/ £(Triv , «aX* ori 78 mavtuj rov t^ioxov a.vro\: ivSsixvu- 
t«< , av«7Kaiiw? 47(>«va* Kai jJia/aa^' ori K«i /xov^fX^-i^"? 61^.01»; 
avro siroUi. o^sv 0'Jk «;(^apiru»5 t<; ixVt irpof tov spwTtuvrei, ri xpar» 
T«« Ao//(ti«vo5 ; oti io/ai^gj ti, Kai oCbs lJ.-j~i» «urw ir«f aK«S/)rai. cf. 
yictor"E^it. i I. 

/^^Z/if Crispo'] Ue quo Quinctil. Inst. 10, 1, 119. „Vibius Cri- 
spus compositus et jucundus, et delectationi natus , privatis ta- 
men causis quam pubiicis melior. " cf. Juvenal.' t^, gi. Tac. A. 
34, 28. et Hist. 2, »0. et 4, 41. v. Reimar. ad Xiphil. 65, 2. 

uxor<m Domitiam'] Xiphil. 67, 3. t>)v Ss ^i/vaiKa rvjv Aofxtriav 
IjBouXsyVaTO /xav ff(|>a5ai giri /jccixs'»' ir«f«KX)j5£)? 5s i>iro rot Otp- 
coi/ aT£TS/x\J/«ro , rov n«^iv rov cpx*)*'"*)'' ^^ /^*""::? "'■jj °^H-' ^*' «uryjv 
tj^ovsuo^a?. iTrsi5>) hi TToXXoi Kai oi-jSiCi Kai /.lupoi? tov toxcv eksTvov 
Itj.uwv , insXsvC* TOUTOUj CipiTTSff^aJ. vtaK Toyroi; r^ a5*X(pi5-^ t>j 



332 C, 5 U E T O N I X 

liara, ex qua in secundo suo consulatu fillum lulerat, 
altoroijue anuo consalutaverat ut Augustani , caudi-ra, 
Paridis histrionis atnore deperdilani , repudiavit; in- 
traque breve tenipus inipatiens discidii, quasi elllagi- 
tantepopulo, reduxit. Circa adaiiuistralionem au- 
tem imperii aliquamdiu se varinm praestitit , mix- 
turaque aequabili vitiorum atque virtutum: donec 



<§/« , ^yovv ryj IouXj«, airapiXKaXiiTTOTjpoy 1115 yocfjnry cdvcukw. 
SiVa ht/jSiVTOi Tou &VJ/XOU vtftTijXXa-yv) /U8V rvj Aofxtria, , fij^pvjTo b oubiV 
^TTOV TJji 'lovki*. V. Reimar. ad ii. i. Pettinet lea ad a. U. S^b. 

in secundo suo cojisulatu^ Quuni iiuitierare soleat SuetoiiiuB 
non vrdinarios modo consulatus , sed etiam sujfictos, (v. c. 13.) 
inielligi non potest, nisi primus ordinarius, {it^cundus idem , si 
primum sufFectum annumeraris,) quem , ad c. 2. , gessisse Do» 
mitianum, vidimus, a. U. 826. Jam quum , Jraperatore jam 
Domitiano natum liunc filium , doceat et epigramma Mariialis 
6, 3., et comprobent numi, qui brevi post mortuum consecra- 
tumque puerum Divum Augusti filium nominant, quum porro 
omnes libri manifestae corruptelae vestigia feraiit, ingeniose Ou* 
dendorp. ex his vestigiis hanc emendationem composuit; Deinde 
ux. Domil,t ^x (Z"'^ "* secundo suo consulatu Jiliam tultrat , altero- 
que anno filium , ac consalutaverat Augustam , eandem sequ. De- 
inde altero</ue ayino , sive vulgaris lectio servetur , sive recipiatur 
Oudendorpii emendatio, neutiquam esse potest i. q. insequenti s» 
nroAT^/rto post secundum consulatum, (privatus enim adhuc quo- 
modo Augustam uxorem salutare potuit?) sed altero imperii anno^ 
id quod elucet ex capitis exordio : inter initia principatus , und« 
neque opus est inserto vocab, imperii v. principatus , neque Erne» 
atii conjectura : alteruque anno suo , qua , si vel maxime admitta» 
tur, parum ad sensum proficitur. Probat autem eam interpre» 
tationera Eusebius , qui diserte in Chronicis, alteru imperii anno 
a Doimtiano uxorem Augustam appellatam , dicit. Ut de consti- 
tuenda denique lectione loci dicam , in secundo suo cons. tenen- 
dum est contra Ernest. , ut Aug. 100. et Vespas. 34.; mox otio- 
sum ut ante Augustam perit Oudend. cmendatione, et adhaesisse 
videtur ex uhima syllaba vcrbi consalutuferat ; denique eandem 
h. e. earn tameti, t«utj)v ouv , stare debet ob oppositi cum aute> 
cedentibus rationem , neque impugnandum erat a Torrentio Er» 
nestioque. Qui plura cupit de loco vexatissimo , ipsum Ouden- 
dorpium adeat et Wolfium , quibus hactenus disputata unice de- 
beutur. 

mixturaciuG ae(iuahlli\ Ita Lipsius et Wolfius. Vulg. mixtura 



D O ?I I T I A N 17 S. 333 

rirtules quoque in vitia deilexil: quantum conjecLare 
licel , super ingenii naliuam, inopia rapax , metu 
saevus. [4] Spectacula assidue magnifica et suratuosa 
edidit, non in Amphitheatro modo, verum et in Cir- 
co : uhi praeter sollemnes bigarum quadrigarum<jue 
cursus , proelium etiam du^^lex, equestre ac pedei>tre, 
commisit : at in Amphitheatro navale quoque. Nam 
venationes gladiatoresque , et noctibus ad lychnos: 
nec virorum modo pugnas, sed et feminarum. Prae- 
lerea quaestoriis muneribus, quae olira omissa revo- 
caverat, ita semper interfuit, ut populo potestatera 
faceret, bina paria e suo ludo postulandi, eaque no- 
vissima aulico apparatu induceret. Ac per omne 
gladiatorum spectaculum ante pedes ei stabat puerulus 
coccinatus , parvo portentosoque capite , cum quo 
pluriraum fabulabatur, nonnunquam serio. Auditus 
est certe, dum ex eo quaerit, ecquid sciret, cur sihi 
viaum esset , ordinatione proxima u4egypto praeficere 



quocjue aequ. Oudendorpio placuit aliorutn mixtura prope aequ., 
jure improbante Wolfio. 

proelium — commisif^ Xiphil, 67, 8- «■TCi>)ff£ Ss k«/ 5*«v toAv- 
TgXi) , sv ^ oXXo ixiv o'j5'6v «5 /ffropiav i7riff>)/uov ir«pgA«|3o;Usv , irXvjV 
0T< y.(x\ xapSivoi tw 5g.o^<«tw ij-ywviffavTO * fjLiroi S"g toiltji io^roiq rtvecf 
viMiyjTyjgiovi S>)Sgv iTiTgXuJv , aywvaf ffuj^vov? SToi)jffe. toCto /jlsv yipt 
gv Tcu jiriroSpcuw fJ-ix*^ •"'' ''r£^*v xpo; oiXAjjXouf x«< (ttswv aJ ffvv- 
E^aXg , toCto hiy v.a] iv k««vw Tivi X*?''".' vav/jt«X'**' ST£TsAgff«. 
De hac V. infra. De navali proelio in Amphitheairo v. Tit. 7. 

et noclibus\ X.iph:l, C. C. iroXXaKif 5is Ka« Towf ayujvaf vuktob-^ 
£xoi{(. De lychnuchis, quibus h. etiam 1. Ijchnos substituerunt, 
V. ad Caes. 37. 

.sed et ftimiiiarum'] Xiphil. c. c. xai affTiv sts xa/ vavouf ("''nlg. 
vovvaf) Ko< 7UvaiK«5 ffuv*j3aAX». De feminarum pu^nis v. Lips, ad 
Tar. A. 15, 32. 

quaestoriis munerihus\ ▼. Claud. 24. 

e ^uo Z/^cfo] gladiatorio , ubi instituebantur gl.sdiatores. 

parvo portentosoque capite'] Hunc ordinem e libris restituit 
Oudend. Vulg. port. parvoque. Ernestius suadet/jra fo, et inlel- 
ligit acw/Mm, (t)o^ov. 

cur sibi vi.suni es.set'] Ita legendum censuit Turneb, Advers. 
Z2t 16. 1 annuunc codd. y. Oudenderp. Tulg. et quid tibi v. 9.— 



OJ-l C. SUETONII 

JMaecium Rufujn. EdJdit navales pugiias paene ju- 
starum clas.siuiu, eirosso et ciicumstructo juxta Tibe- 
rimlacu: ali^ue iiiler maximos imbres perspectavit. 
Fecit et Judos seculares, coniputata ratione temporum 
ab amio, non i[\.\o Claudius proxime, sed quo olim 
Aui;uslus edideral. In his , Circeiisium die, quo 
facilius cenium missus peragcrentur, singulos a septe- 
Jiis spatiis ad quina corripuil. Instituit et quiiiquen- 
nalfc certamen Capitoiino Jovi triplex, musicum. 



Mox ordinatio est electio et constitutio praesidiun provinciaTum 

^An^tellung , Bestuilung). v. Vespas. 23. 

fjfi sso — lacu^X Xiphil. 1. c. xoti tv Jtanvw rtvt yiMQiuf voiu/xac 
j^iav lirsTeAsffe. Nempe opponit vetcri naumachiae , ae ^ua v. 
Tit. 7. 

atque — perspectavit^ ad finem usque spectare perseveravir, 
Stui/jisvog htkTiXiffs. Xiphil. Ka< iviBavov iv olvt-^ iravTSf jjl&v okiyov 
iiiv 01 vtxvixayy^aixvrig, avy^voi «)£ v-au sk twv ^sw/xtvwv. usroO 7«^ 
•Kokkov K«i j^aiyuujvoj a^jfioh^ou s$*»ipv>j; 'y**'^/^^^^'^ » ouS«vj e-KtT^f^^iv 
iv. TJJ5 .Ssaj a.izakka.yyjvai , akX avrog fxavhuag ockkaaacfxivog , sksi- 
vouf oubsv elatr» fjnra^aktlv " Kai sk TOtirou ivoa>jtTav cUk okiyot k«} 
«TeAsuTjjffoiv. s^p' w xou ira^afAvSovfjiSvog «urouf» isjirvov a^iat h/j/xo- 
Cta hta vtiia»)g TJ^^ vukto; xapso^j^g. 

ludus secalures^ Aiigustus eos feceiat a. U. 757. , Claudius a. 
goo. (v. ad Aug. 5i. ei Claud. 21.) JJoniilianus editlit, aiictore 
Cen^or^n. c. 17., quum ipse Consui essei A.nil. ci.m L. Minucio 
Ruio , li. e. a. £4^« J^m cjuum post singuios centum et oecem 
.aiinos (^llorat. Caim. sec. v. 17. undenas decies per annos') repeti 
deberent lii ludi ex insututo Augusti , Uomitianus sex annis 
edere eos maturavit, quod per meram libidiuem Principis factum, 
exxstimant Scaliger de emend. tcmp. p. /f^fc». et Graev. ad n. 1. — 
Ceterum confcras , quae de Domitiani etiam ludis secularibus 
Tac. A. II, 11., «jui Quindccimvirum Praetoiemcjuc iis se inier- 
fuisse, narrat. 

centum missus'] li. e. cenium curricula deinceps e oarcejibus 
cmitterentur ob centum seculi annos, quum viginti quinque mis* 
SU8 alias de more essent. v. Lidcnger. de Circo c. 15. 

singulos — corrijmit'^ ut quiuquies tantum singula ciuiicula 
circuni metam agerentnr, non septies, quo tempus diei sufficeret 
ad cenium missus. Ita unpcnsas currijiuit Tiber. 34. 

quinquenuuh ceri.\ non primus quidem liomae, quod Nero 
jam fecerai (v. Neron. 12.), scd punius, iori.ose ob viiam ulim 
in Capiiolio miie servatam , Jon Capitoiino, in cujus iaudibus 



D O M I T I A N U 5. 335 

equesfre, gymnicum, et aliquaiito plurium, quam 
imnc est, corouarum. Certabant euim et prosa ora- 
tioue Graece Latineque: ac praeter citharoedos cho- 
rocitharistae quoque et psilocitharistae: in slaclio vero 
cursu etiam virgiues. Cfrlamini praesedit crepidalus, 
purpureaque araiclus toga Graecanica^, capite gestans 



Principisque certanaina poetarura et oratorum versabantur, unde 
Capitolini agones s. rk KaxiTwAiat dici coeperunt. Primum lio- 
rum agonum Domitianum instituisse duodecirao suo et Serv. 
Cornelii Dolabellae consulatu (a. U. £39.), auctor Censorin. c. 18. 
Plura , maxime de poeta Statio , in lioc agone devicto , v. apud 
Burm. — Mox coronarum, quod conjecerat Torrent. (ex Neron. 
^■2, ampliare numerum palmaruni) pro vulg. cororiatorum , edide- 
ratque Casaub. , confirmatum cod. Ursin. aliisque , reddidi cum 
Ernest. et Oiidend. 

psilocithanstae'] h. e. •^iXo) ntSa^iffTai , qui cithara sine voce 
canerent. Opponuntur ytSa^i>jlolg, qui vocem citharae adjun- 
gunt. V. Reimar. ad Xjp/iil. 61, 19., Turneb. Advers. 20, 16., qui 
lectionem nostram , quae etiam est Msstorum omnium, defendit 
contra vulg. paallocitharistae. Chorocitlianstae erant, qui| voces 
citharasque ad concentum jungebant , chorus citharistarum. 

cursu etiam virgines'\ Ita emendavit locum Lips. ad Tac. A. 
14.21. Vulg. erat: in stadio vero cursu etiam virginis certamini 
praes. sequ. , cui nulla plane medela contigit distinctione, quam 
Burm. suasit ; m stadio vero cursu. Virgmis etiam ceriamini scqu. 
Acquiescendum erat iu Lipsii sententia, qua verius nihil esse 
poten. Confirmat eam Xiphil. 1. supra cit. K«i vaQ^i.oi tc;J Sjo- 
fcJKui i^ywviffavTo. cf. Ern. et Duker. apud Oudend. 

ioga Grut-camca] Iia praestantissimi iibri, et probaverunc 
praeter pierosque interpr. Siictonii Lips. ad Tac. 1/}, 2i,, Salmas. 
ad Tertull. Pall. p. 126., et Ferrar. de re vest. 2, ii,, qui fere de 
chlamyde imerpretautur , ut Nero gessisse dicitur c. 25. vestem 
purpuream , distinctamque stellis aureis chlam^ dem. Al. Germamca, 
quod placuit Bimardo ad Murator. Inscript. T. I. p. 16. ob trium- 
pluini, querii eodem anno Domit. de Germanis egit. Verum vis 
credibile videtur, eam Gerraanorum luxuiiam iuisse in vestitu, 
ut Priuceps Romanorum imitatus fuerit in ludis publicis, eadem- 
que restat difhcultas, quam Ernest. maxime urget in excursu ad 
h. 1., iu voc. toga, de externo, non Romano habitu usurpato. 
Occurrit ei Oudendorp. , dum cyclada inteiiigit, togam niulie- 
brem, rotundam et talarem , quam to-is accenset Serv. ad V\r-nl. 
Aen. I, 282. Ego quidem nuUo modo haerendum existimo- in 



336 C. S U E T O N I I 

coronam auream cum effigie Jovis ac Junonis Mlner- 
Taeque; assidentibus Diali sacerdole, et collegio Fla- 
vialiinn, pari hahilu: nisi quod ilJorum coronis in- 
ierat et ipsius imago. Celehrahat et in Alhano juot- 
annis Quinq latria Minervae , cui collegium instilue- 
rat, ex quo sorte ducti magisterio fungereutur, ede- 
rentque eximias venaliones et scenicos ludo.s, super- 
que oratorum ac poetarum certamina. Congiarium 
populo nummorum trecenorum ter dedit: atque inler 
spectacula muneris largissimum epuium. Septimon- 



togae nomive f quum constet, a poetls toffas feTninls etiam atque 
meretricibus adeo tj ibui , ut facile dici potuerit de amictu Grae- 
CO , eoque luxuriae fere muliebris. 

Flavialium] sacerdotum, quos genti suae Domitianus «imul 
cum templo constituerat. v. Stat. Siiv. 5, 1, 239. 

in Albano'\ in Albano secessii , ut c. 19., viila sub monte Al- 
bano, ubi deg' re amabat Domitianus. Xqihil. 66, §. to 'AXp«voi* 
opof, c. gi t6 'AXpavov j^wpiov, et 67, 1. et 14. to 'AApavov sim- 
pliciter appellat. v. IVeim. ad 66, 3. De QuinquatrihiLs Mincrvae 
ille 67, 1. 5sov tv)v 'ASjjvav «5 rtn [t.aXiarai ^y«AA« , >(«( Sjot toCt» 
V.tx\ T« 0«v«S>jv«(« /ugY^Xwf scupTft^S • K«/ ev «utojj a.yo)^ai^ y.on 
iro/>5Tciv M«i XoyoyQtifpwv , /jtovo//dx'*"' "»■£ kbt sVoj, wq 8«x6?v, iv rt» 
'AAj3avw iiroist. rotro y»^ t6 ^"'C'""' ^"^^ '"' *P°? '"'^ 'AXj3avcv , oc^' 
euxsp ovritn ujvo/jtiffSij , ov , w^Trsp T/va «KpoxoAjv i^gtXsro. Sciiicet 
Ciim Graeci Havix$y\vaii» ijnydkoi quinto quoque auno, fxinQi quot- 
annis cclebraient, Aiphilinus maiorem Domitiani splendorem 
fuisse ostendit, quum quotannis fi're (naT' «T05, cuf ii-Kiiv) majo- 
rum magnificentiam exliibeiet ([xsyiXwg stipTa^g). Neque in eo 
dissensus est Stietonii et Xiphilini. Nam vere quotannis celebrare 
potuit illud festum , sed non eodem semper sumtu, ut cum /raa- 
snis Panathcnaeis comparari posset. 

ma^isieriu] v. ad Calig. c. 92. notam Wolfil. 

ederentque\ Ita dedi Toirentio, Casaubono, Dukero et Ou- 
dendorpio obsecutus, qui ad tormulam ludos edere quasi pro- 
priam provocant. Vulg. rcdderent , cui adhaesisse literam, Du- 
kerus censet, e praecedenti Jungerentur, Deiendit tamen Clar. 
MuUerus Obseiv. p. ifi. redderent eo, quod nou fiemel , sed quot- 
annis hi ludi edebantur. — Ceterum de iiis venationibiis in Ai- 
bano V. JuvenaL. 4, 99. X phil. 67, 14. 

nitcr -jiec lacula — tjiulum\ \i/>h/. <>", 4. to?( Bfuufxtvoi^ av/yet 
^/01 rwv (T<pa<^ii«v «i/tiov» KAi irore Kai sWTVtrcv aurou; Kara ^w^av 



D O M I T I A N U s; 35« 

tiali sacro quidem , SenaUii Ecjnilique panariis, p]e«» 
bei .sjjorlellis cum obsonio dislributis, iuitjuiii ri i>(i-Q- 
di primus fecil : dieque proximo omae _4eiius rLiura 
niissilia sparsit: et tjuia par.s major iurra uOuuUn-ia. 
detiderat, quinquagL-uas tesseras in sin^uio.s cuueos 
equestris ac senatorii ordmis jronuiui.i vii, f^"] Pln» 
rima et amplissima opt.rij iiuendio absumta J''£ti(uft: 
in quis et Capitolium, quod rui-us aiserat. .«ecJ omnia 
sub titulo tanlum suo, ac .siiie vWn j)iii;t;ni aui toris 
uiemoria, iSuvam autem excitavil aedem in Cani- 
toiio Cusiodi Jovi, et lorum^ quod nuuc iservae 



««^yjMSvoi^f (^intcr spect.), oivov n ff(pi<Ti ireA.Xaj^jJ ^sevr* vdktoc 
ittK^sa^iv. cf. c. 8- > qiiem 1. su.na ciiavimus. 

SeptimuiUiall sacro'^ Vulg. 5.^^/. tacroruin quidem die. Sed 
qtium abbit aVe a Mss. omnibus, qtiorum auctoritatem sequi sole- 
mus , et glossematis loco additum videalur vucabtilo f:acr<j nia- 
xime quum sequatur dieque proximo , ejicieiidum duxi cum aliis. 
Sacrorum serius mutatum ex aacru, postquam insertiim jam die^ 
Eaudem giossam confirmare niagis, quam loco metjcri videntur 
conjecturae Erncstii ; Sept. sacro , primo quidem die , Sen. sequ. 
diequd proximo etc. , et Oudendorpii; Sept. sacro , primnque die^ 
AUas emendaiiones vide apud liuiiTi. Ceternm quidem positum 
inalim post Setuttui, ut expriuiat Gr. yusv — ht, in disfuiiTendis 
membris Sciiatui Equitique , et jilebei. l)e sacu Scptimoi.tuilt , ob 
additum Urbi montem beptimum circa fiuem Decembris lieri so- 
lito, V. Rosin. Ant. Kom. ^, i6. p. 2^6. 

intra populana'] sc. Bubsellia. 

Vlurima et ampl. operaj v. Martial, g, ^. 

Capitol/uin , quod r. ar.ierat] Plutonh. Poplic. i5. auot t-m 
TsXsuTJjffa» Oviffiramoiviv , ivsxfiijffSy) to Kair/TiuA/ov. o b's riTaproe 
ouTO{ (vfctuj) uirb Aoutrici-joii »i.a.i ei>virs}.tff$i) n«/ yia5tiQv.S>t. . ,ccor 
Caes. 11. jjmulid^ue opeia iiicJioaia per patrem, vel frarris stu- 
dio, atque in primis Capitolium absohit. " hutrop. 7, 15. ,,Ro- 
mae quoque muita opera tecit ; in Iti^ Capirolium , et lorum 
trausitorium , Odeum , Divorum porticus , Iseum , Serapeum, ac 
Stadium. " 

CustodL Joui] ob vitam in opptignatione Capitolii a Vitellia- 
nis suscepta mire servatam. 7'ac. H. 3, yj. ,,ac potiente vernm 
patre, disjecto aeditui contubernio, modiciim saceUum Jovi Ltin~ 
seruatori , aramque posuit , casusque suos in majuiore expiessit, 
Mox, impetium adeptus, Jvui Custodi teiuplum ingens, seque 
Tom. II. 22 



338 ♦;. s u E T o N I I 

vocatur: ilem Flaviae teraplum gentis, et sladium, 
et Odeuraj et naumacliiaai ; e cujus poslea lapide 
maxiraus Circus, deushs utrmque lateribus, exslru- 
ctus est. [6J Expeditiones partim sponte suscepit, 
partim necessarioj sponte, in Cattos: necessarif), 
unam in Sarmatas, legione cum Legato simul caesa; 
in Dacos duas, primam Oppio Sabino consulari op- 
prest.o, secundam Cornelio Fusco , Praelecto colior- 



in sinu Dei sacravit- " Ceterum verbum excitavit etiam ad Fo» 
ruTO refertur per zeugma, et ob aedilicia, quae cingunt Forum. 

Forum , quod nunc Neruae voc^ a quo perfectum et dedica- 
tum esi. V. VicLor Caes. 12. Lamprid. Alex. a^. Dictum est et 
perpium V. tranaitorium a Jano quadrifronte ibi posito, vel a ba- 
silica transitoria. v. praeter alios Dunat. de U. R. iz, 23. et Nar- 
din» Rom. vet. 3, i/{., qui de origine nominis dispuiant. 

Flaviae tetiipl. gentis~\ unde culleg.um Flavialium c. 4* 

Odeui/i} ad imitationem ejus, quod Athenis fuit. Destinatum 
erat certaminibus musicis. Egit de quatuor Urbis Romae Odeis 
Fabric. descript. U. R. c, i2. Xiphil, 69, 4- i"ter Trajani opera, 
ab architecto Apollodoro exstructa, Odeum niemorat. 

maximus Circus — exstruclus est\ a Tiajano. v. Plin. Pane- 
gyr. 5«. Xip/iiL 63, 7. S««(p5«p£Ta "Trij (tov jirToSpo/^oV') Ka< iJiai^vt 
VLOii TTifJituAAtffTifcv ii,ii^y»c»TO. Deustu erant lutLra mcendio Nc" 
lonis (v. Tac. A. 15, 3ij.). Praefert tnmen vulgato deuslis Ernest. 
iu exc. ad h. \. codd. nonnullorum lectioneni decisis , quod in- 
terpreiatur dcjectis ac destructis , improbantibus Oudend. et 
Woilio. Sakem Tacttus etiam A. b, 45- » deusta parte Circi, " 

JBxpeditiones'] v. Reimar. ad Xtphil. 67, 4. et 6. 

in Catlos'] A. U. 357. Xiphii. Gy, 4- «»to-Tp«TsJffag 5s ilg zijv 
TtQjji.aviixv , Mi /Ji>) iMQUKwg ■wou •jroAt/AOV , sirav^KE. Id. c. 5- cau- 
sani belii fuisse oslendii ChariLUUeium, Cheruscorum regem , ob 
amicitiara ilomanorum regno ejectuni a CattiS. 

in Sar/nata.i\ Numos de bello Sarmatico ad a. U. 829. aile- 
gat R.eimar. 1. c. , sed hic annus impeno Domitiani prior. JSu~ 
trop. 7, 15. „ in Sarmatia iegio ejus cum duce iniertrcta. " 

Oppio Sabino'] Eutrop, \. c. Appium Sabinum vocat, atque 
ita ex aliquot codd. n. etiam 1. reponendum quidam ccnsucre. 

Corneiio Fusco\ Desciibu. hominem Tac. 11. 2, 36. JLjus epi- 
tapliium V. apud Martiul. (j, 7{>. De beUo cum Dacis Oros. 7, 10. 
,,Beilum adversum (jermanos et Dacos per Legarc^s gcssit pari 
Reip. pernicie, quum et in Urbe ipse Senatum popuiurnque la- 
niaret, ct foris i^iaie ciTcuraactum exercitum assidua hostes cueds 



DOMITIANUS. 



339 



tlum praetorianarum, cui belJi suramarn commiserat. 
De Callis Daci.sc^ue, post varia procJia^ fJuijJi. ciu 
triumplium egit. De Sarmatis iauream modu Capi- 
toiino Jovi ritulit. Belluni civiJe, motum a L. An« 
tonio , superioris Germaniae Praeside, confecit ab- 



conhcerent. Nam quanta fnerint Ditirpanei, Dacorum re^ig, 
cum Fusco duce j/roelia, quantaeqiie Romanorum cladeo, loufo 
textu evoiverem, nisi Coineliiis Tacitus, qui lianc iiistoriiin- di- 
lij;entissime coniexitit, ;v. Tac. A. ii, 11.) de leticendo intejfe» 
Ctorum numero et Sailustium Crispum et alios auctores qijr>m clu- 
rimos sanxisse, ei >e ipsum idtni potisbiniiim eJcgisse, tdx^sset.** 
Xip/iilum, denicjue 67> 6. .id a. U. 359. /jteytffTo^ Sa S^ X0/.S/X05 '^ut' 
fiaioii TOTS xpof Touf <l«KOUf hyivsTO, mv t.'t8 Ain.e^aAo; (rjm D:ur- 
jjaneus Oiomi. V. ReiU';:-(.) e/3a<TtAsi/£ , ori Aot^ccg , ov ifysijiovia. 
iyiyvsro, Sku;v «-jTJjt ira^iy^w,jyjfft tu; AeK:-^a/.i» . tiju. Mox: Ai» 
fxiTiaveq /wsv ovv iXiir^aTtvffixro //sv sir a-./TcJf , o'J yutVTCt v.at toG 
•KoMjJiOV Tpo<v)iy«TC, ttAA" tv iroAsi Tiv* Mi/ffjoif UTO/xs/vaj hAot^iV, 
wi-Ktq tiuiZii. Idem dij, 9. Tr = ];.nuin , nairat, capus Dacorura 
castellis, recepisse captivos et si^num, quod sub I usco Romani 
perdiderant. 

dupiicern triumphum egit^^ Victus turpem pacem cum Dece- 
bglo fecerat. v. Xiphil. (57, 7. qui de triumpiio liaec: toj; <TTp«- 
TiwTai; nai Ti/aa; , kjii afyupjov iyaqiffaro , y.ai ig r'y\v ^Vmu-av, wc 
V£V<K>)KU);, a-ic&ariiKi ra rt akka , k-u r-ptC"(3*;j irjipi tcG iAiKt/iJaAoy, 
ixjffToA.>)v TS , wf «ys svpaffKsv , >jv «Xs-yaTO irsirAaKtvai • nai voAAclf 
T>)v sopT>jv iro/xirs/oj; SK00'/./>)3'av , ci/.» is ''JV s/As, (iravTjc ya^ rox^vav 
riov) , K«i «•po^avaXwffs tji? ffirovOJif, ffujf^vi //gv Kai auT/xa y,>v)- 
fxara , Hal b>)^tioi;p70'J5 iravTOiaf tsx''»)? > *''•'»' S/t.')*"''-"'^ > Ka/ ■KiAtjj.i- 
«355, Tio AiKt|3aAw 5ouf , ffo^^va Ss Ka/ aj/ hw-itiv VKSff-j(Ojji.ivoi , «aX' 
SK Twv jJaffjAjKwv siriirAwv. Inde lac. Agnc. ,9. diciL, „U^risui 
fuisse Jaiiu/u e Gcnnania triumphum" (qui conjunctus erat cum 
Dacico.^ cf. Flin. Panegyr. ih. ,,Accipiet ergo aiiquando Capi- 
tolium non mimicos currus , nec falsae simulacra uictoriae , " et C> 
17. ,, Videor jam cernere non ipolits provinciarum, el exlurto sociis 
auro, sed hostilibus armis , captorumque regum catenis trium- 
phum grauem." Tamen liic triuniphus poetajum aduiationi lar- 
gam suppeditavit matcnam. v. Martial. 3, 65. Siat. Silv. i, i. et 
4« !• 3» 3- ^- 4> »• et 2. Dictusque inde est Doniitianus (?e/-/?ia«uMA- 
et Dacicus. Stat, loc. cit. JufenaL. 6, 205. ubi v. interpr. 

lauream — retulu^ v. ad I^eron. i3., inteipr. ad /*//«. Pane« 
gyr. 8. et ad h. 1. 

a L. Aiitonio] A. U. 844., ut docet Pieimar. ad X.phil. 67, 
11. not. 62. Antonium Suturninum integro nomine ap^cllatuiu 



34o C. SUETONII 

sens , felicllate mlra, quum Ipsa dimicatlonls hora 
rtsolulus repente Rlieuus Irausiluras ad Antouium 
copius barbarorum luliibuisset De qua victoria prae- 
sagiis prius, quam nunciis, comperit. Siquidem ipso, 
quo dimicatum erat, die^ statuam ejus Romae in- 
signis aquila circumplexa pennis_, cjangores laetissi- 
mos edidit: pauloque post, occisum Antonium, adeo 
vulgatum est, ut caput quoque ejus apportatum vi- 
disse se , plerique contenderent. [yj Multa etiam in 
communi rerum usu novavit. Sportulas publicas sus- 
tulit, revocata rectarum coenarum consuttudine. 



fuisse, videmus ex Martial. 4, ii, — Victor Epit. ii. „His ejus 
saevitiis , ac maxime injiiiia verborum, qua se scortum vocari 
dolebat, accensus Anionius, curans Germaniam superiorem, im- 
perium corripuit. Quo per Norbanum Appium acie strato, Do- 
miiianus longe deterior, in onine hominum genus, etiam in 
suos, ferarum raore grassabaiur. " Xiphl. cap. cit. init. 'AvTci- 
vxos h's rig iv Fsp/xotvia aQy^wv noiru rovrov tov -y^^ovov . tw Ao/jhtioi- 
vSi feiravsffT)) , ov Aovmog Mo$///0{ KtUTvjywviffuiTO n«J nciStiXiv ' x>g tiri 
jwsv ryj viviy; oiibsv iJ.iyo(. a^ioi icriv s-T»tvslff3xi. — ot* hs roc y^oifA- 
lAotroi , offoi sv T0({ Tou AvTwvjou yit&uirioii svQfSyf, «ap« j[)f«j/u tJji» 
hocvrov aff^piXajav, x^cf to /ji>)5sv« t^ oivtwv ffyxo^pavTjj^ijvaj , Skf^f 
vof , gnaiifftv , ou^ efw vihg oi.v aL/Ttv a^icu; v/jLVy^ffoiti^t. De Maximo 
iNurbaiio V. etiam Marlial. g, Q5. ci. Glaudurp. Onomast. p. 107. 
et Reimar. ad 1. c. 

occisum Ant., adeo pulgatum est'] Plutarch. Aemil. 25. oTa 
'AvTcuviof «irtiTTi} Ao/xETjavou, Ka/ leoXvg voX&ixog airo Tsgfjtoivi»; irpoj- 
iOOMftTO , T>J5 'Hty/*>)5 Tap«TTO/i£v>jf , « (jDvw Mai «uTO/jKXTwf hyjfjio; J$ 
avroZ (j5>)/x»)V ftvsbuung vix;)(, itai T>jv l' a)/v<*jv tvsb^oifjis Aoyoj, avroV 
TS rov AvTiiviov otvy]^y)ff£tai , Jtai tou ffuv «'jtw ffTpaT£U/.<«TO? >)TT))/as" 
vou /JC>)Ssv /jitjo? X£/.silp5ai. totout>)V &c A«/xirpc/T>)Ta >tai pu/x))v vf 
iciarig scy^tv , ujgrs vtai Sucai toiv sv tsasi iroAAoo^. ^>)Tou/jiivou ha 
rov irgicuTOiy (p(^affa-jrog , a; oudsi? ijv , «AA Ao^yoc *'< «aaov s^ aA- 
Xou Sjwho/xsvcj (xvi<pivys , «ai TsAof KaTa&u^, wfirsp si; vskayos 
ay^avsg, tov axsjpcv ox^ov , iCpivyf fjivjiefjiiav «rpx*)" ^xwv |3epajov, 
ovT>) /vitv i^ <?'»)/■'•>} Txx'^ Ti); ■jrdAswf s^sij^j)). xogn>o//£vco ds tw A0//8- 
Tiavijj /j!sr« bvvafxiwg sirt tov iriksfxov yjtvi naB-^ obov dyys/^ia nai 
y^jXfjLfAara (p^ai,ovra rijv Vin>)v «ir>)VTv)(Tsv. j) h avrov rov yi<xroQ$ui- 
fj.aroi VifJisqa ^^*' '''^? ^»1/-")« s-yj-yvgro , tiri irAsov, y) htgfjtv^iovg crot- 
biovg, twv Toirwv ojsffTiuTwv. 

Sportulaa — corusueiudirit] A l>ieroTie cnim pablicae coanae ad 
aportulas fuerant redaatae. v. Neron. 16. cf. Martial. 5, 14. 



I 



D O M I T I A N U S. O n 

Duas Circensihus gregum factiones aurall purpiirci- 
que panni ad quatuor pristinas addidit. Ititerdixit 
histrionibus scenam , intra domum quidem exercetjdi 
artemjure concesso. Castrari mares vetuit. i?pado- 
num, qui residiii apud mangones erant, pretia rao- 
dt ratus est. Ad summani quondam uhertalem vini, 
fruraenti vero inoj)iam, existimans nimio vinearum 
sludio negligi arva , edixit: Ne quis in Itatia novel- 
laret, uttjue in provinciis vineta succiderentur, re- 
licta, ubi plurimum, dimidia parte : nec exsequi rem 
perseveravit. Quaedam ex raaximis ofiiciis inter 



Duas — addidU] Xiphil. 67, 4« to"; aQ/xoiTyfXirotK; 5uo 7«v>) 
ars^», To /iiav y^^vaovv , to hs igyv^oZv (leg. iro^(()v§ovv , ut post 
Ruben. Elect. 2, 27. censuit etiam E.eimar.) cvo/xacaj, xgiojKaTS- 
cjjjo-a. V. atl Calig. 55. 

Castrari mares refuif] Xip/ii/. 67, 2. xaiVsp JtaJ avrcf '£«pi- 
vov Tivo? suvooxou spiiv, o/xwf, inrsihij ««/ TjVof Iffy^v^iug ■Jri^j Tcuf 
bKT0/jn'«5 iinrovhoiniii , a-zijyo^ivffsv sir/ t/.a/wou v^qsi, /aj^&sva £tj 8V 
T}j Tij) 'Pw/jcarjwv apxj? «KTi/aveff5fltj. V. P/iilusfr. b, 17. 6Va/. Silv. 
4, 5, i3. ,,qui fortcm vetai imeiire sexum , " et Martial. 6, 2. 
,, neo spado jam, nec moeclius crit, tepraeside, quisijuam" 
coll. 2, 60. 

Spadonum — pretia moderatus est] ne magnitudine pretii, 
quod capiebant ex venditis spadonibus, ad alios pueros castran- 
dos mangones invitarentur. Martiai. g, 7. ,, Non puer avari se« 
ctus arte mangonis Viiilitatis damna moeret ereptae. " cf. Quin- 
ctil. Inst. 5, 12, 17. ,, Mancipiorum negotiatores formae puero- 
lum , virilitate cxcisa, leuocinantur. " 

Ad summam quondam ubert.] Al. quandam. Sed eodem modo 
Aug. 42. magna quo^idain sterilitate. Ceterum non necessaria est 
correetio , quam Duker. ex Aug. 1. c. et Claud. iS artiore annona 
induxit: ac summa quondam ubertate vini , frumenti vero iuopia, 
Promiscua enim Latinis utraque ratio , iit Graecis vel genitivi 
absoluti, vel genitivus aut dativus cum praepositionibus £xi vel 
iv. Exempla usus praepos. ad Suetoniaui suppeditat index sub 
hac voce. 

Ne quis — novellaret'] h. e. novas vineas plantaret. Aliam 
causam hujus edicti, sediiionum nimirum materiam ex vini 
abundantia, successumque sophistae Scopeliani, ea de re ad Do- 
mitianum miBsi, narrat P/ulostr. Apollon. 6, 17. et Vit. Sophiss. 
p. 521. 



342 C. S U E T O N I I 

llberlinos Equilesque Romanos coraraunicavlt. Ge- 
minari legionum caslra proliilujit: nec plus quam 
mille nuramos a quoquam ad sigua deponi; quod L. 
i^nlonius apud duarum iegionum hibernaj res novas 
moliens, fiduciam cepisse etiara ex deposilorum suni- 
ma videbaiur. Addidit et quartum stipendium militi, 
aureos lei-uos. [8J Jus diligunter et iudustrie dixit, 
pieruinquK et in ioro pro tribunali extra ordinem. 
Arabitiosas Centumvirorum sententias rescidit. Re- 
cuperatore.«, ne se periusoriis asserlionibus accomrao- 
darent, identidem admonuit. Nummarios judices 

cummiinicavif\ i. e. communia fecit, jxo/ywere, ut libertinis 
aeque atque Equitibus Roin. accipere et adminisiiare iila munera 
liceret, quae proprie Senatorum fuerant. Jnsulsa est lectio vulg. 
mditesqud Romanos, in qua delere maluitTorrent. iJoAraanoj, quam 
lecipere ex oplimis Mss. Equites. 

Gemiii- lei^. casfra piuh.'\ h. e. vetuit , in hibernis duas legio- 
nes in eadem castra coire , sediiionum metu. Hunc enim refer 
sequentia : apud duarum legionum /uberna. 

ad ^igna dcponi^ Ad signa v. apud signa, \\.' e. in Principiis 
(y. ad Otlion. i.) miiites cerram partem stipendii et pecuniae e 
donativis acceptae deponere solebant, quae reddebatur iis iinita 
JTiilitia. cf. Feget. i2, ao. 

quartum stipendium — aureos ternos] Quum a Caesaris inde 
temporibus milites nouem aureos quotannis, eosque tribus pensio- 
nibus accepissent, Domitianus ad duodecim aureos , tribus addi» 
tis, stipendium auxit. Qua/tum st/pendium auctot quartam pen- 
sionem ternorum aureorum Aicit , pro miliiia datam. Ita rccte 
locum explicuerunt Schelius in Hygin. c. 3. et Gronov. de pecun. 
vet. c. 2. Ernestius, dum voc. aureos ternos pro glossemate da- 
mnat , locum diflicillimum reddit, et verissime Oudendorp., 
iiimis docium pro glossatoris eruditione additamentum boc 
fuisse, monet. 

Jus — extra ordineni] v. de jurisdictione Imperatorum ad 
Caes. 43 init. cf. Perizon. de praetor. p. 748. Male vulg. distin- 
guitur n. i. : dixit. Plerumque — extra ordinem umbitiosas sequ. — 
Viclor Epit. 11. ,, jus aequissime dixit. " 

Amb, CeiUumv. senleniius] De Centumviris saepius dictum, 
inaxime ad Aug. 5O. Ambiiinsae .■ienlentiue sunt studiosius uictae 
ad comparandum favorem coriim, quibus consulebaLur judjtio. 
T. iu-:. ei ad Aug. 25. 

nc se perjui^riis ass&rf. accominod ] De rtcuparutoribus v. ad 



D o 31 I r 1 A j\ V s. 343 

cum suo quemque consilio notavit. Auclor et Tri- 
buiiis plei)is fuit^ Aedilem sordidum repetundarum 
accusandi, judicesque in eum a Senatu petindi. Ma- 
gistratibus quoque urbicis, provinciarumque praesi- 
dibus cocrcendis tantum curae adhibuit , ut neque 
modestiores unquam, neque justiores exstilerint : e 
quibus plerosque post iJlum reos omnium crirainum 
vidimus. Suscepta morum correctione, licentiam 
theatralem promiscue in Equite spectandi inli;bui(. 
Scripta famosa, vulgoque edila^ quibus primores viri 



Neron. 17. N. 1. vulg. ne se sempcr sequ., sed ineptum semper 
optimi codd. oraittunt. Deinde psrfusoriis (vulg. persuasoriis^ 
post Cujac. ad Pandect. tit. de excusat. lcg. 73. ut veram lectio- 
nem uno ore interpretes agnoverimt. Verissima autem viiietur 
interpretatio Ernestii in exc. ad h. 1,, qui perjusuriam assertio- 
nem esse dicit, qua dominus justus per calumniam Ittis (ita Civ. 
pro Rosc. Amer. 29, perfundere aliqutnn Judicio) adducitur in pe- 
riculum servi amittendi. Assertio enim est vindicatio in libena- 
tem, perfusoria , qua perfunditur, avyyr6ir»i, dominus servi. 
Sensus igitur nostra lingua: die Rtchter soUten sich nicht mit Pro- 
cessen bejussen, in dencn durch Chtcane dcnllerren das Eigenthuins- 
recht an ihre Sklauen streitig gnmacht wurde. Huc refero, quod 
Xiphil. ''Vj *3' KXauSfov n«it«Tow tw htcvoT-^ na/irap evtaTCvraf;^;)- 
v.or» oiirshwntv , crt ^^iyx^^ hovXoi wv. Haec enim perfusoria erat 
assertio, quam ipse censurae potestate dirimebat. 

Nummarios judices — notavit\ ix. e. judices numis corruptos, 
quemque cum toto consilio judicum, qui in eadem causa sedissenr, 
ut ejusdem culpae reos ,^ vei paruni circumspectos in eiigendis et 
observandis collegis, nota censoria affecit. v. Ernest. exc, ad 
L. 1. 

Aedilem sordidum'] li. e. avarum (v. ad Ner. 3o.), qui per 
avaritiam pecuniam aliqua de causa accepisset. Repntuiidarum 
autera crimen, ut ipsa etymologia vocis ostendit, ob quamvis 
pecuniam contra leges, injuste adeo , acceptani intenditur. 

modestiores'] li. e. qui majorem abstinentiam ostenderent. 
Opponuntur avaris. v. ad Tit. 4. 

moruni correctione] s. censura. Teste enim Xiphil. 6'', 4. 
T<jtA>)T>]$ hioi |3tou T^wTo; y.ou f*6vog Kat thiatrvv xai «UTiHQxro^viV 
ij^s/poTOVvjSi). (a. U. 837.) cf. Martial. 6, 4. 

in £quite~\ inter Equites, in quatuordecim ordinibus. v. 
3Iartial. 5' 8« jj edictum Doniini Deique nostri, Quo subseiUa 
ceitiora iiunt, £t puros Eques oidines recepic" et 5, 23. 



344 C. SUETONII 

ac ftminae nolaI)anlur_, abolevlt, non sine auctorum 
igouuania. Quae^loriam virura, quod gesliculandi 
saliniidiijue studio teneretur, movit Senatu. Prohro- 
sit> leniiuis lecticae usum ademit, jusque capiendi le- 
gala hercditalesque. Equitem Roraajiura , ob rtdu- 
clam in malrimonium uxorem, cui dimissae adulterii 
crimen inteuderatj erasit judicum albo. Quosdam 
ex utroqne ordine lege Scantinia coudemnavit. In- 
cesta \ (sLalimn virginum, a patre quoque suo et fra- 
tre neglecta , varie ac severe coercuit: priora , capi- 
tiiii .supplicio j posteriora, more voteri. ^iam quum 



Qiiaitoriim v!rum] Xiphll. 67, l3. s-tqoc^s hs ri k»} w? t;//>)- 
Tjjc a:;<cAo-yov. Yiciiviikiov ya^ 'Pou(p»wov «iry)X«o-£v sk tou avvih^lov, 
CTi wg^uro. 

l^ cbr...^i.v ft-iniiiis'] h. e. adulterii conviciis. Xip/iil. Sj, i2. 
Ciy^voi h& K»/ »v5p£? Ktti 'yi^vttTni? Tiiv irXouciwv sir« {Jior/jtia. skoA»- 
eb:}Cu:/ , wv e^viaj na/ utt' <xJtoC fc/^s/;^£u5/jffav. 

/e-e Scanf/u.a] v. Scaiinia (utraque enim scriptura omnibus 
locis, ut)i occurit, obtinet, Scaliniam autem veriorcm esse, post 
ahos contendit Bach. liist. Jur. R. p. 144.) de nefanda Vcn^re, 
quani Sca inium queniiam Aricinum tuliss^e oxisiimant a. U. 526., 
poena vei decem millium, vd mortis secundum alios stupratori 
irrooata. v. Jo. Fr. Chnstu Hibt. Leg. Scat. Hal. 1727., Ernest. 
Ci. Cic. ind. ieg. , et quos alio» lautiavit Bachiua 1. c. 

incti.,ta Ve.: ulium] Xi/ii.L 67, 3. ovhs Tiv aiiir<x^$iviHV iipit- 
eeiTO, oikk w- vi«i ^ydpw/xsva? ST//auj{p>)0-aTO. ots Kaj kaytTai, anAy)' 
ea< Kft< T^a.yilai^ rv)q xspi aUTaf i^traaiwi; yivo/xsv^f , K«i iroAAuiv 
«/T/a56VTwy Ka< KoAoi^o/xlvwv , cjk «va^Ko-v g/f twv -rcvT/^piKwv 
JiAouio; AYpiViroif , aAA' SKirAa-ytig , a-jToC iv rvj ffvvtb^iw, w;t«o 
S'X<^''' . aTO\J/u:;cxi. ai^TOj os Kai iiri toutio v^yakAtro , crt rai; iitTao- 
Stvovf wq ■))jbi,ui/x4V(xg o-j KaTciipu^iv , aAAi a'/./i«.5 aTroSv^j^TKiiv €k«- 
A£i;ff£, yuae ultima ex £xc. Peiresc. addita sunt. v. ibi Keimar. 

priora — po.sleriura] Priora Burm. inieiligit a palre, poste- 
rioru a fratre neglccta, Ernestius priora ante principatum suum, 
posleriura post cdictnm suum commissa , quae Maicilii etiam scn- 
tentia luit. Mdii ex sequentibus satis patere videiur, priora et 
postenora ad Domitiani piincapatum paviter rtferenda esse, ita 
ut priiis capitale modo su^qdicium siatueret, OLcUaii.s suronbu.s et 
Varrundlae Ubero mortis arbitrio pcrm/s.'.o, reL-^atis corruptoribus, 
pootea, tjuum parum profccisse se ea clemenri^ vidivset, mure 
veteri in cc-nvictr.s aniDaadvuliict , b, e, vu^inem dcjcdi , stupra- 



DOMITIANUS. 345 

Ocellafls sororihus, item Varronillae, Ilberum mor- 
tis permisi^set arhitriuiii, corruptoresque earum rele- 
gasset: moxCorneJiam, maximam \ irgiuem , ahso- 
lulam olim, dtliinc lougo iulervallo repetitam, at^ue 
coiivicJam, delodi imperavit; slupraloresque Tirgis 
in Comiiio ad necera caedi^ excepto praetorio viro, 



lorc.s virgis ad necem caedi jub^ret. Denuo monendum de more 
Suctonii , universe praeniifendi, «^uae mox exeiuplis illusiranuir, 
Curneliam, max. Firginem'] h. e. vetwstissimam, ut Tac. A. 
11,52., T>)v irpiff3«u,oi;ff«> Tuiv «iTa^ 5ivtt)V , (v. adCaes. 330» ^^ 
quis cum aliis Corneliam Maximam pro ncniiiie scribat. Rupeti- 
tam dicit iterum accusatam ; petere enim i. q. accusare. Prius 
crinien an sub Domiiiaui im^erio et de eodeni incestu aliove 
impactum ei iuerit, inceitum, Puto, parum prospere piiorem 
calumniam cessisse. Jjiserte enim a cuipa liberat viiginem I^lin. 
epist. 4, 11. ,,Nam quum Comeliara, maximam Vcitalem , de- 
fodere vivam concupisr.et , ut qui illustrari seculum suum ejuimudi 
exemplc arhitraretuT , Pontihcis maximi jure, seu potius imraa- 
nitate tyranni, Licentia a^mmi, reliquos Pontilices non in re- 
giam , eed in Aibanam villam convocavit Nec minore scelere, 
quam quod ulcisci videbatur, absentem inauditumque dumnavit 
inccsti , quum ipse irairis liliani incesto non polluisset solum, 
verum etirtm occidisset ; nam vidua abortu periit. Missi «aiim 
Pontiiices, qui i^eicdiendam necandamque curarent sequ. " No« 
lim tamen cum Dukiro ob Piiuii locum corrigere nostro : repe- 
titam neuue conviciam. Maniteste tidm in contraiia discedunt 
Suetonius et Plinius, dum iile salubris severitatis exemplum, 
liic tyraurii licentiara in iioc Corneliae supplicio proponunt. Cura 
Sueionio lacere videtur l^ndostr. 7, 5. qui : y.ai //y;v xai Aa-yoi/ a(^i- 
MO/jctvoi; , w; A.«/ixxpav k«S«^^/v uv) Aofxsrickvo^ -rs-Koii^ijUvo^ 
T'/ii 'Pw/x«('wv iiffTja; , sirei^yj r^ii; Tav Esti»Ojiv airsKTSivgv st 
aiTix TiJ5 ^*v))j, Kai toJ /jiij y.a$oi^ii)G<xt ^a/xwv sequ. ci. Reimar. 
ad XphiL 67, '• 

dejbdi imperavit , stupr. — caedi\ mcre veteri. DeJodi sole- 
bant incampo scderato prope poriam Collinam. v. Dionys. 1, 'g. 
1. 2, 67., qui classicus est iocus ; 1. g, {jg. et 1. 9, 40. al. Stupra- 
torem Corneliae vel accusatum potius stupii niemorat Plin, ep. 
cit. Celerem. Is §. 10. ,, Praeterea Celer, Eques pLomanus, cui 
Cornelia objiciebatur, quum in Comitio virgis caederetur, in 
liac voce perstiterat; Quid feci? Niiiil feci. " Idem magnitudi- 
neni animi Comeiiae in ferendo suppiicio narrat §. 7. sequ. 

exc. pr tor.o viru'] Falerio Luciano , de quo agit Piinii epi- 
stola, ubiliaec: „ Gonfessu» est ^uidem iucestum , sed incertuip, 



346 C. S U E T O N I I 

cni, duT>Ia etiam tum causa , et incertis quaestlonihus 
atque toimeutis, ile scm' l i.roiesso txsiiium indulsit. 
Ac «)e qua religio Deuuj impune contaminaretui', mo» 
Mumentum, quod libertus ejus e iapidibus, templo 
Capitolini Jovis destinatis, lilio exstrux-.rat, diruit 
permiliies, ossaque et rt-Iiquias, (juae inerant, mari 
mersit. [9] Inter initia usque adeo ab omni caede 
abhorrebai, ut^ absente adliuc patre, recordalus Vir- 
gilii versum, 

Jmpia quam caesis gens est epulata juvenis, 
edicere destinarit, ne boues immolaren/ur. Cupidir 
tatis quoque atque avaritiae vix suspicionem ullara, 
aut privatus unquam , aut Princeps aliquamdiu de- 
dit*, immo e diverso magna saepe non abstinentiae 
modo , sed etiara liberalilatis, experimenta. Omnes 
circa se largissime proseculus, nihil prius aut acrius 
monuit, quam ne quid sordide facerent. Relictas 
sibi hereditates ab iis, quibus liberi erant, non rece- 
j)it. Legalum etiam ex testamento Rusci Caepionis, 
qui caverat, ut quotannis ingredientibus Curiam Se- 



utrum quia verum erat, an quia graviora metuebat, si negasset. 
Tremebat enim Doraitianus, aestuabatque ingenli invidia , desti- 
tutus. " Mox §.11. ,, Ardebat Domitianus et crudelitatis et ini- 
gnitatis infamia. Arripit Licinianum , quod in agris suis occul- 
tasset Corneliae libertam ; ille ab iis, quibus erat curae, prae- 
monetur, si Comitium et virgas pati nollet, ad confessionem 
confugeret, quasi ad veniam ; fecit. " Postea permisisse ei dici- 
tur J3oniitianus , ,, si qua posset, ex rebus suis raperet, ante- 

quam bona pubHcarentur, et exsilium molle, velut praemium, 

dedisse. *' 

Impia — juvencix] ex Virgil. Georg. 2, 537. cf. ^rat. Pliaen. 

132. Sermo est dc regno Saturni s. aurea aetate. 

Cu})iditatis — auaritiac] Cupiditati opponitur ahstinentia y, 

Caes. 54., avaritiac Uberalitas. Eidem respondet voc. sordide. 

Post imrno damnat Ernest. e diuerso, et sane est idem. Sed con» 

donandura hoc mori Siietonii, de quo saepius dictura. 
Jiusri Caej/.'} Al. RuAcii V. Jiu.\ti , foirasse Rustii. 
quot. ingred. Curiarn] Kal. Januar. strenae loco lianc S!tm« 

itiam datam suspicatur Burm. Ego novos Senatores intelhgere 

inalim, cjui quotannis vel ob generis nobilitatem simul cum 



D O 31 I T I A N U S. 347 

natorihus certam summam viritim praestaret Jieres 
suus ^ inilum fecit. lltos, cjui aule '-julii^uennium 
proximutn apud aeraiiuua pependissent, uuiversos 
discrimiue libti avil ; uec repeti , uisi intra annum, 
(Eaque condltione, permisit, ut accusatori, qui cau- 
sani nou leneret, exsilium poena esset. Scribas Ljuae- 
storios, negoliantes ex cousuetudiue, sed coutra Clo- 
diam legem, veuia iu praeteritum douavlt. Subsi- 
civa, quae, divisis per veteranos agrls, carptim super- 
fueruut, veteribus possessoribus, ut usucapta_, con- 



virili toga latura clavum iiiduebant (v. Aug. 38.), vel ob raunera 
suscepta in Curiam admittebantur. Impensis cum ea dignitate 
coiijunctis subvenisse videtur legatum Caepioiiis- 

Reos — pip^ridi^s^nt'^ li. e. quorum nomina ante quinquen» 
nium ob aes alienum ad judices delata, proposita adliuc in aera- 
rio penderent, re nondum dijudicdta. Dicendi tormula est eadem, 
quae Claud. 9. (ubi v. not. coiL Hardum. ad Min. H. N. 15, 15. 
{29.)), quaraquam h. 1. non lae aerarii tantum debitoribus, sed 
diuturnis omnino reis , in quos similis Principum liberalitas 
Aug. 32. et Cal. 15. memoraiur, sermonem esse, Casaubono 
concedo et Ernestio. In eo tamen stat scntentia, quod de aeris 
o/ie/2j reis dici, eorumque , si damnati essent, ex bonis aliquara 
partem ad aerarium pervenisse , ideoque nomina ibi pcpendisse^ 
existimo. 

Scribas quaest. — donavW^ Erncst. in exc. ad li. 1, scribas 
Quaestorum j.ro^incialium intelligit, quum urbani illo tempore 
pecunias publicas non tractarent, (v. ad Claud. 24.) nuilaque 
adeo causa esset, quare iis negotiationibus interdiceretur. Ex- 
emisse igitiir putat Domitianum scribas legibus, quibus Piaesi- 
des provinciarum ienus exercere et negotiari vetabantur, quum 
illi perpetuo in provincia manerent. De lege Cl dia ejusque 
auctore niliil con»iat. v. Augustin. de iegibus (Thes. Graev. T. II. 
p. 1190.). Plerique capui legis Qu. ClaudiiTi.fi., de qua Liv. 
21, 63., fuisse piitant de scribis quaestoriis , idque proLabile, 
quod de indecoro Fatrum qiaestu iila cavebat, Aiii tamen, in 
quibus Stockmann. ad iiacli. Hist. Jur. R. p. igi., al i'. Clodtum, 
Tr. pl. Pisone et Gabinio Css. , referunt. 

Subsiciva — conctssit'^ h. e. eas partes agrorum , quae in di- 
jnensione restitissent, et de quaium possessione controversiae 
intercedere solebant , iis concessit, qui per bieuiiium vel diutius 
eas possedisseni , ut u^ucapta (v. de usucapione Reinccc Ant, Rom. 
2, 0.), yeteribus adeo li. e. i\i\ii\xxiii% poasessunbus , idque in invi- 



348 c. S U E T O N I I 

cessit. Fiscales calunmias magna caluraniantium poe- 
na repressit; terehalurLjue vox ejus; Princeps , qui 
delatores non cantigat , irritat. [ « oj Scd neque in 
clenientiae , neque in alvslitieiiliae tfaore perraunsit: 
Ct luraen aliquanlo celerius ad saeviliara descivit^ 
quara ad cupidilatera. Discipulura Paridis pantorai- 
ini irapuberera adhuc, et quuni niaxime aegrum, 
quod arte ibrniaque non ahsirailis magi.^^tro videba- 
tur, occidit : iltm Htrmugcmm Tarsensfcm^ pro- 
pter quasdam in historia figuras; librariis etiam, qui 
eam descripserant, cruci iixis Palremfumilias, quod 
Tiirecem mirnniloni parem , munerario imparem di- 
xerat, detractum sjjectaculis \\\ arenam , canibus ob- 
jecit, cura hoc tilulo : Impie locutus parmularius^ 



diam patrls fecit fratiisque, qui muhos subsicivos agi-os, tan- 
quain fiscales, vendiderant. v. Aggen. Urbic. de controv. agr. p. 
63., Luem. Misc. 3, 2., Ernest. et Oudend. ad h. 1., qui arguit 
conjeciurani Burmaimi utut uaucapta , ut verae loci sententiae 
prorsus contrariam, 

Fiscales calumnidsl li. e. calumniosas delationes, ad commo- 
dum fisci Principis factas. — Dictum Domitiani roemorat quo- 
que Xtpkil. 67, I. (ex Exc. Peiresc.) ort (xvToy.^»TwQ , orav /jii) ko- 
Ab^vj tcu; <Ti;xo(pavT«5, avTog ffipji; iroiH ToioJTouf. Idem tamen, 
inji.rias ilios liomines Domitiani prius auctoritate fecisse, postea 
necatos tuisse dicit, «'va S^ k«/ t« ibty.i)/ji.txT(x vtt* auriuv fxoviMV ys- 
yovBvai hoii-^. 

Dtscipulum Paridis] Paridem histrionem ob aduherium cura 
Domitia interfectum , e Xiphil. fi^, 3. memoravi ad c. 3. cf. Mar~ 
tial. 11, 13., interpr. ad Juuinal. 6, 87. Mox pro impuberem, 
quod ad misericordiam additum , inepte vulg. puberem. 

Jivuras] h. e. obHque in se dicta (kamische .4nspielunge?i'). V. 

ad Vesp. 15- 

mnnerariu imparern'} h. e. Domitiano , qui munus edebat, et 
niirroilloni favens Threcem opprimi jusserat. 

Lnpie locutus parmulariu.s'] w.pahnularius, irarA/xouAapiOf, Threx, 
invidiose "^xo fautore Thrccis , roaxime in palrejamlias ii. e. cive 
honcsto. — Iinpie locutus est aCifii^ ri i<p>)nuJ5 «5 tov auTOnp*- 
TOp« , qi'i verbis laesit vevccundiiim , majcstati Principis debiiHm, 
V. ad Vitell. 3. et interpr. ad rli/i. Panegyr. 11. et 33., ubi : 
,,Jam quam libera spectantium siudia, quam securus favorl 
Hemmiirnpietas, ut solebat, objecta , quod odisset gladiatovem ; 



D O M I T I A N U S. 349 

Complures Senalores, in his aliquot consulares, iu- 
tereinit: ex quibus Civicum Cerialem in ipso Asiae 
Procon.sulatu; Salvidienuni Orfitumj Aciiium Gla- 
brionem in exsilio, quasi molitores novarum rerum: 



nemo e spectatore spectaculum factus, miseras voluptates xmco 
et ignibus expiavit. Demensille, veiique honoris ignarus, qui. 
crimina majestatis in arena cvlli^cbat , ac se despici et contemni, 
nisi etiam gladiatoies ejus veneraremur, sibi maledici in illis, 
auam divinitatem, suum numen violari, interpretabatur ; quum st 
idem quod Deos , idem gladiatores quod se putabat. " 

Complures — interemit] Xiphrl. 67, 3. ff^j^vcuf he x«< jxiSi' 
ffrif xoD nocTtx^ifattTo. a»] o*jk oXiyovg y% Kvroiti; u(^' saiiTuJy irafS' 
ffvtsua^a Tpoxov Tiva axo5v/)ffHS/v , /va sSsXovt>)5ov , aXA. cjj^ ux 
ovaY>t>jc CQy.diCi toSto xaff^Siv. xoXAoJj Sa tujv X(5U)twv av^^cvv MaToc 
woXAaf x^o*p«ff£(f $)ovo<; ts na/ uxapop/af? 8>txo&yjv xojoj/asvo; sequ. 
Idem c. II., Antonii bellum civile piurimis caedibus occasionem 
ansamque dedisse, narrat. v. Eund. c. 12. 

Civicum Cerialejii\ Ita scripsi , auctore etiam Torrentio, pro 
vulg. Civicam Cerealem, Cerialis et in numis , et in Taciti librig, 
ubi frequeutissimum lioc nomen , scribitur. Civicam autem nullo 
mcdo concoquere potui, quamquam , substantira pro nominibua 
addita, evincunt e Vitell. 15., ubi Viteilius Concordiae cogno- 
mej\ recepisse dicitur. Ibi enim res singularis, vereque ridicula, 
et alias ^ubstantiva in nominum formam fiectebantur, ut Cicero, 
Naso, Lentulus al. R.egnat tamen Civica cognomeu etiam in edd. 
Tacili, qui Agric. 42. „ Aderat jam annus, quo proconsulatum 
Asiac et Africae sortiretur, et occiso Civica nuper , nec Agricolae 
consilium deerat, nec Domitir.no exempltun. " 

Salvid. Orfitum\ v. Philostrat. Apoll. 7, 14. et 8, 0. 

Acilium Glabrionem'] Consulem a, U. 3 '.4- cum Trajano. Xi~ 

pkil. G7, 12. Tpaiavw hs 5>j t;;7 OOXiriw v.aj 'AmA/wTXaPj/wv/ , uir«- 
TsuffaffJ TOTS , Ta a'jTa cvnxil» At-yiTa/ yiyaaSat' y.al a-K a-jfwv rv» 
H'sv Vkali^iinvt c}.iS(fCg , r~y Sa Tfa/avw vj TJjf aJTOnfarop/a; apx*i 
irgoi^^sSij c. 14. Tov hs hvj I"Aaf3fiwva tov fxsra tcv Tfaiivou aj» 
§avTa , KaTi)70p>j.£ivT« Ta T£ aXAa , xat 0(a c» iroXXoi, nai crt viai 
5>)pion i[xiy(^iro , «x£kt£iv3V. i(p «S ircu Kai Ta uahicra. cf-yJjv aUTcjJ 
ijxo vp5ovov sc-/iv , ort uxaT£u'ovT« auTOv ig to 'AApavov sxj t* v£«- 
VzffK£u/.iara ujvo/xaff//.tv« KaXlca;, AiovTa (»xoKT£?va( /jiiyav jjvoi-y*'-*" 
Civ. v.ai t; c-j /xovov oi)&£v *Au/xeiv5>) , a/./a Kct< fJffTcx*''*'''» a-Jrsy 
Kari/jiYtjffaTO. cf. Juvenul. 4, gg. lllo tempore in exsilium acttun, 
et a. 243. mterfectuni , puiat Keimar. ad i. c. 



330 C. S U E T O N I I 

ceteros lovisslma qiiemque de causa: Aelinm Lami- 
am , ol> suspiciosos (juidem , verum et veteres el in- 
noxiosiocos^ quod post abductam uxorem Jaudunti 
voceai suam, svtukt co dixtvat] quodque 'rito , lior- 
tanti se ad alterura malrimonium , responderat , ^>j 
Ku) (Tv yccfAmut Bshsts; Salvium Coccejanum, quod 
Olliuiiis luiperaloris^ patrui sui, ditm iialalem cele- 
braverat: Metium Poraposianum, quod hahere impe- 
ratoriam geuesin vulgo ferebatur, et quod depictum 
orbem terrae in membrana , concionesque reguai ac 
ducum ex Tito Livio circumferret^ quodque servis 



Aeliuin Lamiam'] v. c. i. Juvenal. 4, 154. — Mox suTixKTtt} e 
corrupto heu taceo , quod ortum erai e Graeco Latinis litejis scri- 
pto eutacio, uullumque joci vestigium exhibebat, eruerat jam, 
Turonensi cod. adjutus, Scaliger, (v. uot. Casaub.) sed in sensu 
erraverat, quem vidit J. F. Gronovius, coilaiis Aelian. V. H- 5, 
30. et Nostr. Neron. 20., quibus addit Oudend. Epictet. 35. 
Dicebantur enim sjTay.TiTv , qui conservandae vocis causa omni 
libidine abstmebant, id quod, se quoque facere, per jocum La- 
itiia dicebat, cui Domitianus uxoris usum eripuisset. 

uv) *i«i ffu 7«M' -SsXsjf] Interpretatur Marciiius : „ Num et 
tu aham uxorem ducere vis , ex qua Jiliam suscipias , quam Jrater 
tuusvwlet?" coll. c. 22., reddiique lianc inttrpretationem Piti- 
scus, quasi melior non superesset. Imo sensus est : Nuni tibi 
etiam cupiditas, uxorem duceudi? h. e. num tu etiam ad malri- 
monium nie hortaiis, ut iratris tui exemplo uxorcm mihi ab- 
ducas? Nisi praecederet ad alterum matrimonium, explicarem ; 
Quin ipse duc uxorem , ut filii tibi nascantur, imperii heredes; 
quod sane invidiosissimum fuisset Domiiiano. Scd illud rectius, 
placuitque etiam Miillero , ut ex ejus schedis cognovi. 

Sah-. Cocceja?ium] filium Salvii Titiani , fratris Othonis. v, 
Lips. ad Tac. H. 2, 43. et supra ad Othon. 10. 

Metium Fvmjjosianum'] v. Vespas. 14., ubi, pepercisse ci Ve- 
spasianum, legimus, citato XiphiL 67, 12. Is ita pergit; sniTvo; 
^g (Domitianus) icQoriqov fj.h\> gf Yvvqvov itwQiei, tots Ss Ka< iCpa- 
VBva&v , iyviXvjSbVTa «aX« rt, viai oti rijv olnovixsvyfv av toT; rov *to<- 
raivog roi-/_oii s/xiv S77S7(>o./a/^tv>;v , na/ r»g hy)j*y^y OQKxg rke, riuv pa- 
aiXiwv , rwv rt dXXwv oivbi;wv tcuv irptuTwv , t«s 7r«fa n» Aj^/w ys- 
yQixiJiy.bvaq, kZ.tikoyii T8 Kwi «vi-yivwffnt. De eodeui V. c. 20. Ge- 
teiiiui libri lere membranas v. membranis. PfOiniscuum est. v. 
lanicn Duker. apud Oudend. 



D O .M 1 T I A J^ U M. 35 1 

nomiua Magonis etHannibalis indidisset: Sallustium 
Lucullum, Britanniae Legatum, quod lanceas novae 
formae appellari Luc ulleas passus esset: Junium Ru- 
sticum, quod Paeti Thraseae et Htlvidii Prisci lau- 
des edidisset, appellassetque eos sanciiasimos viros ; 
cujus criminis occasiotie phiiosophos omnes Urbe Ita- 
liaque sumraovit. Occidit et Helvidium filiuni, quasi 
scenico exodio sub persona Paridis et Oenones divor- 
tium suum cum uxore taxasset: Flavium Sabinum, 
alterum e patruelibus, quod eum comitiorum con- 
sularium die destinatum, perperam praeco non Con- 



Junium RusficuTn] L. Junium Arulenum Rusticum. v. Lips. 
ad Tac. Agric. 2. et 45., Reiniar. ad Xiphil. 67, 13. — Ille c. 2. 
ita: „Leoinuis, quum Aruleno R.ustico Paetus Tlirasca , Hercn- 
jiio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capjtale fuisse; 
neque in ipsos modo auctores, sed in libros qiioqne eorum sae- 
vitum, delegato Triumviiis ministerio, ut monun^enta clarissi- 
morum ingeniorum in Comitio ac Foro urerentur sequ. *», quae, 
quum nostria temporibus scripta videantur, vix niihi ternpero, 
quin trausscribam. Xiphil. 1. c. tov •PouVt/xov tov 'AeouXlvov «xg- 
itT£Jvav, oTt i(p/Xoffo(J)s< , Kai ori tov 0ea(T£av «apov avo,ua<;«, nai 
'Efivvfov SevsK.wva, ot^ te oJ6s/x/av ap;/^v h ■KokktZ |3ic,j fxizk tJjw 
raixilav ^riiy.ii , nal Iri toi! UqI(jviou toC 'EAou/&/oy . tov ^lov evvk- 
7(.a-4/iv. ikkoi T6 6K Ti)f aUT^5 TaWT>j5 T^f M«Ta tJjv (p«Xoffovpj'av »1- 
Ttoti ffvxvo] hiwkovTO- viai ot kotirol vavrsi i^>)>.«o-S>jc-«v av:2ii in t^; 
'Pti/xjjS. V. etiam Fltn. Epist. 3, ii, 3. aliisque locis. 

jihilosophos — summouii'] Xtphil. 1. c. , qui IH>)A.aff5>)ffav « J- 
5i; ob siniile Vespasiani edictum, de quo v. ad Vesp. i3. — 
Tac. Agr. 2. „Scilicet illo igne vocem populi Rom. et liberta- 
tem Senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitriban- 
tur, expulsis insuper sapientiae prcfessoribus , atque omni botia arte 
in exsilium acta , ne quid usquam honestum occurrerel. " Plii'. Ep. 
3, 11, 2. PanegjT. 47. Gell. 15, 11. v. Reiniar. ad Xipli. 1. c. 

Heluidium JiUum\ De patre v. ad Vesp. i5., de fiiio Tac, 
Agr. 45. et ibi Lips. , Vlin. Ep. 7, 3o. et 9, i3. 
scenico exodio'] v. ad Tiber. 45. 

Flavium Sahinum\ illiura Flavii Sabini , fratris Vespasianl, 
fratrem Fiavii Gleraentis , de quo v. ad c. i5. Uxor liujuf. babini 
erat Juha, Titi filia. PliiJostr.n, 3. rapTvov a*SKTovw< . av* tww 
latToS $i;77svwv , 'lovX/av :iVto. i) 5s 'JouA/a 7-.^;, /asv ,;)v tou xe- 
^ovsi;/^ivou , ^o/«T««vev §e «5sA(p;&^, ;«/« Tiiv T/rev ^uv«Tie«v. V. 
de Julia ad c. 22. 



352 C. S U E T O N I I 

auleni ad populura, sed Iniperatorem proimnciasset, 
Verum alicjuanlo post civilis btlli vicloriara saevior, 
plerosque pajtis advtrsae, dura etiam lateuies con- 
scios investigal, novo quaeslionjs genere distorsit, 
imniisso per obscoena igue: nonnulJis et manus am- 
putavit. Salisque constat, duos solos e notioribus 
Tenia donatos, Tribunum laticlavium , et Centurio- 
nem: qui se, quo facilius expertes culpae osteude- 
rent, impudicos probaverant; et ob id neque apud 
diicem, neque apud miiites, ullius momenti esse po- 
tuii>se. [i ilErat autem noo solum raaijnae, sed eliam 
callidae inopinataeque saevitiae. Actortfm summa- 
lum , pridie quam cruci ligeret, in cubiculum voca- 



post civ. belli victoriani] Xiphil, 67.. '^» Ao//fT««vof aCpog- 
fjHli IvrtxiBiv EUiropiijo"»; , £ir< tou{ (J)ovou{ vtoii tmv yQafAuiru.-^ X^?'S 
0p/x>)3'«<. ol15' av £i'to( riQ, c<JOvq «ir£KT£(VSV. oi/Tw y»q 6>) *t«/ aoroj 
sai/ToS STTi TOUTw xaTt-yvH»» W45', iva /ix-^b6/-n« /xv>)/x>) twv i^avaTOU- 
/xlvugv bxoXsi^pi'^, iwtuXuffs o-<p«f i; Ta {iToyuvij/xaT* Jfyf a(p>jv«i. cJ 
«xvjv ohhi xspi TuJv avaipt^iVTUiV t>; ^ovX-^ ri iTfSffrttks , uanre^i Taf 
jts(jDoXa5 «UTWV , wcirsp tvjv toS Avt«v/ou, ■jr*/jc\j-«j sf t>)V 'Ptv/-o)V, 
»t«i S5 T>)y (XYopav sviSs/f. 

e nutionbus'] h. c. uobilioribus, no/f enim opponunair oi- 
scuris. Ita patresfamiliarunL noti Calig. 26. Injuria impugnat 
Ernest. 

Tribun. laticlauium] v. ad Aug. 58. et Otlion. lo. Xipkil. I. c. 
slf S' ovv T(; vsavjVnof 'IouA.(05 KaXouafTTpof K.iy_iki uqy^y^y.iu g sg 
pouXsiaj sXiriSa (li. e. laiiclavius, v. Reimai), vocgaihc^^o- 
T«T« so"u)S>) iirs«&>) 7«? xoXXcInij •/'.«Ta /*ov«j ffvfxfjiBfjLfx^cuf (Antonio) 
^Xiyx*''"^' ***' *^''* ^''X*'' oiru»5 (xAAwf t>)v «(Tiav T>)f ffi-viM/jioffiaf «xo- 
^U(r>)Ta( , a(l3>) x«t £fu»T(>t>)v x?*'*'' «utw avyyiyovivoii' nai yag ;jv 
cfoj se,xo-£'a( ouvaff.&«(. nal i*iv ouTwf «ipE(if>). Ceterum ita etiam 
apud Tuc Ann. 11, 36. „ Caeboninus vitiis proteccus esc, tan- 
quam ■— passus muiebria " , ubi v. Lips. 

call. inopin. saepitiae] Xp/i/l. 67, 1. >)V //sv ««< ^Qotffvg aa} 
cp7('Xo{, ^jv &'s '<*«' kxipcuAo; >".ai vipu-^^ivou; uj';ts dip' snaTipwi., tuIv 
u£v ro TTQOTizai, ruiv b's t6 SoA(ov «xwv , xoXAa /xcv tlj ffxijTrTOj 
C^SWi S/jtX(XTWV T(ffiv sXu/wiaivsTO , ircAA« ^is Mfti SK xap«ffntt5){ sn^- 
Tioupyii' I^lm. Panei,)r. 06. 

Actorcm summuram] h. e. exigcudis pccuniis, administrandis 
et in rationem relerendis praeposituui. i //«. E[. 3, ly. prucura- 
iur<.m^ct aclorus coujun^it. Id. Panegyr. 56. actoreni, et procura- 



M 



DOMITIANUS.' 353 

viti^ assidere in toro jaxta coegit, securmn liilarem- 
que dimisit, partibus etiam de coena dignutus est. 
Arretinura Ci^mentem consularem, unum e familia- 
ribus et emissariis suis, capitis condemnaturus, iu 
eadem, vel etiara in majore gralia habuit, quoad 
novissime simul gestauLi, conspecto delatore ejus, 
Vis ^ iijquit, himc nequissimum serpum cras auclia- 
mus? £t quo conLemtius abutereLur paLicntia liomi- 
num, nunquam tristiorein senlciiitiam sine praefaliona 
cleraentiae prouunciavit: ut non aliud jam certius 
atrocis exitus signura esset, quam Principis lenitas. 
Quosdam raajestatis reos in Curiam induxerat: et 
quuni praedixisset, experturum se illa clie , quam 
carus Shnatui esset y facile perfecerat, ut etiam more 
majorum puniendi condemnarentur : deinde, atro- 
citate poenae conterritus, adleniendam invidiam in- 



torem Principis ifa distingnit, ut huic majorexja di^itatem fuisse 
jpateat. Piura v. apud Lips. exc. ad Tac. A. 2, 50. Non dubitan- 
dura igitur de voc. actorem substituendo vulgato auctorem , idque 
prirni fecerunt Ernest. et Oudendorp. 

Arretinum Clementem] JJe lioc Tac, H. 4} SQ. „ Arretinum 
Ciernentem, domui Vespasiani per afRnitatem innexum et gratis- 
simum Domiriano, Praeiorianls praeposuit (Muciiinus) , patrem 
ejus sub Cajo Caesare egregie iinictum ca cura, dictitans ; laetura 
militibus idem nomcn, atque ipsum, quamqiiam senatorii ordi- 
nis , ad utraque munia sufficere. " Arricinum scribi voluit Uisin. 
ex inscriptione, quam ad nostrum retulit, cui vide, quae rc^es- 
«erit Graevius. Ceterum Consul fuit cum L. Nonnio Aspemate 
a. U. 847- 

emissariis] Eniisi.arii tr&nt exploratores Principum , vjtx Mai 

e(J)S«A./uo/ paff<Xluif , ut Graecis audiebant, h. e. , interprete Pol- 

. luce , 0« T« As75,usva[ hiocyyiWo-jTii kki ri cQui/xivx (malim 2pcu/^g- 

Dot). V. intcrpr. ad Xeno/j/i. Cyrop. 8, a, 10. et Lex. Xenoph. sub 

V. o^^SaX/jtof. — cf. etiam Clav. Cic. sub voc. emissarius. 

gestanti^ Novum hoc exemplum participii praesentis pas- 
sivi. v. ind. in praetervehens et ad Galb. 3. , ubi ad gestandum. 

Principis lenitas^ Miror, ad unum omnes editores tolerasse 
merum vitiura : princ/pii lenitas. Restitui Jectioiiem , de cujus 
veritate nescio, an dubitaii nequeat. 

more majcrum]; V. ad iSeion. 49« 
Toin. 11. 2 3 



354 C. SUETONII 

tercesslt, liis verbis: neque enim ab re fuerit ipsa 
cognoscere : Permittiie, Patres Conscripti, a pietate 
vestraimpefrari, quod scio me difficuUer impetra^ 
turum , ut damnaLis liberum mortis arbitrium in.- 
dulgeaiis. JSani et parcetis oculis vestris , et intel' 
ligent me omnes Senatui interfuisse. [12] Exhau- 
stus operum ac munerum impensis, stipendioque, 
quod adjecerat, tentavit quidem, ad relevandos ca- 
strenses suratus, railitura nuraerum deminuere: sed 
quum et obnoxium se barbaris per hoc animadver- 
teret, neque eo secius in explicandis oneribus hae- 
reret, nihil pensi habuit, quin praedarelur omni 
jnodo. Bona vivorum ac mortuorum usquequaque, 
quolibet et accusatore et crimine , corripiebantur. 
Satis erat, objici qualecunque factum dictumve ad- 
vei-sus majestatem Principis. Conliscabanlur alieuis- 
simae hereditates, vel uno exsistente, qui diceret, 
audisse se ex defuncto, quum viveret, heredem sibi 
Caesarem esse. Praeter ceteros Judaicus fiscus acer- 
bissime actus est: ad quem deferebantur, qui vel 



stipendioque] X. Supra C. 7. -— De minuto mililiim numero 
Zonar. Ann. 3. p. 196. //SToi/xiXjjSelf 5g tJjv f*sv ■Koaorv^r» (Mipen- 
dii) ouvt i.iJLtiviai , to Be tX^Soc ruJv at^oiTsvo[j.kvv»v evvearitXs ' k»i 
iK«Tsei»5£v iAty*X» To liif*iciov B^k»^i , f*i)9^ inavevs touj »iJ.\ivov 
T«s »VTM , v.»i TOUTOu; /x87«Ao/xio-Souj xojjjoaf. 

ni/ul pensi^hubuii'] v. Cort. ad Sallust. Calil. 5, 6. 

Judaicus fiscus\ li. e. iributum duarum drachraarum , singu- 
iis Judaeis pro libero relifrionis cxercitio impositum fl Tito, Jo- 
aeph. B. J. 7, 6, 6. ^OQOV hs T0T5 oirou b^iroT oJffiv ^lovl»iotq sirs- 
f5«X8, 5uo SeaXM«« IvLxerov KeXsuffa; avi ir«v srof t.U i"0 KwirsTttiAtOtf 
(iiiqitv, wsirsp •Kionqov iU tov fv 'ispoffoXuMO'? vtiv ffuvsTtXoun. Xi~ 
phiL b6, 7. v«« *~" 'i'^i^'*f>v (post excisa H.erosolymaj SISe^XMOf 
sr«vS>), Tou; t* •K»rqt» «uriv «^jj irepcffTiXAcvTa? tw RwiriTwX/i»* 
A/t K«T «To? «iro(psfs«v. ct". Aj,fuan. Syriac. 50. tov (f)ofov twv crw- 
u«T«v dicit. i^liua v. apud Reimar. ad Xi/> 'i/. 1. c. , et Toilinm 
ad J ■;}>'anum. Oudendorp., dum hoc tributum ad (j)uiriui «to. 
7ea»;)>)v refert ex /(«e/'A- Archaeoi. 18, 1., ncscio an diversas res 
contiuidar. Certe Josephui. ipsc . hoc tributum devictis. demura 
Jf.daeis injposiiuro , narrat B. Jud. J. c. 



M 



DOJIITIANUS. 355 

improfessi Judaicam viverent vitam, ve], dissiin^]ata 
origine, iraiJosila genti tributa non pependisseut. 
Interfuisse me adolescentulmn memini, quum a pio- 
curatore , frequeutissimoque cousiiio, ins|jicereLur 
nonagenarius seutx , an circumsectus esset Ab ju- 
Tenta rainime clviiis anirai, coufidens etiam, et quuin 
verbis, tum rebus inmiodicus. Caenidi, patris con- 
cubinae, ex Istria reversae , osculumque, ut assue- 
rat, offerenti, manum praebuit. Generum fratris 
indigne ferens , &Ibalos^ et ipsum ministros habere' 
proclamavit: Ovz ayctBcv TrcAvKot^etylrj. [i3] Princi- 
patumvero adeptus, neque in ^enatu jactare dubita- 
vit, etpatri se et fratri imperium dedisse; illos sibi 
reddidisse: neque in reducenda post divortium uxore 
cdicere, revocata^n eam iii pulvinar suum. Accla- 
niari etiara in Amphitheatro epuli die fibenter audiit: 
Domino et Dominae feliciter. Sed et Capitoline cer- 

vel improfessi Jud. piv. vitaml Ita Emest. cuin Burm. etOu- 
dend. AI. vduti prcfessi et vel ut pnf^ssi, Gronov. vd ut impro- 
fessi. V. Burm. et Oudend. Inteiligo cum ^Xii^ proselytos , ut 
sequentia; vel dissim. ori^nne sequ. de Christianis, guos sub Do- 
mitiano gravi persecutione vexatos , et plerunique cum Judaeis 
illo tempore confusos . constat. Verba intra Urb<^m , quae vul-^. 
leguntur ante viverent , Mss. auctoritate cum Oudend. omisi. 

Caenidi] v. ad Vesp. 3. Xiphtl. 66, 14. 

Generum fratris] I lavium Sabinum. v. ad c. lo. De alba- 
tis ministrorum aulicorum vestibus v. Salmas. ad Lamprid. 
Sever. 67. 

in pulvinar suum'\ Pulvinar erat Deorum. v. Caes. 76. — 
Quod pro vocatam multi ex Salmasii conjectura receperunt revo- 
catam, id nuilo modo probaudum. Non enim referendum est 
dictum Domitiani ad occasionem reductae uxons, ubi illud edi- 
dit, sed unice consideranda arrogantia, quae est in vocabulo ^z//- 
vinar , de lecto suo usurpato. 

epuU dLe-\ de quo v. ad c. 4. — De Bomini appellatione dixi 
ad Aug. 55. Plura de usu nominum Bomim et Dei , a Domitiano 
primum arrogato , guum superioribus Principibus pcr aduIatio« 
nera tautam indits, ab ipsis recusata illa fuissent, r^eimar. ad 
Xiphil. 6'J, 13. 



356 €. SUETONII 

tamlne cnnctos ingenti consensu precuntes, ut Pal» 
furiura Surani reslitut-ret , pulsum olim Stnatu, ac 
tunc de oratoribus coroiiatum, nullo responso digna- 
tus, /ace/e tantunimodo jussit , voce praeconis. Pari 
arroganlia, quum procuratorunj suorum nomine for- 
jnalem dictaret epistolam, sic coepit: Dominus et 
Deus noster hoc. fieri juhet. Unde institutum post- 
liac , ut ne scripto quidt-.m ac sermone cujusquam 
appellaretur aliter. Statuus sibi in Capitolio non nisi 
aureas et argenteas poni permisit, ac ponderis cerli. 
Janos arcusque cura quadrigis et insignibus triuni- 
phorum per regiones Urbis tantos ac tot exstruxit, 
ut cuidam Graece inscriptum sit: APKEI. Consu- 
latus septemdecim cepit, quot ante eum nemo. Ex 



Capitolino cerlamine] Int. quinquennale , quod iuemoravit 
C. 4., Capitolino Jovi institutuni. Id inde etiam patet, quod 
Palfurius coronatus dicitur de oiatoribus li. e. ex oratoribus s. ut 
imus de oratoribus , quibuscum ccrtabat. De Palfurio V. Schol. ad 
Juuenal. 4, 53., interpr. ad Martial. G, 44» ^S- 

formalem — epistolani\ i. e. forma soliemni conscripJtam, cum 
formulis titulisque soilemnibus. 

Dominus et Deus\ V. Reimav. ad Xiph.il. 67, i3. , modo cit. 
Flin. Paueg. 52. ,, Tu delubra non nisi adoraturiis intras, tibi 
raaximus honor excubare pro templis, postibusque praetexi. Sic 
sit, ut Dei sunmium iuter liomines lastigiurn scrvent, quum 
Deorum ipse non appelas." cf. lictor Caes. 11. et Epit. 11., Orus^ 

7» »o- 

Statuas'] Xiphil. 67, S* ToerauTa Its oi.vriZ s-J^jjip/ffS-.) , wjra va.- 

ttKV oy.lyov hiiv tJjv oihou^Svvjv , T>jy \jt avrov otcav, «/kovwv «iJtcu 

V,(xi ivhqiKVTMV Kai «^YUfwv vtai j^pi/iTcuv ifjLirXy^aS-iyjixi. v. ibi liei- 

inar. ct. Euirop. 7, 15. kHiii. Faurgyr. 53. „ Itaque tuam statuam 

in vestibulo Jovis Opt. Max. unam alteramve, et hanc aeneam, 

cernimus. At paulo ante udilus omnes, omnes gradus,, totaque 

area hinc aiiro , hinc argcnto relucehat , seu porius polluebatur; 

quum incesii Principis statuis pcrmixla Deorum simulacra sor- 

derent. " v. etiam Lips. de magn. Ilom. 3, 9., qui, ccrtum pondus 

iuisse centenum, efiicit e Stat Silv. 5, 1, 190. 

inscr. sii : AL'ls.hl\ Ita Tunieh. kiiiV. ^, 10. et 22, i6. Locus 
in libris misere est coiruptus ex ignoraniia vocis Graecae. v. 
liurm. et Outleud. 

Cofiiul, seplemU«cim'] oeropc additis scv iJlis, guos pnvatus 



I 



D 51 I T I A N tr s. 35/ 

quibus septem medios coiilinuavit: omnes anlcra pac- 
iie litLilo tenus gessit: nec qiiemquatn ullra Kaieiidas 
Maji: plures ad Idus usque Jaiiuarias. Post autetu 
duos triuraphos , Germanici cogtiomine assumto, Se- 
plembrem mensem et Octobiem ex appeilatioiiibus 
suis , Germanicum Domiliauujnque trau.snoniinavit j 
quod altero suscepisset imperium, altero natus essel. 
fi^] Per haec terribiiis cunclis et invisus, tandem 
oppressus est amicorum iibcrtorunique intirnorum 
conspirationej simul et uxoris. Anuum diemque uU 



gessit. V. c. 2. Continuavit autern octavura usque ad qtiaitum 
decimura ab a. U. 835. ad Q^i,, h. e. septem inedivs. Pos.tea 
Consul fuit XV. a. 843-. XVI- a. 845-, et XVH. a. 848- ^x No- 
stro igitur interpretaudus X.piul. 67, 4. qui : vt«to; srij Saxa i<pi- 
^vj; — sj(_i!QOTovi)$vf. 1^^'imirum post triumphum Gejmanicuin luem 
lionos ei tributus est a Senatu, qui Caesari. v. ad Caes. 76. init., 
sed non confundendum hoc decretum Patrum cum ordiue con- 
sulatuum , quos revera gessit. Neque audiendus Auson. grat. act;. 
ad Gratian. §. 27., qui pleniore ore, Domitianum septein ac de~ 
cem consulatus invidia alterus provehendi continuando coiiseruissei 
dicit. Veiius Vlinias Panegyr. 5g. „ Non te ad oxemplar ejus 
voco t «7«; continuis consulacibus fecerat longum qucndam et sme 
discrimine annum." Ceterum cum Burm. , Ondend. , Wolfi.o 
edidi : quot ante euiii nemo sc. cepit , non, ut viilg. quod a, e. n. 
SC. fecit, 

duos triump/wsj v. c. 6., ubi dictum etiam de Germanici et 
Dacici , quae Doir[itianu8 assum-sit, coguominibus. 

Septembrem — transnommauit] Suscepcrat irapcrium d. i5. 
Sept. 834., quo obierat Titiis (v. ad Tit. 11.), natus erat d. 24. 
Ocibr. (v. Domit. c. 1.) — Xip/til. 67, 4- fev 'OKTcuj3giov Ao/x^- 
Ti«vov avTwvo/xaffsv , ori iv auTijj syiyevvy^TO, Macrob, Sarurn. 1, 
12. ,, Mengis September prinopalem sui retinet apprllalionem, 
quem Germanici appellatione, Octobrem vero suo noiiiine Donsitia- 
nu8 invaserat. " cf^ iHutarc/i. Num. ig., Martial. 9, 2., Stat. Silv. 
4, I, 42., Hin. Paneg. 54. al. 

amicorum — uxoris] X-p/iil. 67, 15. ixsSiVTO ha auTw, y.cn 
evviffvi.tvia»vTO t>)v irp«?<v Tlct^SsvLog ts q ir^cnoiToq auTou , nai-rre^ 
CVTU) T(/jtu)/x«vo4 irap' avTOV , ujg nai ^t(p-/i^0Qhlv , k«1 ^tyyj;jOi iv tjj 
iTQOviotTict K«i a-jT3c Jjv , 'EvTikkag Tt t» tJjj '*QX^'^ Pi,3>.i.» btSTrviv, 
uiTCi 2:r80avou iiiiXsvSiQOV. k«/ aJrs out£ li) AofjttTtai i^ yvvi) butou, 
CVTi 6s Nwp^avo; iiroiQy^o; , ovh' o-Jvapx"? riirQxvicj; "Eshqvv' 
Soj jjivvovjffav , vii 78 n«i Xi-yovTai. y^ rs yoiQ Ao//jtj« »ii itots vic'' 



358 c. suETONii 

limum ritae jam pritlem suspectum habebat: horam 
cliiim, nec noti et genus morlis. Adolescentulo Chal- 
daei cuncta praedixeraut. Pater quoque super coe- 
nam quoudairi iinigis abstinentem palam irriserat, ut 
ignarum sortis suae , quod non ferrum potius time- 
ret. Quare pavidus seniper alque anxius, miuimis 
etiam suspicionibus praeler modum commovebatur 5 
uL edicti , de excidendis vineis propositi , gratiam 
facere non alia magis re compulsus credatur, quani 
quod sparsi libelli cum his versihus eraut: 

Kjfv /jis CPay^s- Itt; ql^ccv^ cfxoos iTt \cu^7io(po^v\iJ(C) 
O'jffov i7ii(T7i£i(Tot.t Kcciaoc^i Bvofjisva. 
Eadem formidine oblatum a Senatu novum et excogi* 
tatum houorem , quamquam omnium talium appeteu* 
tisaimus^ recusavit: quo decretum erat, ut ^ quoiies 
gereret cotisulatum, Jiquites Romanij quihus sors ob- 



uvTov ifxtffstTO, MotJ hicc tovt' i^pc^ziTO , fji>i K«/ axeSavj) • n«< eJ 
akXoi 0UH6T avTov 5<pikovv , ot /-civ, cTt iVSKaAovvro Ttvat, oi 5', ort 
irgoiilsx^vTo. ct. /Tc/or Epit. ii., <jui : ,, adbcita etiain in con$i- 
liuna tyranni uxore Domitia, ob amorem Paridis histrionis a 
Principe cruciatus formidante. " 

Chaldati c. praed.] Xiphil. 1. c. , Nervam etiam in vitae 
discriniine fuisse, narrat, 5««|3A>)S*vt« vit affT^oXoywv , et addit: 
iravTuff ya^ y.ai o Ao//<T<avoj tcuv irguiTmv Toij ts )^/xep«f xa< rif 
wpaf , iv &i; £Yay£vv))VTO, o/affnoxwv, oun oktyovg ouoa evc toutwv 
ekirt^ovTutv sv hv'^a,u£i Ttv) kTiffDat, xpoavyjAiffKS " nai tov yt Nspouaw 
«T£0-^pa$Ev av, ii /jc>j T/f tujv a(TTpoXo7wv, ivvoiav «Jtw sX"*^» **?>!» 

«T< iVTOJ oAi-yWV y,lJ.iQWV TiASVTV^fftt. 

ed. de excid. vineis^ v. ad c. 7. De phrasi: gratiamfacere rei 
J)ro remiltere V. ind. 

Kijv /1/8 $)«YiJf3 Distichon est Eueni (v. Jacobs. AnthoL Vol, 
I. p. 97. et Animadv. T. I. P. I. p. 3a2.), quod integrum ita se 
Iiabet: 

K^y //E (piyyji airJ ^i^av, o/xwj; tr* K«piroC{)op>)ff(«, 
Offffov iVKnrslaai aoi, Tpa-ys » ^i^c^/jctviy. 
Pvcddidit Ot^id. Fast. 1, 357- 

i,Rode, capcr, vitv.-ni : tamen huic, cum stabis ad aram, 

In tua quod spargi cornua ponsit, erit. " 
exco^iiatL-rn] Male al. inexcogiiatum. Excog, est i. q. ex- 
quisitum, Ernest. conjicit exco^itatissimum. 



D O M I T I A N U 5. 559 

iigisset y traheati et cum Jiastis militarihus ■praece' 
dereiit eum^ inter lictores apparitoresque. Tem* 
pore vero suspecti periculi appropinquaiite, sollici- 
tior in dies, porticuunj, in quibus spatiari consuerat, 
parietes phengitc lapide distinxit, e cujus splendore 
per imagines_, quicquid a tergo fieret_, provideret. 
I>Jec nisi secreto atque so!us plerasque custodias, re- 
ceptis quoque in manum catenis, audiebat. Utque 
domesticis persuaderet, ne bono quidem exempJo 
audendam esse patroni necem , Epaphrodilum a li- 
bellis capitali poena conJemtiavit , quod post desli- 
tutionem Nero in adipiscenda morte mauu ejus ad- 
jutus existimabatur. [i5] Denique Flavium Clemen- 
tem patrueiem suuni , contemtissimae inertiae , cuius 



traheati] v. Lips. ad Tac. Ann. 3, a. 

Tempore vcro] Ita libri praestantissinai. Vulg. temp. quoque, 

phengite lapide] cui nomen a splendoie, oiro tou (fiiyyQv^, 
Plin. H. N. 36, 22. (45.) ,, Neroue Principe in Cappadocia reper- 
»us est lapis duritia niarraoris, candidus atque trauslucens , etiara 
qua parte fulvae inciderant venae, ex arguraento phengites ap- 
pellatus. '• 

custodias — audiehat] Xiphil, 67» I3. evviylvtro Ss k«< «i/rof 
roTf KaT>j7op*jffouff< K«< Tolf yiar»iJ.ixgTvq'v\eov«i' koiJ cuvtxAaTTS naj 
ffuvercSsi irav5 offa A.sj^S>)V«j gSfcj " Kai •roAX«K<j Ka* rolg Saff/xcuTO«f 
xari fA,6y»i tkeikii , ra htafxk ai-^r&v tv TaTf X^P"'' Karlj^wv , (cJts 
y«q ikkei; t« ksy^SijffOfJiiva ivlffrsvs] xaj sicjtvcyf Ka} Sa5e/.t£voiij s5s- 
8/ei. Cust odiae igitnv sunt i. q. custodiae dati, liff[ji.£rai, ut Ne- 
Ton. 31. ,, quod ubique esset cusiodiae." v. Lips. exc. ad Tac. A. 
3, 22. Mox receptis quoque dedi cum Ernest. , non abnuentibus 
libris. Nou video tamen, <juod idem vir doctus conter.dit, alie- 
nissimum esse vulg, rectptis quid^m, quod post vocabula secrelo 
et solus valet et quidem v. eosque , k«< TOUTei»{. Casaubouus scri- 
psit receptisque , quod eodem redit. 

Epaphroditum] v. Neron. 49. — Xiphil. 67, 14. k«i tov "£»«- 
0po5iTov lii Tov Nijiwvof •jrpoT«pcv fxiv s^ihiM^t , TOTg ^s Kai ae(})a^tv, 
airm«Xs(T«{ aoriu , ori fxif ^uvvi tw N»pwv< , 7v' £k ryff rifjim^tx; , ;gv 
«irsp SKgjveu tire»£TTo , iro^^uiSsv touj Ibiovs ikivSt^ovf in(i>o^y)e^ /jHj» 
Siv TOJOVTOV ToXfxvfeeit. 

Flavium Clemenfem] Flavii Sabini, fratris Vespasiani, filiuin, 
fratrem Fb^iJ Sabini, de quo fiictum ad c. 10. X jjhil. ''^, 14. 
x^v T^ avTtf arit (U. S4S') a>^Aous 'f> iroXXevf m«i rev ^Agi^isv 



36o C. SUBTONII 

fillos, eliam tum parvulos , successores palam desli- 
iiaverat^ et abolito priore nomine, aUerum Vespa' 
sianum appellari jusserat, allerum Domilianum, re- 
pente ex tenuisslma suspicione lanlum non in ipso 
eJMs consulatu inlcremit. Quo maxime facto matu- 
ravit sibi exilium, Continuis octo mensibus tot iul- 
gura facta nuiiciataque sunl, ut exclamaverit, JEeriat 
jam, quem volet, Tactum de coelo Capitolium, tem- 
piumtjue Flaviae gentis: item domus Palatina, et cu- 
biculum ipsius : atque etiara e basi statuae triumpha- 
]is titulus excussus vi procellae in monuinentura pro- 
ximum decidit. Arbor, quae privato adhuc Vespa- 
siano ev^^ersa surrexerat , lunc rursus repente corruit. 
Praenestina Fortuiia, toto imperii spatio annum no- 
vum comjnendanti lactam eandemque semper sorlem 



KAv)/jisvTa uxarsJoyTix , ttaiVsp «ys-sf^jov/ cvt« , Jta/ yuvaTna jt«J «UTii;> 
ff-JYYSv^ iffUToi) (v. Vcsp. 5.) «I-Aa/E/av Aofj.irlkkoiV ixovra , xarle-tpa- 
?8V Aoij.irtoivoi. tirnvsx-^*) <JS a.iJ.(po~iv syxAij/^a a5i3T>)T0f , v(p' )j; 
Kai aXy.oi &; ra rwv 'Iou5a(t»v vjS») iSonskkovng -iroXXo) K0iraSr.<iaff5>)- 
erav. >i«; 01 fj-iv oixsSavov , 0« hg twv yoSv oufftoJv &ffT£pv)S>jo-av • >j ha 
Aoi^iriXXoi vTiQwQiff^y) 1J.0VOV tl; IJaivhotTseBtav. Cliristianae religio- 
nio cuUorem fuisse Clemeiuem , et aliunde constat, et liic locus 
Xiphilini docet. Nullo taroen niodo hoc colligendum eX veibis 
contemtissimae inertiae , lecte contendit Ernestius , quum ea nou 
crirainis v. cahunniae rationem , sed contrarium , alienissimum 
fuisse ab orani graviori molimine Clcmentcm , ut ignavisfimum 
hominem, ex auctoris mente significent; qiiamquam id quoque 
concedendi.m, absiiuere a rebus publicis imperiique cupiditatc, 
et negligere vanorum contemtum hominura , esse ex ingenio 
nostrae reli^ioiiis, ijsque .<iueo verbis prodi Chrislianum. Cete- 
lurn V. Ileimar. ad Xiphil. l. c. Celebravit Clementem etiamAYo/^- 
stock Messiad. ig, 3iO. sequ. 

tantuni nua in ipso ej. conf.-\ Xiphil. 1. c. vitoirivovTX. Puto, 
accusatum Clemeiitem adiuic (^onsulem , interemtum deposito 
magistratu. cl. DiuLonlr. g, 10. 

exitiuju] Al. exitu/n, v. Duker. et Oudend. 

rjuem vokt'] CcTtuni aijlii est , h^gcndum esse: quum volef. 
Sunt cnim verba quasi desperantis. Ceierum cum ahi» acquiesco 
ia U:c\.ioxic: fulg.facla, quam fuere, qui mutarent in>ac7a. 

Arhor , quae — snrrex^irat'] v, Vesp. 5, 

Fru^aeitina Furtuna] v. Tiber. 63. 



D O M I T 1 A N U S. 36l 

dare assueta , extremo Iristissiinam reddidlt, nec 
sine sanguinis meutione. Minervam, quam super- 
sLiliose colebat , somuiavit excedere sacrario , negun- 
tem , ultra se tueri eum posse^ quod exarmala esset 
a Jove. Nulia tamen re peiiude commotus est, quam 
rcsponso casuque Ascletarionis mathematici. Ijunc 
delatum, nec infitiantem jactasse se^ quae providis- 
set ex arte, sciscitalus est, quis ipsum maneret exi- 
tus ? et affirmantem , fore , ut hrevi laceraretur a 
canibus^ interfici quidem sine inora, sed ad coar- 
guendam temeritatem artis, sepeliri quoque accura- 
tissirac imperavit. Quod quum fieret, evenit_, ut, 
repentiua tempestate dejeclo funere, semiustum ca- 
daver discerperent canes , idque ei coenanti a mimo 
Latino , qui praetcriens forte animadverterat , inter 
coteras diei fabulas referrotur, [16] Pridie quam per- 
iret , quum oblatos tuberes servari jussisset in crasti- 



Minervam] Xiphil, Gj, i6. iXXx ra ecvrtZ avjfxiloi lysvtro » Ka? 
«UTOj iv Tw uirvco Tov TS 'PouffTtMcv J;i(J)az xpof«sva< 0/, v.ou rv\v 'A5/j- 
vav , y)v tv Tw xoiTwV( ih^Vfx^vYjV i'X* • ''"'* ovkx aTo^s/BXijvtavai , ka? 
rn^ «^pmirog iirxwv //eXmvwv «f yjxafxoc ijxtirTajv &ho^iv, Miiiervam 
j)iae leliquis Diis euin coluisse , vidimus etiam ad c. 4- 

Asclelarionis m,ath.'\ Xiphil. C. C. knqoq t£ ri^ ir^oriqiv ■jrora 
jiirclv «Jtw, h«i otots h«( otwj (pi>af/)(r£Ta<, sxatTa spwTjjStif» 
OTToity oiuroq rsXst rov Sioy XC^'')"^^'''''''» ^**' «■jroKp/va//svof , oti ux» 
MDVcJuv avaAwS>)ffST«i , gMaXauffSij /xav ^iv K«T«>i«t;ffX?i^vai , vtai to -ttxj^ 
aJrty ■»rpo;y)X'5>) * uaTOU Ss av towtco ■jtoAAov nxragQvsvTog , v) rs wpii 
iff^affSj) , vtai «naivov xuva; oiriffw tw x*'P2 5a58/x£Vov, n«i axiKai/^iavoy 
£x' «'JtjJj auf ovTa? , 5iaffx«gaS«v. Pro dejeeto /iinere Oudend. sua» 
det disjeclOt malle tamen se amplecti fatetur Ernestii conjectu- 
ras; dtreliclo vel potius deserlo, quod veriim ceiiset. Verum, 
f^num funus saepius dicatur de cadavere simul cum toto appar.atu 
funebri, h. etiam 1. rogiim simul cum cadavere, et quae reliqua 
ad instruendum funus pertinebant , intelligo , et acquiesco in 
vulgata. Quod enim Graeci, mansisse cadaver in rogo , dicunt, 
id haud satis grave existimo ad textum sine libris inunutan- 
dum. 

c mimo Latinol Hic Latinus (nomen enim est mimi) me- 
moratur Juvenal. Sat. 1, 36. (cf. Schol. ad Sat. 4> 53«) Martial. \ 
5* et 9, 29. ubi ejus epitaphium legitiu'. 



36a c. suETONii 

num, adjecit, -v/ modo utilicuerit: et conversns ad 
proximos afiiraiuvit , fore, ut sequenfi die Luna se 
in Aquario cruf^ntaret y factumque aliquod exsiste- 
ret , de quo loquerentur /wmines per tPrrarurn or' 
bem. Ad nieJfara noctem ita tst exLfrritus, nt ex 
Stralo prosiliret. Deliinc manc hmuspicera^ ex Ger- 
mania missum, qui con.^ultns de tuigure rautationem 
rerura praedixeral , audiit conderanavitque. Ac dum 
exulct-ratam in ironte verrucam veliementius scalpit, 
proflufute sanguine, JJtinam ^ inquit, hactenus. 
Tuiic horas requinnti, pro quinla, quara metuehat, 
sexta ex industria nunciata est. His , velut transacto 
jara periculo, laetum, tVstinantemque ad corporis 
curara, Parthenius cuhlculo praepositus convertit, 
nuncians esse, qui magnum nescio quid atferret, nec 
dillerendnm. Itaque, sumraotis omnibus, in cubi- 
culum serecepit, atque ibi occisus est. [17] De in- 
sidiarum caedisque genere haec leie divulgata sunt. 
Cunclantibus conspiratis, quando et quomodo, [id 
est,] lavantemne, an coenantem aggrederenturj Ste- 



haruspicem , ex Germ. missiim'] Larginum Prociiliim dicit 
Xiphil. C. C. 5s S>j fxaki<tra. ^ien iravTWV aZ,iov Sav/xiuad iari , Aoi^- 
<y7vo; nq OponXog, hv\j/.oeix irpotiiruuv iv Ti^^Kvici , ori ry ijl-iifx 
ivitivy] , iv yj «ireSavg, rzktvrv\9u , «vtTrt/jt(pS>) ts Sf rijv 'Fw/xi^v uiro 
fov ae5covT<*? " •**' «v<»X^*'? '"■P°5 ''^^ AoiJ.irioiv6v , s*!^*} K«r tots toC^* 
ObTiu; i^iiv. Ka/ HarixSiKaffSsK t>)V i-rt S-dvarov , dvepXijSi) n, oirwf, 
^ia^vyovrog avrov tov n/vbuvov, airoS«v>) , Kav toutc» tou Ao/x«t<«- 
vov cSpaYfcVTOf , iffut$ij , k«« &8k« /uupt«5«$ SpaxMwv ■jr«p« tou Na» 
fOVoc aka^iv. 

sexta -^ nunciata e.it^ „ 8C. ab eo , ut oplnor, qui missus 
erat in Forum ad solarium , ut videret, quota hora diei esset, ** 
Ernest. 

Parfhenius] Victor Epit. ii. procuranlem cubiculum^ Xiphil, 
67, 15. tov irpoKO/TOW «uToE dicit, o"tw rtf*o»[*tvov ir«p «utou, uig 
xa( ^i(i>if(()OQfiv, 

id ci/] Pro glosscmate haberc haec vcrba malira curo Burra.f 
quam mu'aje cum Ernestio iu item, quod novam consultandi 
mauriam inferret, quum tamen verba lavuntem et coenantem sal» 
tem afi to qiiando respiciant, quodamznodo etiam pro loco di« 
vcrso ro <juomodo suppeditent. 



DOH ITIANUS. 363 

phantis^ Domitillae procurator, et lunc intercepta- 
rura pecuniarum reus, consillum operamque ohtulit. 
Ac sinisteriore brachio, velutaegro, lanis lasciisque 
per aliquot clies ad avertenclam suspicionem obvoluto, 
ad ipsara horam dolonem iuterjecit: professusque 
conspiralionis indicium , et ob hoc admissus, legenti 
traditum a se libellura, et attonito, sufFodit inguina. 
Saucium ac repuguantera adorti Clodianus cornicula- 
rius , et Maximus, Parthenii libertus , et Saturius, 



SlepJianus] Fhilostr. g, lo. iietXvjSiQfv rSjf yviaf^Ao^ (Dorni* 
tiani) dicit. Domitillam autem , Hiiam Domitillae, soioris Do» 
xnitiani, iixorem Flavii Clementis fuisse, vidimus ad Vesp. 3. 
et supra ad c. 15 • 

ad ipsam horam dolonem interjecit'\ h. e. ea ipsa hora, qua 
facinus perpetrandura erat, pugionem fasciis interposuit. Dolo- 
nem ex conjectura Ferrarii pro vulg. dolum receperunt Ernest. et 
Oudend., confirraante Philostrato . qui: $£vJ)of ij(f)op«; rtf t^j iqf 
«rrspaj irvj^^si, K«i T>)V X**^?* i-KihitTfxioti «vaiX«paiv , ohv K«Tsa*yu?av 
sequ. , ubi pro u$op«5 Casaub. ad n. 1. suadet u(J)«f/vcoff«?» Ernest. 
in exc. ad h. 1. Oxsjf*; aut vocqaiQXit ego lee;endum existimo ij(j3^- 
jt«f V. 0(|)£tK«f, vel , quod verissimum duco , u(f)sa)K«?, de qua 
forma, etiam in N. T. obvia, v. Fischer. Anim. ad Well. P. I. 
p. 107. 

siijjhdit inguiTia'] Xiphil. 67, 17. sirX>)?8 fAiV tou AofnT/avov, 
ou f*>}v K«jpi«v. Philostr. Tsr«p«y/aivw vQo^inaiuv ^Ts(p»vof, k«? 
5»'^05 s(TK£i;«ff//*v>j5 X*'f°5 «vaffxaffa;, htyjns rov /jtjjpoiJ , wpoj /usv 
TOV «OTiKa SctvaTOV ov K«/pi«v, Tpoj Os rov /asra T«i;r« ouk oKa/pov. 

corniculariusl Corniculis equites ob virtutem insignitos, legi- 
nvus apuditV. 10, 44. Inde aitiorem militiae gradum habebantcor— 
riicularii, et erant fere accensi Cenlurionum, unde cornicularius 
Centurionis apud Valer. M. 6, i, n. Fuisse autem cornicularios 
etiam vigilura, et cohoriium urbanarum, et Praefecti adeo Prae- 
torio , docet Oudendorp. contra Ernestium , conjicientem h. 1. 
cubicularius , quum parum convenire ei putaret cornicularium, 
legionariae miUtiae hominem. 

Saturius'] Corruptura haud dubie nomen. Idem enim e»t 
homo , qui Xiphil. dy, 15. ^iyyiQOf V. "Siyii^iog dicitur, sv rjj ir^e- 
KO<Tia K«< oiuros wv, Sigerius Martial. 4, 79. et Tertulhan. Apolog. 
c. 35. j et Fictor. Epit. 12, 14. Casperius, v. Reimar. ad 1. c. — 
Decurio cubiculariorum nominatur, ut Decurio lecticariorum xtx 
inscriptione , quam compaiavit Torrent., et Dccurio Palatii apiid 
Ammian, 20, 4* 



364 C. SUETONII 

Deourio culiiicularioruai , et quidam e gladiatorio ln« 
do , vuliinibus >. ptem cotilrui idarunt. Puer, qui 
araeLarium cubi. uli ex coiisuttudine assistens, iukr- 
fuit caedi, hoc ampiius narrabaL, jussum se a Domi- 
tiano ad primum stalim vulnus pugionem pulviuo 
subditum porrigere, ac ministros vocare ; ueque ad 
capuL 4uici|u;mi, excepto capuio, et praelerea clausa 
omnia reperisse: atque illum interim , correpto de- 



contruc' darimt\ Xip/iil. 67, 17. (TlapStvjoO Tov STs(^ftvov *g« 

fil«/x£V£ffTtpov TWV SiKkviV OVTOt it,SiriiJ.-^i V.al tAiivo^ sVa>)58 jjiiV TO» 

Ao/JLTiciviv , ou /ui)V }^a.i^iav , aXkoi v.(!iroi^AifSi}q ux' otvrov snsiro, 
CuTw df hiiTaq fxy) hiaipuy^ , £X(:(5«TV)bj)<7iv , vj j w;f yi riffi ioi/iilt 
T^aXifJ-ov i^ikiu2i^ev fcTS<{Sirg//'4'8. ■nai n Aoj^iriavig ovrw notrs* 
e^payvj , it»i iLTi^avoi; , ■jrapu^^f jjyitai ffuvbpa/xcvTwv £ir «utov twW 

eU Cl;/v[/vl£T£ff5f>)K0TWV tSj5 CliVU./XOfflOtf, TTf 0{«ircuA.£TO. 

<^a< «/«a Lariuii!, — u^nistt^ns] Recepi cum Wolfio einenda- 
tionem Emestii, Oudendorpio etiam probatam. Vulg. qui curae 
— a.isistens. Eurm. minus feliciter: cui cura Lar. cub. Inge- 
niosa est coniectnra Mulleri Observ. p. 19. qui cura Larium — in- 
terfuLt, ut cura sit pro curatore , pollatis Ouid. Heroid. 1, 104. 
„ Tertius immundae cura lidelis harae , " et Trebell. Poll. Claud. 
14., ubi inter oliicia domus Augustae cura traetorii gen. masc. 
memoratur. v. ibi Salmas. Assistens ita absolute dicitur, vel sup- 
plendum e proximo Lanbus. Pace larnen viri doctissimi id re- 
eero , Ovidii locum, ut poetae , minus valere in liistorico , et 
curae nomen apud Trebeliium p.atim recentioris videri usus, 
partim non convenire servo in diverso ofiicio. Ut ingeniie di- 
cam de mea senteniia, genuinum puto curae ii. e. 5s£ifl(ir£i«, cul~ 
tui, sacro , quod Laribus fiebat. 

neaun — refierisse'] Ademerat fenum Partlienius , auctore JT^'- 
p/iH. 67, 17. v^wrov fjiiv rov ^'(poi/<, aii von vtto tuJ "TTQOiy.sipa' 
Aa/w aCrov intiro , ro athi^^tov 6 TiatQ^iiviog i^iikiv , ouwf fj^ij X?*)" 
ffy^rai. — Clausa omnia sc. cubicula ministrorum. Pertinet enim 
ad : jussum se — • ministros uot are. 

correpto^ Oudend. edidit <i'nm aliquot libris arrepto. Mox 
conatur est ex emendatione Salmasii pro vulg. conatum, quod 
ferri tantura potesi omisso dum, idque vere abest in plerie- 
que libris, fortasse ex medcla libiariorum. Correctio Ernesiii : 
flufn — conaretur ne Latina quideni est. De lucta L)omitiani V. 
Xip/iil. 1. supia cit. et flilustr. 8, 10. S* i(;^iMfjiivoi fxiv y.at ak- 
Jlwj To eii)fJL<x , yiyovwc, 6s irtp/ toi irivn m«/ nrra^air.ovTa »rv) , :;uv£- 
<KXinii rQwSiiS» *i«' >iaT«X«pwv tov £r8<poivev 6ir6»i£(To tous o(p^o(X- 



DOMITIANUS. 365 

ductoc[ue ad terram Stephano, colliictatum diu, dum 
modo fcrrura extorejuere , modo , tjuamquam lanfatis 
digitis, oculos efTodere conatur. Occisus est ijuarto 
declmo Kalendas Octobris , anno aetatis quinto et 
quadrHgesimo, imperii quiuto dtcimo. Cadaver tjus^ 
populari saudapiia per vespillones exportatum, Phyl- 
lis nutrix in suburbano suo Latina via funeravitj 
sed reliquias templo FJaviae genlis clam intulit, cine- 
ribusque Juliae, Titi filiae^ quam et ipsa educarat, 
commiscuit. [«8] Statura fuit procera, vultu mode- 
sto, ruborisque pleno, grandibus oculis, verum acie 
hebetiore: praeterea pulccr ac decens , maxime in 
juventa, et quidem toto corpore, exceptis pedibus, 
quorum digltos restrictiores habebat^ postea calvitio 
quoque deformis, et obesitate ventris , et crurum 
gracilitate; quae tamen ei vaietudine longa rema- 
cruerant. Commendari se verecundia oris adeo sen- 
tiebat, ut apud Senatum sic quondam jactaverit ; 
Usqiie adJiuc certe animum ?neum prohastis , et vul- 
tuni. Calvitio ita offeudebalur, ut in contumeliam 
suam trahtret, si cui alii joco vel jurglo objectaretur j 
quamvis libello, quem de cura capiUorum ad ami- 



/wo'j{ cpuTTWv , vta/ Taf xa^s/af ^uvTpipugv w$f*ivi Xi^'^*!^ kuXiKOf» 
ajTov K6ifi£vj5? irgpi t« isp« (ob cuiam s. sacra L,ariuni). 

XIIII. Kal. Octobr.] A- U. S^g., iiatus d. 24. Sept. a. S04., 
ut adeo accuiatissime Xiphil. 67, 18- s^ijffs st>j T«ffO"«p« k«i rteaoL- 
paxovra, //^va; SgKa , itai i^ywsgaj £$ jt«i eiKociv. v. Reijnar. ad h. I. 

imperti quinto decimo] Xjj/til. e/xovapx-^cs «tjj TSVTSMai&tKa y»} 
jj/zepa? TavT« (a i3. Sept. a. 334. ad ig. Sept a. 849-) • 

Phyllis —funerauit] Xiplut.l. c. victi «utoC to cw{jlx ^vXklg 
^ Tfo(f)oc KXg^^affa 8^«\|^£v. 

JuLae , Titi Jiliae] de qua r. c. 22. 

calvilio qu. deformis'] unde calvus Nero dictus Juvenal. 4, Zj. 

remacruerant] li. e. ad priorera inaciem redierant. Neque 
enim pro simplici macruerant positum exiitimo ciim Ern., ne- 
que cum Burm. corrigendum emacruerant , quod placuit tamen 
Dukero et Oudendorpio. 

verecundia oris\ li. e. vultu modesto, ut antea, Pro sefitiebai 
Heinsius malebat gestisbat. 



366 €. 5 U li 1 O N I I 

cum edldlt, haec etiam, simul illum seque couso- 
lans, inseruerit: 

OvK c^ococs 1 ctos Kolycio KuXos Ts fjiiyots rej 
Eadem me iamen manent capillorum fata , ei forti 
animo fero comam in adulcscentia senescentem, 
Scias f nec gratius quicquam decorcy nec breuius. 
riqj Laboris irapatiens, pedibus per Urbem non 
temere arabulavit : in expeditione et agmine equo ra- 
rius, iectica assidue vectus esti Armorura nullo, 
sagittarum vel praecipuo sludio tenebatur. Centenajs 
varii generis feras saepe in Albano secessu conficien- 
tera spectavere plerique; atque etiam ex industria 
ita quarundam capita figentera, ut duobus ictibus 
quasi cornua efficeret. Nonnunquam in pueri procul 
stantis, praebentisque pro scopo dispansam dextrae 
manus palmam, sagiltas tanta arte direxit, ut omnes 
per intervalia digitorum innocuae evaderent. [20] Li- 
beraiia studia imperii initio neglexit, quamquam bi- 
Lliothecas incendio absumtas impensissime reparare 
curasset, exemplaribus undique petitis^ missisque Ale« 



Oux oeofaj] Ex Homer. Iliatl. 2i, io8. 

Lab. impatiens] Xiphit, 67, 6. to re Cwfxx airevog, k«i t^» 
'4'UX*'*' *ToX/<of dicitur. 

in Albano secessu\ v. supra ad c. 4- Mox pro efficerct al. ef- 
Jingeret. Nimis qiiaesitum hoc videtur, tainen, nisi ortuin est 
ex corrupto ejfigerct , ut Oudend. putat, vix pro glossa hiben- 
dum. 

sagittas — direxitl Victur Epil. 11. ,, Sagittaruin tam doctus 
fuit, ut inter patentes digitos extentae manus viri procul positi 
spicula ejus tr^nsvolarent. " Pueruiti., ut assolet» servuin in- 
teilige. 

innocuacl Al. innocue^ c^uod ex antiquo scribendi modo 
idem est , quod innocuae. 

bibUothecaii\ Idem Viclor I. c. „ Bibliothccag incenaio con- 
sumtas, petitis undique, praesertim Alcxaudria exempiis, repa- 
ravit. " — Quum, inaximam Ptolemaei Philadelplii biblio- 
thccani bello Caes,avis Alcxandrino combustam, constet, vera 
sine dubio Burmanni ratio, qui Pcrgamennm h. I. intelligit, ab 
Autonio Clcopittiac donaum et Alcxandriam transUtain. 



i 



i) O M I T I A N U S. 367 

xandiiam, qui describerent emendarentque. Nun- 
quam tamen out histoiiae, carminihusve noscendis, 
operam uilam, aut stiio vel necessario dedit Praeter 
comraentarios el acta Tiberii Caesaris nihil lectita- 
bat : epistolas, orationef^que, et edicta alieno iorma- 
batingenio: sermonis taraen nec inelegantis , dicto- 
rum iuterdum etiam notabiliura. V^ellem , iuqult, 
tam forniosus esse , quam Melius sibi videtur. Et 
cujusdam caput , varietate capilli subrutilura et in- 
canum, perfusam nivem mulso dixit. [21J Condi' 
tionem Principum miserrimam ajebat, quibus de 
conjuratione comperta non crederetur , nisi occisis, 
Quoties otium esset, alea se oblectabat, etiara pro- 
festis diebus , matutinisque horis: ac lavabat de die, 
prandebatque ad satietatem^ ut non teraere super 
coenam, praeter Matianum malum , et modicara in 
ampulla potiunculam sumeret. Convivabalur fre- 
quenter ac large, sed paene raptim : certe non ultra 



Nunquam — dedit] Prlvatus enim slmulavit tantum poeticao 
studium (v. c. 2.)' Poetarum , qui extoUunt laudibus ejus eru- 
ditionera , ncminem movebit adulatio. 

noscendis] Recepi hoc cum Oudend. optimorum librorum 
fide. Al. cognoscendis , atque ita cognoscere libros legitur Gram. 
24. Utrumque est iv»yvStvixi ^ legere , idque cum studio. 

commentarios et acta 'I'ib,] Commentarius est, quem de vitd 
sua summatim breviterque comj>Qsuit Tiberius. V. Tiber. 61. Acta 
autera uiro/-tv>)/xo(T« , acta publica. v, LIps. ad 2'ac. Ann. 5» ^v^t 
Vales. ad Exc. Peiresc. , inserta Xiphil. 67, 11. 
Metius'} de quo v. Vespas. 14. et Dom. 10. 
quibus^—non crederetur] Eadem sententia Dicnis 54» ^5- iroA.- 
X« oiv (XV KpaT»v Tfos Tifxn^iixv , uf Ma< iiri^i^oukiVi.».S'Jo;, Ijtci 5t' 
«ai/ToC vf K<x} hia ry); yt^ovffiag irpft^j; , VKOxriUiTOii , k«t" tTY^^Jitav, 
y.av 0Ti/^«Xi<TTcc litiaiorotr» av/Ji^^ , ytyovsvai. Repetiit Domitiani 
dictum Hadrianus, auctore rulcat.Gall. in vita Avidii Cassii c. 2« 
prof. diebus , viat. horis] tempore, negotiis alias dato. 
Matiunum malum'] C. Matius, Augusii amicus, invenerat 
nemora tonsilia {Plin. 11. N. »2, 2. (6.)), scripserat etiani de arte 
coquiuaria (^Colum. 12, 440* ^^ co conditore nomen gccepic ma~ 
lum Mattanum. Plin. 15, i/j. (15.) Macrob. Sat. 2, 15. Coium. 5, 
10. y. Harduin. &d Pivn. locc. cit. 



36S €. S U E T O N I I 

solis occasum, iiec ut postea comissaretur. Nam'ad 
horatu souuii uihil aliud , quara solus secrelo deam- 
bulabai. [22] Libidiuis uimiaCj assiduitatem cou- 
cubitus, ytlul exercitationis geuus , cli/iopalefi vo- 
cahat. Eratque iama^ quasi concubinas ipse devel- 
leret, natarelque inter vuigatissimas meretrices. Fra- 
tris filiam adhuc virgiuem, oblalam in matrimouium 
sibi , quuiu devinclusDomitiae nuptiis pertinacissime 
recusasset, non muito post *ilii collocatam, corrupit 
ultro, et quidem vivo etiam tum Tito: mox patre 
ac viro orbatam , ardeutissime palamque diiexit, ut 
etiam causa mortis exstiterit^ coactae conceptum a 
se abigere. [2 3] Occisum eum populus indifTereuLer, 
miles gravissime tulit, statimque Divum apjDeliare 
couatus est ; paratus et ulcisci, nisi duces deiuis- 
sent: quod quidem paulo post fecit, expostulatis 



comissaretuT'^ v. ad Vitell. 15. 

Libid. fiimiae] XiphiL 67, 6. k«< affwTorarOf ««i «asXyeffTttTOf 

dcvelleretl h. e. velleret, depilaret. Inepte al. divelleret. 

Fratris filiani] Juliain. CoUocata fuerat Flavio Sabino , (v. 
ad G. 10.) interemto a Domitiano. Xiphil. 67, 3* **'?*i Touroy (re- 
pudiata uxore Domitia) ry a.hik(pihyj t>j Ihlx , ^-youv r^ 'Ioi/Xi'a, 
«irafay.aXuirroTefov dg «yot/^gr^ avvw-/ii.i. iirx &i>)S8VTo; rou 6>)/j(ow 
v.OiTVfWiyvi fJiiv T>j AoiJHTioc , SXP*)''^ ^' ouiiv yjTTov T;7 lovXiix. v. 
Reimar. ad h. 1., erroiis arguentem /'/;/7iy5//cz/f^m, qui 7, 7., post 
nccem Sabini, ductam esse Juliam a DomitianOi nuptiasque ab 
Ephesiis celebratas , tladit. 

conceptum] X. e. foetum, substantive. v. Duker. etOudcnd,— 
PZ/«. epist. 4, II, (). ,,quiim ipse fratris fiiiam inccsto non pol- 
luisset solum, verum etiam occidisset; nam vidua aborlu per- 
iit," ubi nuilo modo admittcnda emendatio Heinsii ; nam btduo 
ah abortu ptriii. Maxima enim vis est in verbo vidua. Ne gra- 
vida quidem esse debebat vidua. v. etiam Gesner. ad li. 1. Cete» 
rum non dissentit Juvunal. 2, 32. 

,, Quum tot aborlwis fccuudam Julia vulvam 
Solveret, et patruo siinjlcs elfunderct oHas. " 
Tot aburtipa enim sunt mcdicamcnta, quae etfeceiunt abortuui, 
noix plures abortus. v. ibi Ilupeit. 



I 



POMITIANUS. 3Gq 

ad poenam pertinacissime caedis auctoribus. Contra 
Senatus adeo lactutus est, ut, npJeta cerlotim Cui-ia 
non temperaret, quin moduum conturaeiiosissimo 
atque acerbissirao a< cJauiationura geneie Jaceraret: 
scalas etiam inf<-rri , cJypco.s jue et imagines ejus co- 
ram detrahi, et ibldem solo affligi juberet; novissi- 
me, eradendos ubique tituios , abolendamque omiiem 
memoriam decerneret. Ante paucos^ quam ocride- 
retur, menses, cornix in (/apitoJio elocuta est^ saTcct 



expostulaiis — auctorihus] Victor Epir. 12, 14, ,, Milites, ne« 
glecio Priiicipe, lequisitos, Petronium (^Petron. Sjcund/m, Piae- 
fectum Praetorio , £uirup. ^, 1.) imo jctu, Pajtlienium veio, 
demds prius genitalibus rt in os conjectis, jugulavere, redemto 
magnis bumtibus Caiperio. " 

scalas et. inferri'] Absona Casauboni est conjectura: Scalis 
BC. Gemoniis. — De clypeis s. imaginibus, tabulij<jue aeneis, ia 
quibus lionorificae inscripliones , v. Lips. exc. et Oberiin. ad Tac. 
A. 2, 83. cf. Calig. 16. 

solo afjiivi'\ Plin. Paneg. 52. „ Ergo istae quidem aereae et 
paucae (Trajani) roanent, manebuntque, quamdiii templum 
ipsuro ; illae aurem aureae et innumcrabiles (Doiuiti.au) straoe et 
runia publico gaudio litaverunt. Jiivabat illidere sc!o superbis- 
siroos vuitus, instare lerro, saevire securibus, ut si singulos 
ictus oanguis dolorque sequeretur. Nemo tam temperans gaudii 
seraeque laetiliae, quin instar ultionis videretur, cernere laceros 
artus, truncata membra; postienio truces horrendasque imao-jnes 
abjectas , excoctasque flammis ; ut ex ilio tenore et minis in 
nsum honiin-m ac voluptates ignibus mutarenmr. " Xiphil. 
68, 1. jjLicii h'& roZ Aofji-irta'^sZ ai tmivsf aCroZ , TOAAa; /usv agyv^a7, 
leoXkct] h's nai j^f iicaT oC<jAt , ffi/v«j^wviii5>)(rav , x«< tj avriuv yufc-yaAa 
5^p>),aaT* cuvEAi-y*) ' "'''' *' «y<ft?» vXsiffroit h^ avi avSf? To/ouyuiva.', 
jta5v;f iS>j<r«v , ad qu. h vidc Reimarum de inscriptiorabus expo- 
nei tem , in quibus tfra.vwm DomiuHni nomen. 3Iac/ob. Snt. 1, la. 
j.Sed nbi infauBtum vocabuluni (Domitiani) ex omni aere vel 
saxo placuit eradi ; nien^^cs quoqiie (v. ad c. 13.) usurpatione 
tyiannicae appellationis exuti sunt. " 

cornix\ /'^c/o/- Epit. 15, 10. de Trajano ; „ Quae omnia eo 

xnajora visebantur, quod, per multos atque atroces tyrannos per- 

dito atque prostrato statu Roraano, in remedium tantorum ma-* 

lorum divinitus credebatur oppojtime datus ; usque eo, ut ad- 

Tom.. II. 34 



\ 

3^0 ('. 5 U E T O N I I 

Trccvrot KUhoos- Nec defuit, qui ostentuin sic inler* 
pretaretur : 

Nuper Tarpejo quae sedit culmine cornixy 
Est bene, fion potuit dicere: dixit , erit. 

Ipsura etiam Domitianum lerunt somniasse, gibbam 
sibij pone cervicera, aureara enatam , pro certoque 
habuisse , beatiorem post se laetioi^emque portendi 
Relpublicae staluni. Sicut sane brevi evenit, absti- 
nentia et raoderatione insequentium Pi-incipum. 



veniens iniperlum ejus pleraque mirifica denunciaverint. In qui- 
bus praecipuum cornix, e fastigio Capitolii Atticis serinonibus 
effata : xoiXws scrxi, '* 



I 



C. SUETONH TRANQUILU 

DE 

ILLUSTPJBUS GRAMMATICIS 

E T 

DE CLARIS RHETORIBUS 

L I B R I 

TERKNTII, HORATII, LUCANI, PLINir, 
JUVENALIS, PERSII 

V 1 T A E 

ET 

F R A G M E N T A. 



373 



C. SUETONII TRANQUILLI 

DE 

ILLUSTRIBUS GRAMMATICIS 

L I B E R. 



[i] ijRAMMATiCA Roruae ne in usu quidem olira, 
nedum in honore ullo erat: i^udi scilicet ac bellicosa 
etiara tum civitate , necdum magno opere liberallbus 
disciplinis vacante. Initium quoque ejus mediocre 
exstitit: siquidem antiquissirai doctorum , qui iidem 
et poetae et oratores semigraeci erant, (Livium et 
Ennium dico: quos utraque lingua domi forisque do- 
cuisse, adnotura est) niliil araplius quam Graeca in» 
terpretabantur : ac si quid Latine ipsi coraposuissent, 
praelegebant. Nam , quod nonnulli tradunt, duos 
WhvQS cle literis sjllahisque y item cle nietris , ab eo- 
dem Ennio editos, jure arguit Lucius Cotta , nou 
poetae, sed posterioris Ennii esse: cujus etiara cle 
ctiigurancli clisciplina voluraina feruutur. 

[2] Priraus igitur, quantura opinaraur, studium 
grammaticae in Urbem intulit Crates Mallotes , Ari- 
starchi aequalis, qui raissus ad Senatura ab x\ttalo 
rege, inter secundura ac tertiura bellum Punicuni, 
sub ipsara Ennii mortem, quum regione Palatii, pro- 
lapsus in cloacae foramen , crus fregisset, per ouine 
legationis siraul et valetudinis tempus, plurimas uy.pc 
cctTSiS subinde fecit, assidueque disseruit, ac nostris 
exeraplo luit ad imitandum. Hactenus tamen inii- 
tati , ut carraina parum adhuc divulgata, vel defun- 



adnotum est'^ Gronov. correxit adnotatum est, probantibus 
Oudend. et Woliio. 



3'] 4: C. SUETONII 

ctornm amlcorum, vel si quorum aliorum probassent,' 
cllligenlius retraclarenf^ ac legendo comnientantioque 
ctiam ceteris nola f acerent : ut Cajus Octavius L,am- 
jjacUo Naevii Punicum bellum , quod uno vclumine 
et continenti scriptura expositum, divisit in septem 
libros: ut postea Quintus V^arguntejus annul^s En- 
nii, quos certis diebus in raagna frequentia proiuai- 
cia})at: ut Laelius Arckelaus , T^ectius^ Quiatus 
Philocomus Lucilii satiras, iamiliaris sui ; quas le- 
gisse se apud Arclielaum rompejas Lenaeus, apud 
Pliilocoraum Valerius Cato , praedicant. Inslruxe- 
runt auxeruntque ab omni parte Grammaticam , Lu- 
cius uielius Ljanuvinus , gener Quinti Aelii, Servius 
ClodiuSy uterque Eques Romanus , multique ac varii 
et in doctrina et in Republica usus. 

[31 Z/. Aelius cognomine duplicl full: nam et 
Praecuninus j quod pater ejus praeconium fecerat, 
vocabatur, et Slilo ^ quod orationcs nobilissimo cui- 
que scribere solebat: tantus optimatum fautor, iit 
Quintum Metellum Numidicum in exsilium comilatus 
sit. Servius y quum librura soceri nondum edituni 
fraude intercepisset , et ob hoc rejjudiatus , pudore 
ac taedio secessisset ab Urbe_, in podagrae morbum 
incidit : cujus impatiens veneno sibi perunxit pedes, 
ct enecuit ita, ut parte ea corporis quasi praemortua 
vlxerit. Post Iioc magis ac magis et gratia et cura 
artis increvlt, ut ne clarissimi quidem viri abstinue- 
rint, quo minus et ipsi aliquid de ea scriberent, ut- 
que temporibus quibusdam super vigintl celebres 
scliolae fuisse in Urbe tradantur; pretia Grammati- 
corum lanla, mercedesque tara raagnae, ut constet, 
Jiiuiatium Daphnidem ^ quem L,enaeus JSielissus per 



Vectius , Qu. Philocomus] Probabillg emendatio Gronovii : 
Vecliusque Fhilocomus» De diiobus tantum , Archelao et Philoco- 
nao , proxime est sermo. Idem mox suadet: L, Adius Lanuui^ 
nus , generque Aelii , Serv. Clodius. 

,pretia2 Bene codd. nonnulli addunt uero. 



BE ILLUSTK. GRAMM. HBER. 3]5 

cavlllalioiiem norainis TlciVos ocyoc7ir,iJic6 diclt ^ diiccu- 
lis millibus nummi\m Quinto Calulo emlum, ac brevi 
raanumissum: Liicium Appulejum ab Eficio Cal- 
vino , Equite Romano praedivitej quadringenis an- 
nuis conductum, multos edocuisse. Nam in provln- 
cias quoque Grammatica penetraverat, ac nonnulU 
de notissimis doctoribus peregre docuerunt, maxinie 
in Gallia Togata: inter quos Octavius Teucer, d Si' 
scennius laccJiuSy et Oppius Ghares : hic quidem ad 
nltimam aetatem, et quum Jam non gressu modo de« 
iiccretur , sed et visu, 

[^J Appellatio Grammaticorum Graeca consue-* 
ludine invaluit; sed initio iz/em/i vocabantur. Cor- 
nelius quoque Nepos in libello, quo distinguit litera" 
tum ab erudito j literatos quidem vulgo appeUari Otxt 
eos ^ qui aliquid diligenter et acute scie?iterque pos- 
sint aut dicere ^ aut scribere: ceterum proprie sic 
appellandos poetarum interpretes ^ qui a Graecis 
y^ocfiixoiTiKol nominentur. Eosdem JLiteratores vo- 
citatos, MessaJa Corvinus in quadam epistola osfen- 
dit, non esse sihi^ dicens, rem cum i\irio THhacu- 
lo , ncc cum Sigida quidem ^ aut literatore Catone: 
significat enim haud dubie Valerium Catonem , poe- 
tam simul Grammaticumque notissimum. Sunt, qui 
literatum a literatore distinguant, ut Graeci Gram- 
iTjaticura a Graramatista; et iUura quidem absolute, 
hunc raediocriter doctura existiment: quorum opi- 
nioncm OrhiUus etiam exemplis confirraat. Nam, 
apud majoreSj ait, cpuum familia alicujus venalis 
produceretur^ non temere quem literatum in tituloj 
sed literatorem inscrihi solitum esse : quaci non per- 
functum literis y sed imbutu?n. Veteres Graramatici 



HoEVo; ay«ir>)/x«] Ita edidi cum Bipont. Reliqui omnes ayy^' 
fAa, An forte »y»afj.oi ? 

Eosd. Lit* vocitatos'] Vulg. haec verba ad praecedentia refe- 
xuntur , distinctione ante Messala posita , omissoque verbo ostm- 
dit. Coriexerant jaxu Oudend. ct Wolfius. 



376 C.SUKToNLil 

et Rhelorlcam docebant : ac inultorum de utraque 
arte commenlarii ferunlur. JSecundum quam consue- 
tudinern posteriores quoque exislirao, quamquam jam 
discrelis professionibus, nihiJominus vel retiuuisse, 
Vfcl instiluisse et ip.sos quaedam genera inslitutionum 
ad eloqucnliam praeparandam , ut problemata, para- 
phrases, allocutiones, ethologias, atque alia hoc ge- 
nus ; ne scijicet sicci omuino atque aridi pueri Rhe- 
toriluis traderentnr: quae quidem omitti jam video, 
desidia quorundam et infantia ; non enim iastidio 
pulem. Me quidem adolescentulo, repeto , quen- 
dani, Principem noraine, alternis diebus declamare, 
ait^-rnis dispntare, nonnullis vero mane disserere, 
post meridiera, remoto pulpito, declamare suiitum. 
Audiebani etiam memoria patrum , quosdam e Gram- 
matici statini Judo Iransisse inForum, atque in nume- 
rum praestantissimorum patronorura receptos. Clari 
professores, et de quibus prodi possit aliquid dun- 
taxat a nobis , fere hi lueruut. 

[51 Saei'uts I^icanor prlmus ad famam dignatlo- 
nemque docendo pervenit: fecitque praeter commen- 
tarios, quoruni tamen ikus maxima intercepta dicitur, 
satiram quoque; in qua liljertinum se, ac duplici 
coguomiue hssq ^ per lioc indicat: 

Saevlus JSicanor Marci libertus negahitf 
Saevius Posiumius idem j at 3Iarcus docehit. 



allocutiones] vulg. elocutiones'. 

Saevius Postumius] Ut metro consulerent, emen^arunt Ca» 
saub. Fosiuni,ejus, Gronov. Po.\fumfa?iu.<; , Oudend. Postulenus v. 
Vosluinulejus. Omnes igitur nLm neutrum liabuerunt. Ego idem 
xuasculiniim esse puio, ideoque miitavi inierpunctiouem, lioc 
scnsu: Saevius Nicanor , qui idem. Saevius Postumius , quo ipso, 
duplici cognomine se esse, indicat. Ita uhinia syllaba voci» 
Postumius pioducitur ob caesuram in tertio pede. Mox curo Ou- 
dend. et Woh". o libris dedi at , ciii «ubstituerant sed, qui ncgle* 
ctam ecthlipsin ferrc non potuerutit. 



DE ILLUSTR. GR-\MM. LIBEP. 3; 7 

Sunt , qiii tradanij ob infamiam quandam eum in 
Sardiniam secessisse, ibique diem obiisse. 

[6] JiareJiiis OpiUus ^ Epicurei cujusdam liber- 
tus , Philosopbiam primo ^ deinde Rhetoricam, uo- 
vissime Grammaticam docult. Uimissa autem schola, 
llutilium Rufura damnatura in Asiam Svicutus, ibi- 
dem Smyrnae simujque consenuif, composuitque va- 
riae eruditionis aliquot voluraina, ex quibus novem 
unius corporis : qui, quia scriptores ac poeias -ub 
clieutelaMusarum judicaret, lioxi absurde et scripsisse 
et fecisse se ait ex uumero Divarum et appellatioue. 
Hujus cognomen in plerisque indicibus et titulis per 
uiiaui literara 5criptum auimadverto : verum ipse id 
per duas eftert iu parastichide libelli, qui insoibitur 
Pinax. 

[7] M, Antonius Gnipho^ iugenuus ^ in Gallia 
natus , sed expositus; a nutritore suo manuraissus, 
inslitutusque Alexandriae quidem, ut aliqui Iradunt, 
in coutubernio Dionysii Scytobrachionis : (quod 
equidera nou teinere crediderim, quum teniporum 
ratio vix cougruatj fuisse dicitur ingenii magni, rae- 
moriae siugularis , nec minus Graece, quam Latiue 
doclus: praeterea comi fucilique natura, nec uuquam 
de mercedibus pactus, eoque piura ex liberalitate di- 
scenlium conseculus. Docuit primura in Divi Julii 
dorao, pueri adhuc: deinde in sua privata. Docuit 
autem et Rhetoricara, ita ut quotidie praecepta elo- 
quentiae Iraderet, declaraaret vero non nisi nundiuis. 
Scholam ejus claros quoque viros frequentasse ajuut: 
in his Marcum Clcei-onera , etiam quum praetura 
fungeretur. Scripsit multa, quamvis aunura aetatis 



qui, quia\ h. e. ut qui , quippe qui. Vanae sunt emendatione» 
vel faUae quos quia et quae quia. Melius tamen oratio fliiit , de« 
feto qui , ut rerba: nouem unius corporis referantur ad scripAsse. 

per unam lileram'] Gronov. conjecit : per unam L literam, 
Sed geminari etiam pottut litera p in nomine Opilii. v. Turnsb. 
Adv. 15, 2. 



378 C. SUETONII 

quinquagesiraum non excesserit: etsi Altejus Phllo- 
logus duo tautum volumina de Latino semwne leli- 
quisse eum tradit: iiani cetera scripta discipulorum 
ejus esse, non ipsius: in quibus et suum alicubi re- 
jjeriri riomen. 

[8] M. Pompilius An,dronicus ^ natione Syrus^' 
sfudio Epicureae sectae desidiosior in professione 
Grammaticae habebatur, miuusque idoncus ad tuen- 
dara scholam. Itaque, quiim se in Urbe non solum 
Antonio Gniphoni, sed ceteris etiam deteribribus 
bostponi vidcret, Cumas transiit^ ibique in olio 
vixit, et multa composuit: veruni adto inops at<)ue 
egens, ut coactus sit, praecipuum iilud opusculum 
suum annalium Eunii elenchorum sedecim miilibus 
nummura cuidam vendere: quos libros Orbilius 
Kuppressos redemisse se dixit, vulgaadosque curasse 
iiomine auctoris. 

rq] Orhilius Pupillus Beneventanus, morte pa- 
rentum, iina atque eadem die inimicorum dolo inter- 
emtorum j, destilutus, primo apparituram magistra- 
libus fecit: deinde in Macedonia corniculo, mox 
equo meruit: fuuctusque miiitia, studia repetiit, 
quae jam inde a puero non leviter attigerat : ac pro- 
fessus diu in patria, quinquagesimo demum anno Ro- 
mam , Consule Ciceroue , transiil •, docuitrjue ma- 
jore lama _, quam emolumento. Namque jam per- 



uitlejus] V. c. 10., ex quo loco patet, male confuncU A/le-' 
jum Philologum cura Attejo Capitone a Fabricio ad Dion. Sj, 17. 
Mox suum iip. Atteji male Buiw. cepit pro ejus. 

annal. Bnnii elenchorum'] Voc. Ennti nou cst in libris , sed 
intiusum ab editoribus, ut crisiii operis Ennii scripsisse dicatur 
Andronicus. Equidem abesse malini , quuni annales tlenchi aeque 
dici possint indices unnale:. , aiquc Plinius iioc vocabulum usur- 
pavit iriitio historiae naluralis, vcl continuerit opus Andronici 
crisin grammaticam aut Listoricam annalium Romanorum Ennii 
aliorumque. 

repetiit'] Ita scribere non dubitavi pro repetit. Antecedunt 
perfectft et sequuntur. 



DE ILLUSTR. GRAMM. LIBER. 3/9 

senex, pauperem se, et liabitare sub tegulis , quo- 
daiTi scripto iatetiir. Libi-uni etiam_, cui est titulus 
Perialogos, edidit, continentem qrierelas de injuriis, 
quas professorts negligcntia ct ambitione parentum 
acciperent. Fuit autem naturae acerbae, non modo 
in antisophistas , quos omni sermone laceravit, sed 
etiam in discipulos, ut Horatius significat, plagosum 
eum appellans, et Domitius Marsus scribens_, 

Si (jiios Orbilius ferula scuticaque cecidit. 
Ac ne principum quidem virorura insectalioue absti- 
nuit: siquidem iguotus adhuc, quum judicio frequcnti 
testimouium diceret, iiitfcrrogatus a Varroue, diver- 
sae partis advocato , quidnam ageret , et quo arlifL- 
cio uteretur? Gibherosos se de sole in unihram 
transferre , respondit; quod Murena gibber erat. 
Vixit prope ad ceutesimum aetatis anuum, amissa 
jam pridem meraoria, ut versus Eibaculi docet, 

Orbilius uhinani est , literaruni obliviv? 
Statua ejus Beueventi osteudiLur in Capitolio, ad si- 



Perialogos] Non veram qviiilem puto lianc lectionem libro- 
rnm , vpriorem tamen omnibiis conjecturis: atTia/.oyog , irapi 
ay\»Y,)i, ■KiQia.vroXoyog , ■KOdoayviyo^. Ceterura mihi est, vocem 
Latinam coiTuptam esge ex ■jrspi akLyuiV v. irsf < aXcyiaj ; nam. 
vocem ■xi^takoyot; forn are non audeo. Suspicatus etiam^ sum; 
•Kt^] auToi; XoYOj» Bipontini dedeiunt x£pi«XY>}{. 

negUgentia et amh.'\ Ita scripsi cumWollio, aucLoiibus libris. 
Vulg- negligenter ah amb. niliili est. 

plagosum eum app.'] Epist. 2, i, 70. 

Varro72e'] Macrob. Sat. 2, 6. ,, In eundem Galbam Orbilius 
Grammaticus acerbius irrisit. Prodierat Orbilius in reum testis; 
quem Galba ut confunderet, dissimulata professione ejus, iuter- 
rogavit : Quod artijicium facii,? RcBponuit : In sole gibhos soleo 
Jricare,'' cf. Galb. 3. — V arronem Murenam , de quo v. Aug, ig. 
et 56. Tiber. 8'> 101^ errore librariorum vel scriptoris, sed dis- 
sensu hic nominari , existimo. Quod desunt in antiqua editione 
Varrone et postea Miirena , id emendatione fieri potuit. Necessa» 
xio enim addere debuit scriptor nomcn advocati, quod quiam di« 
versum in alio scriptore reperisset vir quidam eruditus, iit nastro 
fit tempore, deiere maluit, quam mutare. 



38(> C. SUETONII 

nistrum latiis, marmorea, habitu sedentis ac palllali, 
ap|JOsitis duohus scriniis. Reliijuit iilium Orblliumy 
et ipsum Grammaticum professcrem. 

[»o] j4ttejus Philologus Y\hevt\nMs^ Alhenis na- 
tus. Huuc Capito Attejus^ notus jurisconsuitus, in- 
ter Graramaticos Rhetorem, iuter Rhett.res Gramma- 
ticum lulsse ait. De eodera Asinius Follio in libro, 
quo Saliustii scripta reprehendit, ut r.imia prisco- 
rum verhorum affectatione obiifa, ita tradit: In eam 
rem adjutorium ei fecit maxime qitidam Attejus 
Praetextatus ^ nohilis Qrammaticus Latinus^ decla- 
mantium deinde adjutor atque praeceptor , ad sum" 
mam Pliilologus ah semet nominatus. Ipse ad L.ae- 
3ium Hermam scrijisit, sein Graecis literis magnuni 
processum hahere , et in Latinis nonnulLum: audis' 
se Antonium G-niphonem^ ejusque Hermam: postea 
docuisse. P raecepisse autem muitis et claris juve'^ 
nihus: in quihus Appio quoque et Pulcro Claudiisy 
fratribus , quorum etiam comes in provincia fuerit. 
Pldlologi appellationem assumsisse videlur, tjuia, 
sicut Eratosthenes , qui primus lioc cognomen sibi 
vindicavit, multiplici variaque doctrina censebatur J 
quod sane ex commentariis ejus, apparet , quamquam 
paucissimi exstent: de quorum tamen copia sic altera 
ad eundem Hermara epistola signiticat: Hylen no- 
stram aliis memento commendare : quam omnis ge^ 
neris coegimus y uii scis , octingentos in libros. Co- 
luit postea familiarissime Cajum Sallustiura, et eo de- 
functo, Asinium PoIIionem : quos historiam compo- 
nere aggressos , alterum breviario rerum omniuin 
Romanavum , ex quibus, quas vellet , eligeret, in- 
slruxit; alterum praeceptis de rutione scribendi. 
Quo magis miror, Asinium Pollionem credidlsse, 
auliqua eum verba et figuras solitum esse colligere 
Sallustio: qiium sihi sciat nil aliud suadere, quam 
ut uoto civilique et proprio sermone utalur, vitel- 



DE ILLUSTR. GRAM31. LiUER. 38 l 

que maxirae obscuritatera Sallustii, et audaciam in 
trauslationibus. 

[11] Valerius Cato ^ vX nonnulli tradideriint, 
Bur^eiji cujusdam libertus , ex Gallia : ipse libello, 
cui est tilulus Indignatio^ ingiinuura se natura ait, 
et pupilhim relictum, eoque facilius liceutia SuIIani 
temporis exutum patrimonio. Docuit multos, et no- 
biles; visusque est peridoneus praeceptor, maxime 
ad poeticam tendentibus, ut quidem apparere vei liis 
versiculis potest : 

Cato Grammaticus , Latina Siren, 
Qui solus legit , ac facit poetas. 
Scripsit praetev grammaticos libellos etiam poemata, 
ex quibus praecipue probautur Ljdia et Biana. Ly- 
diae Ticida meminit: 

Lydia doctorum maxima cura liher, 
Dianae Cinna : 

Secula permaneat nostri Diana Catonis. 
Vixit ad extremam senectara , sed iu summa paupe- 
rie, et paene inopia, abditus modico gurgustio, pcst- 
quam Tusculana viila creditoribus cesserat, ut auctor 
est Bibaculus : 

Si quis forte mei domum Catonis, 
Depictas minio assulas , et illos 
Custodis videt hortulos Priapi, 
Miretur, quibus ille disciplinis 
Tantam sit sapientiam assecutus, 
Quem tres cauiiculi, et selibra farris. 



Custodis V. hoTfulos Vr,] Corrignnt: Cu.stodes videt hortuli v. 
hortulo Priapos , quo nescio an pereat aliqua pars leporis caTmi- 
nis. In plurali saltem hortulos non erat haerendnm, quT.ni plurali 
promiscue uti soleant poetae pro sineulari, et in Iioc vocabulo 
frequentior etiara apud prosaicos pluralis sit usus. v. Heusinger. 
ad Cicer. Offic. 3, 14, 2. Custodi.s Prmpi aotem dicitur pro; "ia- 
stode Priapo , et in ipao hoc gtnitivo est lepos. 



382 C. S U E T O N I i 



Racemi duo, tegula suh una 



Ad summain prope nutriant senectam, 
Et idem rursus : 

Catonis modo ^ Galle, Tusculanum, 

Tota credilor urhe venditahat. 

JkLirati sumus y unicum magistrum, 

Summum grammaticum , optimum poetam, 

Omnes solvere posse quaestiones, 

Jjnum dfJl^ic.iLe expedire nomen. 

En cor /^enodoti , en jecur Cratetis. 
[12] Comelius Epicadus ^ Lucii Cornelil Snllae 
Dictatoris libertus, Calatorque in sacerdotio augu- 
rali, fiiioque ejus Fausto gratissimus fuit: quare nun- 
quara non utrtu«que se libertum edidit. Libruni au- 
tem, quem Sulla novissimum de rebus suis imperfe* 
ctum i-eliquerat, ipse supplevit. 

\i 3] Staherius Eros liero suo emtus de catasta, 
et tjropler liteiarum studium manumissus, docuit in- 
ter ceteros Brulum et Ca&slum. Sunt, qui tradant, 
tanta eum honestate praeditum, ut temporibus Sulla- 
nis proscriplorum liberos gratis , et sine mercede 
ulla, in disciplinam receperit. 

[14] Curtius JSicia haesit Cneo Pompejo et Cajo 
Memmio: sed quum codicillos Meramii ad Pompeji 
nxorem de stupro pertulisset, j)i'oditus ab ea, Pom- 
pejum oiiendit, domoque ei interdlctum est. Fuit et 
Marcl Ciceronis familiaris', in cujus epislola ad Dola- 
bellam haec de eo legimus : Omnino mihi Literae ma~ 
gis sunt expetendae a te , quam a me tihi. iSiliii 
enim Romae geritur ^ \quod te putem scire curare, 
nisi forte scire vis , meinter ISiciam noslrum et f^i- 
dium judicem, esse, Profert aiter , opinor , duohus 



sith uiial Coniecerunt sub ima , suh uda, sub ipsa, quae vix 
praetulerim genuino sub una. 

in cujus epistola^ ad Div. 9, 10. 

expetendae] Apud Cicer. legitur: ', Omnino mihi mtigii litc" 
rae sunt cxspectandat n le, quam a nie tibi. " 



DE FLLUSTR. GRA^IM. LIBER; 383 

versicidis expensum Niciae : alter Jristarchus hos 
cl^shi^si' £^o tanqiiam criticus antiquus juclicatu- 
russum, utrum sint tov Trcr/iTcv y an 7Tcc^sfxfis(^Avi' 
fjisvoi, Item ad Attlcum: De Nicia quacl scribis , si 
ita me haherem^ ut ejus humanitate frui possem, iti 
primisvellem iUum mecum hahere; sed mihi solitu- 
do et recessus provincia est: quod quiafacileferehat 
Sica , eo magis illum desidero. Praeterea nosti Az- 
cme nostri imbeciliitatem, mollitiejn, consuetudi- 
nem victus. Cur ergo illi molestus esse velim , quum 
mihi illejucundus esse non possit? Voluntas tamen 
ejus mihi grata est. Hujus de Lucilio libros etiam 
salira comprobat. 

[10] Lenaeus, Pompeji Magiii Hbertus, et pae- 
ne omuiUm expeditionum comes, defuncto eo fiJiis- 
que ejus, schola se susteiitavit: docuitque inCarinis, 
ad Telluris aedem, in qua regione Pompejorum do- 
inus fuerat: ac tanto amore erga patroni memoriatu 
exstltit, ut Sallustium historicum, quod euni oris 
improhij animo inuerecundo , scripsisset, acerbissi- 
ma satira laceraverit, lastaurum et lurconem, et ne- 
hulonem, popinonem^xiG appellans , et vita scriptis- 
que monstrosum; praeterea priscorum Catonisque 
verhorum ineruditissimum furem. Traditur autem 
puer adhuc Athenis subreptus, refugisse in patriam ; 
perceptisque liberalibus disciplinis, pretium suum 
dominoretulisse, verum ob ingenium et doctrinam 
gratis manumissus. 

[16] Q. Caecilius Epirota, Tusculi natus, li- 
bertus Attici, Equitis Romani, ad quem suut Cice- 

adAtticum-\ 1. 12, 26. Schutzius, apiid quera est T. V. ep. 
544., pro recessus propinda est , conjicit recessus pro victu esf, 
quod, non credo, Ciceronem aequo anirao obtrudi sibi passum 
esse pro dicto acuto, quo ritara otxosam , pro adrainistratioue 
Reipubhcae teraporum injuria sibi impositam, salse ridct. 

Athenis subreptus-] Haec Ileinsii est emcndatio. Vulg. cafe- 

7US, quod nuUum vel impeditum senaura praebet. Gronov. coni. 
Catmae. 



384 C. SUETONII 

roiiis epistolae, quurn filiain palroni , nuptam Mavco 
Ai^^rippae, doceiet, suspectus in ea, et ob iioc remo- 
lus, ad Cornelium Gallum se contulit: Tixitque una 
faniiliarissime, ([uod ipsi Gallo inter gravissima ci'i- 
mina ab Auguj^to objicitur. Post deinde damnationcm 
morlemque Galli , scholam aperuit; sed ita, ut pau- 
cis, et tantuni adolescentibus praeciperet, praetex- 
tato nemiui, lysi si cujus pareuli lioc oilicium negare 
noij pos>set. Primus dicitur Latine ex tempore dispu- 
tasse, primusque Virgilium et alios poetas novos 
prav-legere coepisse, quod etiam Domitii Marsi ver- 
sicuJus indicat, 

JEpiroiay tenellorum nutricula vatum. 

riyl J^erriun Flaccus , libertinus, docendi ge« 
nere maxime inclaruit. Namque ad exercitanda di- 
scenlium ingenia aequaJes inter se commitJere sole* 
bat, proposita non solum raateria, quam scriberent, 
sed et praemio, quod victor auierret. Id eiat liber 
aliquis auliquus, pulcer, aut rarior. Quare al) Au- 
gusto quoque nepotibus ejus praeceptor eiectus, tians- 
iit in Palatium cum tota schola; verum, ut ne qucra 
amplius posthac discipulum reciperet: docuilque iti 
atrio Calilinae domus, quae pars Palatii tunc erat, 
et sesterlia centcna in annum accepil. Decessit ae- 
tatis exactae^ sub Tiberio. Staluam habet Prtieneste, 
in inferiore Fori parte_, contra hemicyclium: in quo 
faslos, a se ordinatos, et raarmoreo parieli incisos, 
publicarat. 

[iSl Li. Crassitins , genere Tarentinus , ordiuis 
liberliui, cognomine PasicLes, mox Pansam se truns- 
norainavit. Hic iuitio circa scenam versatus est, dum 
mimographos adjuvat; dcindo in pergula docuit, do- 



in infcr. Fori p. — /«mo,v] Foggiiilus , qui illustiavit fastos 
Praenestinos, ex tiibus codd. Vatic. hanc varietatem aitulit: in 
superiorc Fori parte circa heinicjcliuni mannori perite incisos. Hoc 
probat Woliius.. 



DE ILLUSTR. GRAMM. LIBER. 585 

iiec cominentario Srayrnae edito adeo inclaruft iit 
haec de eo scriberenttir: 

XJni Crassitio se credere Smyrna prohavit: 
Desinite indocti conjugio lianc petere. 

Soli Crassitio se dixit niibere velle: 
Intima cui soli nota sua exstiterint. 
Sed quum edoctjret jam muitos ac nobiles, m his JiiW 
]ium Antonium, Truim viri filiiira, ut Verrio «juo- 
que riacco compararetur , dimissa rojjente schola 
transiit ad Q. Sextii philosophi sectam. 

[19] Scrihonius AplirodisiuSj Orbilii servus at- 
que discipulus, mox a Scribonia, Libonis filia^ cjuae 
prior Augusli uxorfuerat, redemtus et manumlssus 
docuit^ c]uo Verrius, lerapore, cujus etiam libris de 
Orthograpkia rescripiit, non sine insectalione studio- 
rum morutmjue ejus. 

['^0] C. Julius HYginus , Augu-ti liberlus, na- 
tione Hibpanus, («Isi nonnuili Alexaiidzinum puJant 
et a Caesare puerum liomam adveclum, AJtxaudric! 
capta) studiose et audiil et imi(atus est Cornelium Ale- 
xandrum, Gramiuaticum CaHcum : quem propter 
arttiquitalis notitiam PoL)'lustorem multi, cjuidam ///- 
storiam vocabant. Praeiuit Palaliuae bibliothecae: 
nec eo secius plurimos docuit : fuilcjue familianssl-' 
mus Ovidio poetae et Cajo Licinio consulari , hi..to- 
rico ; qui eum admodum pauperem decessisse tradit 
et liberalitate sua, quoad vixerjL, sustentatum. Hu- 
jus libertus fuit Julius Alodestus^ in studiis atque do- 
Ctrina vestigia patroni secutus. 

[21] C. MeUssus, Spoleti natus, fngenuus, sqC. 
obdiscordiam parentum expo.situs, cura et iuduslria 
educatoris sui altiora siudia percepit, ac iViaeceuati 
pro Grammatico muneri datus esl. Cui quum se g^a- 
tum et accepLum in modum amici videret, qMamquam 
asserente matre , permansit tamen in statu servilutis 

commentario Smyrnae'] li. e. vvoixviti^oKTt de urbe Srnyrna re- 
tusque Smyrnaeoiujoi, quod patet cx uitnuo versu j.oematii. 

Tom. II. ^c 

20 



386 C. SUETONII 

praesenteraque conditionem verae oiiglni anteposuit. 
Qudrecito nianumissus, Augusto etiam insinuatus esf, 
quo delegante , curam ordinandarum bibliothecarum 
in Octaviae porticu susceplt. Atque, ut ipse tradit, 
sexagesimum aetatis annum agens, libellos Jneptia- 
rum qui nunc Jocorum inscribuntur , componere 
instituit: absolvitque centum et quinquaglnta, quibus 
et alios diversi operis postea addidit. Fecit et novam 
genus Togatarum, inscripsitque Traheatas. 

\i'i\ M Pomponius Marcellusy serraonis Latini 
exactov molestissimus, in advocatione quadam Cnara 
interdum et causas agebat) soloecismum ab adversario 
factum usque adeo arguere perseveravit, quoad Cas- 
sius Severus, interpeilatis judicibus, dilationem pe- 
tiit : ut Litigaior suus alium Grammaticum adhibe- 
ret ; quando Hon putat is , cu?n adversario de jure 
sibi, sed de soloecismo , controversiam futuram. 
Hicidem, quura ex oratione Tiberium reprehendi^- 
set, aftirmante Attejo Capitone, et esse illud Lati- 
num, et, si non esset , futurum certe jam inde: 
MeJititur, inquit, Capito. Tuenim, Caesar, civi^ 
iatem dare potes hominibus ^ verbo non potes. Pugi- 
lem olim fuisse, Asinius Gailus hoc iu eum epigram- 
xiiate ostendit: 

Qui caput ad laevam didicit , glossemata nohis 
Praecipit: os nullum^ x^el potius pugilis! 



Togataruml sc. fabularum. Traheae ab Equitibos. et in iuctu 
etiam gesiabantur (v. Dom. 14. Lips- ad Tac. A. 3, £.) , quod 
facere poiest ad indagajidam noininis novi fabularum generi* 

causam. 

quando nonputat] Transilus ab oratione obliqua ad rectam 

fere Graecus. 

Qui cap. ad laevam dtdicif\ Praeceptun3 fuisse videtur gladia- 
toriura caput adlaevum, quod no3 i-noranms, ui.de verbum di^ 
dccif, cui opfo^^huT jraecpit. Wolfius lamen praclert dejicit M. 
Tfjict. Os nullum idem interpreutuv indiscr/wn, ^uod unice 
reriuo. 



DE ILLUSTR. GRAMil. LIBER. 38 y 

[23] Remmius Palaemon, Vicentinus, mulieris 
verna, priino, ut terunt, textrinum, deinde li.::ri- 
lew filium dum comitatur in Sf^holai., Jileras didicit: 
postea inanumissus^ docuit Boma<.: ac jjrliKi-xai 
locum inter Grammaticos tenuit, (juamqu m inraniis 
oranibus vitiis, palamque etTibciio, et njo.\ C.au- 
dio , praedicantibus , uemini minus institurioDem 
puerorum vtj juvenum commiLLcndam: std capi«-i>at 
horaiin^s quum memoria rerum , tura faciJitate sermo- 
nis: nec non etiam poemata faciebat ex tempore. 
Scrii^)sit et variis, uec vulgaribus raetris. Arrogaa- 
tia fuit tauta, ut Marcum Varronem porcum appel- 
laret; secum et natas , et moriluras literas , jactaret • 
nomen suum in £ucolicis non temere positum^ sed 
praesagiente Virgilio, iore quandoque omnium poe- 
tarura ac poematum Paiaemonem judicem. GJoriaba- 
tur etiam, latrones quondam sibi propter nominis 
ceJebritatem parsisse. Luxuriae ita indulsit, ut sae- 
pius in die lavaret; nec sufficeret sumlibus, quam- 
«luara ex schola quadragena annua capertt, ac non 
muito minus ex re famiJiari, cujus diJigentissiraus 
erat, quum et officinas promercalium vestium e,xer- 
ceret , et agios adeo coleret, ut vitem , nianu tjus 
institutBm, satis constet trecenta sex;jginta quinque 
vasa edidisse. Sed maxime flagrabat Jibidinibus in 
mulieres, usque ad inramiam oris: dictoque non in- 
faceto nolatum fetunt cujusdam, qui^ quum in turba 
osculura sibi iugerentom, quamquam reJugiens, de- 
vilare non po5.set, Fis iu, inquit, magister, quoties 
Jestinantem alicjuem vides^ abligurire? 

[•^4] M. f^alerius Probus , Berytius , diu centu- 

riatura peliit, donec taedio ad studia se contulit. Le- 

gerat in provincia quosdam veteres libellos apud 

/Crammatistam , durante adJiuc ibi antiquorum me- 



in Bucolicis'] ecloga tertia. 

saepiua in die] An in dies , *taS' »5/ujp«v. 

vasa'] Wolf. probat Ursini conjecturam. upof. 



388 C. SUETONII DE ILL. GRAMM.' LIB. 

inona , necdum omrimo abollta , sicut Romac. Hcs 
quurn diligeutius repctere, atque alios deiaceps co- 
gnoscere cuperet, quamris, omnes contemni , ma- 
gisqueopprobrio legentibus, quarti gloriae et fructui 
esse animadverteret, nihilominus in proposito man- 
sit; rfiultaque exemplaria contractaemendare, ac 
distino^uere, et annotare curavit, soli hxric, nec ulli 
praeterea Grammatices parli, deditus. Hic non tam 
discipulos, quam sectatores aliquot , habuit. Nun- 
quam enirh ita docuit , iit magistri personam susti- 
neret. Unura vfel alterum , vel, quum plurimos, tres 
aut quatuor , poslmerrdianis horis admittere solebat, 
cubansque, inl^r longds ac vnlgares sermones, le- 
gere quaedam , idque perrar-o. Nimis pauca et exi- 
<Tua de quibusdara minutis quaestiunculis edidit. Re- 
liquit autem non mediocrem silvam observatiouuln 
sermonis antiqui. 



339 



C SUETONII TRANQUILLI 



DE 



CLAB.IS RHETORIBUS 

L I B E R, 



[.] R. 



.HETORICA quoque apud nos-^ perinde atqiie 
Grammallca, sero recepta est, paulo etiam diiKci- 
liusj quippe quam constet nonnunquam etiam pro- 
iiibitam exerceri. Quod ue cui dubium stt, vetus Se- 
nalusconsultum, item Censorium edictum, subjielam; 
Cujo Fanrdo Strahone , M. Valerio Messala, Con- 
sulihus ^ Marcus Pojnponius Praetor Senatum con- 
suluit. Quod verha facfa sunt de Philosophis et de 
Hhetoribus^ de ea re ita censuerunt : JJt M. Pom.' 
jyonius Praetor afiimaduerteret , curaretque , uti ei 
e Hepuhlica Jideque sua pideretur y ut Romae ne es" 



Aliquot libri hunc indicera rlietorum , de quibus llber egit, 
pxaefiguiit ; L. Plotius Gallus. L. Otacilius Pilitus. EpicUus. Sex, 
Clodius. C. Albutius Silus. L. Caestius Pius. M. Porcius Latro, 
Q. Curtius Rufus. L.Valerius Primanus. Virginius Flapus. L.Sta~ 
iius Ursulus. P. Clodius Quirinalis» M. jtntonius Liberalis. Scx. 
Julius Gahinianus. M. Fabius Quintilianus. Julius Tiro. Apparet, 
et maximara partem libri periisse, et satis niagno nostrum detri» 
mento, quantum colligere licet ex nonuullis nominibus, quorum 
historiam tempus nobis invidit. 

tetus Senatusco?isultum'\ Memorat etiam Getl. N. A. 15, ir., 
qui quum de philosophis et rhetoribus Latinis factum dicit, gra- 
vem adversarium nactus est Pighium Ann. T. II. p. ^\o. ad a. U. 
592., conjicientem, Latinis ibi corruptura ex inquilinis. De Grae- 
cis iilud agere, censent etiam Casaub. et Wolf. ad n. L, praeser- 
tim quum edicto censorio , mox citato, nouum dicatur ^eww rhe» 
torum Latinorum, septuagesirao^nno post illud SCtum. 



390 C. SUETONII 

sent. De lisdem, interjeclo tempore, Cneus DomJlIus 
Aenobarbus, el Lucius Liciniu.s Crassus , Ctnsores, 
Jta edixerunt: Renunciatum est nohis^ esse honiineSj 
cjui nouum frenus discipLinae insiituerunt : ad quos 
juventiis in liidum conveniat : eos sihi nomen im- 
posuisse JLatinos Rlietoras: ihi homines adulescen- 
tuios totos dies desidere. Majotes nostfi , quae iihe- 
ros suos diticere y ,et quos in ludos itare velient.^ in^ 
^tiLuerunt. Maec. nova, qiiae praeter consueL udinem 
ac jnorem majorum Jiunty ?i€que placentj neque re- 
cta videntur. Quapropter et iis , qui eos ludos ha- 
hent y et iisy qui eo venire consuerunt , videtur fa- 
ciendum^ ut ostendamus nostram sententiamy nohis 
non placere. Paulatim et ipsa uLills iioneslaque appa- 
ruit : multique eara pratsidil causa et gloriae appeti- 
verunt. Cicero ad praeluram usque Graec^ declama- 
vit: Latine vero senior quoque, et quidem Consuli- 
busHijtio et Pansaj quos discipulos, et grandes prae- 
textatos, vocabat. Cneum Pompejum quidam histo- 
rici tradiderunt, sub ipsura civile belium, quo faci- 
lius Cajo Curioni , pronilissimo juvenl , causam Cae- 
saris defendenti, contradiceret, repetisse declamandi 
consuetudinem ; Marcum Antonium , itera AugU" 
stum^ ne Mutinensi quidem bello omisisse. JSero 
Caesar ct primo imperii anno, publice quoque bis 
antea , deeiamavit: plerique autem oratorum etiara 
decJamationes ediderunt. Quare magno studio liomi- 
iiibus injeclo, magna etiam professorum ac doctorum 
protluxit copia, adeoque floruit, ut nonnulli ex in- 
Jima fortuna in ordinem senatorium, alque ad sum- 



De iisdcml JDe coercendis rhetorihus Latinis Gell. 1. C V. Pigk, 
T. III. p. 212. ad a. TJ. 661. 

Cduxulibus'] Al. cum Considibus. Wolf. recepit cum, et unci» 
r.is inclusit vocem Comulibus , et pei" eiroiem Suetonium Pansam 
nominasse pi o Dolahella , censet ex Cic. ad Div. g, i(). „ Ilirtium 
ego et Dolabellam dicendi discipulos Iiabeo. " Mihi ipsum Pan« 
sae nomen ostepdeie videtur, verara esse lectionem : Consulihus 
Ilirtio et PansU» 



I>E CLAraS RHETOR. LIBER. OQl 

Mos honores processerint. Sed ratio docendi nec una 
omnibus, nec singu)is eadem seraper fuitj quando 
vario modo quisque discipulos exercuerunt. Nam et 
dicta praeclare, per omnes figuras, per casus, et 
apologos, aJiter atque aliter exponere, et narratio- 
iies tum breviter et presse, tum latius et uberius ex- 
plicare cousuerant: interdum Graecorum scripta con- 
vertere, ac viros illustres laudare, vel vituperare: 
quaeJam etiam ad usum communis vitae instiluta, 
tum utilia et necessaria , tum perniciosa et superva- 
canea ostendere; saepe fabulis fidem firmare, aut lii- 
storiis demere j quod genus Bs(ret£ et uvocaKsvocs et 
y.uTocansvocs Graeci vocaut: donec sensim iiaec exole- 
verunt, et ad controversiam ventum est. Veteres Con^ 
trouersiae aut ex liistoriis trahebantur; sicut sane 
noanullae usque adhuc : aut ex veritate ac re , si qua 
forte recens accidisset. Itaque, locorum etiara appel- 
lationibus adjectis, proponi solebant. Sic cerle col- 
lectae editaeque se liabent: ex quibus non alienum 
fuerit, unam etalteram, exempli causa, ad verbuni 
referre. Aestivo tempore adolescentes iirhani quiini 
Ostiam venissent ^ litus ingressi , piscatores tralien' 
ies rete adierunt , et pepigerunt , holum quanti emc 
rent : nummos soluerujit : diu exspectaverunt , dum 
retia extraherentur : aliquando extractis^ piscis nul- 
lus infuit, sed sporta auri ohsuta. Tum emtores ho^ 
lum suum ajunt , piscatores suum, — Venalicii 
quum Brundisii gregem venalium e navi educerent^ 
formoso et pretioso puero , quod portitores vcrehan- 
tur , hullam et praetextam togam imposuere: facile 
fallaciam celarunt. Romam venitur: res cognita 
est: petitur puer ^ quod domini voluntate fuerit li' 
ber, in lihertatem. Olira autem eas appellatione 
Graeca avvBsasis vocabant: mox coniroversias qui« 



portitores} Accus. Sc. vinalicit s. raangones vevebantur por- 
litores , eosque defraudftre studebant reccigali , de formoso puero 
«olvendo. 



3()2 C. SUETONIl 

dam, sed aul ftctas , aul jucUciales. Illuslres proFes- 
sores, et quorum ineinoria aliqua exslet_, noii temere 
aiii reperifcutur , quam de quibus Iradam. 

['jj L. Plotius Gallus. De lioc Cicero ad ]\I. 
;Titiniu_m sic relert: £quide77i T7iemona te7ieo , -pue- 
ris /lobis, primu77i Laime docere coepisse Li. Piotiur7t 
que7idam: ad quem quum Jierei coucursus , quod 
studiosissimus quisque apud euin exerceretur ^ dole* 
bam y 7nilu ide7n 7ion licere. Cofili/iebar aulem do' 
<itissimoru7n liOT/iinum auctoritate ^ qui existima- 
haiit .j Graecis exercitatioiiibus ali- 7nelius ingenia 
posse. Hunc eundem (uara diutissime vixit) M. Coe- 
lius iu oratione, quara pro se de vi habuit, signili'' 
cabat diclasse Alratino, accusatori suo_, actionem*. 
subtracloque nomine, liordearium eum rlietorem ap- 
peilai. , dtjridens , ut inflatum ac levera et sordidum. 
foj Z/. Otacitius Pilitus servisse dicitur, alque 
eliam ostiarius veteri more in catena fuisse; donec 
tjo ingenium ac studiuzu literarum manumissus, ac- 
cusanti patrono subso ipsit Deinde Rhetoricam pro- 
fessus, Cn, Pompejuni Magnum docuit, patrisque 
ejus res gestas , nec minus ipsius^ compluribus libris 
exposuit" primus omnium libfcrtinorum, utCorneiius 
Nepos opinatur, scriiiere historiam orsus, non nisi 
ab honestissimo quoque scribi solitam. 

[4j Ad id icmpus £pidius , calurania notatus, 
ludum dicendi aperuit: docuitque inter ceteros M. 
Antonium , et Augustum. Quibus quondam C. Ca- 
nutius , objicientibus sibi, quod in Republica admi- 
nistranda polissimum consularis Isaurici sectam se- 
queretur, Mcdle ^ respondit, Isaurici esse discipu- 
lu7n y cpuam Epidii caium/iiatoris. Hic Epidius or- 
tura se ab Epidio Nu/iciono praedicabat: quem fe- 
runt olini praecipilatura in foutem fluminis Sarni, 



Ctcero] in deperditis epistblis. 

Ad id tejapus"] Al. ud idcm t,, ex emendatione. 
Nuncicno] Conjecere Nursinu et Nucenno. 



•DE CJ.AllIS RHETOR. LIBER. 3^5 

paullo post cum cornibus exstitisae, ac slatim non 
comparuisse, in numeroque Deorura habitura. 

[5] Sextus CLodius , e Siciiia , Latinae simul 
Graecaeque eiocjuentiae profe^sor, male ocuiatus, et 
dicaXj par ocuLorum in amicitia M. Antonii Trium- 
viri exstitisse se ^ ajebat. Ejusdem uxorem Fulviam, 
cui altera bucca inflatior erat, acumen slili teniare 
dixit, nec eo minus, imrao vel magis^ ob lioc An- 
tonio gratus, A cjuo mox Consule mgens etiani con- 
giarium accepit, ut ei in Phiiippicis Cicero objicit: 
jfdhibes joci causa magistrum sujfVagio tuo^ et com' 
potorum tuorum , Rheturemj cui concessisti , ut, 
in quem vellet , diceret : salsum omnino Iwmineml 
sed maieria faciliS) in te et in tuos dicere. At quan- 
ta merccs Rlietori est datal yiudite , audiie , Patres 
Conscri/jfiy et cognoscite Reipublicae vuinera. Duo 
millia iugerum campi Lieontini Sexto Clodio Rlietori 
nssignasti , et quidem immunia: ut tanta mercede 
ni/iil sapere disceres. 

[t>^ C. u4lbutius SiluSj Novariensis, quum ae- 
dilitate in patria tungeretur, quum forte jus diceret, 
ab iis, contra quos pronunciabat , pedibus e tribu- 
nali detractus est. Quod indigne ferens, statim con- 
tendit ad portam^ et inde Romam: receptusque in 
Planci oratoris contubernium , cui decJamaturo mos 
erat, prius aliquem, cpii ante diceret, excitare, sus- 
cepit eas partes, atque ita implevit, ut Pianco siiea-r 
tium imponeret, noa audenti ia comparationem se 



acumen stili tentare]' „ Apposite acl P^/ro7z. c. 70. ut mucrd- 
7iem ad buccam probaremus , citavit Cel. Burm. in ed. sec. Iiaec 
Luciani de inercede conductis T. I. p. 656. (ed. Bipont. T- III. p. 
217.) T^; Tp/«iv>)f T«f ax/xot; a<; t«j X*'?"^ Xfl((3uJy, Mat Tpof Tijv 
«yvaScv T£(J)ua>);a4v>)v axoirtipw/xsvoj. Tecte iiic ad aliuiu stilum 
lespici, certuni est. " Oudend. 

in Pl.il. Cicerd\ Pliil. 2, 17. 

ut , in quem vcllet] Cic. „ut in te , quae vellet , diceret,'\ 

dicere'\ H. I. ct apud Cic. vulg. dicta dicere. 

tanta mcrcedej Apud Cic, vulg. pro tanta mercede. 



3^4 C. SUETONH, DE CLAR. RHET. LIB." 

demittere. Sed ex eo clarus , propria auditoria insti- 
tuit, solitus proposita controversia sedeiis inciperej 
et calore demura provectus consurgere ac perorare, 
Declamabat autem genere vario : modo splewdide at- 
que adornate : tum , ue usquequaque scholasticus 
existimaretur, circuracise ac sordide, et tanturauiodo 
triviaiibus verbis. £git et causas, verum rarius, dum 
araplissiuiam quamque sectatur*, nec aiium in ulla 
locura, quam perorandi. Postea renunciavii Foro, 
partim pudore , partira metu. Nam quum in lite 
quadara centuravirali, advei'sario , quem ut irapium 
erga parentes incessebat^ jusjurandum, quasi per 
fiyuram sic obtulisset: Jura per patris matrisque ci- 
neresy qui incoiiditi jacent : et alia iu hunc modum: 
arripiente eo conditionem , nec judicibus aspernauti^ 
bus , non sine magna sui invidia uegotium afflixit. 
Et rursus in cognitione caedis, Mediolani, apud L. 
Pisonem Proconsulem deiendens reura, quum, cohi- 
bente lictore nimias laudantium voces, ita excanduis- 
set, ut et , deplorato Jtaliae statu, quasi iterum in 
foniiara provinciae redigeretur, Marcum insuper 
Brutum, cujus statua in conspectu erat, invocai'et, 
Jegura ac libertatis auctorem et vjndicem, paene poe- 
nas luit. Jam autem seuior ob vitium voraicae No- 
variam rediit: convocataque plebe, causis , propter 
quas raori destinasset, diu, ac more concionantis^ 
redditis , abstinuit cibo. 



laudantiuml sc. auditorum , maxline ex di8ci|>uli*| ^uorum 
eorona feiorantem luagistrum cingebat* 



095 

PUBLII TERENTII 
AFRI CARTHAGINIENSIS 

V I T A. 



[.] P. 



UBLius Terentius Aier, Carthagine natus, 
servivit Romae Tereiitio Lucaiio Seualori : a 4U0 ob 
ingenium et formara non institulus modo liberaljter, 
sed et mature manumissus est. Quidam captum esse 
existimant : quod iieri nullo modo potuisi>e, Fene- 
slelia docet ; quum inter linem secundi belii Pmiici, 
et initium tertii natus sit et mortuus, nec , si a JSu- 
midis aut Getulis captus sit, ad ducem Romanum 
pervenire potuisset , nullo commercio inter Italicos 
et Afros, nisi post deletam Gartliaginem , coepto. 
Hic cum multis nobilibus familiariter vixit, sed ma- 
xime cum Scipione Alricano et C. Laelro, quibus 
etiam corporis gratia conciliatus exislimatur, quod et 
Fpsum Feuestella arguit, contendens, ulroque majo- 
rem natu iuisse; quamvis et Cornelius Nepos aeuua- 
les oranes fuisse tradat, et Porcius suspicionem de 
consuetudine per haec iltciat : 

Dum lasciviam nohilium^ et fucosas laudes peiit: 



Dum lasc.'] Hos versus Wolfius ita refi^nxit: 
Dum lasciviam nobilium et laudes fucosas petit; 
Dujn Africani vocem divinam inliiat avidis auribus: 
IDum se ad Furium coenare et Laelium, piJclirum putat: 
Dum se amari ab hisce credit, crebro in Aibanum rapi 
Ob florem aetatis suae . . . ipsus .... 
Suis ablatis rebus ad summam inopiam redactus est. 
Itague e conspectu omnium abiit Graeciam (an Graeciae) ia 

terram ultimam : 
Mortous est in Styroplialo Arcadiae oppido ; nil Publicus 
Scipio ilii profuit, nil Laeiius, nil Fuiius, 
Tres per id tempus <jui agitabant nobilcs facillume: 
Eorum ilie opera ne domum quidem liabuit conducticiam, 
Saitem ut esset, guo referret obitum domioi servoius. 



oqB p. terentii 

Dum Africani vocem divinam inhiat avidis auri" 

bus ; 
Duni ad Furium se coenitare et La^lium^ puU 

crum putat : 
Dum se amari ah hisce credit, trebro in Albanum 

rapi 
Ob jlorem aelatis suae: ipsus sublaiis rebus ad 

sunimam 
Jnopiam redactus est. 
Jtaque e conspectu omniutn abiit Graeciam in 

terram ultimam. 
BJortuus est in Stymphaloy Arcadiae oppido : 

nihil J^ubiius 
Scipio profuit y nihil ei Jjaelius ^ nihii Furius: 
Tres per idem tempus qui agitabant nobiles fa" 

cillunie^ 
J^orum ille opera ne domum quidem habuit con» 

ducticiamy 
Saltem ut esset , quo referret obitum domini ser-* 

vulus. 
ral Scripsit comoedias sex : ex qaibus pi'iraam An- 
driam quum Aedilibus daret, jussus aute Caerio reci- 
tare , ad coenantem quum veuisset , dictus est, ini- 
tium quidem fabulae, quod erat contemtiore vestilu, 
subsellio juxta lectuJum residens legisse; post paucos 
vero versus invitatus, ut accumberet, coenasse una^ 
deinde cetera percurrisse , non sine magna Caerii ad* 
miratione. Et hanc autezn, et quinque leliquas ae- 
qualiter populo probavit. Quamvis Volcatius de 
enumeratione omuiura ita scribat; 

Sumetur JJecyra sexta ex his fabula. 
Eunuchus quidem bis die acta est, nieruitque pre- 
tiura, quqntum nulla autea cujusquam comoedia, id 
est , octo millia nummiim : propterea summa quoque 
titulo adscribitur. Nam Adelphovura principiura 
Varro etiam praefert principio Menandri. Non ob- 
scura lama est , adjutura Terentium in scriptis a Lae- 



V I T A. 397 

lio et Sclpione, quibuscurn familiariter vixlt. Ean- 
dem ipse auxit: nunquam enim , nisi leviter, se tu- 
tari conatur, ut in prologo Adeiphorum: 

Artwi quod isti dicujit malevoli ^ homines nohiled 
JJunc adjutare\) assidueque una scribere: 
Quod ilii maledictum ve/iemens exislimant, 
Eam laudem hic ducit maximam, quum illis pla^ 

cet, 
Qui vohis universis et populo placent: 
Quorum opera in hello , in otio , in negotio^ 
Suo quisqiiis tempore usus est sine superbia. 
Videtur autiem Se levius defendisse, quia sciebatj 
L.aelio ct Scipioni non ingratam esse hanc opinio- 
nem : quae tamen raagis et usque ad posteriora tem- 
pora valuit. [3] Q. Memmius in oratione pro se ait: 
P. yifricanus , qui a Terentio personam mutuatus^ 
quae domi luserat ipse , nomine illius in scenam de-^ 
tuiit. Nepos auctore certo comperisse se ait^ C. Lae- 
iium quondam in Puteolano Kalendis Marliis admoni- 
tum ab Uxore, temporius ut discumberet, petiisse 
ab ea, ne iuterpellaretur : serius tandem ingressum 
ti"iclinium dixisse, non saepe in scribendo magis suc- 
cesslsse sibi : deinde rogatum , ut scripta illa pro- 
ferret, pronunciasse versusj qui sunt in Heautonti- 
morumeno : 

Satis pol proterve me Sj'ri promissa huc induxe' 

rant. 
[4] Santra Terentium exislimat, si modo in scriben- 
do adjuloribus indiguerit^ non tam Scipione et Lae- 
lio uti poiiiisse, qui lunc adolescentuli fuere, quam 
Sulplcio Gallo , homine docto , et qui consularibus 
ludis initium fecerit fabuJarum dandarum: vel Q. Fa- 
bio Labeone, et M. Popillio, consulari utroque , ac 
poeta. Ideo ipsuni non juvenes designasse, qui se 
adjuvisse dicertnturj sed viros, quorum operam et 
in beilo, et in otio , et in negotio popuius sit exper- 
tus. Post editas coraoedias, nondura quintum atque 



'SqS V. T E 11 K N T 1 I 

tiicesiraum egressus anuum , causa evitandae opliiio» 
nis, (|uia videbaLur aliena pro suls edere, seu per- 
cipiendi Graecorum instituta, moresque, quos per- 
inde exprimeret in scriptls, egressus Urbem estj 
netjue amiiiius rediit. De morte ejus Volcatius tra- 
dit: 

&ed ut ^fer sex populo edidit comoedias^ 
Iter hinc in Asiamfecit. Navim quum semel 
Conscendit , uisus nunquam est. Sic vita vacaf, 

[5] Q. Cosconius redeuntem e Graecia perisse in mari 
dicit cura centum et octo fabulis, conversls e Menan*- 
dro. Ceteri, mortuum esse In Arcadiae Stymphalo, 
sive Leucadia, tradunt, (^n. Cornello Dolabella, 
Marco Fulvio Nobiliore , ConsuIIbus, morbo irapli- 
citum acri , dolore ac taedio amissarum sarclnarum, 
quas In navi praemlserat, ac simul fabularum , quas 
novas fecerat. Fuisse dicllur mediocrl statura, gra- 
cill corpore, colore fusco. Reliquit fillam, quae 
post equiti Romano nupsit: item liortulos vigintl ju- 
geruni in via Appia ad Martis villam. Quo magls 
miror^ Porcium scribere, 

- nihil Publius 

Scipio profuit , nihil ei Liaelius^ nihil Furius: 
Tres per idem tempus, qui agitahant nobiles fa- 

cillume : 
JEorum ille opera ne domum quidem hahuit con" 

ducticiam : 
Saltem ut esset y quo referret ohitum domini ser* 

vulus. 

Hunc Afranius quidem omnibus Comlcis praefert,, 
scrlbens in Compltalibus: 

Terentio non similem dices quempiam. 

Volcalius aulem non soluni Naevio et Plauto et Cae- 
cilio, sed Licinio quoque et Attiiio postponit. Clcero 
in Llmoue hactenus laudat; 



V I T A. 399 

Tu quoque , qui solus lecto sermone , Terenti, 
Conuersum expressumque JLatina voce Xdenan» 

drum 
Jn medio populi sedatis vocibus ejfers, 
Quicquid come loquensj atque omnia dulcia di» 

cens. 
Itern C. Caesar: 

Tu quoque 3 tu in summisy o dimidiate Menaji* 

der, 
ponerisy et merito , puri sermonis amator. 
Lenihus atque utinam scriptis adjuncta foret visy 
Comica ut aequato virtus polleret honore 
Cum Gra^cis • neque in Jiac despectus parte ja» 

ceres l 
ZJnum hoc macerory et doleo tibi deesscj Terenti, 



adjuncta Joret vis\ Zvvctfxif V. Zsciirrfg » ut recte inCexpreUtur 
Wolfius, quera etiAm in iAtei^uactiona •um »ecutu«* 



4oo 



H O JR A T I I P O E T A E 
V I T A. 



Jlxoratius Flaccus, Venusinus, p^tre,")ut ipsc! 
Irddit, liberliuo, et exactiouum coactore; ut v.ero 
creditum est, salsamentario ^ quum illi quldam iu 
altercatioue exprobrasset , Quotiens cgo vidi patrem 
tiium cuhito se emungentem? Belio Piiilippeusi, 
exoitus a Marco Bruto imppratore, Tribunus mili- 
tum meruit : , victisque partibus,, venia impetrata, 
scriptum quaestorium coraparavit. Ac prnrio Mae- 
cenati, deindp Augusto insinuatus, non mediocrem 
in amborum amicitia locum tenuit. Maecenas quan- 
topere eum dilexerit , satis monstiiitur illo epigram- 
mate, ubi inquit:. " ; , 

iV7 te visceribus meisf Jfforaii^ 

Plus jam diiigo , tu tuum sodalem 

UinnuLo videas strigosiorem. 
Sed muUo magis extremis , tali ad Augustum elogio : 
Horati tlacci^ ut mei , rnemor esto. Augustus ei 
Epistolarum officium obtulit^ ut hoc ad Maecenatem 
scripto signlficat : Ante ipse scribendis epistolis anii^ 
corum sujjiciebam: nunc occupatissimus , et injir- 
musy Horaiium nostrum a te cupio abducere. Ve- 
niet ergo ab ista parasitica mensa ad lianc regiam, 
et nos in scribendis epistoUs Juvabit. Ac ne recu- 
santi fjuidem aut succensuil quicquara , aut amiciLiam 
suam ingerere desiit. Exstant cpistolae, ex quibus, 



insinuaius] Oxnlsi in gratiam cum Oudend. et Bipont. 

dii('xerif'\ Sic scripsi pro dilaxit , jubente linguae lege. 

Htmiulo'] Ita edidi cum Oudend. et Wolfio. Vuig. Titium so- 
tlalem Mimo tu vid. slrigosiorern. Nisi nomen iiominis latet in 
hinnulo v. minw , malim : Mulo rne pid. str, 

e.xtre;nis] Suntj qui ^ddmt judiciii. 



HORATII VITA. 40l 

argumentl gratla , pauca subjeci: Sume tihi aliquid 
jiuis apud me , ianquam si convictor mihi fueris: 
recteenim^ et tion temere feceris ; quoniam id usus 
mihi tecum esse volui , si per valetudinem tuamfieri 
possit. £t rursus : Tui qualem haheam memoriam, 
poteris ex Septimio quoque nostro audire: nam inci- 
dit , ut illo coramfieret a me tui mentio. Kieque si 
tu superhus amicitiam nostram sprevisti , ideo nos 
quoque olv&V7rs^y}0e)Cvov/xs\/. Praeterea saepe iiiter a'ios 
jocos purissimuju penem , et homuncionem lepidissi' 
?num appellat: una^ue et altera liberalitate iocuple- 
tavit. Scripta qiiidem ejus usque adeo probavit, 
mansuraque perpetuo opiiiatus est, ut non modo 
Seculare carmen componendum injunxerit, sed et 
\ indtiicam victoriam Tiberii iJrusique privignoruni: 
eumque coegerit propter Ijoc, tribus carminum iibris 
ex longo intervaJio quartum addere : post Sermones 
quoque leclos, nullam sui mentionem habilam ita 
sit questus: Irasci me tihi scito^ quod non in pleris- 
que ejusmodi scriptis mecum potissimum loouaris. 
An vereris, ne apud posteros tihi infame sit , quod 
videaris familiaris nohis esse? expressitque eclogam, 
cujus initium est: 

Cum tot sustineas et ianta negotia solus, 
, Ites Italas armis tuleris , morihus ornes, 

Legihus emendes: in puhlica comtnoda peccem, 
Si Longo sermone morer tua tempora , Caesar. 
Horatius habitu corporis brevis fuit, atque obesus : 
qualis a se ipso et in Satiris describilur, et ab Augu- 
sto hac epistola: Pertulit ad me Dionysius iihellum 
tuumy quemegOj ut accusem te , quantuluscunqua 



purissimum'] Wolfius posl Bentlejum dedit Scaligeri cor.je- 
Cturam: putissnnurn, idque reliquis convcnientius. 

opinatus estj Addidit lioc verbura Rutgers. Venus. lect. c. 
30. ex uno Ms, Al. suppleverunt: credidif, Oudend. ominatus ei(. 

eclogam] Ita post alios Oudend. et Wolf. Vulg- elogium. 

IIoratius\ Vulg. Idnn lloratius. 
Tom. ir ^f^ 



4o3 HORATII VITA: 

estj honi consulo. Vereri autem mihi videriSj ne 
majores lihelli tui sint , quam ipse es, Sed si tibi 
statura deest y corpusculum non deest. Itaque lice' 
hit in sextariolo scrihas : quum circuitus voluminis 
tuisit oyKxShrocro^ , sicut est ventriculi tui. Ad 
res V enereas intemperantior traditur. [Nam sjpecula- 
to cubiculo scorta dicitur habuisse disposita, ut, quo- 
cunque respexisset , ibi ei imago coilus referretur.] 
"Vixit plurimum in secessu iiiris suiSabini autTibur- 
tini: doipusque ejus ostenditur circa Tiburni lucu- 
lum. Venerunt in manus meas et Elegi sub ejus titu- 
io, et Epistola prosa oratione, quasi commendantis 
se Maecenuti: sed utraque falsa puto. Nam Elegi 
vulgares, Epistola etiam obscura : quo vitio miuime 
tenebatur. JSatus est sexto Idus Decembres, Lucio 
Cotta, et Lucio Torquato , Cousulibus. Decessit 
quinto Kalendas Decembres, Cajo Marcio Censorino, 
et Cajo Aslnio Gallo, Consulibus, post septimum et 
quinquagesimura annum, lierede Augusto palam nun- 
cupato, quum , urgente vi valetudinis, non suffice- 
ret ad obsignandas testamenti tabulas. Humatus et 
conditus est extremis Esquiliis , juxta Maecenatis 
tumulum. 



in sextariolo\ Salmas. de modo usur. p. 408. conjecit : Ita- 
cue licebit in Sextario illus scribere, quo circ. sequ. lilud minut 
necessarium ; sed verissima mutatio inepti quum in quo. 

Nam specul. — referretur} Eadera Se/ieca N. Q- 1, 16. de Ho» 
8tio quodam , unde huc turpiter intrusa, dudum viri docti, qui 
ocriptori nostro aeque ac Horatio consuiueruut, judicavere. 

L. Cotta et L. Torqu. Css.\ A. U. 689. decessit a. 746., unde 
SCripsi cum Wolfio : post septimum et qu. a. pro \\x\^. post nunum. 
sequ. Nimirum nota LVH- corrupta est in LVmi , ut veterea 
scripseiunt pro seriore xuore LIX> 



4o3 



U C A N 

V I T A. 



iVi.. Amnaeus Lucanus, Cordubensis, prima iu- 
genii experimenta in Neronis laudibus dedit quin- 
quennali certamine. Deiu civile bellum, ({uod u 
Pompejo et Caesare gestum est, recilavit. Qui tau- 
lae levilatis et tam immoderatae linguae fuit, ut ia 
praefatione quadam aetatem et initia sua cum Vir- 
gilio comparans, ausus sit dicere : et quantum mlhi 
restat ad Culicem? Hic, initio adolescentiae, quum 
ob infestum raatrimonium patrem suum ruri agere 
longe cognovisset, revocatus Athenis a Nerone , co- 
hortique amicorum additus , atque etiam quaestura 
lionoratusj non tamen permansit in gralia. Siquldem 
aegre ferens, recitante se, subito, ac nulla nisi relri- 
gerandi sui causa, indicto Senatu, Neronem reces- 
sisse j neque verbis adversus Principem, neque faclis 
cxstantibus post haec temperavit: adeo ut quondam 
in Latrinis publicis , clariore strepitu veutris emisso, 
Jiemistichiuni Ncronis magna consessorum fuga pro- 
nunciarit : Suh terris tonuisse putes. Sed et famoso 
carmiue quum ipsura_, tum potentissiraos amicorura, 
gravlssime proscidit. Ad extremura paene signifer 
Pisonianae conjurationis exstitit: raultus in gloria 
tyrannicidarum palam praedicanda, ac plenus uiina- 
rura', usque eo intemperans, ut Caesaris caput pro- 
ximo cuique jactaret. Verum, detecta conjuratione, 
iiequaquam auimi coustantiam praestitit. Faciie euim 



a Pomp.'] ViJg. ^um Pomp. et Caesare. Libri nonnulli cum 
pomp. a Caesare. Puto, alieno loco positam fuisse veram emen- 
dationem a. 

clariore strepitu] Deievi cum Graevio cum post clariore, et 
«cripsi consessorum pro cum sessorum. 



4o4 L U C A N I V 1 T A. 

confessus ^ et ad Iiumillimas dcvolutus preces ,' ma- 
trem quoquc innoxiam inter socios norainavit; spe- 
rans, impietatem sibi apud parricidam Principem 
profuturara. Impetrato autem mortis libero arbitrio, 
codicillos ad patrem de corrigendis quibusdam ver- 
sibus suis exaravit : epulatusque largiter , brachia ad 
secandas venas raedico praebuit. Poemata ejus etiam 
praelegi memini; confici vero_, ac venalia pro- 
poni, nou tantum operosc. et diligenter, sed inepte 
quoque. 



conjicil h. e. conscribi, confingi. Conjecerunt etiam comi 
et conquiri. 



CAJI PLINII 
V I T A, 



1 LiNius Secundus, Novocomensis, equeslribus 
mililiis industrie functus, procuraliones quoque splen- 
didissimas^ atque continuas, summa iutegritale ad- 
ministravit, et tamen liberalibus studiis tantam ope- 
ram dedit, ut non temei^e quis plura in olio scripse- 
rit. Itaque beila omnia , quae unquam cum Germanis 
gesta sunt, viginti voluminibus comprehendit. Item 
naturaJis historiae triginta septem libros absolvit. 
Periit clade Campaniae. Nam quum Misenensi classi 
praeesset, et flagrante Vesevo ad explorandas pro- 
pius causas Liburnica pertendisset, neque adversan- 
tibus ventis remeare posset, vi pulveris ac favillae 
oppressus est ; vel, ut quidam existimant, a servo 
suo occisus, quem, deficiens aestu, ut necem sibi 
maturaret , oraverit. 



Novocomensis] Imo Veronensis. Confunditur cum jimlore 
Plinio, qui Novocomensis fuit. Idera error est Hiaronymi Gluon. 
Euseb, n. 2125. 



4o6 



D. JUNII JUVENALIS 

V I T A. 



Ji^NiUS JuVENALls, libertini locupletis incertmn fi- 
lius, an alumnus, ad raediam fere aetalem declamavlt, 
animi magis causa, quam quod scholae se aut Foro 
praepararet. Deinde paucorum versuum Satira non 
absurde composita in Paridem pantomimum poetam- 
que [Claudii Neronis, ejus semesJribus militiolis tu- 
mentem,] genus scripturae industrie excoluit. Et ta- 
men bene diu ne modico quidem auditorio quicquani 
committere est ausus. Mox magna frequentia, ma- 
gnoque successu bis ac ter auditus est, ut ea quoque^ 
quae prima fecerat, inferciret novis scriptis: 

Quod nun dant proceres } dahit Idstrio : ta Came" 

rinoSy 
Et BareaSj tu nohilium magna atria curas. 
Praefectos Pelopea facit , Pliilomela Tribunos. 
Erat tum in deliciis aulae liistrio : multique fautorum 
ejus quotidie provehebantur. Venit ergo Juvenalis in 
suspicionem, quasi tempora figurate notasset: ac sta- 
tim per honorera militiae, quaraquam octogenarius, 
Urbe sunmiotus, raissusque ad praefecturam cohortis, 
in extrema Aegypti parte tendentis, Id supplici genus 
placuit, ut kvi atque joculari dilecto par esset. Ve- 
rum intra brevissimum terapus angore et taedio periit. 



scholac se] Addidi se cum Wolfio. 

Claudii — tamentem] Uiicis haec inclusi cum Oudend. Plura 
de loco corrupto Rupert. in edit. Juven. , queiu conieras etiam 
de auctorc hujus vitae disputautena. ' 

bene diu] bien longtems. 

Quod noil dant^l Sat. 7, go, 

histrio] uou Nexoiiit vei Domltiani, sed Iladriaui quidan>« vi, 
Oudeud* 



4o7 
AULI PERSII 

V I T A. 



AuLUS Persius Fi.accus natus est pridie Nonas De- 
cembris, Fabio Persico, L. Vitellio, Consulibus, 
Decessit octavum Kalendas Decemb. Publio Mario, 
Asiuio Gallo , Consulibus. Natus in Etruria Volater- 
ris ^ Eques Romanus, sanguine et afiinitate primi or- 
dinis viris conjunctus, decessit ad octavum miliia- 
inum via Appia in jjraediis suis. Paler ejus Flaccus 
pupillum reliquit moriens, annorum fere sex. Ful- 
via Sisennia niater nupsit postea Fusio_, Equili Ro- 
mano : et eum quoque extulit intra paucos annos. 
Studuit Flaccus usque ad annum duodecimum Vola- 
lcrris: inde Romae apud Grammalicum Remmium 
Paiaemonem, et apud Rlietorem Virginium Fiavum. 
Quum esset annorum sedecim^ amicitia coepit uti 
Annaei Cornuti, ita ut ab eo nusquam discederet: a 
tjuo inductus aliquatenus in philosophiam est. Ami- 
cos habuit a prima adolescentia Caesium Bassum poe- 
{am, et Calpurnium Suram, qui eo vivo juvenis de- 
cessit. Coiuit ut patrem Servilium Nouianum. Per 
Cornutum cognovit Annaeum etiam Lucauum, ae- 
quaevum auditorem Cornuti. Nam Cornutus illo 
tempore Tragicus fuit, seclae Stcicae, qui librosPhi- 
losophiae reliquit. Sed Lucanus adeo mirabatur scri- 
pta Flacci, ut vix retineret se illo recitante a cla- 
more, [quin illa csse vera pocmata diceret.j Sero 
cognovit et Senecam, sed non ut caperetur ejus in- 
genio. Usus est apud Cornutum duorum convictu do- 



natus estl A. U. 7S7. , decessit a. S^S» Publio Mario pro Bit' 
hrio emendavit Lips. ad Tac. A. 14, 48« 
nusquarn^ Malim nunquam. 
Suram^ Ita Wolf. pro Staturam. 
quin — diceret] Destuit haec in Ms»., atque sunt inepta. 



4oS A U L I r E R S I I 

ctissliiiorum et sanctissiraorura virorum , acrlter tum 
phllosophantium, Ciaudii Agathemerl, medici La- 
cedaemonil, et Petronil Aristocratis Magnetis, quos 
unice miratus est et aemulatus , quum aequales essent, 
et Cornuto miuores. Ipse etiam decem fere annis 
summe dilectus a Paeto Thrasea est, ita ut peregri- 
naretur quoque cum eo aliquando, cognatam ejus Ar- 
riam uxorem habente. Fuit morum lenlssimorum, 
verjcundiae virginalis, formae pulcrae, pietatis erga 
matrem et sororem et amitam exemplo sufficienlis, 
Fuit frugl et pudicus. Reliquit circaHS. vicies matri 
€t sorori: scriptis tamen ad matrem codiciilis, roga- 
vit eam, ut daret Cornuto sestertia, ut quidam dl- 
cunt, centum; ut alii volunt, argenti facti pondo 
viginti, et llbros circa septingentos , slve blbiiothe- 
cam suam omnem. [Verum Cornutus, sublatis libris, 
pecuniam sororibus , quam frater heredes fecerat, 
reiiquit.l Et raro, et tarde scripsit. Hunc ipsum 
librum Imperfectum reliquit. Versus aliqui demti 
sunt ultimo librl : et quasl finitus esset, ievlter re- 
ti-actavlt Cornutus, et Caesio Basso petenti , ut ipse 
ederet , tradidit edendum. Scripserat etiam In pue- 
ritia Flaccus Praetextam [Vescioj , et 'O^otTroTro^tKoov 
librum unum, et paucos uxori Thaseae in Arriam 
matrem versus, quae se ante virum occlderat. Omnia 
auleni ea, Cornutus auctor fuit matri ejus , ut abo- 
leret. Editum librum continuo mirari homines, et 
dirlpere coeperunt. Decessit autem vltio stomachi, 
auuo aetatis triceslmo. Sed mox , ut a schola et 



Verum — reliquitl Ut spuriam uncis inclusit hanc periodum 
Oudeiid. 

lev. refractavit Cornutus'} Vulg. leu. recitauit Cornuto. v. Ou« 
dend. et Wolf. 

Vescio^ Suspectam vocem inclusi uncis cum Woliio. 

tricesimo] Imo vicesimo oclavo. V. «upra. Ita scripsit Wol» 
fiu8. Plerumque in Suetonio , si is auctor vitae , Consule» et vi- 
tae annos non conveuire , sacpius demoattiavimus» 



V I T A. 4 09 

magistris div^erteratj leclo libro Lucilii decijno, ve- 
heraeuter Satiras componere studuit: cuje* libri prin- 
cipium imitatus est, sibi prirao, mox omnibus de- 
trectaturus , cum tanta recentium Poetarum et Ora- 
toruni insectatione, ut etiimi Neronem culpaverit. 
Cujus versus in Neronem quum ita se haberet, 

Auriculas asini Mida rex hahet^ 
in hunc modum a Cornuto ipso tantummodo est 
emendatus, 

j4uriculas asini quis non habet? 
ne hoc Nero in se dictura arbitraretur. 



4io 



C. SUETONII TRANQUILLI 

OPERUIVr, QUAE PERIERUNT, 

FRAGMENTA. 



Suidae Catalogus operum Tranquilli. 

X PArKTAAOS Hovyirovtos, xqvifJiurlaocs y^cc/jtfxoc' 
rtnosi *Pa;/uaToi"7 lyfavpg tts^i r£v tiu^^ '^EKKmt Ttcct- 
Stoov l^il^KiOV cc- Ttsq) roov ttocqoc PoofAoclots Bsco^tKoov KOCt 
dyoovoov (3t(^kloc i3'. Tfs^i rov aocroc ^oofxoclovs htocvroZ 
(3i(Bhiov oc. Tis^l roov sv ro7s l3tl3hiots criiJtsloov u • tts^} 
frjs KiKs^oovos TtoKtrslus u. uvrthsyst Ss ru Aiovixcoy 
r7fsq\ ovofjiccroov kv^Ioov ku) laioov saBrjfAocroov nut vTroarj/AOC- 
Toov, KUi roov ocKKoov ^ ols rts ccfx<pisvvvrut' TTs^i ovs(^ri' 
fAoov Xs^sooVy r\Tot (^Kua-^PrjfJitZv-, xui ttgBsv sKuarv]' tisqI 
"idofjLris y^u) roov iv uvrl^ vofjiifjioov Kut riBoov (3t(3hia (3 . 
"EvyysviKov Kutaocdoov. 7tsQisx,si os Ku) (Biovs xui SiuSo' 
y^us uvrcav cctto 'lovhlov soos Aofjisrtuvov j (3i(2hio6 rj . 
arsfJt,fJLU 'ioofjiuioov ccvS^oov sTitarifAOov. 

De Regibus Liber. 
\Ausonius Paulitio , Epist. XIX. 

His longe jucundlssiraum pocma subdideras, 
quod de tribus Suetonii libris, quos ille De Regibus 
dedit, in epitomen coegisti tanta eleganlia, solus ut 
inihi videare assecutus, quod conlra naturam est, 
"brevitas ut obscura non esset. In his versibus ego 
ihta cognovi: 



€. S U E T O N r I F R A G M E N T A. 4 1 l 

Europarnque Asiamque duo vel maxima terrae 
J^lemhra^ quibus JLibyam dubie Sallustius addif^ 
Europae adjunctam j possit cum tertia dici. 
Megnatas multis , quos fama obliterat ^ et quos 
Barbara jRomanae non tradunt nomina linguae. 
lUihanum f Numidamque Avelim , Parthumque 

T^ononem^ 
Et Caranum f Pellaea dedit qui nomina regum^ 
Quique magos docuit mysteria vana Nechepsi^ 
Et qui regnavit sine nomine mox Sesoostris, 

De instltutione officiorum Liber. 
Priscianus Lih. VI , pag, 6yg edit. Putsch. 

Quod tamen comprobat etiam Suetonius, diver- 
sos ponens usus in libro, qui est De institutione offj- 
ciorum. 

{Jhronicon Paschale^ Fastorum Siculorum antea no» 

m,ine insignitum , ad Olympiadem X.VII. 

pag. 4 4 y edit. Cangianae. 

Ovtos J^ovfXfAol^', Koci lIofjiTrriAtoff-, Ss^ocfASVOff Tfqss* 
Bevrus SK tyJs xcc^ocs roov Ksyofjisvoov YisKuaym ., (po- 
^ovvrccv xKocixvous lyjsvaus roc^Xlx ^ovauiX , ku^oc^^sq 
o( ccTio rris ^lauv^lus xoo^us, ku) rs^(pBs]s rov (jX^HOc* 
fjiuros , sTtsvoviasv TT^ooros iv '?oofAy %Ao«//uo«f (poqsH" 
a^ui , rus fxh fiucriAiicocs tioqCPv^us , g%o Jo-as- ru(^Klo6 
%qv(Tu ■) rus os tmv "EvyKhTjriKoov kuI tmv iv oc^iuts kuI 
arqursluts %A«jUi;occi' (rrifjiuvrQov rvs [iucriXtKYis (poqe- 
alus rul^Klu Tio^cpvQu^ oc^luv orjAovvru 'ioofjiuiK^s TroKf 
rsius y,ui vTToruyriv xsKsvcrus fArjosvu (TvyxooQiitj^ut 
slssh^slv sh ro uvroZ nuKccrtov tt^os uvrov oix'^ tou 
axvi-turos rris uvrrjs ^AcCjUijJos"^ ku) gv avvsx^^^ovv nv] 
stssK$s7v oi (pvhu(T(jovr8S To llu?\ecrioV) si fArj e<pe$ii 



4lQ ('. StJETONII 

y^Koifjivooc sxova-ccv (^iKoriiJilav (^occiKtKYis sabritos , «.OC" 
Boos (ro(pr/)ro6Tos ^ovsToovios Er^ocyKvccXos (/. T^ocy- . 
xuAAoff) 'tooiAocloov hro^ioy^oc^pos 7vvsy^o(,-^oc,To» 

Praetorura llbri. 
Priscianus JLih. VIII ., pag. y44. 

Sueionius autem passive protulit in quarto Prae- 
lorura: Laetoria., quae vetat minorem annis XX P" 
stipuLari. iTte^cDToitTBoii. 

Idem Lih. FIII, pag. y43'. 

Suetonius in IV Praetorum : Minor XXV ann. 
stipulari non potest <^ passive dixit. 

Idem Lih. XVIII., pag. y / 64. 

Suetonius in VIII Praetorum: Fasti dies sunt, 
in quihus fatur j id est, dicitur, ut nefastiy in qui- 
hus non dicitur. 

De ludis et spectaculis liber^ aut libri varii. 
A. Gellius Lih. IX, cap. y. 

Sed de fidibus rarius dictum et mirabilins est : 
quara rem et alii docli viri, el Suelonlus eliani Tran- 
quillus In libro ludicrae liistoriae prirao salis coniper- 
lam esse, satisque super ca conslare affirmat : nervias 
in fidibus hrumali die alias digitis pelli ^ alias so- 
nare. 

Tertullianus de spectaculis cap. G. 

Qui, quolque in ordinera, et quibus idoils ludo? 
instituerunt, posiLuni est apud Suetonium Tranquil- 
lum^ vei, a quibus Tranquillus accepit. 



F R A G M E N T A. 4l3 

Diomedes Grammat.Lih. III. *) pag, 48g. 

Primis temporibus omnia, quae in scena versan- 
tur, in comoedia agebautur, Nam Pantoraimus, et 
Pythaules, et Choraules, in comoedia canebant. SQdi 
quia non poterant orania simul apud omnes artiiices 
pariter excellere, si qui erant inter act res comoe- 
diarum pro facultate et arte potiores, principatum 
sihi artificii viudicabant. Sic factum est , ut, nolen- 
tibus cedere mimis in artificio suo ceteris, separat^o 
fieret reliquorum. Nara dum potiores inferioribus, 
qui in omni ergasterio erant, servire dcdignubautur, 
se ipsos a comoedia separaverunt : ac sic factum est, 
ut exemplo semel sumto, unusquisque artis suae rem 
exsequi coeperit, ne^e in comoediam venire : cujus 
rei indicia produut nobis antiquae comoediae, in 
quibus invenimus, ACTA TIBIIS PARIBUS, AUT 
IMPARIBUS, AUT SARRANIS. Quando enim 
chorus canebat, choricis tibiis, id est, choraulicis, 
arlifex concinebat. In canlicis autem , Pytbaulicis 
responsabat. Sed quod PARIBUS TIBIIS , vel LM- 
PARIBUS, invenimus scriptum, boc significat : si 
quando monodio agebat, unam tibiam inflabatj si 
quando synodio , utramque. 

Joannes Tzetzes Histor. Chiliade VI, v. Sjj. 

T^ttyxvXlog JSov^ixlvog rlg iv natStccTg 'EUnvwp, 
HoUug fAiv uWag naidiug xul GVfxnooloiv Ityn. 
Slv GVfinoaiojv fila fitv t] i(a).o/.^uGiu' 



*) Non duhifandum , quin haec sint e libro Suetonii de ludis ac 
Spectaculis: quem ab eo scriptum esse , testis Suidas : vanaque inde 
depromunt A. Gellius , Tertullianus , Servius , Diomedes, Tzstzes. 
Absque eo esset , dicerem esse ex libro ejus depoetis: unde et frag- 
mentum adducit Isidorus Orig. Lib. VIII, y. Immo ex eodem su- 
persunt vita Terentii et Iloratti ; ac , ut censeo, Lucani , etiam Per- 
sii et Juvenalis. Ita Ger. Jo. Vossius Lib. II. Instit. Poet. cap.29., 
qui tamen debuerat agnoscere Casaubonum, quippe primuui liu- 
jus indice», cujus sunt quoque muita sequeutia. Grcn. 



4l4 C. SUETOMII 

'EriQot. di 6 noTTUiiog, ofiov nal 7} luTayr}. 
01 vioi yuQ xcDfiaCovTfg Touoig aqjO)Qi,a{.ifvoig, 

"£y.aaTog dvd^iCofiivog , imve tov oinHov. 
"^Og di ov nulv ic/vGi tov iavTOv %oiay 
JliQwnlTQ ioj^fv , Toiv GVfinoiwv yilwvTCov^ 
Tod' ioiKoa^aaia fiiv. tov xoiTajiov di [xd&e, 

Tm avfinoaiM 1'aTaTO C^yog aal lixuviaxai, 
U.ao ixttrimii tov ^vyov «aTtod^iv tmv nXaaTiyywv, 
Al ?.iiiaviaiiat fiiaov di il^ov dvd^iavTiaiiovg,, 
^^vd^oavTianovg , ovg (lavag wvof^a^ov tots 
01 wifiaaTai, nh](JOvvTog ovv oivov to tovtcdv aTOftaj 
{^0 XaTai Kal laTayri di , i]yovv vy^ov xal Qvatg,) 
TovTO dninOTTd^c^ov eig fxiav tcov nXaaTiyyoiv, 
TovTioTtv, i^iTivaaaov , uninTVOV , ixivovv, 
KoTTa^Qv aat zo oQyavov dnav iy.dXQvv tovto. 
"^Av ovv nldaTiy^ ttj (fOQn xaTiQQixpi tov oivovj 
Kal TQV fiavuv itg nn^ah]v nX^^^ xiXQOVnviu, 
'O xo)fiaaTt]g avyy.o)fiaaTu7g i86y,it tmv ysvvuioiv, 
Ei ^' ov, no?.vv ikdfi^aviv, dog dadivijg, zov yiltaVt 

Servlus in III. Georgicorum 2 4. 

Apud majores thealri gradus tantum fuerunl; 
Nam scena de Jigno tantum ad tempus fiebatj unde 
hodieque permausit consuetudo , ut componantur pe- 
gmata a ludorum theati'alium editoi'ibus. Scena au- 
tem, quae fiebatj aut versiJis erat, aut ductllis. Ver- 
silis tunc erat_, quum sublto tota machinis quibusdam 
convertebatur _, et aliam picturae iaciem ostendebat. 
Ductilis tunc , quum tractis labulalis hac atque illac 
species picturae nudabatur interior. Unde perite 
utruraque tetigit, dicens , T^ersis discedat frontibus, 
singula singulis complectens sermonibus. Quod Varro 
et Suetonius commemorant. 

Idem in V. Aeneidos 602. 
Ut ait Suetonius Tranquillus^ Lusus ips^, que/n 



F R A G 31 E N T A. 4l5 

i^ulgo PyrrJiicham appellant ^ Troja pocatur: cujus 
origlnem ejxpressit in libro de puerorum lusibas. 

De vitiis corporalibus Liber* 

Servius in Eclogam III y 8. 

Hlrqui autem suut oculorum anguli, secundum 
Suetoiiium Trau(^uillum , In vitiis corporalibus. 

Isidorus Originum Lih. IIL 

Nam hlrci sunt oculorum auguli, secundum Sue- 
tonium etc. , 

Servius in VII. Aen. 62g. 

Secundum Suetonium, in libro de vitlls corpo- 
ralibus, Arvina est durum pingue , quae est inter 
Cutem et viscus. 

De re vestlarla Llber-' 
Servius in Lih. VII. Aen. 64 2'. 

Suetonius in libro de genere vestlum dlclt, 
trla esse genera trabearum. Unura Diis sacratura, 
quod est tantum de purpura. Aliud regum, quod 
fist purpureum, habet lamen album aliquid, Ter- 
tium augurale, de purpura et cocco. 

De rebus varlls Llber. 
Sosipater Charisius Lih. II. pag. ^16'. 

Suetonius Tranquillus de rebus variis , Praept)- 
isltlones (inquit) omnes omnino sunt Graecae duo 
de viglnti , qui numerus Inter omues criticos Gram- 
maticos pertecte convenit. Nostras vero esse has, 
«6, ad , praeier j pro ^ prae^ in^ &x , sub , super^ 
subter. 

Tom, II» <}/j 



4l$ G. S U E T O N I 1 

Ide?n Lih. II. pcig. i yS. 

Suetonius Tranquillus Praeverbium putat dici 
debere, quod ante, vel adverbiuna , quod post ver- 
bum appellatio etiam nomenque ponatur» 

De vocibus ominosis. 

Servius ad II. Aen. 683. 

Suetonius tria genera pileorum dixit, quibui 
sacerdotes utuntur, apicem , tutulum^ galerum: 
sed apicem pileum sutile, circa medium virga emi- 
nente; tutulum, pileum lanatum metae figura j ga» 
lerumj pileum ex pelle liostiae caesae. 

\Auclor EtYmologici m,agni. 
^h^XohlTSoc^oS') KiTictqZv Ivoc oL^y/is tu%?;, o 1« 
T«u cc^xeiv KiTfoctvoiAsvoS' cvToo T^ocyKvA?\0£ tisq) ^Kocs^ 

CPYllAKtjV. 

De Grammaticis et Rhetoribus Librl. 

J). Ilieronymus in praefatione Catalogi Scriptorum 
ecclesiasiicorum. 

Hox^taris, Dexter, ut Tranquillum sequens, Ec*' 
'clesiasticos scriptores in ordinem digeram : et quod 
ille in enuraerandis literarum viris lecit illustribuS| 
€go in nostris faciam. 

Idem in Epistola ad Desideriuml 

Scripsi librum de illustribus viris ab Aposloli^ 
usque ad nostram aetatem, imilatus Trauquiliumj^ 
5>raecumque Apolionium. 

Fx llbris incertis. 
Vensorinus de naiali die cap. 2 61 
^nnum vertentem Romae Licinius quidem Ma^" 



F R A G M E N T a7 4i 



7 



cer, et postea Fenestella statim ab inltio duodecim 
mensium fuisse scxipserunt; sed raagis Junio Grac- 
chano, et Fulvio Varroni, et Suetonio alii.sque ci-e- 
dendum, qui decem mensium putaverunt iuisse j ut 
tunq Albanis erat, uude orti Romani, 

^. GelliuS Lih. XP^. cap, 4, 

Euudem Bussum Suetonius Trauquillus praepo» 
ijltum esse a M. Antonio provinciis Orlentalibus, 
Parthosque in Sj-riam intrurumpentes tribus ab eo 
proeiiis fusos scribit, eumque primum omnlum de 
Parthis triumphasse, et morte obita publico funere 
sepultum esse. 

Serpius in Eclogam 111, 4oS. 

Dicta ulna cctfo roov uKsvoov , id est, a brachlis: 
unde et hsvKooheyos H^>/. Licet Suetouius unura cu- 
bitum veiit esse tantummodo. 

Idem in III. Georgicorum 27. 

Quod autem ait, Victorisque arma Quiriniy 
non cst contrarium : nam , ut etiam in primo Ae- 
neidos 292. diximus, Suetonius Tranqulllus hoc de 
Augusto coramemorat, quodam tempore tres par- 
tes populi consentiente Senatu ohtulisse ei tria no- 
mina, Quirini, Augusti, Caesaris. Ille^ ne, unum 
eligendo , alias offenderet partes , primo Quirinus 
cst dictusi inde Caesar: post in nomine perman- 
sit Augustu 

Isidorus Orig. Lih. XVIII. cap. s. 

Tranquillus autem , triumplmm Latine potlus 
appellatum, quod is, qui trlumphaus Urbem ingrc' 
deretur, trlpartito judicio honoraretur, 



4i8 Ci SUETONII 

Lih. eodem f cap. 6. 

Tranquillus autem dicit : Dara eujusdam gladia* 
toris in ludum eraissi gladius curvatus liiisset ex 
acie recla, procurrit unus ad eum corrigendum: 
lumque a pugnante responsum est , sic pugnabo 
(al. sica pu^naho): inde sicae nomen datum est. 

Commenlator vetus Horaiii ad carmen de arie 
poeticaj u. 354, 

Scripior , librarius, bibliopola , uti veteres di- 
cebant, cpod et Tranquillus affirmat. 

Suidas, 

*A(T(rcc^iOC •> cf^oKoi. ^ovfxfJLms o Tf^Mtos (BotortT^svff 
fjLSTci '\^ooiJ.vKov'fa)}jLul(iov ysyoms-i «Vo cn^yi^ov y.u) %oth- 
y,cv TrsTfoiVifJi^vec {vofxhiAuroc) ttqootos l^u^lauTo fcc 

fAUiOlS , T<WV TT^O OivTOV TTOCVTOOV OiU (TKVTiVOOV KUt CXJTQU- 
}ilvO)V Tr\V %QsluV TI^.Yi^OVVTOOV -y UTtSq OOVOfXU(T€V SK TOV 

'i^iov ovofxuTGS vo{iiJLiAtu , ci)S (ptjdt T^ocyKvA\os% 

Servius ad IV. Georg. -i 2j. 

Corycos enira civitas est Ciliciae, in qua antrum 
illud iamosum paene ab onmibus celebratum. Et 
per transitum tangit historiam memoratam a Sue- 
tonio. Porapejus enim , victis piratis Cilicibus, par- 
tim ibidem, parlim in Graecia, partim iu Calabria^ 
agros donavit. 

Idem in VI. Aeneid. yggl 

Qijod autem dicit, verum est. Nam et Sueto* 
nius ail, in vita Caesaris , responsa esse dala per to* 
tum orbeiii , uasci iuvictum Iraperatorem, 



F R A G M E N T Ar 4l9 

Jdem in Aeneid. XII ^ iS5, 

Homo rehellis dicitur: res ijDsa rehellio , non 
rebellatio : sic Suetonius. J^id. Calig, cap. Oi, 

Isidorus Originum Lih. J^III. cap. y, 

Poetae unde sint dicti, sic ait Tranf[uillus: 
Quum primum horaines exuta feritate rationeni vi- 
tae habere coepissent , stque ac Deos suos nosse, 
eultum modicum ac sermonem neoessarium com- 
meuti sibi , utriusque magnificentiam ad religionem 
Deorum suorum excogitavtrunt. Igitur ut teuipla 
illis domibus pulcriora^ et siraulacra corporibus 
ampliora faciebant, ita eioquio quasi augusliore ho- 
norandos putaverunt, laudesque eorum et verbis 
illustrioribus et jucundioribus nuraeris extulerunt. 
Id genus quia lorma quadam efficitur, quae 7:010- 
rvjff dicitur, pocma vocitatum est, ejusque fictores 
poetae. 

Diomedes Lib. I. pcig. 362. 

Inchoavi ab inchoo. Sic dicendum putat Jullus 
Modestus, quia sit coraposilum a chao^ initio re- 
rum. At Verrius et Flaccus in postrema syllaba 
adspirandum probaveruut. Colium enim apud ve- 
teres mundum significat. Inde tractum incohare. 
Tranquillus quoque his assentiens, libello suo ple- 
nissime aedem incohatam ita disseruit. 

Commentator vetiis in Horat. I. Sat. P^IIy 80I 

Bithus et Bacchus , gladiatorum nomina cele* 
brata apud Suetouiura. 

Charisius Lih. II. Inst. Gramm, p. 180. 

Istoc vilius. Rex qui vocabat ad coenam, sl 
sibi ea^.res exhibenda indiceretur, quam exhibere 



/iao c', S U E T O N I I 

non posset, respoudlt, ut Trauquillus refertj isio 
viUus liominis erit coena. 

Eustathius in Odyss, 'p«\^. A. V. loS.' 

§ccv Koci avTos elou)S y,v(^oov kuI TTsaam , Xfltl Tfuhoticroc- 
r>?v sIttoov rriy Kv(ii(rTt)criv TrcctOiocv^ TtoCQocyst 2o(poi<.?\.sovs 
fAsv iy. noc?\.ocfJtriaovs i cij.mviXox) toj yi^ooX o^oc/aoctos roy 
"Eks^vos i(p£v^s TTscrcrovS) zv^ovs rs ts^ttvov oc^ylocs 
uzcs* y.u) Ev<po§ioovos TOj nsaacc N«u73rA/»^«e. hsyst 

Jg KUt etC. 

^JHoc excerpfum ex lihro MS, de natura rerum retu* 
lit Oxonio Jac. Qronovius. 

De omnibus maris ac flumiiium in pratis ix\ 
Annalibus Tranquillus sic ait. Extremum mai'e 
Oceanus : internum mtidius, quod ex Oceano fluit. 
Supernum et infernum , quibus italia alluitur. Ex 
liis snperum et Adriaticum dicitur et Tuscum in- 
ferura. Fretum angustum quasi lervens mare^ et 
Siculum et Gaditanura ( MS. Gaditianum). Ae- 
stuaria sunt orania , per quae mare vicissim tum 
accedit (MS. ocoidit) , tum recedit. Altum pro- 
prie mare profundum. Vada (MS, vagci) y quibus \w 
mari potest stari, quae Virgiiius brevia appellat, 
quae eadem Graeci brachia. Sinus majores reces- 
sus maris dicuntur, ut Caspius, Arabicus, Indi- 
cus: majores autem anguJi, ut Paestanus, Matre- 
stae, Amyclanus et simiies nomina raaris dixerunt. 
Flustra motus maris sine tempestate fluctuantis. 
Naevius iu bello Poeuico (MS. Pontlco) in inscri- 
ptione quod ait, Jionerariae honustae siabant in 
JHusiris, ut si diceret in salo (MS. <S'o/a). Moles, 
quae eminent et procurrunt mari , de quibus Pacu- 
yias (MS, FaucuUus} ait, omnes latebras sublaetu 



F R A G M E N T A." 421 

jnole dbstrusas sinus. Caecus lluctus tamen, nec 
dum tamen canus, de quo Atta (MS. aota) \n to- 
gata sic ait: Populo fluctos caecosfaciunt per dis» 
cordiam y et Augustus ait: nos veniiyius JSeapolimy 
fluctu quidem caeco. Litus, quicquid aqua allui- 
tur. Flumen omnis liumor, qui vel modice fluitJ 
Torrens fluyius, qui a pluvia crescit, siccilale tor- 
rescit, id est, arescit, de quo Pacuvius ait, FLam- 
meo papore torrens torret. Ostia exitus fluminum 
in mare. ToUi aquarum prujeclus , quales sunt ia 
Aniene (MS. assienffc) flumine quam se maxima 
praecipilio. 



to 

Oi 



O 



o| 

to 

•H tJ| 
w fal 

p 2 

rH CQl 
•H 

? >;: 

C5 'O 

••k 

•H ^ 
O O 


p 



CQ 

CD 

co 



Uniyersily of Toronto 
Library 



DO NOT 

REMOVE 

THE 

CARD 

FROM 

THIS 

POCKET 







! 



Acme I ibrary Card Pocket 

Under Pat. "Ref. Index File" 

Made by LIBRARY BUREAU 








W 


i 
-•1 




Ir^^Hi 


; 





^l" 


^JA^"«^.,J' 






^i>] 




f^'^'^^^'^^ '/ 


'A?- 


pj||[ -i^ • V^^^*.JS^*"- 






JKJSL: '-jF ■• .''SiiH^ ' .i 


^^-^t^a 


; ^*^-y' ^g^ '*9^^Hii8B^s ^^^^^H 


1 


l^lflgB^-Tt^^m J^^^SJHHII^SSlKll 


' ^ 


@S^E^PsfIk-J^''^ «^Bl paStk ^^'^^^^^SWS^^^-^-M 


. y^ ' 


W^ml^^MmMiSm^ 


^ ^^^K\lil« 


' /. 




- B^ jiiaBg 


-% 


-^^:*^f^ 


■ -^^tL ^* ■'^ 


J 




^■r**f ' 




f*" 


■/' 


* ■ >J 


^^iP^"'^;^ 


•▼ 




t*f^: 


^^1%- ^ ,' ^ 


■.'^i 



^l^. 









af' 1« 




« i 


1 








; i 

; i 

iL