Skip to main content

Full text of "Prawa, przywileje i statuta miasta krakowa, 1507-1795"

See other formats








..*> I ^.J.^,- 



CULLKGfl ilSTORICI ACADEMI/E LITERARUM CRACOVIENSIS N. 45. 

IW 





HISTORICA 



o GESTAS POLONIAE ILLUSTRANTIA 

ab anno 1507 usąue ad annum 1795. 



TO MUS XII 



cmitinel : 



LEGEŚj PRIYILEGIA ET STATtlTA 

C1VITATIS CRACOVIENSIS 
(1507 — 17^5)- A 

— • >j > ,1 ,j ', j. x c — — 

WYDAWNICTWA KOMISYl HISTORYCZNI'] AKADEMII UMIEJĘTNOŚCI W KRAKOWIE N. 45. 

AKTA HISTORYCZNE 

DO OBJAŚNIENIA RZECZY POLSKICH SŁUŻĄCE 

od roku 1507 do roku 1795. 



T O M XII 



zawiera : 



PRAWA, PRZYWILEJE I STATUTA 

MIASTA KRAKOWA 

{1507—1795'- 












W KRAKOWIE, 

W DRUKARNI »CZASU« YR. K [. U C 7 V C K I I' G O t M> 

l«)d zarzuclein J. Łakm u 

I Sn I 



§ 




2. 






EDITIONUM COLLEGII H1STORICI ACADEMIAE L1TERARUM CRAC0VIENS1S 

Nr. 45. 



ACTA HI8TORICA 
RES GESTAS POLONIA ILLUSTRANTIA 



AB ANNO I5C] USQUE AD ANNUM ilQy 



-o- 



TOMUS XII. 

LEGES, PRIVILEGIA ET STATUTA CIVITATIS CRACOVIENSIS 

(1507— 1795) 

edidit 
D R Franciscus Piekosiński. 



—o- 




TOMUS II. 

(1587 — 1696). 
Yolumen 1. 



'vfj@>%)C l 



CRACOVIAE 

SUMPTIBUS A C A 1) E M I A E J, I T E R A U U M CKACOY1 E N S I 8. 

E TYPOGR.APHIA „CZAS", FRANCISCl KLUCZYCK1 ET SOC. 

Provisore Josepha Lnkociński. 



189O. 



WYDAWNICTWA KOMISY! HISTORYCZNEJ AKADEMII UMIEJĘTNOŚCI W KRAKOWIE 

Nr. 45. 



PRAWA 

PRZYWILEJE I STATUTA 

MIASTA KRAKOWA 
(i 5 o 7 — 1795) 

zebrał i wydał 
D R Franciszek Pi 



NCISZEK riEKOSIŃSKI. 



-o- 



TOM II 

(1587 — 1696). 

Zeszyt 1 . 



^(P-SIPI^ 




W KRAKOWIE 

NAKŁADEM AKADEMII UMIEJĘTNOŚCI KRAKOWSKIE J. 

W DRUKARNI „CZASU" FR. KLUCZYCKIEGO I SP. 
jiod zarządem Józefa Łakocińskiego. 

189O. 



y, n 



fp^| godnie z programem, jaki swego czasu w przedmowie do tomu I&° 
yjĘj\~>-\ Praw, przywilejów i statutów miasta Krakowa (1507 — 1795) dla 
n^^Z^M niniejszej publikacyi zakreśliliśmy, przystępujemy obecnie do wy- 
dawnictwa tomu I]> . 

Tom lis 1 obejmie akta od r. 1587 do 1696, to jest z czasów panowania 
Zygmunta III, Władysława IV, Jana Kazimirza, Michała Korybuta oraz 
Jana III i podzielony będzie z powodu obfitości materyjału na trzy wolu- 
mina. Wolumen pierwszy, który właśnie niniejszem ogłaszamy, obejmuje 
listy i przywileje monarsze oraz wilkirze powszechnie obowiązujące; wolu- 
men drugi obejmie ustawodawstwo cechowe; wolumen trzeci i ostatni cel- 
niejsze akta, odnoszące się do majątku miejskiego, budżety miejskie, wreszcie 
indeks osób i przedmiotów do całego tomu. 

W niniejszym woluminie ogłaszamy 752 aktów, w nich 259 przywileji 
lub też listów królewskich, 14 aktów dostojników rzeczypospolitej, 391 wil- 
kirzy, to jest senatuskonsultów i plebiscytów, wreszcie 88 promulgacyj 
różnych aktów, dokonanych przez woźnych, pomiędzy któremi 10 ogłoszeń 
odnosi się do mandatów królewskich, 20 do poleceń różnych dostojników 
rzeczypospolitej i komisarzy, a 58 do uchwał rady miejskiej. 

Niewszystkie jednak akta i przywileje, odnoszące się do miast Krakowa, 
Kazimirza i Kleparza, znalazły się w archiwum miejskiem, czyto w orygi- 
nałach lub kopijach, czy też w oblatach w księgach konsularnych. Volumina 
legum podają przeszło 60 konstytucyj sejmowych, odnoszących się do miast 
powyższych, a z tych konstytucyj zaledwo kilka w formie przywileji w archi- 
wum miasta się znalazło, o innych nie ma w temże archiwum żadnego śladu. 
Trudno przypuścić, iżby właśnie tylko ta kategoryja aktów uległa zatra- 
ceniu; może nie co do wszystkich konstytucyj wydane były z kancelaryi 
królewskiej listy i przywileje, może też znowu te przywileje, które tylko na 
pewien przeciąg czasu służyć miały, z upływem naznaczonego terminu zo- 
stały wycofane i skasowane. 

I tak o następujących aktach, n i ezn aj dujących się w archiwum m. Kra- 
kowa, przechowały nam wiadomość Volumina legum : 

1588, na sejmie koronacyjnym aprobowano wolność m. Krakowa od pod- 
wód, dekretami Zygmunta I, Zygmunta Augusta i Stefana króla za- 
chowaną (Vol. II, f. 1241); 



VI 

1589, na sejmie warszawskim darowano i odpuszczono mieszczanom i oby- 
watelom miast Krakowa, Kazimirza i Kleparza szos z poborem do 
czterech egzakcyj, oraz nadano pobór czopowego od wszelakieg'o picia 
do dwu egzekcyj względnie na rok ; na poprawę murów i baszt miej-, 
skich (Vol. II, f. 1287—1289). 

1590, na sejmie warszawskim postanowiono, aby m. Kraków ludźmi i rze- 
czami do obrony należącemi, przez prowizory opatrzone było ; co na 
sejmie r. 1591 zniesiono, cessante periculo od Turków (Vol. II, f. 1325, 

1377); 
1598, na sejmie warszawskim m. Kazimirzowi od statków kupieckich, które 

na brzegach Wisły budują się i ładują, od każdego statku po zło- 
temu jednemu opłaty na poprawę tychże brzegów w myśl przywileju 
króla Stefana (z r. 1585 N. 291) przyznano (Vol. II, f. 1 47 1 ) ; 

1 601, na sejmie warszawskim pozwolono m. Krakowu na oprawę miasta 
i insze potrzeby od karczmarzy krakowskich od achtela piwa po gro- 
szu wybierać wiecznemi czasy; warowano, że od mieszczan krakow- 
skich cła od żadnych towarów na Wiśle, które z Szląska do Korony 
prowadzą, szlachta wiecznemi czasy pobierać nie ma ; wreszcie dwie 
egzakcyje szosu i poboru i jedno czopowe, że je miasto dla nagłej 
potrzeby ekspedycyi inflanckiej ustąpiło, na inny czas odłożono, co 
jeszcze na sejmach r. ióii i 1616 ponowiono (Vol. II, f. 1516, Vol. III, 
f. 27 i 287); natomiast postanowiono, iżby most kazimirski u Krakowa 
był budowany przez mieszczany sub pocna mii/e marcantm (Vol. II, 
f. 1518); 

161 1, na sejmie warszawskim postanowiono, aby miasta dóbr ziemskich 
nie kupowały, salvis privilegiis civitatum Cracovieusis et Pruthenica- 
rum y w których mieściech wedle prawa wolno privatis civibus dobra 
kupować, ale te kupna miastom należeć nie mają (Vol. III, f. 14); 
w mieście Krakowie fórtki prywatne wszystkie w murach miasta 
(wyjąwszy dwie) do sześciu niedziel zamurować nakazano i aby ich 
więcej nieważono się, zabroniono, co następnie na sejmie warszaw- 
skim r. 1661 wznowiono, a na konfederacyi generalnej roku 1668 
obie powyższe konstytucyje reasumowano (Vol. III, f. 27, Vol. IV, 
f. 722 i 1045); wreszcie naznaczono komisarzy do przesłuchania liczby 
mieszczan krakowskich z prowentów miasta, w osobach kanoników 
Jędrzeja Lipskiego i Kaspra Niewiarowskiego, oraz posłów Jędrzeja 
Oleśnickiego, Marcina Silnickiego i Stanisława Iordana, co znowu 
na sejmie warszawskim r. 16 13 wznowiono (Vol. III, f. 30 i 171); 

16 13, na sejmie warszawskim warowano, aby miasto Kraków wedle praw 
i przywilejów od książąt i królów polskich z dawna nadanych, za- 
chowane było (Vol. III, f. 171); 

1 616, na sejmie warszawskim postanowiono, że ktobykolwiek w m. Kra- 
kowie plebeiae conditio)iis przy hamowaniu tumultów i imaniu gwał- 
towników sprzeciwiał się albo jakimkolwiek sposobem oponować się 
chciał, tedy takowych nihil derogando statuto Toruncnsi sam urząd 
miejski imać może; oprócz tego wójtostwo krakowskie miastu Kra- 
kowu wiecznemi czasy inkorporowano (Vol. III, f. 285); 



VII 



1620, na sejmie warszawskim miasta Kraków, Lwów, Kamieniec podolski 
i inne, iż granicom nieprzyjacielskim są przyległe, strzelbą, prochem, 
ludźmi i innemi rzeczami do obrony należącemi, opatrzyć postano- 
wiono (Vol. III, f. 374); 

1 62 1, na sejmie warszawskim postanowiono, iż podczas pospolitego ruszenia 
ks. biskup krakowski przy mieście stołecznem Krakowie podczas 
odjechania senatorów i starosty miejsca tamtego rezydować będzie 
(Vol. III, f. 419); 

1633, na sejmie koronacyjnym miastu Krakowu na restauracyję ratusza 
pogorzałego od towaru wszelakiego od grzywny po groszu do sejmu 
sześcioniedzielnego pobierać dozwolono, co na sejmach r. 1635 i 1641 
do lat dwu i znowu do lat dwu prolongowano ; zaś miasto Kleparz opu- 
stoszałe, aby się obywatele tern prędzej poratować mogli, od podwód 
i podatków do lat 4 uwolniono (Vol. III, f. 827, 891, Vol. IV, f. 22); 

1635, na sejmie warszawskim postanowiono, iż trzymający w Krakowie 
dobra iure dviii, niebędący ani szlachtą ani mieszczany, winni ius 
civitatis przyjąć oraz zatrzymane podatki i onera civitatis płacić; na 
tymże sejmie zakazano wyciągać stanowisk i stacyj żołnierskich 
w jurysdykcyi wszystkiej miasta Krakowa, Kazimirza, Stradomia 
i Kleparza i innych przyległości miasta tego sub poena infamiae 
(Vol. III, f. 886, 887); 

1650, na sejmie warszawskim m. Krakowu praesidium dostateczne z wojsk 
na sejmie uchwalonych postanowiono, a zabiegając niebezpieczeń- 
stwom z powodu tumultów, konstytucyje wszystkie contra violatores 
securitatis piiblicae także o tumultach ferowane i statut toruński 
reasumowano (Vol. IV f. 334); 

1652, na sejmie warszawskim m. Kraków z przedmieściami przy dawnych 
libertacyjach zachowano i od stanowisk i stacyj łanowych wszelakich 
wolne deklarowano (Vol. IV, f. 371), nadto zaś tak zamek jak i miasto 
sufficienti praesidio z ludzi służebnych opatrzyć postanowiono (Vol. IV, 
f. 376); miastu zaś Kleparzowi warowano, aby względem zaczęcia 
municyi kosztem jego własnym, tameczni mieszczanie nie mieli ża- 
dnego impedymentu (Vol. IV, f. 376); 

1654, na sejmie warszawskim postanowiono, aby stan duchowny i szlachecki, 
ktorzyby w miastach dobra iuri dviii subiecta, quocnmque iuris titulo 
trzymali, wszystkie publiczne sejmami et laudis uchwalone na sejmi- 
kach podatki ze wszystkich tych dóbr płacili. Toż się ma rozumieć 
o dobrach, kamienicach i domach duchownych i szlacheckich w m. 
Krakowie, podatkom z dawna podległych, z których podatki szosami 
mają być wydawane, rachując z każdej osady tak wiele sympl szosu, 
ile poborów tak na sejmach jako i na sejmikach uchwalonych będzie 
(Vol. IV, f. 452); 

1658, na sejmie warszawskim rzemieślników m. Krakowa od płacenia dupli 
poborowej, uniwersałem r. 1629 opisanej, tak pro practeritis jako 
i i?i futurum uwolniono ; postanowiono , aby dóbr tak w mieście 
Krakowie jak i na przedmieściach jego nabywać i nabytych a iure 
et iurisdictio7ie rcipublicae et ctiitatis avcllere nikomu wolno nie było, 



vm 



co wszystko służyć ma także Kazimirzowi ; Stradomiowi i Klepa- 
rzowi ; ponieważ dla fortyfikacyi Krakowa, Kleparz, Stradom i inne 
przedmieścia nie mogły się na tych, na których przed tern zasadzone 
były, budować placach, przeto naznaczono komisarzy, którzy by na 
tych placach, które delineacyja inżyniera w fortyfikacyi zamknie, 
miejsca klasztorom i kościołom zburzonym i place tym, którzy bu- 
dować się zechcą, a na swoich dawnych dla fortyfikacyi pomienionej 
budować się nie mogą, wymierzyli i naznaczyli ; przyczem miasteczko 
Biskupie, które dla fortyfikacyi Krakowa na dawnem swojem miejscu 
budować się nie może, na Promnik biskupi przenieść pozwolono ; 
wreszcie zawarowano, aby miasta stołeczne i pograniczne, jak Kra- 
ków, Warszawa, Poznań i t. d. kosztem całej rzeczypospolitej prac- 
sidium miały (Vol. IV, f. 549, 551); 

1659, na sejmie warszawskim reasumowano zeszłoroczną konstytucyję o for- 
tyfikacyi m. Krakowa, naznaczając nową komisyję na delinacyję for- 
tyfikacyi i wyznaczenie miejsc kościołom, klasztorom, Kleparzowi, 
Stradomiowi i t. p. przyczem wszystkich, którzy w tej nowej dy- 
mensyi budować się będą, od wszelkich podatków rzeczypospolitej 
do lat trzech uwolniono ; w mieście Kazimirzu zaś dla jego spusto- 
szenia, dupie z rzemieślników zniesiono (Vol. IV, f. 620, 621); 

1 66 1, na sejmie warszawskim dla bezpieczeństwa m. Krakowa wszystkie 
statuta i konstytucyję de tnmultibus reasumowano (Vol. IV, f. 722); 

1668, na konfederacyi generalnej warszawskiej m. Kraków do związku 
konfederacyi przyjęto , a względem pospolitego ruszenia przy pra- 
wach i konstytucyi z r. 1621 zachowano (Vol. IV, f. 1045); 

1669, na sejmie elekcyjnym opatrzenie fortec, między innemi także Kra- 
kowa postanowiono (Vol. V, f. 18); 

1674, na konfederacyi generalnej warszawskiej m. Kraków in gremńim 
confocderationis przyjęto, przy prawach i prerogatywach zachować 
deklarowano, ad praesiduim civitatis samptibiis ultra beneplacitum ich 
non obligando (Vol. V, f. 227); 

1676, na sejmie koronacyjnym m. Krakowu prawa, wolności i przywileje 
wszystkie tak samemu miastu jako też i szkole strzeleckiej alias ry- 
cerskiej nadane, aprobowano; żydów krakowskich bezpieczeństwo 
warowano, aprobując lauda sejmiku proszowskiego z lat 1672 i 1676, 
quo ad pimchcm tumultów przeciwko żydom postanowione (Vol. V, 

f- 385, 387); 

1677, na sejmie warszawskim m. Kazimirzowi i Stradomiowi prawa, wol- 
ności i przywileje aprobowano i przy konstytucyi anni 1635 wzglę- 
dem niepłacenia chlebów zimowych i innych ciężarów żołnierskich 
zachowano ; m. Kraków z przedmieściami przy dawnych prawach 
zachowując, od wszelkich asygnacyj, stanowisk, noclegów, przecho- 
dów, hibern, chlebów i wszystkich innych egzakcyj żołnierskich uwol- 
niono, natomiast postanowiono, aby osoby wszelkie na gruntach miej- 
skiej iurysdykcyi podległych, mieszkające, i rzemiosła, handle, szynki 
przy temże mieście prowadzące, wszelkie oncra rcipublicae et civitatis 
zarównie jak inni mieszczanie, ponosiły (Vol. V, f. 465, 473); 



IX 

1678, na sejmie grodzieńskim pozwolono m. Krakowu in siipplciuciilniu 
zatrzymanych podatków, czopowe ad insiar czopowego województwa 
krakowskiego na lat dwa, co także służyć miało Kazimirzowi i ży- 
dom, Kleparzowi, Wesołej i innym przedmieściom; nadto na poprawę 
dróg i inne potrzeby cło m. Krakowu od wszelakich towarów cudzo- 
ziemskich , koni i wozów, należące podług dawmych praw, do lat 
dwóch in duplo podniesiono, co wszystko na sejmie warszawskim 
r. 1683 do lat czterech prorogowano (Vol. V, f. 562 i 672); na tymże 
sejmie przywilej magistratowi m. Krakowa super libcram electionem 
consuhim et praesidentium od króla Jana III d. 30 grudnia 1677 na- 
dany, aprobowano; żydom w T reszcie kazimirskim przy Krakowie, któ- 
rzy dwuletniem powietrzem większą częścią wymarli, a inni przed 
tą zarazą do Wodzisławia zbiegli, ogniem nawiedzeni, do wielkiej 
nędzy i ubóstwa przyszli, aby kredytorom swoim sofoendo być mogli, 
komisarzy naznaczono, którzyby długi per partes egzekwowane, po- 
dzielili i na który czas płacić mają, postanowili i t. d. (Vol. V, f. 566); 

1683, na sejmie warszawskim prorogowano m. Krakowu czopow r e drugie, 
tudzież cło in duplo od koni i wozów cudzoziemskich na naprawę 
dróg; szynków wszelakich w klasztorach i poświętnych domach, także 
handlów cuiuscunque generis towarów, oficyn rzemieślniczych, cum 
praeiudicio ubogich ludzi zagęszczonych, zakazano; wreszcie wzglę- 
dem wolności od noclegów żołnierskich, stanowisk i hibern przed- 
mieść krakowskich, konstytucyję anni 1635 reasumowano i postano- 
wiono, że takowa konstytucyja także Kazimirzowi, Kleparzowi, Stra- 
domiowi, Wesołej i żydom w r mieście służyć ma (Vol. Y, f. 672); 

1690, na sejmie warszawskim żydom securitatem tak na osobach, jako et in 
commerciis według dawnych praw im nadanych zachowano, a zabie- 
gając często będącym w mieście Krakowie tumultom, komendanta 
z ludźmi w samym mieście dać deklarowano (Vol. V, f. 771). 

Co do źródeł, z których materyjał do niniejszej publikacyi czerpaliśmy, 
zostały one już w przedmowie do tomu pierwszego podane i opisane, tu ich 
więc nie powtarzamy. Dodajemy tylko, że najcelniejsza część dawnego archi- 
wum m. Krakowa, mianowicie księgi radzieckie i ławnicze miast Krakowa, 
Kazimirza i Kleparza oraz księgi jurydyk znajdują się jeszcze do tej chwili 
w przechowaniu urzędu hipotecznego przy c. k. Sądzie krajowym krakow- 
skim, co niezwykle korzystanie z nich utrudnia; a chociaż Rada miasta już 
od lat kilkunastu przedsiębierze starania u c. k. Rządu, celem zwrócenia 
miastu tych cennych zabytków przeszłości, i chociaż ostatnie usiłowania 
w tym kierunku przed kilku laty nanowo podjęte a obecnie w toku będące, 
dozwalają rokować nadzieję pomyślnego rezultatu, przecież do tej chwili uzu- 
pełnienie dawnego archiwum m. Krakowa temi księgi jeszcze nie nastąpiło. 

Co się wreszcie tyczy metody wydawniczej, zachowaliśmy tę samą, jaka 
przy wydaniu tomu pierwszego zastosowaną została. 

We Lwowie dnia 28 lutego 1890. 

Wydawca. 



11 



Wykaz chronologiczny aktó 



w 



w tym zeszycie zamieszczonych. 



772. 



773- 



774- 



775- 



776. 



777- 



778. 



779- 



780. 



781. 



Leges, plebiscita et senatus consulta. 

1587. die 27. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de testudinibus Iudaeis non conducendis 1 

1587. die 20. m. Aprilis, Casimiriae. 

S. c. *) de rationibus civilibus singulis annis a ąuaestoribus 
die festo Trium Reg"um reddendis 1 

1588. die 15. m. lanuarii, Cracoviae. 

Sigismundus III. r. P. iura et privilegia civibus Cracovien- 
sibus ab antecessoribus suis impertita, rata esse iubet .... z 

1588. die 10. m. Martii, Casimiriae. 

Plebiscitum de scabinis solum ex duodecim viris et de con- 

sulibus solum ex advocatis et scabinis deligendis 5 

1588. die 17. m. Martii, Casimiriae. 

Edictum vicecapitanei Cracoviensis de pretio panis et cer- 
visiae 6 

1588. die 29. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de civitate impertienda 6 

1588. die 21. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis peste grassante observandis 8 

1589. die 17. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. civibus Cracoviensibus exigendi por- 
torium a mercatoribus peregrinis dat potestatem 10 

1589. die 17. m. Aprilis, Varsoviae. 

Idem civibus Cracoviensibus, ut ad vias reficiendas animum 
intendere possint, vectigal pontaticum exigendi potestatem tribuit 13 

1589. die 20. m. Aprilis, Varsoviae. 

Idem civibus Casimiriensibus novum vectigal pontaticum 
exigendi concedit potestatem 15 

1 Tak będziemy odtąd skracać „Senatus consultum." 



XII 

782. 1589. die 29. m. Aprilis, Yarsoriae. 

Idem consulibus Casimiriensibus mandat, ut consulibus Cra- 
coviensibus residuam exactionem, quae »ducillaris« dicebatur, ex- 
solvant 16 

783. 1589. die 24. m. Maii, Lublini. 

Idem statuit, praetereuntes emporium Cracoviense absąue 
solutione portorii, confiscatione mercium puniendos esse .... 17 

784. 1589. die 25. m. Maii, Lublini. 

Idem civibus Cracoyiensibus vectig"al cereyisiarium exig-endi 
potestatem tribuit 18 

785. 1589. die o. m. Iunii, Cracoviae. 

Consules Cracovienses loanni Schilling secretario et notario 
civitatis, ducentos thaleros dono dant salariumąue eiusdem annuum 
augent 19 

786. 1589. die 22. m. lulii, Cracoviae. 

S. c. de decurionibus vici Magni yalli, qui in ordine publico 
custodiendo curam adhibeant, deligendis 21 

787. 1589. die 29. m. Decembris, Varsoviae. 

Anna r. P. magnum procuratorem arcis Cracoviensis horta- 
tur, ut consules Casimirienses solum ex numero scabinorum deligat 22 

788. 1590. die 22. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. plebiscitum de electione consulum 
Clepardiensium ratum facit 22 

789. 1590. die 14. ra. Aprilis, Varsoviae. 

Idem mandat, ut areae desertae in civitate Casimiriensi intra 
annum aedificiis compleantur 22 

790. 1590. die 2. m. Maii, Varsoviae. 

Idem officialibus ąuibusdam mandat, ut de damnis ; quae ci- 
vitas Casimiriensis in ripa fluvii Vistulae a navigantibus patitur, 
inąuirant 23 

791. 1590. die 16. m. Maii, Varsoviae. 

Idem civitati Casimiriensi redimendi domos in fundo Bawół 
sitas, dat potestatem 24 

792. 1590. die 26. m. Maii, Varsoviae. 

Idem ciyibus Cracoviensibus facultatem exigendi yectigal 
cerevisiarum prorogat 25 

793. 1590. die 15. m. Novembris, Varsoviae. 

Idem magno procuratori arcis Cracoviensis mandat, ut con- 
sules Casimirienses solum ex ordine scabinorum eiusdem civitatis 
deligat 26 

794. 1590. die 17. m. Novembris, in Szydłów. 

Idem consulibus Cracoviensibus mandat, ne civibus, qui ob 
pestem grassantem urbem deseruerint, denuo introitum in civita- 
tem concedant 26 

795- I 59 I - die 12. m. Martii, Varsoviae. 

Idem civibus Cracoviensibus facultatem exigendi yectigal 
cerevis.iarium iterum prorogat 27 

796. 1591. die 18. m. lulii, Cracoviae. 

Sigismundi III. r. P. decretum, inter civitatem Casimiriensem 
et magnum procuratorem arcis Cracoviensis de electione consulum 
litem dirimens ' 28 

797. 1591. die 17. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis peste grassante obseryandis 29 



XIII 



7g8. 1591- die 21. m. Novembris ; in Wiślica. 

Sigismundus LII. rex Poloniae scribit consulibus Cracovien- 
sibus, ąuomodo se peste grassante gerere debeant 30 

799. 1591. die 22. m. Decembris, in Wiślica. 

Idem proconsuli consulibusąue Casimiriensibus mandat, ut 
vestes hominum peste mortuorum concremari faciant 31 

800. 1592. die 3. m. Ianuarii, in Wiślica. 

Idem consules Cracovienses hortatur, ut peste grassante 
cautionem adhibeant 32 

801. 1592. die 6. m. Ianuarii, in Wiślica. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoriensibus Ioannem Za- 
moyski pincernam Lomzensem et Iacobum Gosławski medicum 
commendat 3 2 

802. 1592. die 8. m. Ianuarii, in Wiślica. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoriensibus mandat , ut 
auctores seditionum perseąuantur • • 33 

803. 1592. die 24. m. Ianuarii, in Wiślica. 

Idem Ioannem Zamoyski secretarium suum proconsuli con- 
sulibusąue Cracoviensibus iterum commendat 34 

804. 1592. die 11. m. Martii, Cracoviae. 

Pactum consulum Cracoviensium cum Stanislao Węgrzynek 
de luto et ąuisąuiliis ex urbe evehendis 34 

805. 1592. die 4. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de depositorio plumbi in alium transferendo locum . 37 

806. 1592. die 25. m. lunii, Cracoviae. 

Plebiscitum de adnotationibus nonnisi in libris fori compe- 
tentis consignandis 38 

807. 1592. die 10. m. Iulii, Cracoviae. 

Sigismundus III. r. P. proconsulem consulesąue Cracovien- 
ses hortatur, ut pactum cum Stanislao Węgrzynek de emundatione 
urbis initum, ąuamprimum exsequi faciant 40 

808. 1592. die 7. m. Decembris, Varsoviae. 

Idem consules Casimirienses hortatur ; ut de exstinguenda 
peste curam adhibeant 4° 

809. 1593- die 16. m. Ianuarii, Cracoviae. 

Pactum consulum Cracoviensium cum consulibus Clepardien- 
sibus de vecturis et de caupona vinaria 4 1 

810. 1593- die 12. m. Aprilis 7 Cracoviae. 

S. c. de foro, quod civibus Cracoviensibus competit ... 45 

811. 1593- die 2^. m. Iulii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. civitati Casimiriensi utendi cera mi- 
niata dat potestatem 4^ 

812. 1593. die 2T). m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de consulibus, qui ad causas civitatis tractandas et re- 
sidua vectigalia exigenda curam adhibeant, deligendis .... 46 

813. 1593. die 3. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de rationibus civilibus reddendis 48 

814. 1593. die 26. m. Augusti, Casimiriae. 

Scabini Casimirienses et Stradomienses ad iudicia exercenda 
certos ąuosdam dies constituunt 48 

815. 1594. die 21. m.. Martii, Casimiriae. 

Plebiscitum de adnotationibus nonnisi in libris fori compe- 
tentis consignandis 5° 



XIV 

8 1 6. 1594- die 2 9- m - Martii, Cracoviae. 

S. c de p.otestate ąuaestorum aerarii ciyilis 50 

817. 1594. die 15. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de reditibus ąuibusdam in consules distribuendis . . 52 

818. 1595. die 3. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis sub comitiis regni observandis .... 54 

819. 1596. die 5. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de appellationibus ad iudicium regium vel ad iudicium 
commissoriale Sex Civitatum interponendis 55 

820. 1596. die 6. m. Februarii, Cracoviae. 

Promulgatio s. c. de appellationibus interponendis 56 

821. 1596. die 28. m. Februarii, Cracoviae. 

Sigismundus III. r. P. capitaneo generali Cracoviensi mandat, 
ut consulibus Casimiriensibus in portorio exigendo opem ferat . 57 

822. 1596. die 5. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de iudiciis peragendis 57 

823. 1596. die 12. m. Augusti, Cracoviae. 

Sigismundus III. r. P. proconsuli, consulibus, advocato, sca- 
binis et communitati civitatis Cracoviensis mandat 7 ut dissensiones 
inter sese exortas, componere studeant 59 

824. 1597. die 4. m. Iulii, Cracoviae. 

Plebiscitum de testudinibus Iudaeis non conducendis . . 60 

825. 1597- die 5. m. Iulii, Casimiriae. 

Promulgatio edicti regii de securitate publica 60 

826. 1597. die 25. m. Augusti, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae consulibus Cracoviensibus 
mandat, prospiciant, ne pestis Viennae grassans Cracoviam im- 
portaretur 61 

827. 1597. die 21. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de tributo a navibus in ripa fluvii Vistulae exstruen- 
dis, solvendo 62 

828. 1598. die 3. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de munere notarii redituum civilium 62 

829. 1599. die 2. m. Februarii, in Częstochowa. 

Sigismundus III. r. P. proconsuli consulibusąue Cracovien- 
sibus mandat, ut sibi granarium civile concedant 65 

830. 1591)- die 15. m. Martii, Casimiriae. 

Proconsulis consulumąue Casimiriensium edictum de ordine 
publico servando 66 

831. 1599- die 13. m. Augusti, Cracoviae. 

Decretum commissariorum quorundam, inter consules et sca- 
binos Cracovienses de electione scabinorum litem dirimens ... 66 

832. 1599. die 25. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de urbe emundanda 73 

833- 1599- die 12. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c de praeceptis peste grassante observandis 74 

834. 1600. die 21. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de bombardis, quas personae civitate donatae dare 
obstringuntur 74 

835. 1600. die 6. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de locis vacuis in libris iudicialibus adnotationibus 
complendis 75 



XV 

836. ióoo. die g. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de iudiciis scabinalibus lingua Polonica peragendis . 76 

837. ióoo. die ig. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de turribus et moeniis urbis evacuandis 76 

838. 1600. die 25. m. Octobris, Cracoriae. 

S. c. de praeceptis peste grassante observandis 77 

83g. 1600. die 13. m. Novembris, in Korczyn. 

Sigismundus III. r. P. telonario regni mandat, ne a civibus 
Cracoviensibus insueta portoria exigat 78 

840. 1600. die 24. m. Novembris, in Korczyn. 

Idem telonarium territorii Osvantimensis monet, ne a civibus 
Cracoviensibus tributum »quarti grossi« exigat 79 

841. 1601. die 14. m. Februarii, Cracoviae. 

. S. c. de defensione urbis 79 

842. ióoi. die 11. m. Aprilis, Casimiriae. 

Promulgatio legum, quae ad contubernia cauponesque, men- 
suras et pondera spectant, a palatino Cracoviensi statutarum . . 80 

843. ióoi. die 17. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis peste grassante observandis 81 

844. 1602. die 9. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de salario proconsulum augendo 82 

845. 1602. die 1. m. Februarii, Casimiriae. 

Promulgatio legum, quae ad contubernia victumque spectant, 
a palatino Cracoviensi statutarum 83 

846. 1602. die 6. m. Februarii, Cracoviae. 

Scabini Cracovienses magistratum deponunt 83 

847. 1602. die 2^. m. Februarii, Cracoviae. 

Plebiscitum de iis, qui conciliis plebis adesse negligerent, 
poena afficiendis 84 

848. 1602. die 25. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de iudiciaria praefecti praetorii potestate 85 

849. 1602. die 22. m. Augusti, Casimiriae. 

Promulgatio praecepti de advenis 86 

850. 1603. die 4. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de modo procedendi contra detrectatores consulum et 
de ordine in iudicio consulari observando 86 

851. 1604. die 10. m. Februarii, Cracoviae. 

Magistratus consularis Cracoviensis senatus consultum de 
mutua honestate iam pridem constitutum, renovat 88 

852. 1604. die 1. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de munere Quatuorvirorum 89 

853. 1604. die 10. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de colloquiis cum plebe habitis, non enuntiandis . . 90 

854. 1604. die 10. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de munere notarii redituum civilium 91 

855. 1605. die 15. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. privilegium civibus Cracoviensibus 
a Casimiro II. r. P. a. 1475. impertitum, transcribit 92 

856. 1605. die 18. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de moeniis urbis reparandis 92 

857. 1605. die 2 6. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de eadem re 93 



XVI 

858. 1605. die 29. m. Martii, Cracoviae. 

Sigismundi III. regis Poloniae decretum, inter cives Cra- 
covienses et cives Lublinenses de portorio ąuodam litem dirimens 93 

859. 1606. die 2. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de poenis contumaciae 95 

860. 1606. die 31. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. quo mercatores et mechanici exteri, civitate donati, 
pulverem nitratum praestare obstringuntur 95 

861. 1606. die 10. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de officina ąuadam civili, kappa dicta, alibi trans- 
ferenda 96 

862. 1606. die 20. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de distributoribus hospitiorum 97 

863. 1607. die 25. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de censu, qui redit ex aquaeductu, augendo .... 97 
8Ó4. 1607. die 13. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de sagittariorum proconsularium salario augendo . . 98 

865. 1608. die 6. m. Februarii, Cracoviae. 

Scabini Cracovienses magistratum suum deponunt ... 98 

866. 1608. die 29. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de salario consuli seniori assignando 99 

867. 1608. die 21. m. Aprilis, Casimiriae. 

Promulgatio consensus ad liberam divenditionem domorum 
et arearum, vico Iudaeorum adiacentium 100 

868. j6o8. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

Sigismundi III. r. P. decretum, inter cives Cracovienses et 
ludaeos Casimirienses de mercatura litem dirimens 100 

869. 1Ó09. die 3. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de civitate impertienda 104 

870. 1609. die 3. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de depositis servandis 105 

871. 1 6 10. die 19. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de censibus, qui ex bonis civilibus percipi solent, au- 
gendis 105 

872. 1610. die 8. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de armis civilibus perlustrandis 106 

873. 1611. die 18. m. Iunii, Cracoviae. 

Magistratus consularis Cracoviensis consules quosdam ad 
augendos census civileś designat 107 

874. 1613. die 30. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ut suppetiante palatino Cracoviensi, tumultum imminen- 
tem prohibere studeat 107 

875. 1613. die 25. m. Alaii, Varsoviae. 

Idem proconsuli consulibusque Cracoviensibus significat, 
se nuncium misisse, qui reducem ab expeditione Moscovitica 
exercitum admoneret, ne civitatem Cracoviensem iniuriis affligat 108 

876. 1613. die 1. ra. Iunii, Varsoviae. 

Sigismundi III. regis Poloniae decretum, inter capitulum 
ecclesiae cathedralis Cracoviensis et cives Cracovienses de restau- 
randis moeniis urbis litem dirimens 109 



XVII 

877- i6i3- die 30. m. lulii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. telonariis mandat, ne a civibus Cra- 
viensibus in foris et nundinis tributum exigant 110 

878. 1613. die 10. m. Septembris,. Cracoviae. 

S. c. de praeceptis peste grassante observandis . . . . 1 1 1 

879. 1614. die 7. m. Martii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. proconsuli consulibusąue Cracovien- 
sibus tributum, quod » czopowe* dicebatur, intra biennium perci- 
piendi potestatem tribuit 112 

880. 1614. die 10. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de tributo a navibus in ripa fluvii Vistulae exstru- 
endis, solvendo 113 

881. 1615. die 20. m. Iulii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. proconsuli consulibusąue Cracovien- 
sibuś significat, se episcopo et palatino Cracoviensibus ; ut tumul- 
tum Cracoviae exortum supprimant, mandasse 113 

882. 16 1 6. die 13. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de numero lictorum augendo 114 

883. 1616. die 17. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de salario proconsulum augendo 114 

884. 1616. die 8. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de consulibus a solutione portorii vinarii liberandis 115 

885. 161 7. die u. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de popina civili alibi transferenda 116 

886. 1617. die 26. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de 40 viris ad audiendas rationes civiles convocandis 117 

887. 1618. die 12. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de puteis civilibus expurgandis restaurandisąue . . 118 

888. 1619. die 19. m. Iunii, Cracoviae. 

Plebiscitum de actione Iudaeis intendenda 118 

889. 16 19. die 30. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de privilegiis civitatis inspiciendis conscribendisąue 119 

890. 1619. die 27. m. Novembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ne arma quaecunque e civitate et regno educere per- 
mittat 119 

891. 1619. die 29. m. Novembris, Varsoviae. 

Sigismundi III. r. P. decretum, inter cives Cracovienses et 
Iudaeos Casimirienses de mercatura litem dirimens 120 

892. 1620. die 4. m. Ianuarii, Cracoviae. 

Plebiscitum de salario syndici augendo 125 

893. 1620. die 24. m. Februarii, Casimiriae. 

S. c. de plebe ad conciones non convocanda 126 

894. 1620. die 13. m. Martii, Cracoviae. 

Consules Cracovienses syndico mandant, ut privilegia civi- 
tatis inspiciat et conscribat 126 

895. 1620. die 13. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de victu militibus regiis suppeditando 127 

896. 1620. die 16. m. Martii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. proconsulem consulesąue Cracovien- 
ses certiores facit, se praefectum peditum Teutonicorum mo- 
nuisse, ne cives Cracovienses vexari permittat 127 

in 






XVIII 

897- IÓ20. die 22. m. Iunii, Varsoviae. 

Idem magistratui consulari Cracoviensi mandat, ne Iudaeos 
Cracovienses vexare permittat 128 

898. 1620. die 30. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de irwentario armamentarii civilis conscribendo . . 128 

899. 1620. die 5. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de moeniis urbis perlustrandis reficiendisąue . . . 129 

900. 1 62 1. die 4. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae officialibus ąuibusdam ratio- 
nes civitatis Cracoviae perscrutandas committit 129 

901. 1 62 1. die 19. m. I^ebruarii, Varsoviae. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoviensibus mandat, ca- 
veant, ne pretium aureorum et thalerorum augeatur 131 

902. 162 1. die 18. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de numero \igilum nocturnorum augendo . . . . 131 

903. 162 1. die 29. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de numero peditum praesidiariorum augendo . . . 132 

904. 1 62 1. die 20. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ut civitatis defendendae gratia exercitum pedestrem 
conducat 132 

905. 1 62 1. die 14. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de controversiis 132 

906. 1621. die 17. m. Septembris, Cracoviae. 

Magistratus consularis Cracoviensis ianitoribus civilibus 
mandat, ut portas urbis ipsimet claudant 133 

907. 162 1. die 25. m. Septembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. legatum suum Cracoviam mittit, ut 
cum magistratu consulari Cracoviensi de munitione urbis deliberet 133 

908. 162 1. die 12. m. Novembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de aditu ad urbem Hungaris 
praecludendo 134 

909. 1 62 1. die 15. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de novo sigillo civitatis conficiendo 134 

910. 162 1. die 16. m. Novembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de itinere in Hungariam pro- 
hibendo et de ordine publico servando 135 

911. 162 1. die 22. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de provisoribus peste infectorum constituendis . . 135 

912. 162 1. die 11. m. Decembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. proconsuli consulibusąue Cracovien- 
sibus mandat, dent operam, ne moneta adulterina Silesiaca a civi- 
bus Cracoviensibus accipiatur 136 

913. 1622. die 14. m. Martii, Cracoviae. 

Advocatus et scabini Iuris supremi Magdeburgensis in ca- 
stro Cracoviensi militum confoederatorum expediendorum gratia 
subsidium porrigunt 137 

914. 1622. die 30. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. capitaneo Cracoviensi mandat, ne 
cives Cracovienses in iudicium castrense vocare permittat . . . 137 

915. 1622. die 6. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis peste grassante observandis . . . . 138 



XIX 



g 1 6. 1623. die 3. m. lanuarii, Cracoviae. 

Promulgatio mandati regii de praeceptis peste grassante 
observandis 140 

917. 1623. die 9. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de medicamentis hominibus peste infectis gratis offe- 
rendis 141 

918. 1624. die 22,- m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de salario proćonsulum aug"endo 142 

919. 1624. die 2. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de salario pixidarii civilis augendo 142 

920. 1624. die 13. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de rebus cancellariae civili necessariis, comparandis 143 

92 r. 1624. die 28. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. proconsuli consulibusąue Cracovien- 
sibus mandat, ne urbem sacris aedibus coarctare admittant . . 143 

922. 1624. die 10. m. Maii, Varsoviae. 

Idem tributum potulentis et sali impositum , civibus Casi- 
miriensibus hoc fine exigendum confert, ut eodem reditu vias et 
pontes moeniaąue urbis reficienda curent 144 

923. 1624. die 18. m. Iunii, Varsoviae. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoviensibus mandat, ne 
cives iure nondum convictos, viriculis coerceri audeant .... 146 

924. 1624. die 5. m. Decembris, Varsoviae. 

Idem inhibet, ne argentum e regno educatur 146 

925. 1625. die 17. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. quo negotiatores exteri et mechanici civitate donati 
bombardas dare obstringuntur 147 

926. 1625. die 3. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de bonis civilibus vacantibus, aucto censu elocandis 148 

927. 1625. die 5. m. Aprilis, Cracoviae. 

Consules Cracovienses senatus consultum de salario pro- 
consulari augendo, iam pridem constitutum, prorogant .... 149 

928. 1625. die 26. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de processu iuris abbreviando 149 

929. 1625. die 10. m. Septembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. magistratui consulari CraCoviensi 
mandat, ne cives Cracovienses in iudicium castrense vocare per- 
mittat 15° 

930. 1625. die 19. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de processu iuris abbreviando 151 

931. 1625. die 3. m. Decembris, in Ciemiernik. 

Sigismundus III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ut urbem munitionibus firmet 15 2 

332. 1626. die 30. m. Martii, Varsoviae. 

Idem communitati civitatis Cracoviensis mandat, ut magi- 
stratui consulari obtemperet obediatąue 153 

933. 1626. die 15. m. Aprilis, Cracoviae. 

Proconsul consulesąue Cracovienses collegis ąuibusdam 
suis constitutionem pretii bonorum contributionis solvendae gra- 
tia committunt x 54 



XX 

934- 1626. die 10. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ut seditionem moventes compescere studeat 155 

935. 1626. die 29. m. Maii, Varsoviae. 

Eiusdem decretum, inter scabinos, Quadraginta viros córa- 
munitatemąue civitatis Cracoviensis et magistratum consularem 
eiusdem civitatiś litem dirimens 156 

936. 1626. die 3. m. Iunii, Varsoviae. 

Eiusdem decretum, inter scabinos et consules Cracovienses 
litem dirimens 165 

937. 1626. die 8. m. Iunii, Varsoviae. 

Idem proconsulem et consules Cracovienses, criminis laesae 
maiestatis accusatos, culpae immunes esse declarat 167 

938. 1626. die 14. m. Iulii, Varsoviae. 

Idem magistratui consulari Cracoviensi mandat, ut victui 
munitioniąue urbis provideat 169 

939. 1626. die 16. m. Iulii, Cracoviae. 

Magistratus consularis Cracoviensis Quatuorviros ad pri- 
vilegia civitatis perscrutanda deligit 169 

940. 1626. die 2^. m. Iulii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ut urbis defendendae gratia milites pedestres conducat 
aliisąue ad defensionem necessariis provideat 170 

941. 1626. die 18. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de armamentario civili moeniis adiungendo . . . . 171 

942. 1626. die 27. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de ordine, quo consules Cracovienses munus nuntio- 
rum civitatis obire debent 171 

943. 1626. die 29. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de uxoribus consulum in viduitate relictis, ab omni 
contributione liberandis 172 

944. 1626. die 29. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de pecunia, quae redit ex poenis, inter consules par- 
tienda 172 

945. 1626. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de consule praeter ius delecto, ad iusiurandum non 
admittendo 173 

946. 1627. die 11. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ut camerario regis in explorando cive ąuodam, pulverem 
nitratum e regno contra legem educente, praesto adsit .... 174 

947. 1627. die 13. m. Februarii, Varsoviae. 

Idem proconsuli consulibusque Cracoviensibus mandat, ut 
de custodia urbis provideant 174 

948. 1627. die 20. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de salario syndici augendo 175 

949. 1627. die 24. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de emolumentis, quae refectiones dicebantur, consu- 
libus Cracoviensibus denuo praestandis 176 

950. 1627. die 26. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de defensione urbis 176 

951. 1627. die 27. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de civibus refractariis poena prosequendis .... 179 



XXI 

952. IÓ2 7- die g. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de civitate impertienda 180 

953. 1627. die 12. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de nundinis 180 

954. 1627. die 16. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de salario notariorum civilium augendo 181 

955. 1627. die 16. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de inspectoribus domorum civilium constituendis . . 181 

956. 1627. die 16. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de argento civitatis oppignerato, redimendo . . . 182 

957. rÓ2 7. die 3. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de eadem re 182 

958. 1628. die 4. m. Novembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ut tumultus concitantes compescat 183 

959. 1628. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de armis contuberniorum in praetorio asservandis . 184 

960. 1629. die 1 6. m. Martii, Varsoviae. 

Sigismundus III. r. P. statuit, civitates Cracoviam, Stra- 
domiam, Casimiriam, Clepardiam Cerdoniamąue tredecem millia 
florenorum titulo contributionis, quae »donativum« dicebatur, sol- 
vere debere 184 

961. 1629. die 17. m. Martii, Varsoviae. 

Idem proconsuli consulibusąue Casimiriensibus et Strado- 
miensibus mandat, ut contributionem, quae »donativum« diceba- 
tur, magistratui consulari Cracoviensi persolvant 185 

962. 1629. die 28. m. Maii, Varsoviae. 

Idem statuit, portorio nuper sancito, etiam panni resąue 
e cupro, plumbo, stanno, orichalco et ferro paratas, subiectas esse 186 

963. 1629. die 25. m. Novembris, Varsoviae. 

Idem mandat, ut a bobus caeterisąue pecudibus mercatui 
destinatis, civitati Cracoviensi portorium solvatur 18Ó 

964. 1630. die 28. m. Februarii, Varsoviae. 

Idem commissariis ąuibusdam, ad litem, quae inter civita- 
tem Cracoviensem et conventum ordinis s. Francisci pendebat, 
diiudicandam designatis, potestatem prorogat 187 

965. 1630. die 28. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de pauperibus valetudine affectis, in hospitio ad ss. Se- 
bastianum et Rochum curandis 188 

966. 1630. die 25. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de salario proconsulari augendo 189 

967. 1630. die 10. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de alimentis, civibus Clepardienśibus peste infectis, 
exhibendis 190 

968. 1630. die 15. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de tributo in naves, in ripa fluvii Vistulae exstru- 
endas, imponendo 190 

969. 1 63 1. die 6. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. quo civitati ascribendi pulveris nitrati vice pecuniam 
dare astringuntur 190 

970. 163 1. die 25. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de processu iudiciario abbreviando 191 



\ 



XXII 

971. 1 63 1. die 6. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de contumaciis, dilationibus, rotulis actorum et testi- 
moniis 193 

972. 163 1. die 7. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de testamentis obsignatis aperiendis 193 

973- 1 63 1. die 20. m. Martii, Cracoviae. 

Sigismundus III. r. P. proconsuli consulibusąue Cracovien- 
sibus tributum a hominibus civitati noviter ascriptis, solvendum, 
confert 194 

974. 1 63 1. die 20. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de privilegiis civitatis conscribendis 194 

975. 1 63 1. die 4. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de salario consulis senioris 195 

976. 163 1. die 8. m. Octobris, Cracoviae. 

Proconsul Cracoviensis incolas plateae castrensis monet, ne 
sint tumultuum participes 195 

977. 1631. die 27. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de armis contuberńiorum perlustrandis 196 

978. 1632. die 27. m. Martii, Cracoviae. 

Magistratus consularis Cracoviensis senioribus contubernii 
sartorum mandat, ne ullum societati suae ascribant, donec pecu- 
niam pro pulvere nitra to emendo solverit 196 

979. 1632. die 11. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de centum militibus pedestribus, urbis defendendae 
gratia conducendis 197 

980. 1632. die 18. m. Maii., Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de hominibus vagis extra 
urbem eliminandis 197 

981. 1632. die 19. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. quo genus bombardarum a donatis civitate porrigen- 
darum, praescribitur 198 

982. 1632. die 29. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. quo civibus facultas argillae fodendae gratis conceditur 198 

983. 1632. die 30. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de emolumentis, quae consulibus competunt, ex fer- 
ramentorum pannorumque tabernis percipiendis 199 

984. 1632. die 30. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de foeno ex prato civili in consules distribuendo . . 200 

985. 1Ó32. die 7. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de statera minori ad quinquennium elocanda . . . 200 

986. 1632. die 9. m. Decembris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. r. P. magistratibus consulari et scabinali 
Cracoviensibus mandat, ut servitori ipsius granarium quoddam ave- 
nae regiae asservandae gratia concedant 201 

987. 1632. die 22. m. Decembris, Cracoviae. . 

S. c. de solio regio sub praetorio Cracoviensi sumptu civi- 
tatis exstruendo 201 

988. 1633. die 14. m. Martii, Cracoviae. 

Vladislaus IV. r. P. privilegia ab antecessoribus suis civi- 
tati Cracoviensi impertita, rata facit 202 



XXIII 

989. IÓ33- die 21. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de 40 bombardis civilibus, Casimiro principi Poloniae 
et Sveciae commodandis 204 

990. 1633. die 22,. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de salario ąuindecim florenorum Alberto Grynza 
studioso pro elogio ąuodam dando 204 

991. 1634. die 24. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de iuramento syndici civilis 205 

992. 1634. die 4. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de ordine publico servando 205 

993. 1634. die 17. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de defensione urbis . . . 206 

994. 1634. die 7. m. Augusti, Varsoviae. 

Vladislaus IV. r. P. magistratui consulari Casimiriensi telo- 
nariisąue regni mandat, ne a civibus et mercatoribus Cracovien- 
sibus portorium exigant 206 

995. 1634. die 26. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de pecunia, quae redit ex mensuratione vinorum, in 
vsum civitatis convertenda . 208 

996. 1634. die 20. m. Octobris, Leopoli. 

Vladislaus IV. r. P. civibus Cracoviensibus diem ad sol- 
vendam contributionem ąuandam, quae »donativum« dicebatur, 
prorogat 208 

997. 1635. die 17. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de luxuria civium coercenda 209 

998. 1635. die 20. m. Aprilis, Varsoviae. 

Vladislaus IV. r. P. magistratui consulari Cracoviensi man- 
dat, ne dissentientibus a fide catholica civitatem denegent . . 209 

999. 1635. die 20. m. Aprilis, Varsoviae. 

Idem eidem magistratui mandat, ut dissentientibus a fide 
catholica iura servent ipsosąue tutos et incolumes reddant . . 210 

1000. 1635. die 1. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de salario proconsulum 211 

1001. 1635. die 14. m. Decembris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. r. P. magistratui consulari Cracoviensi di- 
midiam partem bonorum caducorum, fisco regio convenientium, 
confert 212 

1002. 1635. die 14. m. Decembris, Varsoviae. 

Idem eidem magistratui tributum novum, ex mercibus 
quibusvis, Cracoviam invectis, institutum, confert 213 

1003. 1636. die 12. m. Martii, Vilnae. 

Idem eidem magistratui mandat, ut mercatores Craco- 
vienses septem millia florenorum titulo contributionis, quae »do- 
nativum« dicebatur, ąuantocius solvant 214 

1004. 1636. die 1. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de tributo a braseatoribus civitati adscribendis, per- 
solvendo 215 

1005. 1636. die 14. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de portorio a civibus Wschoviensibus exigendo . . 215 

1006. 1636. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de-censibus residuis exposcendis exigendisque . . 216 






XXIV 

1007. IÓ37- die 6. m. Aprilis, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de luto everrendo deve- 
hendoąue 216 

1008. 1637. die 7. m. Aprilis, Cracoriae. 

Promulgatio senatus consulti de hominibus vagis et de 
cauponibus 216 

1009. 1637. die 17. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de pauperibus signandis 217 

1010. 1637. die 5. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de rationibus aerarii civilis per singulas hebdomadas 
reddendis 218 

1011. 1637. die 3. m. Iulii, Varsoviae. 

Vladislaus IV. r. P. magistratibus consulari et scabinali 
Cracoviensibus mandat, ut vias et pontes ad adventum reginae 
reficiant 218 

1012. 1637. die 11. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. quo rotmagistri civiles a contributionibus liberantur 219 

1013.- 1637. die 5. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de pretio ponderationis mercium statera maiori . . 220 

1014. 1637. die 17. m. .Septembris, Cracoviae, 

S. c. de tributo ab importantibus in urbem olera lignaąue 
percipiendo 220 

1015. 1637. die 19. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. quo cives Casimirienses ad portorium solvendum 
astringuntur 220 

1016. 1637. die 2T,. m. Octobris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. r. P. poenam bannitionis in cives Casimi- 
rienses et Stradomienses statutam, ad sex suspendit menses . 221 

1017. 1638. die 13. m. Martii, Varsoviae. 

Idem magistratui consulari Cracoviensi Abraham Sladkow- 
ski secretarium suum et suffraganeum Chelmensem commendat 222 

1018. 1638. die 7. m. Maii, Varsoviae. 

Idem duas sententias bannitionis contra magistratus con- 
sularem scabinalemque et communitatem civitatis Cracoviensis 
latas, suspendit 222 

1019. 1638. die 7. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de inspectore vasorum cervisiariorum constituendo 
et de officialibus minori salario conducendis 22^ 

1020. 1638. die 5. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de officialibus civilibus, munere suo orbatis, in anti- 
quum locum restituendis 224 

102 1. 1638. die 4. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de contuberniorum bombardis signo eorundem atque 
civitatis exornandis 224 

1022. 1638. die 21. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de portorio, quod y>sztnkowc« dicebatur, a civibus Ca- 
simiriensibus non exigendo 225 

1023. 1638. die 9. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c- de consulibus, qui consilium non frequentant, emolu- 
mentis eorum privandis 225 

1024. 1638. die 15. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de appellatione ratione contributioniś, quae »ka?nte- 
niczne* dicebatur, interposita, prosequenda 226 



xxv 

1025. i&39- die 22. m. Februarii, Cracoviae. 

8. c. de officiis ąuaestorum aerarii civilis 226 

1026. 1639. die 18. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de salario vespillonis 227 

1027. 1639. die 30. m. Aprilis, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de residuis vectigalibus exi- 
gendis 228 

1028. 1639. die 6. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de victu custodiaąue in vincula coniectorum . . . 228 

1029. 1639. die 10. m. Iunii, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de tumultibus comprimendis 229 

1030. 1639. die 17. m. Iunii, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de rebus urbanis in ordinem 
redigendis . 229 

103 1. 1639. die 17. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de munere nuntiorum a consulibus Cracoviensibus 
obeundo 230 

1032. 1640. die 10. m. Februarii, Cracoviae. 

Publicatio praecepti de nummis Silesiacis reprobandis . 231 

1033. 1640. die 5. m. Iunii, Varsoviae. 

Vladislaus IV. r. P. proconsulem consulesąue Cracovienses 
hortatur, ut summam ąuandam D aureorum ąuantocius ipsi per- 
solvant 231 

1034. 1640. die 17. m. Decembris, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de luto everrendo 232 

1035. 1641. die 24. m. Aprilis, Casimiriae. 

S. c. de munditia in urbe servanda 2^2 

1036. 1Ó41. die 1. m. Augusti, Casimiriae. 

Proconsul consulesąue Casimirienses cives Cracovienses 
a portorio liberos esse declarant 233 

1037. 1 64 1. die 10. m. Augusti, Varsoviae. 

Vladislaus IV. r. P. magistratibus consulari et scabinali 
Cracoviensibus mandat, ne a civibus Clepardiensibus iniusta por- 
toria exigant ..." 234 

1038. 1642. die 26. m. Martii, A 7 arsoviae. 

Idem civibus Cracoviensibus poenam bannitionis, in ipsos 
statutam, remittit 235 

1039. 1642. die 18. m. Septembris, in Młocko. % 

Idem magistratus consularem et scabinalem Cracovienses 
certiores facit, se magistratum civitatis Clepardiensis monuisse, 
ne emporium Cracoviense damno afficiat 236 

1040. 1642. die 15. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de rationibus aerarii civilis examinandis 236 

1041. 1642. die 30. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de emolumentis residuis magistratui consulari per- 
solvendis 237 

1042. 1643. die 27. m. Aprilis, Varsoviae. 

Vladislaus IV. r. P. magistratibus consulari et scabinali 
Cracoviensibus mandat, ut peritos ąuosdam pretii rerum mer- 
ciumąue constituendi gratia Varsoviam mittant 237 



rv 






XXVI 

io43- I0 43- die ii. m. Maii, Varsoviae. 

Idem magistratibus et civibus Casimiriensibus mandat, ut 
Iudaeis incendio damna passis, habitationes conducere permittant 238 

1044. 1643. die 20. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de actis suburbii Cerdoniae in praetorio Cracoviensi 
asservandis 239 

1045. 1643. die 22. m. Iunii, Varsoviae. 

Yladislaus IV. r. P. chibus Cracoviensibus mandat, ut ipsi 
summam duodecim millium florenorum intra sex hebdomades 
solvant . 239 

1046. 1643. die 29. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de vestibus sumptuosis abiiciendis 240 

1047. 1643. die 6. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de pretio ponderationis mercium statera maiori . . 240 

1048. 1644. die 15. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de adnotationibus, quae ad bona in urbe Cracoviensi 
sita pertinent ; in libros suburbii Cerdonici non referendis . . 241 

1049. 1644. die 6. m. Martii, Vilnae. 

Yladislaus IV. r. P. magistratibus consulari et scabinali 
Cracoviensibus mandat, ne a civibus Clepardiensibus iniusta 
exigant portoria 242 

1050. 1644. die 2^. m. Augusti, in Proszowice. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoviensibus mandat, ut 
portam lateralem, quae est sub arce Cracoviensi, reficiant . . 243 

1 05 1. 1644. die 12. m. Septembris, Varsoviae. 

Idem magistratum consularem Cracoriensem hortatur, ut 
sub arce Cracoviensi post stabula regia aggerem exstruat . . 243 

1052. 1644. die 9. m. Octobris, in Płońsk. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoviensibus iterum man- 
dat, ut portam lateralem, quae est sub arce Cracoriensi, reficiant 244 

1053. 1644. die 2^. m. Novembris, Varsoviae. 

Idem magistratibus consulari et scabinali Cracoviensibus 
mandat, ne Iudaeos Cracovienses mercatura libera prohibeant 244 

1054. 1645. die 4. m. Iulii, Varsoviae. 

Idem Stanislaum Lubomirski, palatinum capitaneumąue 
generałem Cracoviensem hortatur, ut munitiones ąuasdam in 
urbe Cracoviensi ąuantocius exstruat 246 

1055. 1645. die 4. m. Iulii, Varsoviae. 

Idem Stanislao Lubomirski palatino et capitaneo generali 
Cracoviensi mandat, ut summam ąuandam quinque millium flo- 
renorum in munitionem urbis Cracoviae conrertat 247 

1056. 1645. die 4. m. Iulii, Varsoviae. 

Idem magistratibus consulari et scabinali Cracoviensibus 
mandat, ut summam decem millium florenorum urbis muniendae 
gratia quotannis persolvant 247 

1057. 1645. die 27. m. Octobris, Varsoviae. 

Idem magistratibus consulari et scabinali Cracoviensibus 
mandat, ne Zachaeo Kestner mercatori Cracoviensi, cuprum 
magno pretio vendendi ipsumque e regno evehendi licentiam 
permittant • 248 



XXVII 

1058. 1646. die 21. m. Maii ; Varsoviae. 

Idem proconsuli, consulibus totiąue magistratui civitatis 
Cracoviensis mandat, ut Bartholomaeo Bołzoni in theatro ad 
coronationem reginae exstruendo, opem ferant 249 

1059. 1646. die 24. m. Maii, Varsoviae. 

Idem senatus consultum civitatis Casimiriensis de processu 
iuris abbreviando, assensu suo comprobat 249 

1060. 1646. die 3. m. Augusti, in Wojnicz. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoviensibus mandat, ne 
dissentientibus a fide catholica iura libertatesąue denegent . . 251 

106 1. 1646. die 20. m. Octobris, Varsoviae. 

Idem magistratibus consulari et scabinali Cracoviensibus 
mandat, ut vectigal in potulenta impositum, exigi faciant . . 252 

1062. 1646. die 20. m. Decembris, Varsoviae. 

Idem proconsuli, consulibus totiąue magistratui Civitatis 
Cracoviensis mandat, ne dissentientibus a fide catholica sepul- 
turam mortuorum in coemeterio ipsorum denegent 253 

1063. 1647. die 7- m - lunii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de tumultibus comprimendis 253 

1064. 1648. die 4. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de custodia urbis sub interregno agenda . . . . 254 

1065. 1648. die 2. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de emporio plumbi 254 

1066. 1649. die 3. m. Februarii, Cracoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. iura et privilegia a praedecesso- 
ribus suis regibus Poloniae, civitati Cracoviensi impertita, rata 
esse iubet 255 

1067. 1649. die 6. m. Februarii, Cracoviae. 

Idem statuit, cives Cracovienses etiam sub interregno non- 
nisi iurisdictioni magistratus civilis subiectos esse debere . . . 259 

1068. 1649. die 17. m. Februarii, Cracoviae. 

Idem magistratus civiles Cracoviensem, Stradomiensem, 
Casimiriensem et Clepardiensem certiores facit de legatis, qui- 
bus munus constituendorum hospiciorum publicorum demanda- 
tum est 261 

1069. 1649. die 8. m. Iulii, Lublini. 

Idem mandat, ne cuprum e regno evehatur 262 

1070. 1649. die 18. m. Octobris, in Łyskowice. 

Idem notum facit, bona civium Cracoviensium a statio- 
nibus contributionibusąue militaribus libera esse 262 

107 1. 1649. die 21. m. Octobris, in Kozłów. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoviensibus mandat, ne 
cives Cracovienses ad exactionem ąuandam mediae ollae vini, 
vicepalatino Cracoviensi solvendam, adigant . . . . . . . . 263 

1072. 1650. die 9. m. Februarii, Varsoviae. 

Idem inter instigatorem regni et cives Cracovienses de 
tributo coronario litem dirimit 264 

1073. 1650. die 22. m. Februarii, Cracoviae. 

Promulgatio literarum universalium de vectigale »dona- 
tivum« dieto ' 266 



XXVIII 

I074- I ^5°- die 10. m. Martii, \ r arsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. proconsuli, consulibus totiąue ma- 
gistratui civitatis Cracoviensis mandat, ut collegas ąuosdam 
ipsorum ad vectigal »donati\ r um« dictum, adigant 266 

1075. 1650. die 13. m. Iunii, Varsoviae. 

Idem magistratibus consulari et scabinali Cracoviensi nun- 
tiat, se custodiam urbis capitaneo Cracoriensi demandasse . . 267 

1076. 1650. die 13. m. Iunii, Varsoviae. 

Literarum proxime praecedentium aliud argumentum . . 267 

1077. 1650. die 20. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de yectigale cervisiario instituendo 268 

1078. 1650. die 2^. m. lulii, Cracoviae. 

S. c. de altero syndico civili instituendo 269 

1079. 1650. die 4. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis a syndico, qui postcurialis dicebatur, 
observandis 2Ó9 

1080. 1650. die 31. m. Augusti, Cracoviae. 

Promulg'atio senatus consulti de ordine publicó conser- 
vando 270 

1081. 1O50. die 17. m. Norembris, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratum consularem Craco- 
viensem monet, ut tumultus contra Iudaeos exortos, comprimere 
studeat 271 

1082. 1651. die 3. m. Ianuarii, Varsoviae. 

Nicolaus Potocki supremus dux exercituum regni, militi- 
bus mandat, ne in bonis civium Cracoviensium stativas sibi 
ąuaerant ..271 

1083. 1 65 1. die 10. m. Ianuarii, Varsoviae. 

Ioannis Casimiri r. P. literae universales de subsidio a 
mercatoribus Anglis et Scotis regi Angliae solvendo . • . . . 272 

1084. 165 1. die 25. m. Ianuarii, Varsoviae. 

Literarum universalium proxime praecedentium aliud ar- 
gumentum 274 

1085. 1 65 1. die 24. m. Alartii, Cracoviae. 

S. c. de munere scabinorum 275 

1086. 165 1. die 5. m. Aprilis, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. capitaneis, vicecapitaneis, procon- 
sulibus, consulibus, civibusque oppidorum regiorum mandat, ut 
vectoribus tormentorum bellicorum equos necessarios suppeditent 275 

1087. 1651. die 6. m. Maii, Lublini. 

Eiusdem literae universales de defensione urbium Craco- 
viensis, Casimiriensis, Stradomiensis Clepardiensisąue . . . . 276 

1088. 1 65 1. die 9. m. Maii, Lublini. 

Ioannes Casimirus r. P. proconsuli consulibusąue Craco- 
viensibus mandat, ne tumultus in urbe excitari permittant . . 278 

1089. 1 65 1. die 11. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de stativis militum 278 

1090. 1651. die 7. m. Iunii, ad villam Kosina. 

Ordo eąuestris palatinatus Cracoviensis testatur, cives Cra- 
covienses munere civili fungentes, ab expeditione bellica com- 
muni liberos esse 279 



XXIX 



iogi. 165 1, die 14. m. Iunii, ex castris ad Sokal positis. 

loannes Casimirus r. P. magistratum consularem Craco- 
viensem hortatur ; ut in urbe pacem constituere studeat . . . 279 

1092. 165 1. die 10. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de defensione urbis . . . 280 

1093. 1 65 1. die 30. m. Decembris, Varsoviae. 

loannes Casimirus r. P. scabinis totiąue communitati civi- 
tatis Cracoviensis mandat, ne cives ullos a vectigalibus et con- 
tributionibus liberos faciant 281 

1094. 1652. die 3. m. Aprilis, Varsoviae. 

Eiusdem decretum, inter communitatem civitatis Craco- 
viensis et magistratum consularem Cracoviensem de contribu- 
tionibus solvendis litem dirimens 281 

1095. 1652. die. 15. m. Aprilis, A^arsoyiae. 

Idem inter communitatem civitatis Cracoviensis et advo- 
catum scabinosąue Iuris supremi castri Cracoviensis, de contri- 
butionibus solvendis litem dirimit 289 

1096. 1652. die 24. m. Maii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de hominibus vagis . . . 294 

1097. l &5 2 - die 7. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de stipendiis satellitibus civilibus solvendis . . . 295 

1098. 1652. die 13. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de peste infectis curandis 295 

1099. 1652. die 15. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de salario proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
peste grassante augendo 296 

1 100. 1653. die 13. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de famulis praetorii et militibus urbanis .... 298 

1101. 1653. die 18. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de ąuaestoribus aerarii civilis 298 

1 102. 1653. die 7. m. Aprilis, in Brześć litewski. 

loannes Casimirus r. P. civitati Casimiriensi quaevis bona 
civium Casimiriensium sine prole mortuorum, confert .... 299 

1 103. 1653. die 6. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de contributionibus solvendis 299 

1 104. 1653. die 2^. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de contributionibus a tabernatoribus exigendis . . 300 

1 105. 1653. die 29. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de advenis magistratui civili nuntiandis 300 

1 106. 1653. die 5. m. Octobris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de commutationibus domi- 
ciliorum, magistratui civili nuntiandis 301 

1 107. 1653. die 6. m. Novembris, Cracoviae. 

Plebiscitum de residuis vectigalibus exigendis . . . . 301 

1 108. 1654. die 19. m. Aprilis, Yarsoviae. 

loannes Casimirus r. P. officialibus telonariisąue mandat, 
ne a mercatoribus Cracoviensibus indebita portoria exigant . . 302 

1 109. 1654. die 15. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de portorio in portis urbis exigendo 303 

1 1 10. 1654. die 17. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de peste grassante .... 303 



\ 



xxx 

111. 1654. die 28. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de eadem re 303 

112. 1654. die 13. m. Augusti, Varsoviae. 

Ioannis Casimiri r. P. decretum, inter instigatorem officii 
consularis Cracoviensis et ąuartalienses civiles de contributio- 
nibus solvendis litem dirimens 304 

113. 1654. die 17. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de contributionibus a mercatoribus exigendis . . . 306 

114. 1654. die 19. m. Octobris, Grodnae. 

Ioannes Casimirus r. P. mandat, ut plebiscita civitatis Cra- 
coviae legis vim habeant 307 

115. 1654. die 4. m. Novembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de itinere in Hungariam 
prohibendo 308 

116. 1654. die 15. m. Decembris, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. proconsuli, consulibus totiąue ma- 
gistratui civitatis Cracoviensis mandat, ne domos capituli cathe- 
dralis Cracoviensis ad contributiones vectigaliaque stringant . 308 

117. 1654. die 30. m. Decembris, Varsoviae. 

Idem munus advocati Francisco Cyrus consuli civitatis 
Cracoviensis a proconsule consulibusąue eiusdem civitatis colla- 
tum, assensu suo comprobat 309 

118. 1655. die 5. m. Maii, Varsoviae. 

Idem cives Cracovienses hortatur, ut ipsi milites armatos 
suppeditent 310 

119. 1655. die 28. m. Maii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de ordine publico servando 311 

120. 1655. die 5. m. Augusti, Cracoviae. 

Plebiscitum de urbe custodienda 311 

121. 1655. die 20. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de hospitibus magistratui civili nuntiandis . . . . 313 

122. 1655. die 26. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de armis civilibus inter cives partiendis 313 

123. 1655. die 30. m. Augusti, in castris ad Piątek positis. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratum civilem Cracoviensem 
de munitione urbis Cracoviae Isidoro Affaiti commendata, cer- 
tiorem facit 314 

124. 1655- die 4. m. .Septembris, Cracoviae. 

Plebiscitum de urbe Ćracoviensi munienda custodiendaąue 314 

125. 1655. die 6. m. .Septembris. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratum civilem Cracoviensem 
hortatur, ut Stephano Francisco de Oedt in urbe Cracoviensi 
munienda, operam praebeat 316 

126. 1655. die 13. m. Octobris, in Żywiec. 

Idem magistratum civesque Cracovienses hortatur, ut in 
defensione urbis Cracoviae perseverent 317 

127. 1655. diebus 13, 14 et ió. m. Octobris, Cracoviae. 

Plebiscitum de pace cum rege Sveciae constituenda . . 317 

128. 1655. die 29. m. Octobris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de lytro solvendo .... 320 



XXXI 

ii2g. 1655. die 8. m - Novembris 7 Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de hominibus vagis urbe 
eiiciendis 320 

1 130. 1655. die 11. m. Novembris ? Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de hospitibus praefecto urbis 
nuntiandis 321 

1 13 1. 1655. die 15. m. Novembris ; Cracoviae. 

Promulgatio literarum universalium praefecti urbis Cra- 
coviae 321 

1 132. 1655. die 19. m. Novembris 7 Cracoviae. 

Promulgatio vectigalis ; quod »akcyza« dicebatur .... 322 

1 133. 1655. die 2T,. m. Novembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de nundinis Clepardiam trans- 
ferendis 323 

1 134. 1656. die 10. m. Martii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de luto everrendo .... 324 

1 135. 1656. die 17. m. Maii ; Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de armis civium in praetorio 
deponendis 324 

1 136. 1656. die 27. m. Alaii, Cracoviae. 

Pactum praefecti urbis Cracoviae cum civibus Cracovien- 
sibus de fide regi Sveciae iureiurando sancienda 325 

1 137. 1656. die 28. m. Iunii, Cracoviae. 

Promulgatio mandati praefecti urbis de domibus non de- 
struendis 331 

1 138. 1656. die 9. m. Novembris ; Cracoviae. 

Promulgatio mandati praefecti urbis de moneta nova acci- 
pienda 331 

1 139. 1657. die 16. m. Februarii, Cracoviae. 

Promulgatio mandati praefecti urbis de eadem re . . . 332 

1 140. 1657. die 17. m. Maii, Cracoviae. 

Pactum civium Cracoviensium cum Ianussio Bethleem de 
fide principi Transilvaniae iureiurando sancienda ^^2 

1 141. 1657. die 6. m. Octobris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de introitu in urbem homi- 
nibus de peste suspectis praecludendo 334 

1 142. 1657. die 8. m. Decembris, Posnaniae. 

Ioannes Casimirus r. P. quosvis cives Cracovienses ; licet 
immunitate donatos, ad vectigalia civilia solvenda adigit . . . 335 

1 143. 1658. die 3. m. Ianuarii, Posnaniae. 

Idem civibus Cracoviensibus vectigal pontaticum a Iudaeis 
Casimiriensibus percipiendi potestatem tribuit 335 

1 144. 1658. die 22,. m. Ianuarii, Posnaniae. 

Idem vectigal in varia genera vini impositum, coaeąuat 337 

1145. 1658. die 15. m. Alartii, Varsoviae. 

Idem magistratui civili Cracoviensi mandat, ut residuum 
lytri, a Svecis impositi, exigat , . . . . 338 

1 146. 1658. die 20. m. Martii ; A^arsoyiae. 

Idem cives Cracovienses ab expeditione bellica liberos facit 339 

1 147. 1658. die 25. m. Martii, Varsoviae. 

Idem Iudaeos domum redeuntes , officialium tutelae com- 
mendat 340 






XXXII 

1148. 1658- die 4. m. Aprilis, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de militibus civilibus contu- 
melia non afficiendis 341 

1 149. 1658. die 10. m. Aprilis, Cracoviae. 

Promulgatio mandati regii, praecipientis, ut quivis civium 
Cracoviensium victui armisąue prospiciat 341 

1 150. 1658. die 18. m. Aprilis, Posnaniae. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratui civili Cracoviensi man- 
dat, ne tumultus contra Hungaros praesidiarios moveri permittat 342 

1151. 1658. die 18. m. Maii, in Boguniewo. 

Idem magistratui civili Cracoviensi mandat, ne in domos 
ecclesiasticas vectigalia imponat 342 

1152. 1658. die 27. m. Maii, Cracoviae. 

Promulgatio mandati, ne cives Cracovienses pecora in 
urbe alant 343 

1 153. 1658. die 27. m. Augusti, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de advenis magistratui civili 
indicandis 343 

1 154. 1658. die 31. m. Augusti, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. Iudaeos Cracovienses a contribu- 
tione ąuadam 100 florenorum, in singulas hebdomades solvenda, 
liberos facit 344 

1 155. 1658. die 6. m. Novembris, in castris ad Thoruniam positis. 

Idem proconsulem consulesąue Cracovienses hortatur, ut 
ad exigendum vectigal, quod -»akcyza«. dicebatur, curam ad- 
hibeant 345 

1 156. 1658. die 24. m. Novembris, in castris ad Thoruniam positis. 

Idem constitutionem de contributione ąuadam 100 flore- 
norum, a Iudaeis Cracoviensibus solvenda, iam abrogatam, re- 
stituit 345 

1 157. 1659. die 10. m. Ianuarii, Thoruniae. 

Eiusdem literae universales de contributione, quae »servis- 
gtelt« dicebatur 346 

1 158. 1659. die 10. m. Ianuarii, Thoruniae. 

Eiusdem literae universales de contributione, quae -»akcyza«. 
dicebatur , 347 

1 159. 1659. die 10. m. Ianuarii, Thoruniae. 

Idem Iudaeis Cracoviensibus mandat, ut residua contribu- 
tionum solvant 348 

1 160. 1659. die 11. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de convivio a consulibus nuper creatis apparando . 349 

1 161. 1659. die 5. m. Februarii, Cracoviae. 

Proconśul et consules Cracovienses contributionem quan- 
dam a Iudaeis Cracoviensibus solvendam, minuunt 349 

1 162. 1659. die 15. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de mercatoribus peregrinis 349 

1 163. 1659. die 4. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de urbe munienda .... 350 

1 164. 1659. die 5. m. Iulii, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. abrogat literas, ąuibus cives non- 
nulli Cracovienses a contributionibus erant liberati 350 



XXXIII 

1 165. 1659. die 21. m. lulii, Varsoviae. 

Idem magistratum consularem Cracoviensem hortatur, ut 
ipsi 30 millia florenorum ad stipendia militibus praesidiariis per- 
solvenda, suppeditet 351 

1 166. 1659. die 9. m. Augusti, Varsoviae. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoviensibus Ladislaum 
Rej de Nagłowice subthesaurarium aulae commendat .... 353 

1 167. 1659. mensę Septembre, Varsoviae. 

Eiusdem literae universales de urbe Cracovia munitionibus 
firmanda 353 

1 168. 1659. die 25. m. Septembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de militibus Teutonicis non 
occultandis 354 

1 169. 1659. die 3. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de vecturis militibus Teutonicis non suppeditandis 354 

1 1 70. 1659. die 29. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de contributione a consulibus ; mercaturam facienti- 
bus ; solvenda 355 

1 171. 1659. die 29. m. Novembris, in Tuchola. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
pro stipendiis militibus praesidiariis solutis, gratias agit . . . 355 

1 172. 1659. die 4. m. Decembris, Cracoviae. 

Officialium ąuorundam decretum, inter advocatum scabi- 
nosąue Iuris supremi Magdeburgensis, atąue inter consules, sca- 
binos civesque Cracovienses litem dirimens 356 

1 173. 1660. die 19. m. Ianuarii, Cracoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratibus civitatum Cracoviae, 
Clepardiae, Casimiriae, Stradomiaeąue mandat, dent operam, ut 
ligna ad munitionem urbis Cracoviae necessaria, ąuantocius sup- 
peditentur 358 

1 1 74. 1660. die 16. m. Februarii, Gedani. 

Idem delicta studiosorum academiae Cracoviensis iudicio 
terrestri et officio capitaneali castrensi Cracoviensibus iudicanda 
committit 359 

1 175. 1660. die 17. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de propugnaculis urbis reficiendis 361 

1 176. 1660. die 7. m. iYprilis, Cracoviae. 

S. c. de vectigale, quod y>brzego7ve« dicebatur 361 

1 177. 1660. die 26. m. Aprilis, Gedani. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratui civili Cracoviensi man- 
dat, ut deficientibus a fide catholica officioąue castrensi capita- 
neali Cracoviensi in coercendis tumultibus studiosorum opem ferat 362 

1660. die 26. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de tumultibus comprimendis 363 

1660. die 4. m. Maii, Cracoviae. 

Promulgatio mandati praecipientis, ne opifices eorumąue 
famuli arma publice ferre audeant 363 

1660. die 5. m. Maii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de tumultibus prohibendis . 364 

1660. die 5. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de tumultibus comprimendis 364 

1660. die 8. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de pecudibus in urbe non alendis 365 

v 



1178 


1179 


1 1 80 


1181 


1182. 



XXXIV 

183. i66o. die 18. ni. Iunii, Cracoviae. 

Publicatio expeditionis bellicae contra Moscum .... 365 

184. 1660. die 8. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de hominibus vagis ex urbe 
eiiciendis 366 

185. 1660. die 17. m. Septembris, Cracoviae. 

Publicatio mandati regii de vectigale cervisiario exigendo 366 

186. 1660. die 2. m. Octobris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de munitionibus urbis . . 367 

187. 1660. die 26. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de contributione, quae »pobor« dicebatur .... 367 

188. 1661. die 18. m. lanuarii, Cracoviae. 
Decretum officialium ąuorundam de rebus mercibusąue 

civium Cracoviensium aestimandis 368 

189. 16Ó1. die 22. m. lanuarii, Cracoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. sodalitati coniuratorum civium 
Cracoviensium privilegia ąuaedam confert 369 

190. 1661. die 24. m. lanuarii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de vectigale in potulenta im- 
posito, ąuantocius solvendo 375 

191. 1661. die 24. m. Februarii, in Bodzętyn. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratibus civitatum Cracoviae, 
Clepardiae, Stradomiae et Casimiriae iterum mandat, ut ligna 
ad munitionem urbis Cracoviae necessaria, quam celerrime sup- 
peditent 376 

192. 1661. die 22. m. Martii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de luto ererrendo . . . . 377 

193. 1661. die 22. m. Aprilis, Cracoviae. 

Promulgatio mandati regii praecipientis, ne quis inter mu- 
nitiones urbis Cracoviae aedificia exstruat . . . . ". . . . 377 

194. 1661. die 18. m. Iunii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de peregrinis in domos ci- 
vium non recipiendis 378 

195. 1661. die 18. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de nundinis *et de hominibus 
vagis 378 

196. 1661. die 20. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de sigillis novis comparandis 379 

197. 1661. die 4. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de exercitu civili a civibus alendo . . . . . . . 379 

198. 1 66 1. die 11. m. Novembris, in Dołhynów. 

Ioannes Casimirus r. P. cives Cracovienses hortatur, ut 
milites confoederatos caveant 380 

199. 1661. die 19. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de duabus nonnisi portis urbis patefaciendis . . . 380 

[200. 1661. die 3. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. quo numerus personarum constituitur, quibus facultas 
intrandi urbem singulis diebus data est 381 

;20i. 1661. die 9. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de violento introitu in civitatem prohibendo . . . 381 



xxxv 

1202. i66i. die 16. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de aestimatione rerum merciumąue absentibus legatis 
contuberniorum facienda 381 

1203. 1662. die 10. m. Ianuarii, Cracoviae. 

Proconsul consulesąue Cracovienses statuunt, senatus con- 
sulta nonnisi consentiente magistratu consulari singulis civibus 
edenda esse 382 

1204. 1662. die 1. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de libris antiquis civitatis partiendis 382 

1205. 1662. die 11. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de pretio rerum merciumąue iam constituto, confir- 
mando 382 

1206. 1662. die 6. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de contributione, quae -»pobor« dicebatur, exigenda 383 

1207. 1662. die 17. m. Martii, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. civibus Casimiriensibus portorium 
in fluvio Vistula exigendi et in pontes exstruendos impendendi 
dat potestatem 383 

1208. 1662. die 26. m. Aprilis, Cracoviae. 

Magistratus consularis Cracoviensis Iudaeis venditionem 
vestium obsoletarum interdicit 384 

1209. 1662. die 30. m. Aprilis, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. proconsuli consulibusąue Craco- 
viensibus mandat, ut portas et ianuas urbis diligenter custodiant 385 

12 10. 1662. die 31. m. Maii, Varsoviae. 

Idem magistratibus civitatum Cracoviensis, Clepardiensis, 
Stradomiensis et Casimiriensis mandat, ut easdem civitates dili- 
genter custodiant 386 

121 1. 1662. die 6. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de vectigale, quod »subsidium reipublicae« dicebatur, 
solvendo 386 

12 12. 1662. die 30. m. Iulii, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. proconsulem consulesąue Craco- 
vienses monet, ne permittant, ut portoria in urbe Cracoviensi 
deposita, ab exercitu confoederato auferantur 387 

12 13. 1662. die 9. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de appellationibus non admissis 387 

12 14. 1662. die 27. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de discedentibus ab urbe ob pestem grassantem . . 388 

12 15. 1662. die 1. m. Septembris, Cracoviae. 

Magistratus consularis Cracoviensis senatus consultum de 
praeceptis peste grassante observandis ; anno 1652 editum, renovat 389 

12 16. 1662. die 7. m. Septembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de ordine publico servando 389 

12 1 7. 1662. die 3. m. Octobris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de civibus ex locis peste in- 
fectis, domum redeuntibus 390 

12 18. 1663. die 16. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de portis urbis a civibus custodiendis 390 

12 19. 1663. die 19. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de negligentibus custodiam urbis poena afficiendis 391 



XXXVI 

1220. 1663. die 11. m. Februarii, Leopoli. 

Ioannes Casimirus r. P. civibus Cracoviensibus mandat, ut 
CC millia florenorum pro stipendiis militibus exsolvendis conferant 391 

122 1. 1663. die 12. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de mercatoribus emporium Cracoviense transgredien- 
tibus, detinendis 392 

1222. 1663. die 24. na. Martii, Leopoli. 

Ioannes Casimirus r. P. Paulum Celari praesidio urbis Cra- 
coviae praeficit 392 

1223. 1663. die 14. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de negotiis publicis binis diebus in singulas hebdo- 
mades tractandis 393 

1224. 1663. die 15. m. Iunii ; in castris ad Porzec positis. 

Ioannes Casimirus r. P. Paulo Celari, praefecto urbis Cra- 
coviae mandat, ne incolas villarum Magnae Procurationis Cra- 
coviensis contributionibus nimis premat 393 

1225. 1663. die 5. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de caminis cellariorum demoliendis . . . . . . 394 

1226. 1663. die 24. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de tumultu contra dissentientes in religfione impe- 
diendo 394 

1227. 1664. die 29. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de nummis, qui solidi dicebantur, accipiendis . . . 395 

1228. 1664. die 2. m. Maii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de nundinis liberis Craco- 
viensibus 396 

1229. 1664. die 11. m. Maii, in Mińsk. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ut tumultibus occurrere studeat 396 

1230. 1664. die 15. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de nominibus studiosorum, apud cives Cracovienses 
degentium, rectori academiae prodendis 397 

123 1. 1664. die 17. m. Maii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de hominibus vagis ex urbe 
eiiciendis 397 

1232. 1664. die 28. m. Iunii, Vilnae. 

Ioannes Casimirus r. P. proconsuli consulibusąue Craco- 
viensibus mandat, ut auctores tumultuum contra Iudaeos moto- 
rum, investigent et comprehendant 398 

1233. 1664. die 25. m. Augusti, Varsoviae. 

Idem cives Cracovienses hortatur, ut ipsi decem millia 
florenorum suppeditent 398 

1234. 1664. die 1. m. Septembris, Varsoviae. 

Ioannis Casimiri r. P. decretum, inter scabinos Cracorien- 
ses et Franciscum Cyrus consulem et advocatum Cracoviensem, 
litem dirimens 399 

1235. 1664. die 12. m. Novembris, Varsoviae. 

Idem Iudaeis mandat, ne Varsoviam inter comitia regni 
ingrediant 403 

1236. 1664. die 18. m. Novembris, Cracoviae. 

• S. c. de beneficiis et officiis civilibus peste grassante non 
conferendis 403 



XXXVII 

1237- 1664. die 21. m. Novembris ; Cracoviae. 

Promulgatio mandati regii, quo Iudaei introitu Varsoviam 
et Cracoviam prohibentur 404 

1238. 1664. die 10. m. Decembris, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. Iudaeis Casimiriensibus Cracoviam 
mercandi gratia intrandi dat potestatem 404 

1239. 1664. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de via publica lapidibus sternenda 405 

1240. 1664. die 31. m. Decembris, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. cives Cracovienses certiores facit, 
Georgium Lubomirski capitaneum Cracoviensem reum esse cri- 
. minis perduellionis 406 

1241. 1665. die 10. m. Ianuarii, Varsoviae. 

Idem proconsuli consulibusque Cracoviensibus mandat, ut 
militibus ensiferi Cracoviensis hospitia praebeant 406 

1242. 1665. die 11. m. Martii, Varsovkie. 

Idem magistratum consularem Cracoviensem monet, ut 
Georgium Lubomirski caveant 407 

1243. 1665. die ió. m. Martii, Varsoviae. 

Idem magistratum consularem Cracoviensem certiorem 
facit, se Ioanni Baptistae Frediani munus subpraefecti arcis ur- 
bisąue Cracoviensis commendasse 407 

1244. 1665. die 21. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de praesidio urbis Cracoviae adaugendo 408 

1245. 1665. die 25. m. Aprilis, Yarsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. mandat, ut vectigal in potulenta 
impositum, quod redeat ex suburbiis Kleparz, Zwierzyniec et 
Wesoła, ad munitiones urbis Cracoviae exstruendas convertatur 408 

1246. 1665. die 3. m. Iunii, Varsoviae. 

Idem cives Cracovienses certiores facit, fidem eorum ab 
omni suspitione liberam esse 410 

1247. 1665. die 3. m. Iunii, Varsoviae. 

Idem statuit, quoscumque incolas urbis Cracoviae subur- 
biorumque ipsius ad contributiones solvendas astrictos esse . . 411 

1248. 1665. die 17. m. Decembris, Cracoviae. 

Proconsul consulesque Cracovienses Francisco Cyrus pac- 
tionem cum scabinis Cracoviensibus faciendi, dant potestatem . 412 

1249. 1666. die 18. m. Ianuarii, Yarsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. tollit vadimonium decem millium 
marcarum , quo magistratus consularis Cracoviensis, ne contra 
Iudaeos Casimirienses tumultus fierent, obligatus erat . . . . 413 

1250. 1666. die 25. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de mulieribus vagis ex urbe eiiciendis 413 

125 1. 1666. die 28. m. Ianmirii, Cracoviae. 

S. c. de pecunia pro nuntiis civitatis ad comitia regni mit- 
tendis, mutuo sumenda 4 T 4 

1252. 1666. die 30. m. Aprilis, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. mandat, ne scabini Iuris supremi 
Magdeburgensis castri Cracoviensis munus consulum Cracovien- 
sium obtineant 4*5 

1253. 1666. die 12. m. Iunii, Varsoviae. 

Idem cives Cracovienses hortatur, ut quae ad defensionem 
urbis necessaria sint, instituant 416 



\ 



xxxviii 

1254. 1666. die 7. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de iudiciis fisci civilis constituendis 417 

1255. 1666. die 13. m. Septembri.s, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. senatus consultum de iudiciis fisci 
civilis instituendis, sancitum, ratum esse iubet 419 

1256. 1 666. die 13. m. Septembris, Yarsoviae. 

Idem cives Cracovienses sub suara protectionem suscipit 
ipsisąue literas ; quae »salvi conductus« dicebantur, impertit . 420 

1257. 1666. die 3. m. Novembris, Varsoviae. 

Eiusdem decretum, inter Ioannem Pernus scabinosąue Cra- 
covienses et Franciscum Cyrus advocatum Cracoviensem litem 
dirimens 421 

1258. 1666. die 18. m. Decembris, Varsoviae. 

Idem domos scabinorum et notariorum civitatis Craco- 
viensis a hospitiis militaribus liberas facit 425 

1259. 1667. die 24. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de novo indice causarum instituendo 425 

1260. 1667. die 16, m. Februarii, Varsoviae. 

Ioannis Casimiri regis Poloniae literae universales, quibus 
cives Casimirienses a stationibus militaribus liberantur . . . 426 

1261. 1667. die 18. m. Aprilis, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. Asverum Lendorff praefectum co- 
hortis regiae monet , ne cives Casimirienses iniustis premat 
exactionibus 427 

1262. 1667. die 30. m. Aprilis, Yarsoviae. 

Idem mag-istratus civesque Cracovienses hortatur, ut ad 
compescendos tumultus curam adhibeant . 428 

1263. 1667. die 27. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de luto averrendo 428 

1264. 1667. die 10. m. Iulii, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. explicit magistratui civibusque 
Cracoviensibus rationem solvendae contributionis, quae »dona- 
tivum« dicebatur 429 

1265. 1667. die 19. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de patronis causarum ad iusiurandum praestandum 
adigendis 429 

1266. 1667. die 4. m. Augusti, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. magistratui consulari Cracoviensi 
mandat, ut in Vistula flumine pontem exstruat 430 

1267. 1667. die 14. m. Augusti, Varsoviae. 

Idem magistratui consulari Cracoviensi mandat, ut plateas 
castrensem et sancti Floriani propter funus reginae reficiat . . 430 

1268. 1667. die 7. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de ratione portorii a mercatoribus peregrinis exigendi 431 

1269. 1667. die 7. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de negligentibus conciones populi poena afficiendis 431 

1270. 1667. die 13. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de provocationibus a decretis procuratorum hospitii 
ad s. Spiritum, ad magistratum consularem Cracoviensem in- 
terponendis 431 



XXXIX 

127 1. 1667. die 14. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de provocationibus a decretis advocati et scabino- 
rum suburbii Cerdonici ad magistratum consularem Cracoviensem 
interponendis 432 

1272. 1668. die 10. m. Martii, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus r. P. praescribit normam plebis Cra- 
coviensis ad concionem convocandae 432 

1273. 1668. die 10. m. Maii, in Nowodwór. 

Idem civibus Cracoviensibus decretum conventus Proso- 
viensis de aestimatione rerum suscipienda, exponit 434 

1274. 1668. die. 2. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. quo incolae Nigrae Villae ad contributiones solven- 
das astringuntur 434 

1275. 1668. die 14. m. Augusti ; Cracoviae. 

S. c. de privilegio regio sodalitati coniuratorum civium 
Cracoviensium concesso, actis consularibus inserendo .... 435 

1276. 1669. die 12. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. quo contributio quaedam propter munitionem urbis 
Cracoviae constituitur 435 

1277. 1669. die 4. m. Septembris, Varsoviae. 

Michael r. P. magistratum civitatis Cracoviae hortatur, ut 
ipsi granarium quoddam ad deponendam avenam regiam sup- 
peditent 435 

1278. 1670. die 7. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de munitionibus urbis Cracoviae 436 

1279. 1670. die 15. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de salario proconsulum augendo 436 

1280. 1670. die 28. m. Februarii, in Częstochowa. 

Michael rex Poloniae cives Casimirienses a contributione 
militari liberos esse declarat 437 

1281. 1670. die 22. m. Martii, Varsoviae. 

Idem senatus consultum civitatis Cracoviae de salario pro- 
consulum in pristinum statum restituendo, ratum facit .... 438 

1282. 1670. die 22. m. Aprilis, Varsoviae. 

Idem magistratui civitatis Casimiriensis mandat, ut urbem 
diligenter custodiat ■ 439 

1283. 1670. die 13. m. Iunii, Varsoviae. 

Idem magistratui civibusque Cracoviensibus mandat, ne 
Zebrowski tribuno militum permittant, ut milites in urbe conducat 440 

1284. 1670. die 13. m. Augusti, Varsoviae. 

Idem proconsuli consulibusque Cracoviensibus mandat, ut 
privilegia civitati Cracoviensi a regibus Poloniae concessa, po- 
pulo semel singulis annis perlegenda curent 440 

1285. 1670. die 16. m. Octobris, Varsoviae. 

Idem stauit, omnes incolas civitatis Cracoviae ad solutio- 
nem quarumvis contributionum civilium iure teneri 441 

1286. 1670. die 6. m. Novembris, Varsoviae. 

Eiusdem statutum de electione consulum Casimiriensium 443 

1287. 1670. die 6 m. Novembris, Varsoviae. 

Idem intercessionem contributioni in cives et mercatores 
impositae, ab Andrea Trzebicki episcopo Cracoviensi factam, 
actis minoris cancellariae regni inseri atque ex iisdem actis edi 
mandat 445 



XL 

1288. 1670. die 19. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de processu iuris in arctiorem formam redigendo . 446 

1289. 1671. die 13. m. Martii, Cracoviae. 

Michael r. P. proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ut tumultibus obviare eosąue comprimere studeant . . 447 

1290. 167 1. die 20. m. Iunii, Cracoviae. 

Promulgatio mandati de contributione, que »szynkowne« 
dicebatur, solvenda 447 

1291. 167 1. die 20. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de aedificiis intra moenia urbis exstructis, demoliendis 448 

1292. 1671. die i. m. Iulii, Varsoviae. 

Ioannes Andreas Morsztyn vicethesaurarius regni Poloniae 
mercatoribus mercium pretiosarum mandat, ut contributionem 
mille florenorum in merces pretiosas impositam, exsolvant . . 448 

1293. 1671. die 16. m. Octobris, Leopoli. 

Michael r. P. magistratui civibusque Cracoviensibus man- 
dat, ut contributionem, quae »subsidium« dicebatur, prompte 
exsolvant 449 

1294. 167 1. die 2^. m. Decembris, Varsoviae. 

Idem privilegium regis Ioannis Casimiri de anno 1666. ra- 
tum facit 45° 

1295. 1672. die 11. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de pretio ponderationis mercium statera dviii augendo 450 

1296. 1672. die 2. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de poenis contumaciae proconsuli luendis .... 451 

1297. 1672. die 9. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de scabino Cracoviensi Stanislao Krauz in Collegium 
consulum recipiendo 45 1 

1298. 1672. die 29. m. Aprilis, Varsoviae. 

Michael r. P. privilegia civibus Cracoviensibus ab ante- 
cessoribus suis de exigendis contributionibus impertita, refert 452 

1299. 1672. die 16. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de iudicibus fisci 453 

1300. 1672. die 1. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de honorario ab ineuntibus sodalicium cum taberna- 
toribus solvendo 454 

1301. 1672. die 7. m. Iulii, Varsoviae. 

Michael r. P. magistratui civibusque Casimiriensibus man- 
dat, ne violentos ingressus in urbem suam, nec stationes nec 
conquisitiones militum fieri patiantur 454 

1302. 1672. die 11. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de turribus moeniorum urbis Cracoviae tormentisque 
restaurandis 455 

1303. 1672. die 22. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de munere militiae consulum pecunia redimendo . 455 

1304. 1672. die 24. m. Augusti, in łanowiec. 

Michael rex Poloniae magistratum civesque Cracovienses 
hortatur, ut ad urbem muniendam operam adhibeant .... 456 

1305. 1672. die 29. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de praesidio militari sustentando 45^ 

1306. 1672. die 30. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de urbe munienda 457 



XLI 

1307. 1672. die 5. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de urbe perscrutanda et de servitio, quod -»garbarka< 
dicebatur 457 

1308. 1672. die 16. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de defensione urbis 458 

1309. 1672. die 17. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de coenobio et ecclesia Patrum Carmelitarum in Arena 
munitionibus urbis Cracoviae adiungendis 459 

13 10. 1672. die 30. m. Septembris ; in castris ad Gołąb positis. 

Michael r. P. adiungendi coenobium et ecclesiam Patrum 
Carmelitarum in Arena munitionibus urbis Cracoviae dat po- 
testatem 459 

13 1 1. 1672. die 5. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de militibus capitanei Trembowlensis ad praesidium 
urbis recipiendis 460 

13 12. 1672. die 10. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de servitio militari pecunia redimendo 4Ó0 

13 13. 1672. die 13. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de contributione ad stipendium militibus praesidiariis 
solvendum, a Iudaeis conferenda w .... 461 

13 14. 1672. die 19. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de causis criminalibus 461 

13 15. 1672. die 17. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de contributione, quae »flobor« dicebatur, ab incolis 
suburbii Cerdonici exigenda 461 

13 16. 1672. die ig. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de loco in praetorio iudiciis consularibus et scabina- 
libus exercendis designando 462 

1317. 1673. die 19. m. Ianuarii, Craeoviae. 

S. c. de contributionibus civilibus 462 

1318. 1673. die 31. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de contributione, quae »czoflo7ve« dicebatur, exigenda 462 

13 19. 1673. die 20. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de militibus praesidiariis retinendis 463 

1320. 1673. die 21. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de villa Czarnawieś suburbio, quod »Cerdonia« dice- 
batur, adiungenda 463 

132 1. 1673. die 10. m. Martii, Varsoviae. 

Michael rex Poloniae magno procuratori Cracoviensi man- 
dat, ne a civibus Casimiriensibus iniustas contributiones exigat 464 

1322. 1673. die 13. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de munitionibus urbis reficiendis 465 

1323. 1673. die 17. m. Aprilis, Cracoviae. 

Magistratus consularis Cracoviensis collegae suo Martino 
Lochman destructas munitiones urbis reficiendas committit . . 466 

1324. 1673. die 29. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de contributione, quam Iudaei pro sustentatione mi- 
litum praesidiariorum solvere debent, minuenda 4O7 

1325. 1673. die 2Ó. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de braxatoriis quibusdam demoliendis 467 

1326. 1673. die 20. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de militibus praesidiariis conducendis 4O8 

vi 



XLII 

1327. 1673. clie- 30. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de ponte ad portam Slavcoviensem instituendo . . 468 

1328. 1O74. die 8. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de contributionibus a hominibus potestati nobilium 
subiectis, non exigendis 468 

1329. 1674. die 2^. m. Ianuarii. Cracoviae. 

Promulgatio decreti conventus Prossoyiensis, quo rectigal 
in potulenta impositum, civitati Cracoviensi munitionum exstruen- 
darum gratia intra annum prorogatur 469 

1330. 1674. die 12. m. I^ebruarii, Craeoviae. 

Promulgatio literarum uniyersalium de militibus, qui signa 
reliquerunt, ad signa congregandis 469 

133 1. 1674. die 1. m. Martii, Cracoviae. 

Iudicii confoederationis, quae »kapfiir« dicebatur, decre- 
tum , inter instigatorem fisci palatinatus Cracoviensis et inter 
magistratus civesque Cracovienses de contributionibus residuis 
litem dirimens 470 

1332. 1O74. die 30. m. Martii, Cracoviae. 

Index contributionum residuarum, ad quas solrendas fundi 
Wesoła, Smoleńsk et Retoryka iure tenebantur 473 

1333. 1674. die 14. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de tributo in singula capita imposito 476 

1334. 1674. die 7. ni. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de contributione, quae »simpla« dicebatur, imponenda 476 

1335. 1674. die 21. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de contributione, quae »simpla« dicebatur, moderanda 477 

133Ó. 1674. die 11. m. Augusti, Varsoviae. 

Andreas Olszowski episcopus Culmensis et procancellarius 
regni, magistratus consularem et scabinalem Cracovienses horta- 
tur, ne sinant, ut provocationes a decretis in litibus accessoriis 
latis, interpositae, cursum causarum retardent 477 

1337. 1674. die 11. ni. Septembris, Cracoviae. 

Pactum magistratus consularis Cracoviensis cum ludaeis 
Casimiriensibus de contributione ad milites praesidiarios alendos 
suppeditanda 478 

1338. 1674. die 6. m. Decembris, in castris ad Sob positis. 

Ioannes III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi indul- 
get, ut solum centum milites pro praesidio urbis alant . . . 478 

1339. 1675. die 2. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de ludaeis intranda urbe prohibendis 479 

1340. 1675. die 28. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de incolis urbis, civitate donatis , ad quaevis onera 
civilia astringendis 479 

1341. 1675. die 31. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de stipendiis militibus praesidiariis exsolvendis . . 479 

1342. 1675. die 0. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de controversiis extraordinariis non admittendis . . 480 

1343. 1675. die 26. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de hominibus nefariis captivandis 480 

1344. 1675. die 3. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de contributione in vectores imponenda 480 



XLIII 

1345- 1 ^75- die 9- m « Iulii, Cracoviae. 

S. c. de aestimatione bonorum contributionis constituendae 
gratia a consulibus per ordinem facienda 481 

1346. 1675. die 4. m. Decembris, in Żółkiew. 

Ioannes III. r. P. magistratibus consulari et scabinali Cra- 
coviensibus mandat, ne citationes prosecutoriales a decretis in 
litibus accessoriis vel ab eis, a quibus appellari non potest, 
latis, curent 481 

1347. 1676. die 2. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de controversiis, iudicio per literas proponendis . . 483 

1348. 1676. die 15. m. Ianuarii, Cracoviae. 

Relatio ministerialis regni generalis de famoso libello, 
qui »Oculus speculator« appelkibatur, combusto 483 

1349. 1676. die 27. ni. Ianuarii, Cracoviae. 

Ioannis Andreae Morstin, subthesaurarii regni, literae uni- 
versales de pretio florenorum aureorum 484 

1350. 1676. die 21. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de pulvere nitrato ab incolis civitate donatis ; sup- 
peditando 485 

135 1. 1676. die 20. m. Augusti, Cracoyiae. 

S. c. de pactione cum mercatoribus Vratislaviensibus fa- 
cienda 485 

1352. 1676. die 20. m. Octobris, in castris ad Zuraviam positis. 

Ioannes III. r. P. magistratus consularem et scabinalem 
civesque Cracovienses certiores facit, omnes cives incolasąue 
civitatis Cracoviensis ad quasvis contributiones iure teneri . . 486 

1353. 1676. die 1. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de vetere ordine proficiscendi ad conventus regni 
generales et particulares Prossovienses restituendo 488 

1354. 1676. die 15. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de eadem re 488 

1355. 1677. die 15. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de scabinis Iuris supremi Teutonici arcis Cracoviensis 
ad munus consulum Cracoviensium non admittendis 489 

1356. 1677. die 17. m. Februarii, Varsoviae. 

Ioannes III. r. P. Alexandrum Lubomirski palatinum Cra- 
coviensem certiorem facit, civitatem Cracoviensem a stationibus 
militaribus omnino liberam esse 489 

1357. 1677. die 20. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de rationibus suburbii Cerdoniae reddendis exami- 
nandisąue 490 

1358. 1677. die 27. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de munitione urbis Cracoviae non adiuvanda . . . 491 

1359. 1677. die 15. m. Maii, Varsoviae. 

Ioannes III. r. P. civibus Cracoviensibus mandat, ne Hen- 
rico Klug ob dissensionem a fide catholica civitatem denegent 491 

1360. 1677. die 28. m. Maii, Cracoviae. 

S, c. de mercatoribus peregrinis, ne emporium Cracoviense 
praetereant, prohibendis . 492 

1361. 1677. die 1. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis peste grassante observandis .... 492 

1362. 1677. die 31, m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de tributo in singula capita imposito, solvendo . . 493 



XLIV 

1363. IÓ77- die 13. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de residuis contributionibus ad reficiendam urbem 
adhibendis 493 

1364. 1077. die 3. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de Iudaeis intranda urbe prohibendis 493 

1365. 1Ó77. die 6. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de reg'ia Maiestate suppliciter roganda, ut civitatem 
Cracoviensem a contributione iu capita singula imposita liberet 494 

1366. 1677. die 13. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis peste grassante observandis .... 494 

1367. 1677. die 15. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de salario proconsuli et substituto notarii peste gras- 
sante solvendo 495 

1368. 1677. die 22. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de domiciliis separatis iis , qui peste infecti sunt, 
praebendis 495 

1369. 1677. die 22. m. Octobris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de cautione omnimoda peste 
grassante adhibenda 495 

1370. 1677. die 30. m. Decembris, Gedani. 

loannes III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi novos 
consules creandi designandiąue consules praesidentes potestatem 
tribuit 496 

137 1. 1678. die 3. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de Iudaeis ad custodiendas res mercesąue suas, Cra- 
coviae depositas, admittendis 498 

1372. 1678. die 10. m. Februarii, Cracoviae. 

Eiusdem senatus consulti aliud argumentum ..... 498 

x 37 3- 1Ó78. die 25. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de rebus, ąuibus peste infecti utebantur, comburendis 499 

1374. 1678. die 5. m. Martii, in Malbork. 

loannes III. r. P. magistratibus civitatum Clepardiae et 
Stradomiae villarumque urbi Cracoriae vicinarum mandat, ut 
magistratui consulari Cracoviensi in extinguenda peste opem 
ferant 499 

1375. 1678. die 16. m. Iunii, Leopoli. 

Idem literas exemptionis a iurisdictione civili Cracoviensi, 
quibuscumque personis impertitas, abrogat 500 

1376. 1678. die 5. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis peste grassante observandis .... 503 

1377. 1678. die 9. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de pauperibus Iudaeis intranda urbe prohibendis . 504 

1378. 1678. die 16. m. Iulii, Iavoroviae. 

loannes III. r. P. cives Casimirienses certiores facit, se 
(iaudentio Zacherla mandasse, ut ad extinguendam in urbe Ca- 
simiria pestem curam adhibeat 505 

1379. 1678. die 29. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de centum aureis regiae Maiestati dono dandis . . 506 

1380. 1679. die 5. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de modo creandorum consulum praesidentium . . 507 

1381. 1679. die 24. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de Iudaeis intranda urbe prohibendis 508 



XLV 

1382. IÓ79- die 30. m. Ianuarii, Grrodnae. 

Ioannes III. r. P. electionem consulum praesidentium a ma- 
gistratu consulari Cracoviensi factam, ratam esse iubet . . . 508 

j 383. 1679. die 20. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de yectigale a vinis ex magnis doliis in parva vasa 
transfundendis, solvendo 509 

1384. 1679. die 3. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de Iudaeis intranda urbe prohibendis 510 

1385. 1679. die 25. m. Martii, Grodnae. 

Ioannes III. r. P. civibus Casimiriensibus mandat, ut con- 
tributionem militarem, quae »hybema« dicebatur, exsolvant . . 510 

1386. 1679. die 7. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de corporibus mortuorum a chirurgis inspiciendis . 511 

1387. 1679. die 29. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de pactione cum mercatoribus Vratislaviensibus fa- 
cienda 512 

1388. 1679. die 27. m. Iunii, Cracoriae. 

S. c. de militibus praesidiariis retinendis 513 

1389. 1679. die 8. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de Hungaris intranda urbe prohibendis 514 

1390. 1679. die 18. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio mandati regii de peste vitanda 514 

1391. 1679. die 5. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de documentis iuridicis iudicio porrigendis .... 514 

1392. 1679. die 17. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de praeceptis pestis imminentis causa observandis 515 

1393. 1679. die 30. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de introitu civitatem Iudaeis sub certis conditionibus 
concedendo 5 X 5 

1394. 1679. die 11. m. Decembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de Hungaris intranda urbe 
Cracovia suburbiaąue eius prohibendis 516 

1395. 1679. die 12. m. Decembris, Cracoviae. • 

S. c. de intrantibus urbem in portis examinandis . . . 517 

1396. 1679. die 16. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de modestia inter electionem consulum servanda . 517 

1397. 1680. die 3. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de noyorum consulum eligendorum ratione . . . 517 

1398. 1680. die 25. m. Aprilis, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de civibus Olcussiensibus de 
peste suspectis, intranda urbe Cracovia suburbiaąue eius prohi- 
bendis 5*8 

1399. 1680. die 25. m. Iunii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de eadem re sanciti . . . 519 

1400. 1680. die 4. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de eąuitibus, qui homines de peste suspectos ab urbe 
avertant, conducendis 5 2 ° 

1 40 1. 1680. die 9. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de introitu in urbem homini- 
bus de peste suspectis interdicendo 520 






XLVIII 

1437- 1683. die 3. m. Augusti, in Łobzów. 

Ioannes III. r. P. constituit contributionem , a mercibus 
aliisąue rebus in portis urbis Cracoviae exigendam 541 

1438. 1683. die ió. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de sacris votivis pro secundo eventu expeditionis 
contra Turcos curandis 543 

1439. 1683. die 13. m. Augusti, Cracoviae. 

Ioannis III. r. P. literae universales de auro et argento 
e finibus regni non exportandis 543 

1440. 1683. die 4. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de conviviis in hospitiis publicis interdicendis . . 544 

1441. 1683. die 10. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de militibus episcopi Culmensis ad praesidium urbis 
Cracoviae suscipiendis 544 

1442. 1683. die 18. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de sacris votivis propter reportatam a Turcis victo- 
riam curandis 544 

1443. 1683. die 24. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de sacro piaculari pro caesis in bello celebrando . 545 

1444. 1683. die 13. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de militibus ad praesidium urbis conducendis . . . 545 

1445. 1683. die 14. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de ratione defendendi eos, qui contra legem sump- 
tuariam deliquerunt 546 

1446. 1684. die 13. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de Iudaeis ab urbe intranda prohibendis .... 546 

1447. 1684. die 22. m. Maii, Cracoviae. 

Promulgatio mandati officii capitanealis et magistratus con- 
sularis Cracoviensium ; praecipientis, ne cives participes sint tu- 
multuum 547 

1448. 1684. die 18. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de pulvere nitrato alio in loco divendendo .... 547 

1449. 1684. die 31. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. praecipiens, ne consules absente proconsule conveniant 548 

1450. 1685. die n. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de pecunia ex aestimatione vini redeunte, consu- 
libus praesidentibus tribuenda 548 

1451. 1685. die 26. m. Februarii, Yarsoviae. 

Ioannes III. r. P. magistratibus consulari et scabinali Ca- 
simiriensibus mandat, ut, quae ab officialibus regiis constituta 
sint, exsequenda curent 549 

1452. 1685. die 18. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de studiosis, apud cives habitantibus, rectori uni- 
versitatis indicandis 550 

1453. 1685. die 18. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de verbis iurisiurandi typis imprimendis atque in- 
colis urbis civitate donatis, tradendis 551 

1454. 1685. die 18. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de pompa sollemni in festo sacratissimi Corporis 
Christi agenda 551 

1455. 1685. die 18. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de diebus festis celebrandis 552 



XLIX 

1456. 1685. die 16. m. Iulii, Varsoviae. 

Ioannis III. r. P. decretum, inter magistratum civilem et 
cives Casimirienses constitutum 552 

1457. 1685. die 4. m. Augusti, Varsoviae. 

Ioannes III. r. P. magistratibus consulari et scabinali Cra- 
coviensibus mandat, ne legatos caesareae Maiestatis ab apparatu 
tormentario emendo prohibeant 554 

1458. 1685. die 3. m. Septembris, Cracoviae. 

Palatinatus Cracoviensis administratorum contributionis in 
potulenta impositae, literae universales de ratione solvendae 
eiusdem contributionis 555 

1459. 1685. die 6. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de dissentientibus a fide catholica civitati non ascri- 

bendis • • • • ' 555 

1460. 1685. die 7. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de purgatore caminorum civili constituendo . . . 556 

1461. 1685. die 24. m. Septembris, in Wysocko. 

Ioannis III. r. P. literae universales de numrais, qui »solidi« 
dicebantur, accipiendis 557 

1462. 1685. die 1. m. Octobris, Cracoviae 

Ioannis Iordan exactoris contributionis, quae y>szelężne« di- 
cebatur, literae universales de ratione solvendae eiusdem con- 
tributionis . , 558 

1463. 1685. die 5. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de nummis adulterinis, qui »solidi« dicebantur, non 
accipiendis 559 

1464. 1685. die 29. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de eadem re 560 

1465. 1685. die 25. m. Novembris, in Żółkiew. 

Ioannis III. r. P. literae universales iterum editae, de num- 
mis, qui »solidi« dicebantur, accipiendis 560 

1466. 1685. die 27. m. Novembris, Cracoviae. 

Promulgatio literarum regiarum proxime praecedentium 561 

1467. 1686. die 3. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de testamentis antiquis obsignatis, aperiendis . . . 562 

1468. 1686. die 13. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de ratione eligendorum consulum praesidentium . . 562 

1469. 1686. die 25. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de controversiiś partibus litigantibus solum in apo- 
graphis edendis 563 

1470. 1686. die 14. m. Februarii, Posnaniae. 

Officialium a regia Maiestate delectorum decretum de num- 
mis, qui »solidi« dicebantur 563 

1 47 1. 1 686. die 16. m. Martii, in Żółkiew. 

Ioannes III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi testa- 
menta antiqua obsignata aperiendi potestatem tribuit .... 566 

1472. 1686. die 16. m. Martii, Cracoviae. 

Promulgatio declarationis officialium a regia Maiestate de- 
lectorum, de nummis, qui »solidi« dicebantur, accipiendis . . 566 

1473. 1686. die 20. m. Martii, in Żółkiew. 

Ioannes III. r. P. privilegium magistratui consulari Craco- 
viensi de consulibus eligendis impertitum, ratum facit .... 567 

VII 



1474- 1 686. die 13. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de decretis aliorum iudiciorum magistratui Craco- 
yiensi non exsequendis 568 

1475. 1686. die 20. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de excubiis vigiliisque a civibus in praetorio agendis 5Ó9 

1476. 1686. die 28. m. Maii, in Iaworów. 

loannes III. r. P. magistratibus consulari et scabinali Cra- 
coviensibus mandat, ne dissentientes a fide catholica ad sollem- 
nem sacrorum pompam obeundam adigant 569 

1477. 1686. die 7. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c de testamentis antiąuis obsignatis, aperiendi.s . . . 570 

1478. 1680. die 11. m. Iunii, in Stryj. 

loannes III. r. P. proconsulem, advocatum et magistratum 
cirilem Cracovienses de pace perpetua cum Moscorum impera- 
tore constituta, certiores facit 570 

1479. 1686. die 15. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de sollemnibus propter reportatam a Tataris \icto- 
riam celebrandis 571 

1480. 1687. die 30. m. Ianuarii, Leopoli. 

Ioannis III. r. P. literae universales praecipientes, ut nuper 
in ordinem nobilium recepti, ad officia, quae munus militiae 
spectent, adigantur 571 

1481. 1687. die 8. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de fluvio Vistula in pristinum alveum reducendo . 572 

1482. 1687. die 9. m. Februarii, Leopoli. 

loannes III. r. P. proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ne tormenta bellica privatis hominibus mutuentur . . 573 

1483. 1687. die 16. m. Februarii, Leopoli. 

loannes III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi man- 
dat, ut merces detentas civium de Wschowa, eisdem civibus 
restituat 573 

1484. 1687. die 10. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de emolumentis, quae consulibus debeantur, eisdem 
consulibus inde ab eo tempore solvendis 574 

1485. 1687. die 21. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de eadem re 575 

1486. 1687. die 20. m. Aprilis, in Żółkiew. 

loannes III. r. P. civibus Cracoviensibus portorium et con- 
tributionem, quae y>czoftozvc« dicebatur, exigendi et ad turrim 
praetoriam reficiendam, fluviumque Vistulam in pristinum alveum 
reducendam, convertendi, dat potestatem 576 

1487. 1687. die 26. m. Maii, in Iaworów. 

Idem antiquat literas, quibus dissentientibus a fide catho- 
lica indultum erat, ne sollemni sacrorum pompae adessent . . 577 

1488. 1687. die 3. m. Iunii, Cracoviae. 

S. c. de pulvere nitrato a donatis civitate suppeditando . 578 

1489. 1687. die 1. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de contributione, quae » kamie niczne«- dicebatur, exi- 
genda 57** 

1490. 1687. die 5. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de convivio a consulibus nuper electis apparando . 579 



LI 



1491. 1687. die 6. m. Septembris, Cracoviae. 

S. c. de votis pro eligendis consulibus in scheda missis, 
admittendis 579 

1492. 1687. die 20. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de libro iudiciali, qui »secretus« dicebatur, tollendo 580 

1493. 1687. die 31. m. Octobris, Cracoviae. 

S. c. de igne in tabernis ligneis non alendo 580 

1494. 1687. die 2 6. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de contributione a mercatoribus exigenda .... 580 

1495. 1688. die 9. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de veteribus instrumentis monetae coemendis . . . 581 

1496. 1688. die 17. m. Iulii, Cracoviae. 

S. c. de urbe custodienda 582 

1497. 1688. die 3. m. Augusti, in Góra. 

Ioannes III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi mandat, 
ut mercatores ad portoria regia solvenda adigat 582 

1498. 1688. die 18. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de ratione aestimationis bonorum merciumąue, sti- 
pendii militaris exsolvendi gratia suscipiendae 583 

1499. 1689. die 9. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de hominibus nefariis coercendis 583 

1500. 1689. die 30. m. Aprilis, Varsoviae. 

Ioannes III. r. P. magistratui consulari Cracoviensi mandat, 
ut Iudaeis Cracoviensibus contra tumultuantes opem ferat . . 584 

1501. 1691. die 24. m. Ianuarii, in Żółkiew. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoviensibus pro tor- 
mentis bellicis, ąuae ipsi suppeditare polliciti sint, gratias agit 584 

1502. 1 69 1. die 12. ni. Aprilis, Varsoviae. 

Idem magistratus consularem et scabinalem Cracovienses 
hortatur, ut sollemni pompae sacrorum, in ecclesia Cracoviensi 
ad s. Franciscum celebrandae, participes fiant 585 

1503. 1691. die 3. m. Maii, Varsoviae. 

Idem magistratui consulari Cracoviensi Stanislaum Łopacki 
medicinae doctorem, ut capacem obtinendi munus consulis Cra- 
coviensis, commendat 585 

1504. 1691. die 29. m. Iunii, in Wilanów. 

Idem proconsuli consulibusąue Cracoviensibus mandat, ne 
nummum adulterinum, qui »kopowy talar* dicebatur, accipere 
permittant 586 

1505. 1692. die 5. m. Februarii, in Iaworów. 

Idem magistratui consulari Cracoviensi mandat, ut aesti- 
matores bonorum contributionis constituendae gratia delegatos, 
ad perficiendam eandem aestimationem adigat ....... 587 

1506. 1692. die 13. m. Martii, Leopoli. 

Idem officialibus ąuibusdam mandat, ut a magistratu con- 
sulari Cracoviensi rationem contributionis, quae »czoflozv£« dice- 
batur, iam exactae, reposcant eandemąue rationem examinent 588 

1507. 1694. die 10. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de mendicantibus arcendis 589 

1508. 1694. die 4. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de usu bombardarum inter sollemnes sacrorum 
pompas • 589 



LII 

1509. 1694. die 5. m. Augusti, Cracoviae. 

S. c. de taxatione rerum merciumąue, ąuae contributio- 
num exigendarum gratia facta sit, moderanda 590 

15 10. 1694. die 23. m. Decembris, Cracoviae. 

S. c. de pueris yagis mendicantibus comprehendendis . . 590 

15 1 1. 1695. die 13. m. Ianuarii, Cracoviae. 

S. c. de tessera militum praesidiariorum 590 

15 12. 1695. die 2. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de revenditoribus suburbanis loco ab ipsis occupato, 
amovendis 591 

15 13. 1695. die 19. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de cista ferrea ad asservanda deposita comparanda 591 

15 14. 1695. die 20. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de cista ad servanda deposita destinata, examinanda 592 

15 15. 1695. die 26. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de diebus certis ad diiudicandas causas incarcerato- 
rum destinandis 593 

15 16. 1695. die 28. m. Aprilis, Cracoviae. 

S. c. de conscriptione civium incolarumque civitatis Cra- 

coviae conficienda 593 

1517. 1695. die 2. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. de civitate impertienda 593 

15 18. 1695. die 29. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de hominibus suspectis in domos civium non reci- 
piendis 594 

15 19. 1695. die 29. m. Novembris, Cracoviae. 

S. c. de ratione exigendae contributionis, quae »capitalis« 
dicebatur 595 

1520. 1695. die 5. m. Decembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consiilti de hominibus vagis et sus- 
pectis in urbe non tolerandis 595 

1521. 1696. die 23. m. Februarii, Cracoviae. 

S. c. de pulvere nitrato in tabernis institorum inąuirendo 596 

1522. 1696. die 2. m. Martii, Cracoviae. 

S. c. de munere clavigerorum portarum urbis per certum 
tempus diligenter obeundo 596 

1523. 1696. die 18. m. Maii, Cracoviae. 

S. c. quo alius locus ad pulverem nitratum divendendum 
designatur 597 



-**?&$£ 



*e 



PARS PRIMA 



continet 



LEGES, PLEBISCITA ET SENATUS CONSULTA. 



. 



? r <* fi". I 



Pruslk 



z 772. 1587. die 27. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de testudinibus Iudaeis non conducendis. 

Actum feria sexta antę dominicam Oculi proxima. — Spectabiles do- 
mini consules Cracouiensis ciuitatis in praesentia honoratae communitatis 
ad pulsum campanae in praetorio Cracouiensi congregatae, ynanimi voto 
concluserunt inviolabiliter obseruandum, ne a dominica Misericordiae pro- 
xime ventura anni currentis, tam ex dominis consulibus, quam ex ciuibus 
quisquam Judaeos domi suae fouere aut testudines vel cellaria, aut alia 
quaevis aedificia ipsis quouismodo conducere seu locare audeat, sub poena 
centum florenorum pecuniae communis toties, quoties in contrarium quispiam 
eo nomine conuictus fuerit, ad aerarium ciuitatis irremissibiliter exoluenda. 
Ouara constitutionem praenominatam honesta communitas vltro beniuoleque 
se inuiolabiliter obseruaturam submisit. 

Acta Cons. Crac. 27, str. 51. 



773. 1587. die 20. m. Aprilis, Casimiriae. 

Senatus consultum de rationibus civilibus singulis annis a quaestoribus 
die festo Trium Regum reddendis. 

Actum feria secunda post dominicam Jubilate proxima. — Prudentes 
et famati domini proconsul et consules ciuitatis Kasimiriensis ad Craccouiam 
sittae, residentes et antiqui ; pleno numero ad praetorium per coedulas con- 
gregati, animaduertentes multas minusque necessarias molestias ex faciendo 
calculo illis peruenire solle ; si quidem annorum praeteritorum semper in 
Quadragesima hebdomadaque Magna perficeri (s) consueuerat, quibus tempo- 
ribus deuotio Christiana iuxta instituta ecclesiae Romanae seruari consueuit, 
quiuis enim Christianus eo tempore exonerari non autem onerari conscien- 
tiam suam conatur, vtque posthac eo tutius in redendo calculo procedatur, 
praesentibusque (s) sanciuerunt, laudaueruntque perpetuis temporibus, hoc 
laudum inuiolabiliter seruandum constituerunt, vt calculum praefatum lon- 

1 



cheri pro tempore perpetuis temporibus existentes, ex omnibus prouentibus 
et redditibus ciuilibus semper pro festo ss. Trium Regum famatis dominis 
proconsuli, consulibus tum duodecem viris plebiscito ciuitatis Kasimiriae 
priuilegiatis, faciant et reddant, longius calculum minime protrahentes, hocce 
calculum pro festo ss. Trium Regum proxime venturo incipiendo, illudąue 
continue seąuentibus et singulis annis perpetue perag-endo et perficiendo. 

Acta Consul. Casimir. 768, str. 875. 



774. 1588. die 15. m. Ianuarii, Cracoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae iura et privilegia civibus Cracoviensibus 
ab antecessoribus suis impertita, rata esse iubet. 

In nomine Domini Amen. Ad perpetuam rei memoriam. Regum et 
principum uirtus in tempora perpetua illustratur, quum suorum subditorum 
incrementis consulunt et prospiciunt, quumque illos iusticia dirigunt et in 
iuribus ipsorum tuentur, conseruant et manutenent. Yt autem talium regum 
et principum laus et virtus testata reddatur posteris, solent ea, quae subditis 
suis pro eorum benemeritis ornamenta et incrementa concesserunt , literis 
memoriae ipsorum posteritati commendare. Proinde nos Sigismundus Tertius 
Dei gratia rex Poloniae ac designatus Suecorum, Gottorum, Yandalorumque, 
magnus dux Lithuaniae, nec non terrarum Cracouiae, Sandomiriae, Syradiae, 
Lanciciae, Cviauiae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, 
Kiiouiae, Volhiniae, Podlachiae, atque Culmensis, Elbingensis ac Pomeraniae 
etc. Significamus tenore praesentium, quibus expedit. \niuersis, praesentibus 
et futuriSj harum noticiam habituris, quia quemadmodum nos superioribus 
diebus anno praeterito in monasterio Oliuensi ad Gedanum sito, solenni 
praestito iuramento coram oratoribus regni Poloniae et literis ad id datis 
omnibus, ąuorum id interfuerit, fidem fecimus, nos omnia iura, priuilegia et 
libertates quorumuis subditorum nostrorum omnium statuum et ordinum tam 
publicas, quam priuatas confirmauisse, ita posteaquam regni sedem perueni- 
mus et gubernacula ipsius rite legittimeque suscepimus, tametsi memores 
iusiurandi a nobis praestiti et fidei per nostras literas datae, ea, ad quae 
uerbis nos adstrinximus, in praesenti generali conuentu Cracouiensi corona- 
tionis nostrae re ipsa praestiterimus, omniaque iura, priuilegia, libertates, 
literas et immunitates ecclesiasticas et seculares, tam publicas quam priuatas 
personis cuiuscunque status et ordinis a regibus Poloniae et aliis antecesso- 
ribus nostris concessas, literis super ea re specialiter datis confirmauerimus 
eaque nos omnia sancte, inconcusse et inuiolabiliter obseruaturos uigore 
praestiti iuramenti obligauerimus, quia tamen nobis in conuentione praesenti 
generali Cracouiensi coronationis nostrae vna cum consiliarijs nostris et 
nuntijs terrarum ad regnum nostrum pertinentium , existentibus, yenientes 
ad praesentiam nostram specteibiles, nobiles et famati consules ciuitatis Cra- 
couiensis regiae et iurisditionis eiusdem nominibus nobis humiliter suppli- 
carunt, vt omnia iura, priuilegia, consuetudines, libertates et immunitates 



"V-' J ■' •««r««m«iJULł>-' 



eorum, per serenissimos dominos antecessores nostros ipsis concessas, spe- 
cialibus literis nostris authoritate nostra regia approbare, ratificare, confir- 
mare et in exequutionem debitam ponere dignaremur, quandoquidem memo- 
rati consules ac tota communitas ciuitatis nostrae Cracouiensis ac ipsa ciuitas 
nostra Cracouiensis regia pro eorum in nos constanti studio ac obseruantia 
singulari fideiąue integritate 7 qua nos concordibus uotis ad hoc inclitum 
regnum gubernandum Dei omnipotentis fauente clementia vna cum aliis 
statibus ac ordinibus regni nostri, tam spiritualibus, quam secularibus faeli- 
citer elegerunt et sese hinc ab hominum memoria anteactis retro annis et 
temporibus tam erga omnes serenissimos reges Poloniae et alios antecessores 
nostros, quam erga rempublicam Polonam interregni bini tempore annis 
superioribus elapsis fideliter et probe gesserunt, atque hoc tertio interregno 
durante per interregnum (s) fere annura non exiguam peditum copiam pro 
urbis praesidio suis proprijs stipendijs aluerunt foueruntque, ac deinceps 
tempore obsidionis hostilis ciuitatem hanc sanguini vitaeque suae non par- 
cendo ; sumptus immensos faciendo, labores et uigilias assiduas obeundo 
strenue ac fideliter defenderunt ac propug^narunt, irruptionemque hostilem 
versus ciuitatem factam fortiter sustinuerunt, exercitum reipublicae regni 
huius tormentis bellicis alijsque rebus necessarijs iuuerunt, denique nec ho- 
stilibus minis nec extremis difficultatibus ac periculis, nec denique tantis 
calamitatibus et damnis in bonis ac praedijs suis perpessis, quorum magna 
pars propter defensam et munitionem ciuitatis igne consumpta et solo 
aequata est, vllatenus cessarunt, verum fidem et integritatem suam maiestati 
nostrae ac reipublicae regni huius debitam summa cum constantia et forti- 
tudine saluam et inuiolatam conseruarunt : vt itaque saepedicti consules ac 
tota communitas ciuitatis nostrae Cracouiensis perpendant se perpetuum 
decus et gratiarum nostrarum effectus et in praesentiarum consequutos et 
in omni deinceps tempore proculdubio consecuturos. ex innata virtute et 
munificentia nostra regia per literas praesentes nostras, quemadmodum qui- 
buslibet petentibus confirmationes priuilegiorum ab olim antecessoribus no- 
stris habitorum, merito dandas decreuimus, sic ciuitati nostrae Cracouiensi 
regiae priuilegia, inscriptiones, libertates, concessiones, exemptiones ; prae- 
rogatiuas, decreta 7 indulta, plebiscita, consuetudines et alia omnia munimenta 
per diuos olim antecessores nostros Casimirum secundum seu Magnum, Lu- 
douicum alias Łoisz, nuncupatum, Wladislaum Jagiellonem, Wladislaum Ja- 
giellonidem, Casimirum tertium proauum, Joannem Albertum, Alexandrum 
magnos auunculos, Sigismundum primum auum, Sigismundum Augustum 
auunculum nostrum, Henricum, Stephanum, qui proxime ex hac uita decessit, 
aliosque omnes reges, principes, duces, monarchas et gubernatores regni 
Poloniae, praedecessores nostros simul coniunctim aut diuisim ciuitati prae- 
dictae et eius omnibus incolis datas et concessas, vti iusta et legitima iustas- 
que et legitimas, quorum quarumque tenores perinde esse et valere volumus, 
tanquam his nostris de verbo ad verbum inserta insertaeque sint, in omnibus 
earum eorumąue tenoribus, passibus, capitulis, punctis, conditionibus, clausulis 
et articulis duximus de speciali gratia nostra virtuteque innata et munificentia 
regijs nostris confirmanda, approbanda, ratificanda et roboranda, ac in debi- 
tam exequutionem ponenda, confirmandasque, approbandas, ratificandas et 



roborandas et in debitam exequutionem ponendas, prout confirmamus, appro- 
bamus, ratificamus et roboramus atque in debitam exequutionem ponimus, 
decernentes ea et eas perpetui roboris vim habitura et habituras tenore 
praesentiurrr mediante perpetuo et in aeuum. In ąuorum omnium fidem et 
euidentius testimonium praesentes literas manu propria subscripsimus sigillo- 
que appenso communiri iussimus. Datum Cracouiae in conuentu faelicis co- 
ronationis nostrae die decima quinta mensis Januarij, anno Domini millesimo 
quingentesimo octuagesimo octauo, regni uero nostrj anno primo. Praesen- 
tibus reuerendissimis, reuerendis, illustribus, magnificis, generosis, venera- 
bilibus ac nobilibus: Stanislao Karnkowskj archiepiscopo Gnesnensi, legato 
nato et regni nostri primate, Petro Myskowski Cracouiensi, Hieronimo Roz- 
drażeAvski Wladislauiensi et Pomeraniae, Alberto Baranowski Praemysliensi 
et regni Poloniae vicecancellario, Melchiore Gedroicz Samogitiae, Laurentio 
Goszliczky Kamenecensi eadem gratia episcopis, Andrea comite in Thenczin 
Cracouiensi et capitaneo Zathoriensi, Rubiessouiensique , Alberto a Lasko 
Siradiae ; Joannę Kostka de Cziechanowiecz capitaneo generali terrarum Sa- 
mogitiae ; Joannę Spławsky de Targowa górka Inowladislauiensi, Nicolao 
Sapieha Minscensi, palatinis, Stanislao comite de Tharnow Sendomiriensi et 
capitaneo Stobnicensi, Joannę Konarski Calissiensi, Nicolao Thahyosz Sa- 
mogitiae, Martino Leszniowolsky de Obory Podlachiae et capitaneo Loszi- 
ciensi, Nicolao Plerley de Dambrowicza Rauensi, Joannę Dulskj Culmensi, 
thesaurario regni generali ; Branscensi, Rogosnensi, Surasensi, Succensique 
capitaneo, Joannę Kosczieleczkj Miedzirecensi et capitaneo . Bydgostiensi, 
Nicolao Ligęza de Bobrek Yisliciensi et capitaneo Biecensique Zidaczouiensi- 
que, Nicolao Firley de Dambrownicza (s) Bieczensi, referendario curiae regni 
nostri ; capitaneo Nouae ciuitatis Korczin et Casimiriensi, Georgio Mniszek 
de magna Kunczicze Radomiensi, Sanocensi, Socaliensique capitaneo, Joannę 
Myskowskj Zarnouiensi, Joannę Ossowsky Polanecensi, Joannę Bogusz Cze- 
chouiensi et capitaneo Twolicniensi , Stephano Grudziński Naclensi et ca- 
pitaneo Valczensi, Christophaero Komorowskj Oswieczimensi , Stanislao 
Gosthomsky de Leźennicze Sochaczouiensi et capitaneo Rauensi, Stanislao 
Kraszińskj Cziechanouiensi, Stanislao Byko\ysky Conariensi in terra Lan- 
ciciensi, castellanis, Andrea Opalinsky de Bnin supremo regni nostri mar- 
schalco et generali maioris Poloniae capitaneo, Joannę Zamoisky supremo 
regni cancellario et generali exercituum, Belzensi, Mariaburgensi, Knyssi- 
nensi, Miedzirecensi, Krzessouiensique capitaneo, Petro Thyliczky secretario 
maiore regni, praęposito Gnesnensi et canonico Cracouiensi, Joannę Thar- 
nowsky referendario curiae regni, Cracouiensi, Vladislauiensique, Lanciciensi, 
Krusuiciensique praęposito, Joannę Piothrowsky decano Posnaniensi, custode 
Sandomiriensi, scholastico Lanciciensi et canonico Cracouiensi, Joannę Gal- 
czinsky cantore Gnesnensi scholastico Vladislauiensi et canonico Cracouiensi, 
secretarijs nostris, Constantino duce Ostróg, Magni ducatus Lithuaniae inci- 
sori et Vlodimiriensi, Nicolao Zebrzidowsky generali Cracouiensi, Bolesla- 
uiensique, Stanislao Penkoslawsky Sandomiriensi et Mariaeburgensi in Li- 
uonia, Alexandro Konieczpolsky A r ielunensi, Hieronimo Mieleczky Brestensi 
in Cuiauia, Paulo V r chansky de Służewo Drohobycensi , Joannę Thoma a 
Drohoiow Praemysliensi, Petro Opalinsky de Bnin Naclensi, Rohatinensique, 



Petro Myskowsky Oswięczimensi, Stanislao Przyiemsky Koninensi, Joachimo 
Ocziesky Olstinensi, Stanislao Safraniecz de Pieskowa Skała Lelouiensi, Se- 
bastiano Lubomirsky Dobrzicensi, salinarum Cracouiensium praefecto, Sta- 
nislao Lanczkorunskj de Brzezie Skalensi, capitaneis, Stanislao Czikowsky 
de Woyslawicze Cracouiensi, Georgio Radoszowsky Boxa Yielunensj, Kiliano 
Drohoiowsky de Drohoiow Praemysliensi, Balthasaro Stanislawsky Sanocensi, 
Venceslao Yhrowieczky Chelmensi succamerarijs, Joannę Gaiowski Posna- 
niensi, Faelice Czerski Cracouiensi, Suenthoslao Orzelsky Calissiensi, Sta- 
nislao Karsnicżky Syradiensi, Petro Strzała Zathoriensi iudicibus terrestribus 
et alijs multis secretarijs, officialibus et aulicis nostris, terrarum vero nuntijs 
omnibus ad praesentem conuentum congregatis. — Sigismundus Rex. — 
Ladislaus Gembiczky sst. 

Dokument pargaminowy. Pieczęć wraz z sznurkiem oderwana. 



775. 1588. die 10. m. Martii, Casimiriae. 

Plebiscitum de scabiniś solummodo ex duodecim viris ; et de consu- 
libus solummodo ex advocatis et scabiniś deligendis. 

Actum feria quinta post dominicam Inuocauit. — Honesti Casimirienses 
et Stradomienses aduocati cum eorum scabiniś atque duodecem viri Kazi- 
mirienses, totam communitatem ciuium Kazimiriensium representantes, ad 
residentiam consularem Kazimiriensem personaliter venientes 7 in eorundem 
ipsorum famatorum dominorum, domini proconsulis et tam antiąuorum ąuam 
residentium consulum Kazimiriensium et Stradomiensium , per cedulas ad 
praetorium Kazimiriense conuocatorum praesentia, necessitatibus ciuitatis 
huius rationalibus adducti, timentes videlicet ; ne (hisce presertim perturba^ 
tissimis temporibus) ad officij consularis tam Cazimiriensis quam Strado- 
miensis vacantias tales, per quos vel in regenda ciuitate vel in administranda 
justicia vel in dispositione et dispensatione bonorum ciuitatis huius peccari 
possit ; eligerentur, ad detinendum ciuitatis eiusdem statum laudabili pro 
singulari legę in hac ciuitate receptae, tribus serenissimorum pie memorie 
regum decretis confirmatae consuetudini inhaerentes, expresso etiam desuper 
domini proconsulis et dominorum tam antiąuorum ąuam residentium con- 
sulum Kazimiriensium et Stradomiensium accedente consensu, vnanimi voto 
et sententia in vim specialis legis et plebisciti temporibus perpetuis duraturi, 
exorbitanciam in hac parte commissam corrigentes, denuo laudauerunt et 
sanciuerunt 7 vt amodo deinceps inposterum nemo alius, nisi ex duodecim 
viris ex honesta ciuium Kazimiriensium communitate delectis , ad sedem 
scabinalem vocetur 7 vtque etiam non ex aliąuo alio ciuium Kazimiriensium 
et Stradomiensium ordine, nisi tantum ex ordine dominorum aduocatorum 
et scabinorum Cazimiriensium et Stradomiensium (eo quod ipsi jura peten- 
tibus per sententias suas ex jurę Maideburgensi adinueniunt et in foro ju- 
diciali versantur faciliusąue ąuam ceteri idiotae in foro judiciali antea non 
versati, repentinis casibus, qui freąuenter officio consulari eueniunt, non 



praecipitanter, sed cum maturo judicio occurere possunt), in consules tam 
Kazimirienses quam Stradomienses per magnificum dominum magnum pro- 
curatorem Cracouiensem , prout antiąuus obtinuit vsus, eligantur; sique 
aliąuis inueniatur talis ambitiosus, qui in sede scabinali prius non fuerit, etiam 
ex ipsis delectis duodecem viris ; qui nedum tantummodo officium consulare 
Kazimiriense vel Stradomiense ambiuerit, sed etiam vltro sibi per suam 
magnificentiam magnificum dominum magnum procuratorem Cracouiensem 
oblatum hoc idem consulare officium suscipere ausus fuerit, vt quiuis talis 
tanquam politici ordinis turbator, ducentorum in auro Hungaricalium flore- 
norum muleta pro necessitate reipublicae ciuitatis Kazimiriensis conuertenda, 
irremissibiliter puniatur, et nihilominus paena praefata luita, ad officium 
consulare non admittatur tantisper, donec prius ad sedem scabinalem legittime 
vocetur. Quod laudum ad mandatum domini proconsulis et dominorum tam 
antiquorum quam residentium consulum ad acta praesentia consularia Ca- 
zimiriensia est in perpetuam rei memoriam ingrossatum ; pro speciali ciui- 
tatis huius legę perpetuo obseruandum. 

Acta Consul. Casim. 769, str. 298 i 361. Zatwierdzony został ten plebiscyt przywilejem Zy- 
gmunta III dtto Kraków 13 marca 1588, którego odpis w księgach konsularnych jest zamieszczony. 



770. 1588. die 17. m. Martii, Casimiriae. 

Edictum vicecapitanei Cracoviensis de pretio panis et cervisiae. 

Feria quinta post dominicam Reminiscere. — Generosus d. Stanislaus 
Tchorzowski, generosi domini Dominici Alamani vicecapitanei Cracouiensis 
designati locum tenens, ad praetorium Kazimiriense die hodierna veniens, 
in presentia domini proconsulis et dominorum consulum Kazimiriensium 
atque etiam et tabernatorum Kazimiriensium achtuale ceruisie Cracouie per 
45 gr. excepta ducillaria exactione ; addita vero quinque grossorum exactione 
ducillaria per gr. 50, hic vero Kazimiriae sex grossis carius quodlibet achtuale 
vendi ex officio vicepalatinatus Cracouiensis constituit, et panes siliginacei 
talenta tria ; albi vero panis talentum vnum cum medio per pistores ad ven- 
ditionem confici constituit. 

Acta Cons. Kazimir. 769, str. 305. 



777. 1588. die 29. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de civitate impertienda. 

Actum feria secunda ipso die Decollationis s. Joannis Baptistae. — 
Spectabiles domini consules Cracouienses, die hodierna in praetorium Cra- 
couiense per schaedulas legitime conuocati ac in pleno numero congregati 
existentes ; inter caeteras consultationes, quas de republica instituerunt, hoc 



etiam perpendendo, quod authoritas consularis apud ciues et communitatem 
admodum euiluerit, eam potissimum ob caussam, quod filij ciuium, qui iuri- 
bus et libertatibus ciuilibus gaudent, iuramentum obedientiae dominis con- 
sulibus non praestant, ideoąue ignari existentes iuramenti per parentes vel 
praedecessores suos, ad quod sese referunt, praestiti, multa contra iura et 
priuilegia ciuitatis et contra authoritatem consularem committunt: id quoque 
considerando, quod permulti ciues obliti iurisiurandi sui ; officio consulari 
praestiti, in omnibus fere rebus, quamuis ad commodum ciuitatis spectanti- 
bus, senatui sese opponant et immorigeros praebeant, senatumque tam apud 
officiales S. R. Maiestatis, quam etiam apud alias quasuis personas iniuste 
traducant ac verbis inhonestis officiant : eo insuper attento, quod domini 
thesaurarij ac teloneatores regni saepius conquaerantur, magnum detrimen- 
tum et diminutionem teloneorum S. R. Maiestatis fieri eam ob caussam, 
quod domini consules vnius sexagenae precio, quemadmodum antiąuitus 
receptum erat, vnicuique ius ciuile conferant et concedant, eapropter his 
omnibus incommodis remedium opportunum adferre praeteritosque errores 
corrigere, eisque in posterum viam praecludere volendo, vnanimi voto et 
consensu constituerunt, concluserunt et sanxerunt articulos infrascriptos, in 
hac ciuitate Cracouiensi perpetuis temporibus inuiolabiliter obseruandos: 

§ i. De dandis literis iuris ciuilis. 

Inprimis quoniam filij ciuium insigniorum praecipue vero negociatores 
iuramentum obedientiae dominis consulibus praestare non sunt soliti, idque 
facere detrectant, eapropter vt ad id praestandum sine multis difficultatibus 
adigantur, ita per dominos consules sancitum est: Constituendum esse cum 
domino teloneatore regni, vt nemini ciuium merces liberas a telonei solu- 
tione dimittat, nisi literas iuris ciuilis sui data diei hodiernae posteriores, 
ipsi exhibuerit. Cum vero aliquis ciuium, qui iuramentum fidelitatis et obe- 
dientiae dominis consulibus antehac praestitit, literas iuris ciuilis sui habere 
voluerit, tali ciui sine quauis difficultate a notario literae eiusmodi saluo 
salario ipsius sub sigillo ciuitatis dari debebunt. Si vero aliauis ciuium, ex 
ciuibus parentibus ortus, qui antehac iuramentum obedientiae dominis con- 
sulibus non praestitit et in cathalogo ciuium non est inscriptus, literas eius- 
modi habere voluerit, tales ipsi a notario ciuitatis dari non debent, verum 
ad dominos consules talis ciuis ablegandus erit, cui literas iuris ciuilis omnino 
concedere non debebunt, donec iuramentum obedientiae praestiterit , quo 
praestito notarius ipsi literas iuris ciuilis modo suprarecensito extradere 
poterit. 

§ 2. De iuramento per ciues praestando. 

Deinde quoniam iuramentum, quod per ciues ius ciuile suscipientes 
praestari solitum erat, insufficiens videbatur, idipsum domini consules melio- 
randum et particulas certas ipsi vltra veterem formulam adiungendas esse 
concluserunt, itaque deinceps per ciues ius ciuile suscipientes, praestari et 
pronunciari debere sanxerunt: 

» Przysięgam Panu Bogu wszechmogączemu, yże Królowi Jego Mosczi 
»Polskiemu, Panu naszemu Miłoscziwemu wierny bycz chczę, a Panom mo- 
niem Rayczom Crakowskiem, którzy na ten czasz na urzędzie są y na potem 
»będą, posłuszny, y chcze przy ich mieyskich prawiech, przywileiach y wiel- 



8 

»kierzach stacz, iako na mię wiernego y posłusznego mieszczanina przyna- 
»leźy. Taiemnicz rzeczypospolitey miasta tego nikomu obiawiacz niechczę, 
także z żadnem obczem, któryby mieyskiego prawa tegoto miasta niemial, 
żadnego handlu, towarzystwa, społku y porozumienia miecz niechczę, zie- 
miey wszystkiey krolewskiey, człom y prziwileiom miasta tego ku szkodzie. 
A ktoby się przeciwił Panom moiem Rayczom y pospolitemu dobremu, 
takiemu niechczę pomag'acz, y tego nietaicz, ale wszystko czynicz y pelnicz 
będę, czo należy ku pożytku y rozmnożeniu miasta tego. A ieśliby kto czo 
niesprawiedliwego o Paniech Rayczach mówił, temu według możności 
»moiey chczę się sprzeciwicz y Panom Rayczom oznaymicz. Tak mi Panie 
»Boże pomoz w Troyczy iedyny«. 

§ 3. De precio circa susceptionem iuris ciuilis soluendo. 
Tandem etiam euitare volendo ąuaerimonias dominorum thesaurariorum 
ac teloneatorum regni, quas spargere solebant, quod domini consules ius 
ciuitatis cuilibet viii videlicet vnius sexagenae precio concedant, idąue con- 
siderando, quod longe alia horum temporum sit ratio, quam fuerit praeteri- 
torum, quibus statutum erat ius ciuile mercatoribus pro sexagena, opificibus 
vero pro marca concedi debere, ita domini consules concluserunt firmiter 
obseruandum, quod si in posterum aliquis negotiator ius ciuitatis huius sus- 
cipere voluerit, extunc ad minimum decem florenos Polonicales ciuitati circa 
susceptionem iuris ciuilis et praestitionem iuramenti soluere debebit, habita 
videlicet ratione conditionis et facultatum ipsius. Opifices vero artificiorum 
excellentiorum, vti pelliones, aurifices, typographi, pictores et sericeos labores 
exercentes alijque similes, cum ius ciuitatis suscipere voluerint, ad minimum 
florenos quinque, tenuiorum vero artificiorum opifices ad minimum florenos 
duos ciuitati circa praestitionem iuramenti et susceptionem iuris ciuilis sol- 
uere tenebuntur, eruntque adstrictj. 

Filij tamen ciuium, qui ius ciuitatis suscipere voluerint, siue negotia- 
tores siue opifices fuerint, a solucione precij eiusmodi liberi et immunes 
esse debebunt iuxta antiquitus receptam consuetudinem , iuramentum vero 
obedientiae vti et alij dominis consulibus praestare tenebuntur. 

Acta Cons. Crac. g, str. 10Ó. 



778. 1588. die 21. m. Octobris, Cracoviae. 

Senatus consultum de praeceptis sub peste grassante observandis. 

Actum feria sexta ipso die Vndecem millium virginum. — Spectabiles 
domini Joannes Góra proconsulatus officium pro spectabili domino Jacobo 
Czimmerman administrans, Joannes Szpigler, Gabriel Slonskj, Joannes Cyrus, 
Paulus Zatter et Stanislaus Schembeck consules Cracouienses, tunc in ciuitate 
praesentes, die hodierna legitime conuocati ac in praetorio congregati exis- 
tentes, considerato eo, quod reliqui domini consules hinc discesserint, alij 
quoque discedere velint, ideo, vt hoc periculoso tempore praemissa inuo- 
catione opis et misericordiae diuinae ciuitati prouideatur, ne ob hanc absen- 



tiam dominorum, qui euitando periculum pestis salutiąue et securitati suae 
consulendo, varia in loca sese contulerunt, aliąuid detrimenti capiat, omnia- 
que rite et legitime administrentur , ac eis, qui sese periculo exponendo 
munia reipublicae obibunt, debite prospiciatur, vt eo alacriores ad ea obeunda 
reddantur, articulos infrascriptos hoc tempore pestis grassantis obseruandos 
vnanimi voto sanxerunt et constituerunt : 

§ i. Inprimis ąuoniam spectabiles domini Stanislaus Zawaczki Picus, 
pliilosophiae medicinaeque doctor et Thomas Sławek consules Cracouienses 
ac Custodiae piscium praefecti hinc discesserunt, eapropter domini consules 
prouisionem Custodiae piscium contulerunt spectabili domino Gabrieli Slonskj 
per ipsum ad reditum supranominatorum dominorum administrandam. 

§ 2. Deinde ąuoniam aeąuitas ipsa suadet, dominis consulibus, qui hic 
mansuri sunt, vitamque suam periculis assiduis et manifestis ob rempublicam 
exponent, merito etiam prouisionem conuenientem ex republica assignari 
debere, eam ob caussam domini consules supranominati ; inhaerendo exemplo 
antecessorum suorum, praesertim vero senatusconsulto anno Domini 1547 
tempore pestis grassantis constituto, sanxerunt et ordinauerunt, domino pro- 
consuli hoc periculoso tempore officium administranti , singulis septimanis 
tres florenos, reliąuis vero dominis consulibus hic mansuris, qui dominum 
proconsulem suis consilijs iuuare debebunt, similiter etiam Joanni Schilling 
notario seniori hic manenti et praetorij cancellariaeąue curam gerenti, cui- 
libet ipsorum duos florenos septimanatim ex prouentibus ciuilibus solui debere. 

§ 3. De refectionibus vero ordinarijs dominis consulibus septimanatim 
distribui solitis, videlicet panis albi et piscium alijsque consuetis statutum 
est per dominos consules suprarecensitos, eas omnes refectiones dominis 
consulibus hic morantibus dari et distribui debere , siquidem alij domini 
consules saluti suae consulendo et nullam hoc tempore reipublicae curam 
gerentes, eis refectionibus merito priuati esse debeant. Idem de Joannę Schil- 
ling notario statutum est ; ipsum refectiones omnes alteri notario Ludouico 
Cromer absenti dari solitas et prouenientes ; loco ipsius percipere debere. 

§ 4. Chirurgo hospitalis s. Sebastiani et Rochi 7 homines peste infectos 
curanti, iuxta antiquam consuetudinem prouisio seu salarium septimanale 
trium florenorum assignatum est. 

§ 5. Vespilloni seu polinctori cum familia ipsius vestes nigrae cum 
signo albo magno instar palae confectae, vt homines ab ipsis sibi cauere 
possint, eidemque vespilloni precium septimanale constitutum, vt homines 
pauperes in plateis et foro mortuos colligat et sepulturae tradat. 

Caeteris in rebus ordinatio tempore pestis anno Domini 1543 constituta, 
renouata et approbata est. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 108. 



IO 



771). 1589- die 17. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae civibus Cracoviensibus exigendi porto- 
rium a mercatoribus peregrinis dat potestatem. 

In nomine Domini amen. Omnium rerum, quae sempiternae (s) sunt 
futurae, nulla certior firmitudo excogitari potest, quam ea, quae literarum 
monumentis memoriae posteritatis consecratur; caetera enim facta humana, 
quantumuis memorabilia, aliis modis, quam literis aeternitati dicata, aliquot 
quidem seculorum decursu durare possunt, quae vero literarum officio me- 
moriae mandantur, nunąuam intereunt, ipsaque vetustate fiunt augustiora. 
Proinde nos Sigismundus Tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Li- 
tuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae etc. necnon regni 
Suetiae proximus haeres et futurus rex, significamus tenore praesentium 
yniuersis et singulis, harum noticiam habituris : Expositum esse nobis vni- 
uersisque regni ordinibus in praesenti isto conuentu regni generali Varsso- 
uiensi per nuncios ciuitatis regni nostri primariae Cracouiae, qui rigore 
iurium ac praerogatiuarum ciuitatis eiusdem in conuentu isto inter nuncios 
terrestres locum obtinebant, ac vna cum ipsis de republica consultabant, 
ciuitatem praedictam Cracouiensem ex censibus ac prouentibus ipsi antiquitus 
per serenissimos decessores nostros gratiose concessis, propter magnam 
eorundem prouentuum ac censuum diminutionem, quae superiorum temporum 
iniquitate ac ob insignia damna, proxime praeterito interregno eidem ciui- 
tati illata, accidit, tum etiam propter maius rerum omnium praecium, quod 
in dies crescit, aliasque graues causas onera ciuitatis communia nullatenus 
ferre ac prout par est, expedire posse: ideoque nobis supplicatum fuisse, 
vt ciuitatis nostrae praedictae rationem habere, eamque gratia nostra regia 
subleuare dignaremur. Nos itaque consideratis insignibus et multiplicibus 
seruitiis, per eandem ciuitatem Cracouiensem serenissimis decessoribus no- 
stris, nobis ac vniuersae reipublicae regni huius antehac semper, praesertim 
vero interregni proxime praeteriti tempore (quo eximia fides et constantia 
memoratae ciuitatis omnibus luculenter testata est), praestitis, volentes ipsam 
ciuitatem Cracouiensem, vti regni nostri primariam, quae rebus secundis 
ornamento, aduersiś uero praesidio nobis ac regno huic esse consueuit, tem- 
pore foelicis regiminis nostri pristino splendori restituere, ipsiusque cora- 
moda promouere, vt tanto maius studium praedictae ciuitatis erga nos crescat, 
quanto magis nos incrementis suis fauere cognouerit: ad intercessionem ac 
de vnanimi consilio et assensu senatorum regni nostri tam spiritualium quam 
secularium, lateri nostro assidentium, tum etiam nuntiorum terrestrium in 
conuentu praesenti congregatorum, eidem ciuitati nostrae Cracouiae rectigal 
seu thelonium perpetuum (iuxta aeditam ea de re in conuentu eodem con- 
stitutionem) dandum, concedendum et instituendum esse duximus, damusque, 
concedimus et instituimus authoritate conuentus regni praesentis hac, quae 
sequitur ratione: quod omnes et singuli forenses seu extranei mercatores 
ac negotiatores, cuiuscunque nationis et ex quacunque regione ac prouincia 
existentes, qui ad ciuitatem Cracouiensem iuxta praescriptum iurium depo- 



1 1 



sitorii eiusdem ciuitatis, quod in omnibus obseruari volumus ? cum mercibus 
cuiusuis generis, ponderis, ąualitatis, formae et speciei, tam praeciosioribus 
quam vilioribus, nullis penitus exceptis vel exclusis ; venerint atque merces 
eiusmodi ad ciuitatem praedictam ipsi per se vel factores, procuratores aut 
famulos suos, siue ii factores, procuratores aut famuli extranei siue regni- 
colae vel etiam ciues Cracouienses fuerint, modo constiterit externorum mer- 
catorum illos famulos et procuratores esse et illorum mercaturam ac nego- 
tiationem administrare, e ąuibusuis regionibus seu locis finitimis vel remo- 
tioribus, terra vel aqua ; currubus, equis ; carpentis, vehiculis, naulis seu naui- 
giis maioribus vel minoribus, pedibus eundo aut alio quouis modo quouis 
tempore adduxerint, attulerint, adduci, aduehi vel adferri curauerint, seu ex 
praedicta ciuitate Cracouiensi per se, factores, procuratores aut famulos 
suos quouis modo et ratione extra fines regni educere, euehere, efferreque 
voluerint, praeter theloneum seu vectigal, quod iuxta praescriptum legum 
et receptam consuetudinem nobis seu theloniatoribus nostris soluere solent, 
ciuitati praedictae Cracouiensi in manus consulum ipsius seu ipsorum ad id 
constituti exactoris, praemissa taxa conuenienti mercium eiusmodi omnium 
et singularum, per se inducendarum vel euehendarum seu educendarum 
(quas quidem merces omnes et sing-ulas exactori praefato fideliter indicare 
ac denunciare tenebuntur), a quibusuis mercibus saepedictis, quae ad marcas 
pecuniae, quadraginta octo grossis Polonicalibus aestimatas, taxari debebunt, 
a taxa seu valore marcae cuiuslibet medium g"rossum Polonicalem in loco 
per ipsos consules ad id constituto soluere reponereque erunt adstricti, ex- 
ceptione et colore quouis quaesito ac contradictione omni penitus semota. 
Quod si quispiam ex mercatoribus seu negotiatoribus praedictis extraneis 
vel forensibus solutionem suprarecensiti thelonii ciuilis quocunque modo vel 
praetextu tam in toto, quam in parte subterfugere voluerit, eandemque in 
manus consulum praedictae ciuitatis nostrae Cracoviensis seu exactoris ipso- 
rum soluere detrectauerit, vel etiam colore aliquo quaesito merces quasuis 
suas in ciuitatem praefatam inducendas vel ex eadem ciuitate educendas, 
a solutione thelonii supraspecificati tam in toto quam in parte subtraxerit, 
tunc plenam et omnimodam facultatem et potestatem spectabilibus procon- 
suli et consulibus ciuitatis nostrae praefate Cracouiensis vel eis ; quibus hoc 
ab ipsis commissum fuerit, damus et concedimus authoritate conuentus prae- 
sentis, talem vel tales mercatores, quicumque ii fuerint ; in mercibus ipsorum 
quibusuis secundum consuetudinem et in eiusmodi rebus obseruari solitam 
rationem arestandi, detinendi, easque merces omnes, a quibus thelonium su- 
prarecensitum in toto vel in parte debite non fuerit solutum, recipiendi, 
confiscandi ac pro commodo ciuitatis conuertendi, sine quorumuis officialium 
regni nostri nunc et pro tempore existentium contradictione vel impedi- 
mento. Quod quidem thelonium siue vectigal authoritate conuentus praesentis 
ciuitati praedictae Cracouiensi perpetuo concessum et institutum, in potesta- 
tem consulum ciuitatis eiusdem tradimus, nihilque iuris in eodem nobis et 
successoribus nostris Poloniae regibus reseruatum esse yolumus; consules 
vero Cracouienses hoc ipsum thelonium fideliter ac diligenter exigere, per- 
cipere, atque pro fide, qua nobis et reipublicae regmi huius obstricti sunt, 
ad vsus et munitiones ciuitatis ipsius conuertere, de eodemque vti et caeteris 



12 

ciuitatis prouentibus rationes reddere tenebuntur. Hanc vero concessionem 
nostram cum consensu omnium ordinum regni factam et institutionem the- 
lonii supraspecificati perpetuis temporibus robur et firmitatem debitam volu- 
mus obtinere. In cuius rei fidem literas hasce inanu nostra subscripsimus 
sigillumąue regni iis appendi iussimus. Datae in conuentu regni generali 
Varssouiensi , die decima septima mensis Aprilis, anno Domini millesimo 
ąuingentesimo octuagesimo nono, regni nostri anno secundo. Praesentibus 
reuerendissimis, reuerendis, illustribus, magnificis, venerabilibus, generosis 
et nobilibus : Stanislao Karnkowski Gnesnensi, legato nato, regni nostri pri- 
mate, Joannę Uemetrio Solikowski Leopoliensi archiepiscopis, Hieronimo 
a Rozdrazow Wladislauiensi et Pomeraniae, Luca a Kościeliecz Posnaniensi, 
Petro Dunin Wolski Ploczensi, Bernardo Macieiowski Luceoriensi, Alberto 
Baranowski Premisliensi et R. P. vicecancellario, Petro Kostka de Stange- 
berk Culmensi, Laurentio Gosliczki Chelmensi episcopis, Christophero Ra- 
dziwil duce in Bierze et Dubinki, palatino Vilnensi, magni ducatus Lituaniae 
exercituum campiductore ac Solecensi, Borissouiensi, Kokenhausensiąue, 
Joannę Kiszka castellano Vilnensi, Brzestensiąue, Petro de Potulicze Ca- 
lissiensi, Vissegradiensique, Joannę Hliebowicz Trocensi, Radoszkouiensi, 
Vpitensique, Alberto a Łasko Siradiensi, Mariemburgensiąue in Liuonia, 
Nicolao Christophero Radziwił, duce in Olika et Nieśwież, Trocenśi, Saulen- 
siąue, Nicolao Herborth de Fulsztin Russiae, Joannę a Sienno Podoliae, 
Hrodlensi, Czorstinensiąue, Georgio Zieliński Ploczensi, Mlauensiąue, Stani- 
slao Gostomski de Liezenicze Rauensi Radomiensiąue, Nicolao Działynski 
Culmensi, Bratianensiąue palatinis et capitaneis, Stanislao comite a Tarnów 
Sendomiriensi, Buscensi, Stobniczensiąue, Joannę comite a Tenczin Voini- 
ciensi, Lublinensi, Parczouiensiąue, Martino Liesniowolski de Obory Pod- 
lassiae , Zattoriensi, Łossicensiąue, Joannę Dulski Culmensi, regni nostri 
thesaurario, Branscensi, Rogosnensi, Suecensi, Surasensiąue, Nicolao Fierlei 
de Dambrowicza Bieczensi, refferendario curiae regni, Nouae ciuitatis Kor- 
czin, Casimiriensiąue, Georgio Mniszek de mcigna Kunczycze Radomiensi, 
Sanocensi, Samboriensiąue, Joannę Miszkowski Zarnouiensi, Hieronimo Go- 
stomski Naclensi Valecensique, Stanislao Miński Zakroczimensi castellanis et 
capitaneis, Andrea Opaliński de Bnin marschalco regni, Maioris Poloniae 
generali, Sremensi, Liezeiscensiąue, Alberto Radziwił duce in Olika et Nie- 
śwież, magni ducatus Lituaniae marschalco Cawnensiąue, Joannę de Zamoście 
suppremo regni nostri cancellario et exercituum generali, Belzensi, Mariem- 
burgensi, Knissinensi, Derpatensi, Miedzirzecensi, Grodecensi ac Jauorouiensi, 
Leone Sapieha vicecancellario magni ducatus nostri Lituaniae, Slonimensi, 
Marcouiensiąue, Theodoro Skumin m. d. Lituaniae thesaurario, Olicensiąue, 
Stanislao Przyiemski marschalco curiae regni, Koninensiąue, officialibus et 
capitaneis, Petro Tyliczki praeposito Gnesnensi, canonico Cracouiensi, Var- 
miensique, secretario regni maiore, Joannę Tarnawski refferendario curiae 
regni, Cracouiensi, Vladislauiensi, Lanciciensi, Crusuiciensi praeposito, Joannę 
Piotrowski decano Posnaniensi, Cracouiensiąue canonico, Joannę Gałczinski 
cantore Gnesnensi, scholastico Yladislauiensi, canonico Cracouiensi, Crusui- 
ciensiąue, Simone Rudniczki custode Gneznensi, secretariis nostris, Petro 
Opaliński de Bnin incisore regni, Rohatinensiąue, Joannę de Ostroróg po- 



13 

cillatore regni, Procopio Sieniawski pocillatore curiae regni, Caspare Ma- 
ciejowski stabuli regni praefecto, Scepusiensique, Stanislao Krasiczki de 
Siecin curruum nostrorum praefecto, Lubomliensi, Bolemouiensi, Dolinen- 
sique, Baltazaro Stanisławski culinae magistro, Petro Srzeniawa Cracouiensi 
terrestri et curiae nostrae subdapifero, officialibus curiae et capitaneis et 
aliis quam plurimis nobilibus aulicis nostris, et tam regni, quam MagTii du- 
catus Lituaniae nuntiis terrestribus fide dignis. — Sigismundus rex. — 
Pe. Tylicki sm. 

Oryginał pargaminowy. Na sznurku złotym i pąsowym jedwabnym wisi majestatowa pieczęć 
Zygmunta III z czerwonego wosku, a jako odwrocie pieczęć mniejsza koronna. 



780. 1589. die 17. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae civibus Cracoviensibus, ut ad vias refi- 
ciendas animum intendere possint, vectigal pontaticum exigendi potestatem 
tribuit. 

In nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam. Reges et prin- 
cipes quanto magis subditorum suorum commoda promouent, eo maiorem 
sibi comparant gloriam et subditos constantiores in fide efficiunt, tantoque 
maiorem in ipsis semper de se bene merendi accendunt deuotionem. Proinde 
nos Sigismundus Tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lituaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae etc. necnon regni Suetiae 
proximus haeres et futurus rex, significamus tenore praesentium, quibus 
expedit, rniuersis et singulis, harum noticiam habituris: Expositum nobis 
uniuersisque regni ordinibus fuisse superiore conuentu coronationis nostrae 
Cracouiae habito, ac postea in praesenti quoque Yarssouiensi conuentu no- 
mine spectabilium proconsulis et consulum ciuitatis nostrae regiae primariae 
Cracouiae per internuncios eiusdem ciuitatis, vias omnes intra et extra ciui- 
tatem praedictam existentes, adeo corruptas atque deprauatas esse, vt magna 
tam ad regni nostri incolas, quam etiam externos homines ad praefatam 
ciuitatem accedentes ex earum deprauatione incommoda saepius redundent, 
quarum autem viarum reformationem ex prouentu antiquitus ad reparationem 
ipsarum per serenissimum olim Joannem Albertum regem Poloniae, magnum 
auunculum nostrum ciuitati praedictae antehac concesso, nulla reitione fieri 
aut praestari posse; crescente siquidem in dies rerum omnium precio, pro- 
uentus antiquorum pontalium expensis modernis nullatenus respondere. 
Ideoque nobis supplicatum fuisse, vt huic incommodo clementer prouidere 
dignaremur. Qua quidem supplicatione ad nos delata, reique ipsius veritate 
a nobis perpensa, volentes sub faelici regimine nostro ciuitatem praedictam 
Cracouiensem, quae tempore serenissimorum decessorum nostrorum, domus 
Jagiellonicae regum , loci praerogatiua aliisque ornamentis caeteris regni 
nostri ciuitatibus praeibat, paucis vero retroactis annis iniuria quadam tem- 
porum a pristina dignitate sua yidebatur deflexisse, gratia nostra regia sub- 
leuare ac pristino decori restituere, authoritate nostra regia, accedente ad 



id intercessione et consensu omnium ordinum regni nostri in conuentu prae- 
senti congregatorum , eidem ciuitati nostrae Cracouiae ultra antiąuum pro- 
uentum pontalium vulgo mostowe dictum , quem in debito suo robore con- 
seruamus eumąue modo consueto per consules Cracouienses temporibus per- 
petuis exigi volumus, hanc specialem gratiam in perpetuum duraturam con- 
ferendam et concedendam esse duximus, vti ąuidem praesentibus hisce iuxta 
aeditam ea de re in conuentu praesenti constitutionem concedimus et con- 
ferimus hac quae seąuitur ratione : quod omnes et singuli mercatores ac 
vectores, qui cum mercibus extraneis venalibus propriis vel alienis, ponde- 
rabilibus seu mensurabilibus vel etiam sine pondere et mensura vendi con- 
suetis, tum etiam sale et aliis rebus ac mercibus grauioribus, quocunque 
nomine eae censeri denominariąue possint, intra vel extra vrbem praefatam 
vendendis, aut aliorsum deducendis, Cracouiam venerint, et per ipsam ciui- 
tatem aliaąue loca, quae a magistratu eius ciuitatis muniuntur et sternuntur, 
in currubus, carpentis, carrucis, plaustris seu vehiculis 7 ąuibus equi iuncti 
fuerint, eas duxerint, ab vnoquoque equo eiusmodi currui, carpento, plaustro 
seu vehiculo iuncto medium grossum Polonicalem in manus praedictorum 
consulum Cracouiensium seu ipsorum ad id constituti exactoris, in loco, 
quem ad eandem exactionem statuerint, dare, soluere ac reponere tenebun- 
tur. Ad quam rem omnes et singulos mercatores ac vectores, quascunque 
res seu merces grauiores ad ipsam siue per ipsam ciuitatem Cracouiensem 
ducentes, obligatos esse volumus, spiritualium tamen et nobilitatis libertate 
salua, omninoque eum in soluenda ista auctione morem obseruari debere 
statuimus , qui prius in solutione ab initio constitutae exactionis eiusdem 
pontalis obseruatus fuit. Similiter etiam authoritate conuentus regni prae- 
sentis et constitutionis ea de re aeditae statuimus perpetuo obseruandum, 
quod omnes et sing'uli ; quicunque pecora maiora cornigera, quocunque no- 
mine ea censeri possint, ad ciuitatem eandem Cracouiensem vendendi causa 
adduxerint, ciuitati praedictae seu consulibus ipsius aut exactori ipsorum 
medium grossum Polonicalem a quouis maiori pecore soluere ac reponere 
tenebuntur, exceptione et tergiuersatione quauis penitus semota et exclusa. 
Caeterum vt ex tributo eiusmodi, quod eos ; qui ciuitatem illam accedent 
aut eam transibunt, afficiet, commodum ad omnes redundet, statuimus per 
praesentes, quod ipsa ciuitas Cracouiensis et consules ipsius nunc et pro 
tempore existentes ; ratione huiusmodi exactionis, eidem ciuitati per nos cum 
consensu omnium ordinum regni in praesenti conuentu generali datae et 
concessae, quam a consulibus praefatis fideliter exigi volumus, omnes vias 
intra et extra ciuitatem praedictam existentes, quibus vectores ex antiquo 
ire solent, reformare, restaurare, reaedificare debiteque emendare tenebuntur, 
vt per eas omnibus securus pateat transitus. In ciuitate vero ipsa secundum 
consuetudinem antiquam quilibet aedium priuatarum possessores tam in an- 
teriori parte, quam in postico domus suae spacia reformare vsque ad viam 
stratam debebunt, stratas vero et itinera publica consules Cracouienses a 
porta Castrensi sub castro nostro Cracouiensi sita incipiendo, per Cracouiam 
vsque ad portas s. Floriani et Slawcouiensem dictas et tandem a portis prae- 
fatis duabus plateis per totum oppidum Clepardiense omnibusque aliis in 
locis, ad quae reparanda ex antiquo sunt oblig'ati, stratis lapideis, pontibus 



15 

seu aggeribus vel aliis modis commodioribus ad securum cuiusuis transitum 
reparare ac restaurare perpetuisąue temporibus reformare tenebuntur. Quod 
si etiam aliąuis mercator seu vector Clepardiam res vel merces aliąuas ad- 
duxerit, ibidemque eas deposuerit, viam autem a consulibus Cracouiensibus 
munitam et stratam transierit, ipsum ad solutionem eiusdem exactionis simili 
modo astrictum et obligatum esse volumus sub amissione rerum seu mer- 
cium eo adductarum aut ibidem depositarum. Quam exactionem seu exac- 
tionis auctionem praenominatis consulibus ciuitatis commemoratae Craco- 
uiensis authoritate conuentus praesentis in potestatem ipsorum vsumque 
reparationis viarum et caeteros vsus ciuitatis praedictae conferimus, faculta- 
temąue consulibus eisdem Cracouiensibus damus et concedimus, omnes trans- 
gressores institutionis et concessionis suprarecensitae, qui solutionem exac- 
tionis huiusmodi quocumque modo seu praetextu subterfugere vellent, vel 
eam dare recusarent, in equis ac mercibus, peccoribusque ipsorum arestandi, 
detinendi, equosque ac merces ; pecora item praedicta recipiendi ac in vsus 
ciuitatis conuertendi, absque quorumuis officialium regni nostri vel aliarum 
quarumcunque personarum contradictione aut praepedimento, idque iuxta 
morem et consuetudinem in talibus obseruari solitam. Hanc vero concessio- 
nem nostram cum consensu onmium ordinum regmi factam, temporibus per- 
petuis robur et firmitatem debitam volumus obtinere. In cuius rei lidem 
literas hasce manu nostra subscripsimus, sigilloque regni eas communiri 
iussimus. Datae Varsouiae in conuentu regni generali 7 die decima septima 
mensis Aprilis, anno -Domini millesimo quingentesimo octuagesimo nono, 
regni nostri anno secundo. Praesentibus etc. 1 ) — Sigismundus Rex. — 
Pe. Tylicki. 

Dokument pargaminowy. Na sznurze z pąsowego jedwabiu i złotych nici wisi majestatowa, 
pieczęć z czerwonego wosku, obecnie wyłapana, mając jako odwrocie mniejszą pieczęć koronną 
również z czerwonego wosku. 



7HI. 1589. die 20. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae civibus Casimiriensibus novum vectig'al 
pontaticum exigendi concedit potestatem. 

Sigismundus Tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque etc. necnon regni 
Sueciae proximus haeres et futurus rex. Significamus praesentibus literis 
nostris, quorum interest, vniuersis et singulis, quod cum inter alias ciuitates 
nostras, quae in praesenti regni conuentu generali Yarsauiensi ad nos cum 
suis quoque negotijs confugerunt, famati Marrinus Gizowski, Stanislaus 
Masło et Joannes Andrejowicz, consules ciuitatis nostrae Casimiriensis ad 
Cracouiam sitae, nomine ciuitatis praefatae nuntij missi humiliterque a nobis 
peterent, ut theloneum seu vectigal pontale, quod a maioribus nostris pro 



l ) Następują świadkowie ciż sami, co w poprzednim dokumencie z tegoż dnia, N. 779. 



i6 

temporis illius ratione exiguum sanę institutum et concessum habuerunt, 
authoritate nostra vigore praesentis conuentus augere et ampliare dignare- 
mur, ostenderentąue longe diuersam, dum theloneum illud institueretur, quam 
nunc est, fuisse temporum conditionem, quod nimirum crescente rerum pretio, 
impensis etiam maioribus omnia parari est necesse. Xeque vero dubium 
ciuiąuam esse debere, quod pontes ciuitatis Casimiriensis, per quos e vicinis 
prouincijs Cracouiam atque e regno nostro in ditiones finitimas diuersi mer- 
catores et viatores frequentissimi comeare solent, magno sanę sumptu, cura 
et labore parentur et reficiantur, viaque publica per ciuitatem Casimiriensem 
ad portam vsque Cracouiensem, quae lapidi fragili aliaque facile oneribus 
cadente insternitur, subinde renouetur et instauretur: nos ex causis hisce 
suprascriptis consensu praesertim omnium regni ordinum in conuentu hoc 
praesertim congregatorum adducti, et gratiam nostram in eam ciuitatem 
beneuolentiae et clementiae regiae propter eius singularem in nos dubio ac 
difficili obsidionis Cracouiensis per archiducem Austriae Maximilianum factae 
tempore fidem et studium, ac in tuenda nominis nostri dignitate constantiam, 
nec leues sub illud ipsum tempus ea de causa ab illa factas impensas labo- 
resque susceptos, in perpetuum remanere cupientes, faciendum nobis esse 
duximus, ut hoc ipsum theloneum pontale illis de sententia et consensu 
omnium ordinum regni augeremus et ampliaremus, uti quidem augemus et 
ampliamus literis hisce nostris in hunc ; qui sequitur modum, ut scilicet dicta 
ciuitas nostra Casimiriensis supra antiquum theloneum, cuius hactenus sunt 
in pacifico usu, quodque in suo robore conseruatum esse volumus, ab omni- 
bus per pontes et vias Casimirienses transeuntibus et proficisćentibus a quo- 
libet equo medium grossum, a quolibet boue et alijs id genus quadrupedibus 
maioribus singulis unum grossum exigat exigendique potestatem et faculta- 
tem habeat temporibus perpetuis, ea tamen conditione, ut pontes et vias 
solitas praefata ciuitas Casimiriensis dilig'enter paratas habeat, easque com- 
mode, quoties opus fuerit, reficiat, saluo tamen iure personarum, quae ad 
pendendum theloneum ex praescripto legum non snnt leg-itime oneratae. 
In quorum omnium fidem praesentes manu nostra subscriptas sigillo regni 
consignari mandauimus. Datae Varsauiae in cenuentu regni generali die 
vigesima mensis Aprilis, anno Domini millesimo quingentesimo octuagesimo 
nono, regmi nostri anno secundo. Praesentibus reuerendissimis, reuerendis, 
illustribus, magnificis et generosis Stanislao Karnkowski Gnesnensi, legato 
nato et regni nostri primate, Demetrio Solikowski Leopoliensi archiepiscopis 
etc. (s) — Sigismundus Rex. 

Z kopii zamieszczonej w rękopisie Bibl. Jagieł, krak. N. 136, str. 45. 



7£2. 1589. die 29. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae consulibus Casimiriensibus mandat, ut con- 
sulibus Cracoviensibus residua exactionis, quae ducillaris dicitur, exsolvant. 

Sigismundus HI. Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque etc. nec non regni 



Sueciae proximus haeres et futurus rex. Famatis proconsuli cum cónsulibus 
ciuitatis nostrae Cazimiriensis, fidelibus nobis dilectis, gratiam nostram re- 
giam. Famati fideles nobis dilecti! Queruntur consules ciuitatis nostrae Cra- 
couiensis de Fidelitatibus vestris, quod cum illis ex arenda contributionis 
ducillaris pro ultimo annui ąuartuali certam pecuniae summam eamąue non 
paruam ; nimirum mille septingentos ąuinąuaginta florenos debeant, quam 
ipsi ad thesaurum nostrum dependerint ex formuła arendae cum illis a the- 
saurario regni nostri contributionis ducillaris nomine constitutae, cum graui 
ipsorum damno hactenus id debitum Fidelitates vestrae non exsoluerint. 
In quo cum iniąue cum illis agant, mandamus Fidelitatibus vestris, ut sine 
vllis dilationibus totum id , quod ex ista exactione ducillari residuum pro 
anno praeterito debent, ipsis integre praestent et repraesentent neque ullam 
ipsis in eo difficultatem faciant. Pro gratia nostra. Datum Varsouiae die 
XXIX mensis Aprilis, anno Domini MDLXXXIX, regni nostri anno se- 
cundo. — Sigismundus rex. — La. Gembiczky sst. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową poniżej tekstu na dokumencie wyciśniętą. 



783. 1589. die 24. m. Maii ; Lublini. 

Sigismundus III. rex Poloniae statuit, praetereuntes emporium Cra- 
coviense absque solutione portorii , confiscatione mercium puniendos esse. 

Sigismundus Tertius Dei gratia rex Poloniae , magnus dux Lituaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae etc. necnon regni Suetiae 
proximus haeres et futurus rex. Significamus tenore praesentium uniuersis 
et singulis, harum noticiam habituris. Ostensum nobis fuisse consulum ac 
uniuersae communitatis ciuitatis nostrae Cracouiensis nomine, vsu iam pridem 
introducto obseruari, vt qui emporium seu depositorium ciuitatis Craco- 
uiensis, priuilegiis specialibus regum superiorum decessorum nostrorum ac 
publicis constitucionibus firmatum, praetergressi fuerint, neque leges emporii 
eiusdem obseruauerint, ac ob id eorum bona atque merces ex praescripto 
priuilegiorum eorundem confiscatae fuerint, pars dimidia eiusmodi bonorum 
ac mercium ciuitati commemoratae cedat. Ouem morem atque consuetudi- 
nem, vt peculiari etiam diplomate ac priuilegio nostro sanciremus, diligenter 
ciuitatis eiusdem nomine supplicatum nobis fuit. Nos vero, vt commodis ea 
in re ciuitatis praenominatae non deessemus, vtque diligentiorem consules 
eiusdem ciuitatis curam in obseruandis emporii eiusdem rationibus et fisci 
nostri commodis adhibere possint, vsum et consuetudinem istam literis quo- 
que hisce nostris approbandum esse putauimus, approbamusque ; sancimus in 
perpetuum tempus, statuentes et decernentes, vt quotiescunque accidat ali- 
quem ob non seruatas emporii Cracouiensis leges et praeteritum hoc idem 
emporium, mercibus suis iuste ac legittime priuari, quarum mercium pars 
dimidia vti antea ex vsu et consuetudine tantum, ita in posterum vi et 
authoritate priuilegii huius nostri ciuitati Cracouiensi seu cónsulibus illius 
in vsum publicum cedat, reliquum autem in fiscum nostrum inferatur. Quod 

3 



i8 

ratum, firmum ac perpetuum esse volumus ; idque omnibus, ąuorum interest, 
praesertim vero magistratibus ac officialibus ąuibusuis nostris notum esse 
volumus ; mandantes, vt ciuitatem coramemoratam Cracouiensem secundum 
Ysum et consuetudinem superius specificatam, literis hisce nostris approbatam 
conseruent, neque aliąuid contra illam aut ipsi faciant aut ab aliis fieri per- 
mittant. Pro gratia nostra secus non facturi. In cuius rei fidem ac euidentius 
testimonium literas hasce manu nostra subscripsimus ; sigillumque regni iis 
appendi iussimus. Datae Lublini die vigesima ąuarta mensis Maii, anno Do- 
mini millesimo quingentesimo octuagesimo nono, regni uero nostri anno 
secundo. ■ — Sigismundus Rex. — P. Tylicki s. m. 

Dokument pargaminowy. Na pąsowym jedwabnym sznurku wisi mniejsza pieczęć koronna 
z czerwonego wosku. 



T84. 1589. die 25. m. Maii, Lublini. 

Sigismundus III. rex Poloniae civibus Cracoviensibus vectig'al cere- 
visiarium exigendi facultatem tribuit. 

Sigismundus Tertius Dei gratia rex Poloniae, Magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samagitiae, Liuoniaeąue necnon regni Sueciae 
proximus haeres et futurus rex ; significamus praesentibus literis nostris vni- 
uersis et singulis, ąuorum interest, multas easąue grauissimr.s esse causas, 
propter quas ciuitatis nostrae Cracouiensis magnam esse nobis rationem ha- 
bendam existimamus. Primum ; quod primaria illa sit in regno hoc nostro 
et sedes ac domicilium regum et principum reipublicae huius, ab illiusąue 
dignitate ac splendore multum ad vniuersam fere rempublicam dignitatis ac 
splendoris perueniat; deinde vero, quod superiore interregni tempore summa 
in publica salute ac communibus libertatibus tuendis fides ac constantia 
ipsius extitisset vsque adeo, vt et periculis se ac salutem et incolumitatem 
suam obicere et fortunarum maximam iacturam adire, suasque adeo ipsi 
posessiones atque bona igni cremare, vt hosti in vrbem aditus interclude- 
retur, non dubitarint. Quod cum ita esset atque proximo superiore corona- 
tionis nostrae conuentu proposita fuisset publice apud nos et vniuersos regni 
ordines ciuitatis eiusdem petitio de instituendo in ea ad morem ciuitatis 
Posnaniensis per nos tributo cereuisiario , hoc est a singulis vasis, qui in 
vulgari achtelte vocantur ; grosso vno, et si ea res nobis ac ordinibus vniuersis 
tum non displiceret, interuenientibus tamen impedimentis quibusdam inter 
leges ac constituciones publicas relata non fuit. Cum autem hoc tempore 
repetita apud nos esset atque anno praeterito a nobis et ordinibus vniuersis 
idem Posnaniensi ciuitati multum huic et dignitate ac splendore et meritis 
erga rempublicam inferiori, tributum esse animaduerteremus, facile adduci 
nos sumus passi, vt non perpetuum quidem aliquid, quod absque ordinum 
expresso consensu fieri nequeat, rerum temporaneum quidpiam ad ratihabi- 
tionem ordinum, maxime cum iam voluntates eorum in coronationis nostrae 
conuentu exploratas haberemus, ciuitati eidem concederemus. Itaque ad fu- 



19 



tura, quae proxime in regno habebuntur comitia, ciuitati eidem hoc est con- 
sulibus et senatui seu his, qui delegati ab illis fuerint, facultatem eius con- 
tributionis a singulis vasis ceruisiae grossum vnum exigendi concessimus 
concedimusąue literis hisce nostris. Ad ąuam eiusmodi contributionem omnes 
ceruisiae in ciuitate eadem coctores ac caupones, qui eam venum proponere 
solent, oblig"atos esse volumus, ita tamen , vt nonnisi semel grossus vnus 
a vase singulo exig*atur ; idąue vltra contributionem publice in conuentu 
laudatam , quae ducillaris siue alio quocunque nomine appellatur, et quae 
ciuitati eidem ad certum tempus constitucione publica concessa est; cui con- 
cessioni nihil derog'antes, hanc aliam vnius grossi a singulis vasis ad con- 
uentum proximum concessimus. Eius autem concessionis fructus omnes non- 
nisi ad publicam ciuitatis vtilitatem conferri debent, deque ea vt et coeteris 
ciuitatis prouentibus consules rationem debitam reddere tenebuntur. Quod 
omnibus quorum interest, maxime vero ceruisiae in ciuitate Cracouiensi 
coctoribus ac propinatoribus notum esse volumus, mandantes, vt ad tempus 
praescriptum, ad futurum nimirum generałem regni conuentum contributio- 
nem eam fideliter et exacte consulibus siue his, qui deputati ab illis fuerint, 
sine contradictione quauis conferant et dependant ; alioqui si qui negli- 
gentiores ea in re fuerint ; in eos magistratus ciuitatis animaduertendi pigno- 
ribus et poenis debitis facultatem habebit. In cuius rei fidem hasce manu 
nostra subscriptas regni sigillo muniri mandauimus. Datae Lublini die vige- 
simo quinto mensis Maij, anno Domini M. D. LXXX. nono, regni vero no- 
stri anno secundo. — Sigismundus rex. — Pe. Tylicki sm. 

Dokument pargaminowy. Na sznurku z zielonego i fioletowego jedwabiu wisi mniejsza pieczęć 
koronna z czerwonego wosku. 



785. 1589. die 6. m. Iunii, Cracoviae. 

Consules Cracovienses Ioanni Schilling secretario et notario civitatis 
ducentos thaleros dono dant eiusdemque annuum salarium augent. 

Actum feria tercia intra octauas festi Corporis Christi. — Spectabiles 
domini Casparus Gutteter proconsul, Plieronymus Zalaszowskj, Sigismundus 
Gutteter, Joannes Spiglar, Christopherus Romer, Martinus Vrbankowycz, 
Thomas Sławek, Joannes Cyrus, Baptista Fontaninus, Joannes Waxman, 
Martinus Fihauser, Joannes Góra, Joachimus Ciepielowskj et Stanislaus 
Schembeck, consules Cracouienses, ad id per schedulas conuocati ac die ho- 
dierna in praetorio Cracouiensi legittime et in pleno numero congregati 
existentes, habita iusta et conuenienti ratione petitionis die hesterna per 
nobilem ac honoratum Joannem Schilling, reipublićae ciuitatis huius secre- 
tarium actorumque notarium factae, consideratis etiam multis et notabilibus 
obsequijs ac seruicijs, per ipsum ab aliquot annis eoque ipso tempore, quo 
ad officium hoc electus est, pro commodo reipublićae ciuitatis huius indefesse 
exhibitis, specialiter vero attenta diligenti opera et studio ipsius tam in con- 
uentu regni generali Yarsouiae proxime celebrato, vna cum spectabilibus 



20 

dominis nuncijs ciuitatis, ad eundem conuentum ablegatis, quam etiam hoc 
tempore, quo Lublinum ad S. R. Maiestatem in negotijs publicis ablegatus 
erat, cum singulari commodo et emolumento ciuitatis huius praestitis: eapropter 
gratitudinem suam demonstrare ac recompensam conuenientem in praesen- 
tiarum ipsi facere, eumąue deinceps tanto alacriorem ad obeunda et promo- 
uenda negotia reipublicae ciuitatis huius reddere volentes, unanimi voto et 
consensu constituerunt et assingnauerunt eidem Joanni Schilling dono dandos 
esse ducentos taleros antiquos, per grossos triginta quinque Polonicales com- 
putatos, concedendo ipsi plenariam facultatem eiusmodi pecuniae summam 
ex prouentibus quibusuis ciuilibus primo quoque tempore leuandi et perci- 
piendi circa quoduis impedimentum. 

Et quoniam praenominatus Joannes Schilling, uti antehac saepius ; ita 
etiam die hesterna quaestus est, quod ex salario antiąuitus notarijs ciuilibus 
solui consueto, sese sustentare nequeat, siquidem emergentibus varijs diffi- 
cultatibus, quae dominis Consulibus assidue obtruduntur, ipsum nulli alteri 
negotio priuato uacare liceat, pluresque amanuenses alere et crescente in 
dies rerum omnium praetio, sumptus maiores facere oporteat, easque ob 
causas petijt hac in parte sibi prouideri : ideo spectabiles domini consules 
Cracouienses ad id per schedulas, uti praemissum est, conuocati, ac legittime 
in pleno numero congregati existentes, considerata iusta et rationabili pe- 
titione suprarecensita, attento etiam eo , quod prouentus ciuitatis mediante 
gratia S. R. Maiestatis, domini domini nostri clementissimi et ordinum regni 
hoc anno aucti sint, eidem Joanni Schilling ratione obsequiorum ac merito- 
rum ipsius loco decem florenorum, qui ipsi iuxta antiquam cbnsuetudinem 
ąuolibet anni quartuali soluebantur, a quartuali Crucis proxime futuro inci- 
piendo quinquaginta florenos Polonicales singulis anni quartualibus ex pro- 
uentibus quibusuis ciuilibus dandos et soluendos esse unanimi voto sanxe- 
runt et constituerunt tantisper, quoad in hoc officio et obsequio reipublicae 
ciuitatis huius permanserit, saluis alijs prouentibus ipsi antehac ultra supra- 
recensitos decem florenos solui consuetis, quos non obstante ista auctione 
modo consueto ex aerario ciuili percipere debebit. 

Ouod si etiam occasio uel ratio aliqua commoda sese obtulerit, praedicto 
Joanni Schilling inscriptione fundi alicuius ciuilis uel alio conuenienti modo 
ex bonis ciuilibus consulendi, in eo sese spectabiles domini consules Cra- 
couienses ipsius rationem prae caeteris omnibus habituros promiserunt. 

Hoc tamen per spectabiles dominos consules Cracouienses solenniter 
praecustoditum est, quod auctio salarij suprarecensiti ad notarios ciuiles / 
qui postea officio hoc fungentur, sese extendere non debebit, siquidem ea 
ex speciali gratia dominorum consulum memorato Joanni Schilling ob rationes 
praemissas concessa est, notarij vero deinceps futuri salario antiquitus ad 
officium hoc solui solito contenti esse debebunt, nisi ipsis ex speciali gratia 
dominorum consulum aliter prouisum fuerit. 

Acta. Cons. Crac. 9, str. 109. 

Actum sabbato in vigilia s. Joannis Baptistae, anno D. 1590. 
Famati Cjuadraginta viri die hodierna in praetorio legittime conuocati 
et congregati existentes, habita ratione petitionis nobilis ac honorati Joannis 



21 



Schilling reipublicae ciuitatis huius secretarij, actorumąue consularium no- 
tarij, iuxta praescriptum decreti serenissimi olim Stephani regis in dona- 
tionem per spectabiles dominos consules Cracouienses eidem nobili Joanni 
Schilling super summam ducentorum talerorum factam consenserunt volun- 
tatemąue suam et intercessionem ad id interposuerunt. 

Acta. Cons. Crac. 9, str. iii. 



TS6. 1589. die 22. m. Iulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de decurionibus vici Magni valli ; qui in ordine 
publico custodiendo curam adhibeant, deligendis. 

Actum sabbato ipso die s. Mariae Magdalenae. — Spectabiles domini 
consules Cracouienses vocatis et accersitis habitatoribus Magni valli extra 
portam Nouam ; vrbem exeundo ad manum sinistram, incipiendo a domo 
aciali e regione portae penes Crucifixum ibi consistentem Clepardiam vsque ; 
ąuibus serio iniunxerunt et edixerunt ; ut iuxta antiąuum morem et consuetu- 
dinem receptam bonum ordinem inter se inuicem obseruent atąue decuriones 
octo e medio sui viros idoneos deligant et officio praesentent. Itaąue domini 
consules viam in vallo per ipsorum feces et quisquilias adeo deprauatam et 
luto dehiscentem, ut nullo modo aut vix curru aut equo per iliam transitus 
pateat, eandem in animo habent sternere et accomodare: ideo ipsis sub paena 
dd. consulum iniunctum est, ut illud lutum quisque antę domum suam euehat 
et mundam ad construendam viam praestent. Tabernas quoque ; in quibus 
multae insolentiae patiuntur, ut inter se cohibeant atque interdicant noctur- 
nas potationes et propinationes, quae multorum malorum occasionem dant. 
Quod sese praefati Magni valli incolae et habitatores beneuole facturos 
submiserunt. 

Actum feria quarta in crastino festi Assumptionis b. Mariae virginis. — 
Habitantes ciues in suburbio extra portam s. Nicolai atque etiam in Magno 
vallo satisfaciendo iniunctioni dominorum consulum Cracouiensium delegerunt 
in decuriones e medio sui, ridelicet Stanislaum Tereni, Albertum Sapiczkj, 
Jacobum Wielowskj, Petrum Lamha et (s) quos 

etiam coram officio praesentauerunt atque per officium praesens confirmati 
sunt. Ouibus serio iniunctum est, vt dent operam et sedulo prouideant, vt 
ibidem bonus ordo seruetur, ne propinationes cereuisiariae et poculentorum 
ordines vltra loca solita fierent et terminum praefixum noctis ne excederent, 
ex quibus multae et variae hominum licentiosorum insolentiae enasci solent; 
luto et immunditijs vias publicas obstrui prohiberent, secus facientes ad 
officium deferrent, curam gererent, vt apud conciues suos ignis propugna- 
cula ; prout scalae, vnci et alia requisita ad manum essent. Quod se facturos 
sedulo submiserunt. 

Acta Consul. Crac. 28, str. 211, 263. 



7S7. 1589- die 29. m. Decembris, Yarsoviae. 

Anna regina Poloniae magnum procuratorem arcis Cracoviensis horta- 
tur, ut consules Casimirienses solummodo ex numero scabinorum deligat. 

Generoso Michaeli Maleczkowsky de Malechowicze magno procuratori 
generali arcis Cracouiensis, fideli nobis dilecto. 

Anna Dei gratia regina Poloniae, magna dux Lithuaniae, Russiae, 
Prussiae, Masouiae, Samogitiae etc. domina. Generose fidelis nobis dilecte ! 
Nie w ten obiczay, zebiszmi o WM. rozumieli, iakobisz miał prawa komu 
łamacz, ale s tey prziczini, zesmi zawzdi bili łaskawi na miasto Kazimierz, 
zalieczami WM. pilnie Kazimierzani, zebisz ie WM. przi thim prawie wczale 
zachował, które maią od krolow Polskich i od Je. K. M. dziszieysego pana 
vczwierdzone około obierania nowich radziecz, zebisz ie WM. obierał z ławni- 
ków. Piękna rzecz iest i wseliakiego pochwalenia godna, kiedi szię vrząd 
radzieczki liudzmi prawnemi i ktorzi szię iusz sprawom przisluchali i w nie 
szię wtarli, zaszadza ; nieumieietnoscz pisma i prawa a czo kiedi dobrego 
może na vrzedzie sprawicz? Rozumiemi, że tho WM. na prziczine nasze 
rczinisz, czo mi tesz od WM. za wzdzieczne przymiemi. Dan z Warszawi 
XXIX dnia miesziacza Grudnia, roku M. D. LXXX. IX. — Anna królowa 
polska spt. 

Dokument papierowy, pieczęć która po stronie adresowej wyciśniętą była, wykruszona. 



7SS. 1590. die 22. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundi III. regis Poloniae privilegium »conrirmationis plebisciti 
electionis consulum Clepardiae non ex alio ordine, nisi scabinorum seniorum 
literatorum et verae catholicae religionis«. 

Z sumarycznego zatwierdzenia przywilejów miasta Kleparza, wydanego przez Augusta III 
w Warszawie d. 24 listopada 1738. , 



7**9. 1590. die 14. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae mandat, ut areae desertae in civitate 
Casimiriensi intra annum aedificiis compleantur. 

Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lituaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue etc. necnon regni Sveciae 
proximus haeres et futurus rex. Significamus praesentibus literis nostris, 
ąuorum interest, vniuersis et singulis, quia cum famati proconsul et consules 
ciuitatis nostrae Casimiriensis apud Cracouiam sitae, ad nos detulissent, per- 
multas esse intra moenia praefatae ciuitatis areas et domos desertas ac col- 



^3 

lapsas ; ąuarum proprietarii et possessores vel iniuria sua vel inopia reficere 
ac restaurare denuoąue aedificare negligunt, quo fit, vt prouentus nostri ac 
ciuiles in dies diminuantur in damnum nostrum et illorum non mediocre, 
supplicassentąue nobis, ąuatenus autoritate nostra reg'ia huic incommodo 
prospicere dignaremur, nos tum nolentes ; vt ciuitas nostra praefata deser- 
taretur prouentusąue nostri imminuantur, statuendum et ordinandum duxi- 
mus, statuimusque, ordinamus ac ita habere volumus 7 vt omnes et singuli 
ciues nostri Casimirienses etiam nobiles habentes areas desertas et aedificiis 
carentes, infra hinc ad vnius anni decursum aedificent et construant, alioąui 
lapso anno a publicatione praesentium volumus et decernimus. vt huiusmodi 
areae desertae per magnum procuratorem nostrum Cracouiensem vel pro 
nobis recipiantur, vel aliis, qui aedificarent, distribuantur. Quocirca generoso 
Michaeli Maleczkowsky magno procuratori arcis nostrae Cracouiensis vel in 
eius absentia viceprocuratori modernis et pro tempore existentibus manda- 
mus, vt aliquo certo die praemissa omnia animi nostri et voluntatis in foro 
praefatae ciuitatis Casimiriensis alta voce publice proclamari et pałam facere 
studeant, seque in praemissis omnibus iuxta praesentes literas nostras gerant 
et conseruent. Pro gratia nostra. Datum A^arschouiae in comitiis regni gene- 
ralibus die ąuatuordecima mensis Aprillis, anno Domini millesimo ąuingen- 
tesimo nonagesimo, regni nostri tertio. — Sigismundus rex. — Raph. Strep- 
towszki sst. 

Dokument papierowy, opatrzony mniejszą pieczęcią koronną, niżej tekstu na dokumencie wy- 
ciśniętą. 



790. 1590. die 2. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae officialibus ąuibusdam mandat, ut de 
damnis, quae civitas Casimiriensis in ripis fluminis Vistulae a navigantibus 
patitur, inąuirant. 

Sigismundus Tertius Dei gratia rex Poloniae ; magnus dux Lituaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue, necnon regni Sueciae 
proximus haeres et futurus rex. Generosis Stanislao Cikowski succamerario, 
Martiano Chełmski vexillifero et Stanislao Szaffraniec tribuno terrestribus 
Cracouiensibus, fidelibus nobis dilectis, gratiam nostram regiam. Generosi 
fideles nobis dilecti ! Expositum nobis est nomine ciuitatis nostrae Kasi- 
miriensis ad Cracouiam sitae, concessum illi fuisse per serenissimum regem 
Stephanum praedecessorem nostrum ius exigendae certae peccuniae a scaphis 
et nauigiis Istula flumine a Cracouia deorsum nauigantibus et in rippa vtra- 
que Istulae, quae est iuris ciuitatis Kasimiriensis, religari et in statione poni 
solitis, videlicet a singulis nauigiis singulos florenos propterea ; quod cum 
nauigia ad rippas illas applicentur, deligentur, salisąue bancati acerui ibidem 
deponantur, solum illarum ripparum alioąui parum solidum et arenosum 
proruatur, eaque ratione fundus ciuilis non mediocriter diminuatur, et prae- 
terea ciuitas illa nostra damnis eiusmodi obuiam eundo , moles in rippis 



^4 

semirutis, ne grauior iactura conseąuatur, facere easąue tignis defixis magno 
suo sumptu ac impendio firmare cogatur. Sed cum intelligamus, mercatores 
talia damna ciuitati illi inferentes, non attentis eius priuilegiis, solutionem 
eiusmodi piane detractare, aequum autem existimemus, vt ei per nos hac in 
parte consulatur ; iusąue ipsius ad vsum tandem reuocetur, Fidelitatibus 
yestris, ąuorum fides, industria et in rebus gerendis dexteritas nobis perspecta 
est, id negocii committendum duximus, vti ąuidem committimus literis hisce 
nostris, iniungentes eisdem, vt die et tempore aliąuo competenti in loca illa 
ripparum, in ąuibus talia damna inferuntur, vna descendant et nura detri- 
mentum eiusmodi ciuitas illa ex causis suprascriptis habeat sumptusąue in 
muniendis rippis faciat et inposterum factura est, diligenter considerent, 
sententiamąue suam de iis omnibus tum et de soluendo a singulis nauigiis 
vno floreno perscribant, eamąue pro futuris regni generalibus comitiis scripto 
comprehensam autentico paratam habeant. Pro gratia nostra ofnciisąue suis. 
Datum Varschouiae die secunda mensis Maii ; anno Domini M. D. XC, regni 
nostri tertio. — Ex commissione sacrae maiestatis regiae propria. — Seb. 
Mlodzieiewskj. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, poniżej tekstu na dokumencie wyciśniętą. 



791. 1590. die 16. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae civitati Casimiriensi redimendi domos 
in fundo Bawół sitas, dat potestatem. 

Sigismundus Tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lituaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue etc. necnon regni 
Sueciae proximus haeres et futurus rex. Vniuersis et sing-ulis, domorum 
omnium et singularum in fundo ciuitatis Kasimiriensis ad Cracouiam sitae, 
haereditario, Baw o l nuncupato, quacunque materia structarum et fundorum 
ad eas pertinentium possessoribus, cuiuscunąue status et conditionis sint, 
ąuorum nomina et cognomina hic pro expressis haberi et intelligi volumus, 
fidelibus nobis dilectis, gratiam nostram regiam. Fideles dilecti ! Fecimus 
potestatem famatis proconsuli et consulibus totiąue communitati ciuitatis 
nostr^ie Casimiriensis ad Cracouiam sitae, domos omnes et possessiones in 
fundo ipsorum haereditario Bawół dieto existentes, de manibus omnium mo- 
dernorum possessorum eximendi et redimendi, eamąue ad rem peragendam 
certos commissarios nostros designauimus. Quare mandamus Fidelitatibus 
vestris, vt cum ab hisce commissariis nostris ad hoc ipsum negocium tractan- 
dum vocatae fuerint, coram eis compareant et ąuicąuid illi ratione prae- 
missorum decreuerint, firmiter obseruent. Pro gratia nostra. Datum Var- 
schouiae die XVI mensis Maij, anno Domini M. D. XC, regni nostri tertio. — 
Ad mandatum sacrae regiae maiestatis proprium. — Seb. Mlodzieiewski. 

Dokument papierowy, na którym poniżej tekstu wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



2.5 

792. i59°- die 2 ^>- ni - Maii, Yarsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae civibus Cracoviensibus facultatem vectigal 
cerevisiarium exigendi ; prorogat. 

Sigismundus Tertius Dei gratia Rex Poloniae, magnus dux Lituaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue etc. necnon regni 
Sueciae proximus haeres et futurus rex, significamus praesentibus litteris 
nostris, quorum interest, vniuersis et singulis, quod cum anno praeterito 
ciuitati nostrae Cracouiensi vectigal cereuisiarium ad morem Posnaniensis 
ciuitatis exigendi potestatem fecerimus ad futura, quae proxime haberentur, 
comitia, in usus et publica eiusdem ciuitatis commoda, nec ea res inter- 
uenientibus grauissimis reipublicae negotijs in proxime praeterito conuentu 
ab ordinibus regni, vt perpetua esset, expresso consensu comprobari, inter- 
que leges et constitutiones publicas referri potuisset : multas vero et gra- 
uissimas causas habeamus, propter quas magnam istius civitatis nobis ratio- 
nem habendam existimemus, quae cum primaria sit et sedes ac domicilium 
regum et principum reipublicae regni huius , ita nos remque publicam vni- 
uersam suis promeritis deuinxit, etenim superiori interegni tempore, cum 
a quibusdam haud dubiam rerum omnium perturbationem in rem publicam 
indui videret, pacatiora salubrioraque consilia est secuta et summa in publica 
salute ac communibus libertatibus tuendis fidem suam et constantiam abunde 
nobis et reipublicae comprobauit: quapropter gratia nostra, qua debemus, 
eam complectimur, atque praeteriti anni concessionem nostram vectigalis 
nimirum cereuisiarij exigendi facultatem eidem prorogamus, concedentes 
consulibus ac senatui Cracouiensibus seu ijs, qui ab illis delegati fuerint, ut 
ratione istius tributi a singulis vasis cereuisiae, quae in uulgari aclitclie vo- 
cantur, singuli itidem grossi exigantur ad futura itidem, quae proxime habe- 
buntur, in regno commitia. Volumusque ad eiusmodi contributionem omnes 
in ciuitate Cracouiensi coctores ac caupones, qui cereuisiam uenum propo- 
nunt, esse obligatos vltra contributiones publicas, quocunque nomine appel- 
lentur, quibus hac prorogatione concessionis nostrae nil derogamus. Eae 
autem peccuniae, quae modo prouenerint, ad publica ciuitatis commoda et 
usus conferi debent, deque ijs vt et caeteris ciuitatis prouentibus consules 
rationem debitam reddere tenebuntur. Quod omnibus et singulis speciatim 
vero cereuisiae in ciuitate Cracouiensi coctoribus denunciamus mandantes, 
vt ad tempus praescriptum ad futurum nimirum generałem regni conuentum 
contributionem eam fideliter et exacte consulibus siue his, qui ab illis de- 
putati fuerint, sine contradictione quauis conferant et dependant, alioqui si 
qui negligentiores ea in re fuerint, in eos magistratus ciuitatis animaduer- 
tendi pignoribus et paenis debitis facultatem habebit. In cuius rei fidem 
praesentes manu nostra subscripsimus sigilloque regni consignari iussimus. 
Datae Warssouiae die XXVI mensis Maij, anno Domini millesimo quingen- 
tesimo nonagesimo, regni vero nostri anno tertio. — Sigismundus Rex. — 
Stanisl. Sieczinski. 

Oryginał pargaminowy. Na sznurku z białego, żółtego, pąsowego i njoletowego jedwabiu, wisi 
pokojowa pieczęć królewska z czerwonego wosku. 

4 



26 



793. 1590. die 15. m. Xovembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae magno procuratori arcis Cracoviensis 
mandat, ut consules Casimirienses solummodo ex ordine scabinorum eiusdem 
civitatis deligat. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae etc. nec non regni Sueciae 
proximus heres et futurus rex. Generoso Michaeli Maleczkowskij arcis nostrae 
Cracouiensis magno procuratori, fideli nobis dilecto, gratiam nostram regiam. 
Generose, fidelis nobis dilecte ! Delatum est ad nos famatorum consulum ac 
magistratus totiusąue adeo communitatis ciuitatis nostrae Casimiriensis ad 
Cracouiam sittae nomine, Fidelitatem tuam pro muneris sui ratione, quo nu- 
merum consulum eiusdem ciuitatis nostrae Casimiriensis ob decessum quo- 
rundam compleret, ąuatuor ąuidem ex ordine scabinorum in consules creasse, 
quintum vero Alexandrum quendam Koleczkij ex plebe, qui ex institutis 
illius ciuitatis potestatem adeundi consulatus non haberet, quod nondum 
inferiores ordines fuisset assequutus, preter consuetudinem ab illis antiquitus 
receptam et contra priuilegia ipsorum inter eos retulisse. Quod si veteri 
ipsorum vsui et priuilegijs contrarium est, omnium autem iura et priuilegia 
intacta illibataque manere debent, yolumus ac fidelitati vestre mandamus, 
vt ne praedictis ciuibus vllum noua hac et insueta consulis creatione praeiu- 
dicium faciat, sed rittum illis pridem Ysitatum hac in parte conseruet juri- 
busque et prerogatiuis ipsis a nobis concessis nulla ratione neque eo in ne- 
gotio neque in posterum vlla in re deroget. Pro gratia nostra Fidelitas tua 
secus non factura. Datum Warschauiae die 15 mensis Nouembris, anno Do- 
mini M D XC, regni vero nostri anno tertio. — Sigismundus rex. — Jac. 
Gęmbiczky. 

Acta Cons. Clepard. 219 fol. 31 ver. 



794. 1590. die 17. m. Novembris, in Szydłów. 

Sigismundus III. rex Poloniae consulibus Cracoviensibus mandat, ne 
civibus, qui ob pestem grassantem civitatem deseruerint, denuo introitum in 
civitatem conceclant. 

Zigmunth trzeczi z laski bozei kroi Polski, wielkie xiąze Litewskie, 
Ruskie, Pruskie, Mazoweczkie, Inflanczkie, królestwa Swedzkiego własny 
dziedzicz y przisly kroi. Sławnem burmistrzowi y raiczom miasta naszego 
Krakowa, wiernie nam milem, laskę nasze królewska. Sławni wiernie nam 
mili ! Dano nam sprawę, ze czi, ktorzi szię byli z Krakowa przed powietrzem 
rosprowadzili, nieogliądaiącz się ani uwazaiącz niebespieczenstwa powietrza, 
które tam snacz iescze nie uczichlo, znowu szię do miasta prowadzą, zaczyni 
do ponowienia skodliwego y pożaru tim więtszego morowego powietrza 



27 

prziczynę y occasyą daią. Napominamy tedy y roskazuiemy Wiernoscziom 
Waszem, chczącz to miecz koniecznie, abysczie z urzendow swych pilnie tego 
przestrzegali , aby się żaden, póki ta kazn Pańska nie bendzie uskromiona, 
s tych ktorzi się wyprowadzili, do miasta nazad nie prowadził, także straż 
y pilnoscz wseliaką około miasta mieli, tak aby niebespieczenstwom powietrza 
za pilnosczią y przestrogą Wier. Waszych, ilie bycz może, zabieżecz się 
mogło, a rząd dobry w miesczie zatrziman y zachowań byl. Dla laski naszei 
inaczei Wier. Wasze nie czynczie. Dan z Sydlowa dnia XVII Nouembra, 
roku M D XC, panowania naszego czwartego. — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy, na którym poniżej tekstu pieezęć pokojowa wyciśnięta. Drugi dosłownie 
zgodny mandat królewski w powyższej sprawie wydany jest z Szydłowa pod dniem 27 Novembra 
tejroż roku. 



705. 159 1. die 12. m. Alartii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae civibus Cracoviensibus facultatem exigendi 
vectigal cerevisiarium iterum prorogat. 

Sigismundus Tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae etc. nec non regni Sue- 
ciae proximus haeres et futurus rex. Significamus praesentibus literis nostris, 
quorum interest, uniuersis et singulis, quod cum annis superioribus millesimo 
primum ąuingentesimo et octogesimo nono deinde altero immediate con- 
seąuenti ciuitati Cracouiensi tum, quod huius regni nostri caput sit et sedes, 
tum quod praeclare de nobis dubio tempore magno et priuatarum et publi- 
carum facultatum suarum dispendio merita fuerit, praecipuam rationem non 
immerito habendam nobis esse censemus, tributum ceruisiarum ad instar 
eius, quod in ciuitate Posnaniensi publica comiciorum auctoritate est insti- 
tutum atąue id ąuidem temporaneum et publica ordinum omnium ratihabi- 
tione deinceps sanciendum, concessissemus et a singulis ceruisiae dolijs vul- 
gariter achłcle dictis, singulos grossos Poloniae exigere permisissemus, su- 
perioribus autem comicijs permultae grauiores reipublicae actiones ac uaria 
impedimenta obstitissent, ąuominus ea res publica auctoritate comprobari 
ac in uim perpetuae legis inter constitutiones publicas referri potuisset, nos 
cum exemplo superiorum temporum, tum eius ciuitatis, a cuius splendore 
et ornamentis ad vniuersum regnum splendor et ornamenta redundant, com- 
modorum et ornamentorum iustis rationibus amplificandorum studio facien- 
dum id nobis duximus, ut iterum exactionem huius tributi superiori modo 
ad futura regni comicia ciuitati eidem Cracouiensi prorogaremus et pro- 
ferremus, ąuemadmodum ąuidem prorogamus et proferimus praesentibus 
literis nostris, ita, ut uigore huius nostri priuilegii magistratus ciuilis ciui- 
tatis illius ijsdem legibus eodemąue modo singulos a singulis vasis grossos 
in publicos ciuitatis usus exigat ad futurorum usąue immediate comiciorum 
tempus, ąuemadmodum hic antecedentibus duobus annis iuxta concessam 
sibi a nobis facultatem exegit, atąue id ąuidem ultra publicum ceruisiarium 
tributum ducillare dictum, quod pro uniuersae reipublicae usibus communi 



2 8 

omnium auctoritate scisci solet, ac in hunc annum etiam ex superioribus 
comicijs scitum est. Quod uniuersis et singulis, ąuorum interest, maxime 
uero ceruisiae in ciuitate Cracouiensi coctoribus ac propinatoribus notum 
esse uolumus, mandantes, ut ex instituto moreąue praeteritorum duorum 
annorum ad tempus praescriptum, futurum nimirum generałem regni conuen- 
tum, contributionem eam fideliter et exacte consulibus siue his, qui deputati 
ab illis fuerint, sine contradictione ąuauis conferant et dependant, alioquin 
si qui aut negligentes aut refragfarij ea in re fuerint, in eos magistratus 
ciuitatis animaduertendi et pignoribus de muleta ac paenis debitis faculta- 
tem habebit. In cuius rei fidem praesentes manu nostra subscripsimus sigil- 
loque regni nostri consignari mandauimus. Datum Yarsouiae die duodecima 
mensis Martij, anno Domini millesimo quingentesimo nonagesimo primo, 
regni uero nostri anno quarto. — Sigismundus rex. — Gembiczky nip. 

Dokument pargaminowy opatrzony pieczęcią królewską pokojową /. czerwonego wosku, zawie- 
szoną na sznurku z białego, różowego, żółtego i niebieskiego jedwabiu. 



790. 1591. die 18. m. lulii. Cracoriae. 

Sigismundi III. regis Poloniae decretum, inter chitatem Casimiriensem 
et magnum procuratorem arcis Cracoviensis de electione consulum litem 
dirimens. 

vSigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae etc. nec non regni Sueciae 
proximus haeres et futurus rex etc. significamus praesentibus literis nostris, 
quorum interest, uniuersis et singulis, deuolutam fuisse ad nos et judicium 
nostrum per viam appellationis a sententia certorum commisariorum nostro- 
rum interpositae, causam et actionem, inter generosum Alichaelem Malecz- 
kowski, magnum procuratorem arcis nostrae Cracouiensis, actorem. et fama- 
tum proconsulem, consules, aduocatum et scabinos totamque communitatem 
ciuitatis nostrae Casimiriensis ad Cracouiam sitae, citatos. ratione electionis 
consulum, quos actor promiscue ex quibuscunque ciuibus elig'ere volebat. 
citati vero eos nonnisi ex ordine scabinali eligi debere contendebant. In 
qua causa commisarij praefati decreuerant : proconsulem et consules Casi- 
mirienses, quoscunque ciues per magnum procuratorem ad consulatum electos, 
licet scabini non sint, suscipi debere. A quo decreto pars citata ad nos ju- 
diciumque nostrum appellauerat, quemadmodum processus totius causae de 
praemissis latius testatur. [n termino itaque hodierno judicij relationum nos- 
trarum propriarum, ex eadem appellatione et amissione causae ad nos per 
assessores judicij nostri facta, inicidenri et hucusque continuato. partibus 
ipsis actorea per se, citata vero per nobilem Nicolaum Witkowskj, plenipo- 
tentem suum. in praesentia famatorum Stanislai Masło et Simonis Mrzyg"ło- 
dek consulum, nec non Augustini Paulik aduocati, Alberti Stalny et Tiburcij 
Koszycki scabinorum Casimiriensium coram nobis camparentibus eumąue 
terminum attentantibus et controuersias suas repetentibus , priuilegiaque et 



29 

decreta antecessorum nostrorum coram commisarijs producta, denuo exhiben- 
tibus eaque publice legentibus, nos cum consiliarijs lateri nostro assidenti- 
bus, ex partium controuersia productisąue munimentis eo considerato ; quod 
pars citata, consules videlicet Kasimirienses, decreta serenissimi olim regis 
Sigismundi aui et antecessoris nostri desideratissime producant, ąuibus cautum 
est, ut magni procuratores ad ordinem consularem non nisi ex sede scabi- 
nali personas idoneas elegant, decretum vero serenissimi regis Sigismundi 
Augusti auunculi nostri, quod pro magno procuratore illius temporis in con- 
trarium priorum decretorum intercessit, ex instantia instigatoris, cui ea de 
re disputatio minime competebat, latum est, denique eo attento, quod magna 
ex parte ad conseruandum bonum in ciuitate ordinem pertinet, ut subsellia 
officiorum per suos gradus moueantur, insuper quod per plebiscitum a no- 
bis posterius confirmatum, ciues priuati omnes ultro huic yocationi et elec- 
tioni in consulatum renunciauerunt : ideo ex his rationibus consules Casi- 
mirienses nunc et pro tempore existentes, circa praedicta serenissimi aui 
nostri decreta conservandos esse duximus, conseruamusque perpetuo, decer- 
nentes debere ac teneri magnum procuratorem modernum aliosque pro tem- 
pore existentes perpetuis temporibus in electione consulari eum ordinem 
seruare, ut ad officium consulare non nisi homines idoneos ex ordine sca- 
binorum et qui sunt religionis catholicae et sub obedientia S. R. ecclesiae 
eligat, alios vero et aliter electos consules in medium sui suscipere non 
tenebuntur. Atque itaque eosdem citatos a causa et impetitione actoris libe- 
ros pronunciamus, praesentis decreti nostri vigore. In cuius rei fidem et testi- 
monium sigillum nostrum praesentibus est appensum. Datum Cracouiae feria 
quinta post festum s. Margarethae proxima, anno Domini millesimo quin- 
gentesimo nonagesimo primo, regni vero nostri anno quarto. Joannes Tar- 
nowski regni Poloniae vicecancellarius mp. Relatio reverendi Joannis Thar- 
nowski Cracouiensis, Yladislauiensis, Lanciciensisque praepositi, regni Po- 
loniae vicecancellarij. 

Z kopii zawartej w Codex iurium et privilegiorum civit. Casimiriae, str. 195. 



707. 1591. die 17. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de praeceptis peste grassante observandis. 

Actum sabbato post festum Assumptionis b. Mariae virginis proximo. — 
Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses die hodierna ad id 
per schaedulas conuocatj et in praetorio frequenti numero congregati existen- 
tes, animaduertentes pestem in dies magis grassarj eiusque vitandae gratia 
tam dominos consules quam alios ciues ex ciuitate discedere, eapropter tem- 
pestiue ciuitati prospicere eoque plures ex suj numero et ordine alacriores 
reddere volentes, vt hoc tempore periculoso hic maneant et reipublicae cu- 
ram gerant, rnanimi voto et assensu vti feria tercia proxime praeterita ita 
et die hodierna ordinationem tempore pestis anno Domini 1588 grassantis 
de pensione dominis proconsulibus et consulibus hic manentibus praestanda, 
sancitam, tum etiam de pane albo saltem inter dominos consules hic man- 



lO 



suros distribuendo ac de chirurgo hospitalis s. Sebastiani et Rochi et de 
vespillone familiaque ipsius, insuper de approbatione prouisionis seu ordi- 
nationis tempore pestis grassantis anno Domini 1543 constitutae, approba- 
uerunt et ratificauerunt. Et quemadmodum anno Domini 1543 notarijs ciui- 
tatis hinc discedendi libertas data erat, ita etiam die hodierna ea facultas 
ipsis data et collata est. Et in hac ipsorum absentia substitutus est in eorum 
locum honoratus Stanislaus Karasiowicz, qui antehac officio viceaduocati 
fungebatur, salariumąue septimanale vnius floreni ipsi assignatum est, ipse 
vero inscriptiones, quae hoc tempore pestis grassantis obuenerint, susciperą, 
prouentus ciuiles exigere et circa solationes septimanales dominis lonheris 
assistere debebit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 117. 



TO*. 1 59 1. die 21. m. Novembris ; in Wiślica. 

Sigismundus III. rex Poloniae scribit consulibus Cracoviensibus, quo- 
modo se peste grassante gerere debeant. 

Fidelibus et famatis praeconsuli et consulibus ciuitatis nostrae Craco- 
uiensis, fidelibus nobis dilectis. — Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, 
magnus dux Lituauiae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Eiuoniae 
etc. necnon regni Sueciae proximus haeres et futurus rex. Spectabiles et 
famati, fideles nobis dilecti ! Acz morowe zarazy i powietrza dla pokarania 
grzechów na liudzie z woli i dopusczenia boskiego przychodzą, iednak po 
lasce bozey do uchronienia sie they straszney plagi wiele na wlaszney ludz- 
kiei opatrzności i zabieganiu należy. Iakosz byście bili W. Wasze na po- 
czątku podług powinności szwey i upominania naszego wietszą pilność i strasz 
stroney mieisc i liudzi zapowietrzonych czynieli, mielizmy pewną w mielo- 
sierdziu pańskim nadzieie, zęby belo do tak szkodliwey mieisca tamtego za- 
razey nie przyslo. Przeto nie iestescie w tym bes winey, iednak isz iusz te 
czaszy nadchodzą, w których pan bog wszechmogaczy gniew ten swoi zwykł 
chamowacz, aby gdy sie liudzie gromadzie poczną, w domach zapowietrzo- 
nych rzeczy zarażonych ruszaiąc, znowu tego iadu nie wznioczieli, roskazuiemy 
W. Waszym i miecz to koniecznie chcemy, żebyście we wszytkich tych do- 
mach, w których morowe to powietrze sie pokazało, wszytkie rzeczy, szaty 
i sprzęty, ktorychby powietrze iącz sie mogło, gdy mrozy albo pogoda bę- 
dzie, rozwieszacz kazali i kazawszy o tym edict vrzedu swego obwolacz, 
doirzeli tego, aby sie w tym woli i roskazaniu naszemu doszycz stało ; rze- 
czy podle i maley ceney, ktoreby zaraźliwe bely, palicz sie mogą. Inaczey 
nie czynczie dla laski naszey i koniecznie w tym pilność czynczie, aby sie 
w każdym domu zapowietrzonym pozostałe rzeczy pierwy dobrze przewie- 
trzeli, nim ich liudziom tym, którzy sie ziadą, ruszacz przydzie. A zatym 
zyczimy wam zdrowia dobrego. Dąn w Wyszliczy dnia XXI mieisiącza No- 
uembra, roku Pańskiego M. D. XCI, panowania naszego czwartego. — Si- 
gismundus rex. 

Dokument papierowy, pieczęć pokojowa wyciśnięta po stronie adresowej. 



3i 



799. 1 5 Q i • die 22. m. Decembris, in Wiślica. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Casimiriensibus 
mandat, ut vestes a hominibus peste mortuis relictas concremari faciant. 

Zigmunth trzeczi z laski bozei kroi Polski, wielkie xiązę Litewskie, 
Ruskie, Pruskie, Mazoweczkie, Zmodzkie, Inflanczkie, królestwa Swedzkiego 
własny dziedzicz y przisly kroi. Szlawnem bormistrzowi y raiczom miasta 
naszego Kazimierza u Krakowa, wiernie nam milem, laskę nasze królewską. 
Szlawni wiernie nam mili ! Wzięliśmy sprawę, isz grabarze, ktorzi pod ten 
czasz powietrza liudzie pomarle chowali, szat zapowietrzonych wiele z nich 
zebrawszy, potaiemnie ie przedawaia y gdzie mogą zbywaią, czo my baczącz 
bycz z wielkiem niebezpieczeństwem wieliu liudzi y z wielką także prze- 
skodą do uspokoienia powietrza, chczącz temu, ilie z nasz bycz może, za- 
biezecz, roskazuiemy koniecznie Wier. waszem, abysczie w to pilnie weirzeli 
y stateczną inąuisicziją uczynili, gdzieby takowe rzeczy zapowietrzone były, 
a dowiedziawszy się o nich, pod czijąbykolwiek iurisdictyą były znaliezione, 
nicz szię na czije prawa nieogliądaiącz (ponieważ w takich rzeczach nie tak 
na prawa iakie liudzi priuatnych , iako na ochronienie wieliu dusz zdrowia 
podobniei szię ogliądacz), wsystki nikomu niefolguiącz spalili albo spalicz 
roskazali. Iednak trzeba w tei inąuisiczyei bacznie y ostrożnie Wier. waszem 
postąmpicz, niegloszącz tego zrazu miedzy liudzmi, aby liudzie czi, ktorzi 
szobie nicz zdrowia tak szwego iako innych wsystkich niewazą, takowych 
szat niepokrilj albo z niemi gdzie nieuliegli. Wsakze gdzie iusz do tego 
przydzie, ze szię iem wolia y roskazanie nasze muszi opowiedziecz, zda szię 
nam za potrzebną na nie winę iaką szrogą zalozycz a nawet y pod gardłem 
zagrozicz, aby żaden nieszmial takowych rzeczy zapowietrzonych taicz, alie 
owszem ie dobrowolnie ukazał y na wolia urzendowi podał. W inszych rze- 
czach chczemy, abysczie szię Wier. wasze wedlia pierwszego piszania na- 
szego zachowali, y tak one, iako y te, o których terasz do Wier. waszych 
piszemy, wedlia woliei y roskazania naszego do executyei prziwiedli y nicz, 
czobykolwiek do richlego y gruntownego ubespieczenia od powietrza nalie- 
zalo, nieopusczali. Iest tesz to wolia nasza, abysczie na wendeczie targów 
wszeliakich bronili dotąd, azby na to wolia y pozwolenie nasze przistąm- 
pilo ; a ktoby chciał czo przecziw takowemu roskazaniu naszemu czynicz, 
ma bycz odsądzon od miasta okrom nadzieie zadnei prziwroczenia. A inaczei 
Wier. wasze nieczynczie pod laską naszą. Dan w Wysliczy dnia XXII mie- 
sziącza Grudnia, roku pańskiego M D XCI , panowania naszego roku czwar- 
thego. — Sigismundus rex. — Martinus Chmieliewskj. 

Dokument papierowy; pieczęć pokojowa wyciśnięta poniżej tekstu na samym dokumencie. 



32 



SOO. 1592. die 3. m. Ianuarii, in Wiślica. 

Sigismundus III. rex Poloniae consules Cracovienses hortatur, ut peste 

grassante cautionem adhibeant. 

Zigmunth trzeczi z laski bozei kroi Polski, wielkie xiążę Litewskie, 
Ruskie, Pruskie, Mazowieczkie, Zmodzkie, Inflanczkie, królestwa Swedzkiego 
wlaszny dziedzicz y przisly kroi. Szlawnym bormistrzowi y raiczom miasta 
naszegfo Krakowa wiernie nam milem, laskę nasze królewska. Sławni wiernie 
nam mili. Piszalismy niedawno do Wier. waszych roskazuiącz, abysczie ni- 
kogo do Krakowa z obywateliow tamecznych nie pusczali, oprócz tych budzi, 
ktorzi z zywnosczią na targi przyijezdzaią asz do dalszei informaczijei naszei, 
toż y terasz powtarzamy y szurowie roskazuiemy, abysczie szie podług pi- 
szania naszego pierwszego zachowali. Iednak maiacz wiadomoscz, isz za 
mrozami teraznieiszemi pan Bog w Krakowie y na inych mieisczach gniew 
szwoi s strony powietrza usmierzacz raczy, tedy pozwaliamy, aby liudzie czi, 
w których domiech znaki powietrza żadne od początku do tego czaszu nie 
pokazały się, do miasta byli pusczani y tam odtąd mieskacz mogli a do 
domów zapowietrzonych aby żaden pusczan nie był, azby rzeczy od powietrza 
podeirzane albo palione albo tak opatrzone były, zęby żadnego ponowienia 
y niebezpieczeństwa od powietrza prziniescz nie mogły, a do tego wolia y 
roskazanie nasze przistąmpilo. Czo się dotyczę rzeczy od grubarzow zebra- 
nych y na miesczach rożnych pochowanych, y terasz tymże sposzobem iako 
y pierwei roskazuiemy, abysczie o nich pilne oko mieli y one popalicz ros- 
kazali, aby stąd ponowienie iakie powietrza nie uroszlo. W czym wsystkiem 
takie staranie uczyniczie, iakobysczie za nie laskę nasze raczei nisli karanie 
za nieposłuszeństwo y niewykonanie woliei naszej odnieśli. Dan z Wyslicze 
dnia III Stycznia, roku M D XCII, panowania naszego roku piątego. — 
Sigismundus rex. — Math. Pstrokonski. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową na samymże dokumencie wyciśniętą. 



HOl. 1592. die 6. m. Ianuarii, in Wiślica. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
Ioannem Zamoyski pincernam Lomzinensem et Iacobum Gosławski medicum 
commendat. 

Sławnym burmistrzowi y rayczom miasta naszego Crakowa, wiernie 
nam miłym. Zygmunth trzeci z bozey laski kroi Polski, wielgie xiaże Litew- 
skie, Ruskie, Pruskie, Mazowieckie, Zmodzkie, Inflantskie etc. y królestwa 
Swedzkiego nayblizszy dziedzic y przysly kroi. Sławni wiernie nam mili ! 
lakosmy przed tym pisali do W. W. abyście pilne staranie czynili około 
tego, zęby dalsemu niebespieczenstwu powietrza, które za nieopatrznoscią 
y niedozorem dotąd szie po Crakowie serzylo y pod thęmi czaszy mroznemi, 



33 

gdzie powietrze iusz zwykło vsta\vac, ponawiało s:ię, zabiezec szię było mo- 
gło, toss y teraz powtarzamy, rozkazuiąc W. W. abyście tak szię w tym 
zachowali, iako powinność wasza od W. W. w tey mierze mieć potrzebuie. 
I posyłamy tam rrodzonego lana Zamoyskiego czesnika Lomzienskiego y 
secretarza naszego y przy nim Takuba Gosia wski ego medyka naszego, kto- 
remusmy tho polecili, aby czo do opatrzenia y do rządu z strony tego na- 
leżeć bendzie, pilnie doglądali, rozkazuiąc, iibyście W. W. onemu w tym, 
do czego by szię potrzeba pokazała, pomoczni y we wsytkim poslusni byli. 
W czym nicz niewątpimi, ze tho W. W. dla laski naszey y z powinności 
vrzendu swego wsytko vczynią. Dan w Wisliczy dnia VI miesiąca Stycznia, 
roku Pańskiego M D XCII , panowania naszego roku czwartego. — Sigis- 
mundus rex. 

Dokument papierowy ; pieczęć pokojowa po stronie adresowej wyciśnięta. 



**02. 1,592. die 8. m. lanuarii, in Wiślica. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut auctores seditionum perseąuantur. 

Zigmunth trzeczi z laski bozei kroi Polski, wielkie xiąze Litewskie, 
Ruskie, Pruskie, Mazoweczkie, Zmodzkie, Inflanczkie, królestwa Swedzkiego 
własny dziedzicz y przisly kroi. Szlawnym bormistrzowi y raiczom miasta 
naszego Krakowa wiernie nam milem laskę nasze królewską. Szlawni wiernie 
nam mili ! Pamiętaczie Wier. wasze, iaki tumult przeslego liata w miesczie 
naszem tym stolecznem przesz szwowolienstwo niepohamowane byl podnie- 
sziony, w ktorim pokoi pospolity iest wzruszony, zburzone domy na nabo- 
żeństwa liudzj od religijej katoliczkiei rożnych naznaczone, z wielgą obrazą 
zwierzchnosczi naszei królewskiej. A isz wsystkiei rzeczypospoiitei naliezy, 
aby iako żadne szw r owolienstwo tak pogotowiu takie, które w niei zamie- 
szanie uczynicz może y pokoi domowy targa, zaniedbaniem y niekaraniem 
pomnożenia niebralo, za powinnoscz nasze rozumiemy czynicz staranie, aby 
czi, ktorzi tego tumultu powodem byli, y czi, ktorzi szię do niego iakokol- 
wiek przimięszali, za taki uczynek rzeczypospoiitei skodliwy, złe prziklady 
za szobą cziągnączy, bez karania przistoinego nieuszli, przeto iakoszmy przed 
tym pieczą o tym nmiącz napominali Wier. W. nim do niego przislo, ze- 
bysczie takowemu szwowolienstwu z urzendow swych zabiegali, tak gdy iusz 
wykonane było, rozkazaliśmy Wier. waszem pilną inąuisicziją czynicz o win- 
nych tego tumultu. Czo isz na on czasz za nawiedzeniem Panskiem mieiscza 
tamtego morowem powietrzem wykonacz szię niemoglo, znowu rozkazuiemy 
Wier. waszem, zebysczie zarazem tę sprawę wzięli przed szię we wsystkiei 
iurisdictijei waszei, szukali pilnie tych, ktorziby tego tumultu winni byli, 
wywiadowali się s pilnosczią, z iakich prziczyn, za czijem powodem, za cziją 
sprawą poszedł, aby za pewnei wiadomosczi wzięcziem potym takie, iakie 
kto zasłuży, karanie odniósł, y tą karą napotym takowemu swowolienstwu 
szię zabiezalo. Koniecznie wszeliakiei w tym pilnosczj y starania przyilożczie, 



34 

aby za inąuisicziją Wier. W. nieuliegli czi, ktorzi sza winnemi, ktorzi w iuris- 
dictijei Wier. W. nasnadniei się podobno naliescz mogą, gdyś y rzeczy, 
które s tych domów wybierano, tamże w tym miesczie do domów niektó- 
rych wnoszone sza, iako mamy sprawę Przeto y powtore rozkazuiemy W. 
W. zebysczie tak tę inąuisicziją odprawowali, iakoby na wierze y powin- 
nosczi Wier. wassych nieschodzilo, gdysz my tak skodliwego wystempku 
bez karania zaniechacz niechczemy. Także Wier. W. czynczie tę inąuisicziją 
iakoby przi Wier. W. iaka wina niezostala, abychmy napotem niemieli przi- 
czyny dochodzicz tego na szamychze Wier. wassych. Dlia laski naszei y po- 
winnosczi szwei inaczej nieczyniącz. Dan w Wysliczy dnia VIII miesziącza 
Sticznia roku Pańskiego M D XCII, a panowania naszego roku piątego. — 
Sigismundus rex. — Math. Pstrokonski r. m. s. 

Dokument papierowy. Pieczęć pokojowa wyciśnięta poniżej tekstu na samym dokumencie. 



803. 1592. die 24. m. Ianuarii, in Wiślica. 

Sigismundus III. rex Poloniae Ioannem Zamoyski secretarium suum 
proconsuli consulibusąue Cracouiensibus iterum commendat. 

Sławnym burmistrzowi, rayczom miasta naszego Krakowa wiernie nam 
mielym. — Zigmunth trzeczy z bozei lasky kroi Polsky wielgie xiąze Litew- 
skie, Ruszkie, Pruszkie, Mazowieczkie, Zmudzkie, Inflianczkie etc. y kro- 
liestwa Swedzkiego nabliszy dziedzic y przisly kroi. Spectabiles et famati 
fideles nobis dilecti ! Zalieczil nam bil tam s Crakowa do nasz wrocziwszy 
sie vrodzony Jan Zamoisky secretarz nasz pilność wasze, ktorąscie biły po- 
częły pokazowac w tim wszistkim, co on W. W. za roskazaniem naszim 
poruczyl, terasz znowu mamy tę wiadomość, zescie tego wszistkiego zanie- 
dbały. Czo gdzieby tak bilo, nauczilibismy W. W. iako roskazanie nasze 
wazie maią y iemu dosic czinic, y gardly y maientnoscziamy swemi musie- 
libisczie tego prziplaczic. Dlia czego posselamy go tam znowu do W. W. 
zęby się temu wszistkiemu przipatrzil. Ziczemy Wier. W. mieć się dobrze. 
Dan z Wisliczi dnia XXIII miesiącza Sticznia roku Pańskiego M. D. X. C. 
wtorego, panowania naszego piątego. — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy. Pieczęć pokojowa wyciśnięta po stronie adresowej. 



*04. 1592. die 11. m. Martii, Cracoviae. 

Pactum consulum Cracoviensium cum Stanislao Węgrzynek de luto et 
quisquiliis ex urbe evehendis. 

We srzodę po niedzieli srzodopostney. — Burmistrz y Rada miasta 
Crakowa wszem wobecz y każdemu zosobna, ktorim to wiedzieć nalezi, 
iakieykolwiek zaczności y dostoyności ludziom, oznaymuiemy y wiadomo 



35 

cziniemy, iże iakoszmy od czasu niemałego o tim przemyslawali y staranie 
czynieli, iakoby sposób ochedożenia vstawicznego miasta tego z błot, z gnoiow 
y plugastw, ktoremi bardzo zaprzątnione iest, postanowić mogli, y iakozmy 
potim za podaniem niektórych condicy przesz sławnego Antoniego Distezego 
mieszczanina naszego, strony takowego ochędostwa postanowienie pewne 
z nim byli vczinieli in anno 1590 za pozwoleniem vcciwego człowieka po- 
spolitego miasta teg"o, któremu iednak przerzeczony Antoni de Stesi dosic 
nieuczinieł, y dla tego od niego według swego własnego obowiąsku odpadł, 
tak potim za żądaniem sławnego Stanisława Węgrzinka hetmana naszego 
ratusznego, do nasz w tim vczinionego y za przicziną vcciwego człowieka 
pospolitego, za nim po kilka razy czinioną, abyzmy tegosz Stanisława Wę- 
grzinka do postanowienia, które z Antoniem de Stezi było vczinione, przi- 
puscieli y za gotowością, którą przerzeczony Stanisław Węgrzinek przi tim 
żądaniu swym pokazał, że konie y wozy do takowego ochędostwa y wywo- 
żenia dobrze przigotowane y vsposobione miał, radzizmy się do tego przi- 
chilieli roku przeszłego 1591, yżezmy go do takowego postanowienia, które 
Antoni de Stesi z nami y vcciwym człowiekiem pospolitim miasta tego miał. 
przed inszemi, ktorzi się o to starali, przypuscieli y iemu zlecieli, aby we- 
dług pierwszego pozwolenia naszego y vcciwego człowieka pospolitego, 
Antoniemu de Stezemu na to danego, od każdego domu w okręgu miasta 
tego leżącego, do iurisditiey mieyskiey prziszluszaiączego, na każdi tidzien 
po groszu iednemu wybierał, a od narożnych wielkich domów także y do- 
mów, w ktorich goście stawaią, po dwu groszu za to, aby wszelakie gnoie, 
błota, śmieci, lody, które tak w domu każdim, iako tesz na rinku, vliczach 
y płaczach wszelakich w okręgu miasta tego leżączich, naleśćby się mogły, 
powinien był wywozić za miasto na miescza zwykle do tam wislnych. Które 
postanowienie nasze z przerzeczonym Stanisławem Węgrzinkiem vczinione, 
gdizmy vcciwemu człowiekowi pospolitemu miasta tego na ratuszu tutecznym 
w dzień czwartkowy przed s. Wawrzinczem roku Pańskiego 1591 zgroma- 
dzonemu, opowiedzieli, aczezmy rozumieli, yze wszistkim w nim będączim 
wdzięczne y prziiemne być miało, iednak część ich tego prziymować nie- 
chciała, odstrzelaiącz się od więtszey liczby tich, ktorzi na to pozwalali, y 
przeciwiącz się postanowieniu pierwszemu swemu z Antonim de Stezim vczi- 
nionemu, y proźbom albo prziczinom swoim własnym do nasz za timże Sta- 
nisławem Węgrzinkiem po kilka razy przełożonym. Czemu iednak acz na 
on czasz miescza niedawaliźmy, iednak ysze Pan Bog nasz powietrzem mo- 
rowym nawiedzać był począł, tego do skutku prziwieść niemogliźmy: wszakże 
terasz po tim przestrachu y niebespieczenstwie za prośbami częstemi tegosz 
Stanisława Węgrzinka pobudzeni będącz y vwaźaiącz, yże tesz ta sprawa 
obchodzi ochędostwo pospolite miasta tego, które iesli kiedi, tedi czasu 
teraznieyszego tak dla vchronienia zarazy powietrza morowego, ktorim nasz 
Pan Bog przeszłego czasu nawiedzać raczył, tak tesz dla vcciwości zacznego 
a blisko prziszłego actu wesela lego krolewskiey Mosczi Pana naszego Mi- 
łoscziwego, bardzo iest potrzebne, a nadewszistko yżezmy wtim od lego 
Krolewskiey Mosczi po kilka razi napomnieni byli, abyzmi sposób ku wy- 
chędożeniu miasta, któri lego krolewskiey Mosczi był zaleczony, besz dal- 
szich odwłok postanowieli y do skutku powinnego prziwiedli, przetozmy na 



36 

to. czego się vcciwy człowiek pospoliti na on czasz y terasz także po części 
zbraniał, pozwolić niechcieli, ale cziniącz dosić woli lego krolewskiey Mosczi 
y potrzebom przeopisanym miasta tego dogadzaiącz, tozmy z zwierzchności 
lego Krolewskiey Mosczi Pana naszego Miłoscziwego y władzi vrzędu na- 
szego radzieczkiego mocznie postanowieli, y vcciwemu człowiekowi pospo- 
litemu dnia wysszey opisanego iako y potim dnia dzisieyszego na ratuszu 
zgromadzonemu oznaymieli y opowiedzieli, yżeźmy ochędożenie takowe mia- 
sta tego wysszey mianowanemu Stanisławowi Węgrzinkowi hetmanowi na- 
szemu ratusznemu zlecieli y poruczeli y iego do postanowienia pierwszego 
z Antonim de Stezim strony takowego ochędostwa vczinionego przipuscieli, 
iakosz moczą tego prziwilegiu tosz iemu zleczamy y poruczamy sposobem 
takowym : 

§ i. Że ten to Stanisław Węgrzinek od dnia onegdayszego ósmego 
Marcza albo niedziele szrzodopostney blisko przeszłey od każdego domu 
w okręgu miasta tego leżączego y iurisditiey mieyskiey przisluszaiączego, 
na każdi tidzien po groszu iednemu wybierać ma, a od domu każdego na- 
rożnego także tesz gościnnego po dwu groszu, na którą płaczą w kaźdim 
domu gospodarz albo gospodarze z komornikami wespol składać się maią. 
A takowa placza przerzeczonemu Stanisławowi Węgrzinkowi albo temu, kto- 
riby od niego na to był postanowiony, przesz każdego obywatela miasta 
tego besz wszelakiey odwłoki albo trudności oddawana być ma na każdi 
tidzień za pierwszim vpomnieniem pod winą złotich dwa, którą każdi vrzę- 
dowi naszemu przepadać ma, gdziebv w tim nieposłuszny był y płacze 
takowey iemu według postanowienia tego oddawać niechciał. 

ij 2. Względem którego popłatku albo wybierania przerzeczony Sta- 
nisław Węgrzinek powinien będzie wszistkie błota, śmieci, gnoie, lody y plu- 
gastwa wszelakie, ktoreby na rinku. vliczach albo inszich miesczach pospo- 
litich, także tesz y w każdim domu w okręgu miasta tego leżączego y do 
iurisditiey mieyskiey przisłuszaiączego, iakokolwiek naczinione, zgromadzone 
albo zniesione były, rstawicznie lecie y zimie swym własnym kosztem y na- 
kładem z miasta wywozić, y miasto to, rinek y wszistkie micscza pospolite 
z yliczami wespół w rstawicznym ochędostwie chować, tak żeby na żadnym 
miesczu żadna kupa albo zgromadzenie błota, gnoiu albo plugastwa iakiego 
niezostawała, y na każdi tidzien przinamniev rasz powinien będzie woznicza 
przerzeczonego Stanisława Węgrzinka z wozem albo karą przed każdi dom 
prziiechać y tam błota, gnoie. śmieci, lodi albo insze plugastwa, któreby 
przed tim domem złożone albo z niego wyniesione były przesz gospodarze 
albo komorniki albo czeladź ich zgromadzone, na ten wosz swoy albo karę 
nabrać y nałożyć y z miasta wywieść na miescza naznaczone, to iest na brzeg 
mieyski do tamy, nieskładaiącz na drogi y miescza niezwykłe ku szkodzie 
miastu albo priwatnim osobom. A gdzieby temu dosić nieuczinieł y tako- 
wego ochędożenia albo wywożenia zaniechał, tedi pięćdziesiąt czerwonych 
złotich winy rrzędowi naszemu przepadać y pieniądze wszistkie od czasu 
zaniedbania tey powinności z domów mieyskich wybrane besz wszelakiey 
odwłoki wrócić powinien będzie. 

§ 3. Wszakże gdzieby ktori obywatel miasta tego dom albo piwnicze 
buduiącz, rumy iakie albo ziemię wybraną przed domem swym złożył, do 






37 

takowego rumu albo ziemie wywożenia tento Stanisław Węgrzinek niebę- 
dzie powinien, ale ten ktori ią nałoży, swym kosztem one ma dać wywieść. 

§ 4. A yże często namieniony Stanisław Węgrzinek roku przeszłego 
na takowe chędoźenie miasta się zawiodszy, przesz czasz niemały niźli się 
to postanowienie zawarło, Tworzianską y Groczką vliczę chędoźył, błota, 
śmieci y plugastwa z tamtey vlicze y domów w niey leżączych wywozieł, 
przeto ypatruiącz, aby na tim nieszkodował, postanawiamy, yże obywatele 
Tworzianskiey y Groczkiey rlicze iemu za sześć niedziel, które czasz tego 
postanowienia uprzedzieły, plączą wysszey namienioną oddawać maią. 

§ 5. A yże tesz to iest rzecz słuszna, aby tenże Stanisław Węgrzinek 
nagrodę miał z rzeczipospolitey za wywożenie błota, gnoiów, plugastw 
z rinku, vlicz, bron y inszich płaczów pospolitich, przeto iemu na każdi rok 
względem takowego wywożenia powinni będziemy płacić s pieniędzi miey- 
skich złotich Polskich ośmdziesiąt, na każdi ąuartał złotich dwadzieścia, 
które pieniądze będzie brał ze czła mieyskiego, z którego mieyscza zapłata 
się mu exnunc naznacza. 

Które postanowienie wysszey opisane z tim .Stanisławem Węgrzinkiem 
vczinione trwać ma do roku zupełnego, to iest do niedziele szrzodopostney 
w roku blisko prziszłym 1593, w ktorim roku, ieźli przerzeczony Stanisław 
Węgrzinek w oddawaniu tey powinności na się prziiętey, vstawicznym y pil- 
nym się pokaże, y oney dosić czinić będzie, tedi to postanowienie nasze na 
dalsze czaszy iemu pozwolone być ma przed inszemi wszistkiemi, ktorziby 
się tego domagać chcieli. Dla lepszey wiari y vpewnienia wszistkich wysszey 
opisanych rzeczy pieczęć nasze radzieczką do listu tego prziłożyć kazaliśmy. 
Ktori dany iest na ratussu naszim Crakowskim we srzodę po niedzieli srzo- 
dopostney, roku Pańskiego tysiącz pięćset dziewięćdziesiątego wtorego. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 114. 



H05. 1592. die 4. m. Maii, Cracoviae. 

Consules Cracovienses depositorium plumbi in alium transferunt locum. 

Actum feria secunda ipso die sancti Floriani. — Spectabiles domini 
consules Cracouienses die hodierna in praetorio Cracouiensi in negocijs 
reipublicae in pleno numero congregati existentes, animaduertentes depo- 
sitorium plumbi antiąuitus in foro constitutum, propter insolentium hominum 
rapacitatem , qui pecias plumbi plerumąue amputare solent, desertum esse 
et per negociatores plumbi vitari, ob quam causam census ciuitati et plum- 
bum ad reparationem tecti ecclesiae beatae Mariae ex eodem depositorio 
proueniens, deperditur: huic itaąue incommodo obuiando, vnanimi consensu 
et voluntate, matura super id deliberatione praehabita, elegerunt, consti- 
tuerunt et assignauerunt locum ad deponendum plumbum pomaerium seu 
intermurale integrum inter portam Slacouiensem et portam sancti Floriani 
situm, eam ob causam, vt currus, qui per portam Slawcouiensem inducentur 
et propter angustiam loci conuerti non possent, liberum exitum per portam 



3» 

s. Floriani habeant. In quo ąuidem loco seu intermurali plumbum ad depo- 
sitorium Cracouiense aduectum. deinceps semper deponi ibidem et asseruari 
debebit. Huius vero depositorij custodia iuxta antiąuum vsum et consuetu- 
dinem penes administratorem seu arendatorem pensae maioris pro tempore 
existentem esse debebit , ipseąue arendator seu administrator curam dicti 
depositorij gerere et plumbum in eodem pomoerio seu intermurali depositum, 
sub sua claue pacifice, ne damnum aliąuod eidem plumbo inferratur, asser- 
uare erit obligatus. 

Acta Consul. ("rac. 29, str. 207. 



£OG. 1592. die 25. m. lunii, Cracoviae. 

Plebiscitum de adnotationibus nonnisi in libris fori competentis con- 
signandis. 

Sigismundus Tertius Dei gratia Rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae. 
Russiae, Prussiae, Masouiae, vSamogitiae ; Liuoniaeąue necnon regni Sueciae 
proximus haeres et futurus rex. Oblatas esse nobis literas spectabilium pro- 
consulis et consulum ciuitatis nostrae Cracouiensis, literas plebisciti de non 
recognoscendis inscriptionibus bona ciuilia concernentibus, in alienis iuris- 
dictionibus, communi consensu ordinum illius ciuitatis sanciti, in papyro con- 
scriptas, sigillis eiusdem ciuitatis communitas, sanas, saluas, omniąue suspi- 
cione uicij carentes, supplicatumąue nobis ; ut easdem literas auctoritate no- 
stra regia confirmare, approbare et ratificare dignaremur. Quarum tenor de 
uerbo ad uerbum seąuitur et est talis : 

Spectabiles proconsul et consules ciuitatis regiae Cracouiae, die ho- 
dierna in praetorio Cracouiensi unacum tota honesta communitate ciuitatis 
huius, uidelicet mercatoribus et senioribus contuberniorum legitime congre- 
gati existentes, inter caeteras consultationes de negocijs reipublicae habitas, 
eo considerato, quod magne difficultates et damna plerisąue oboriantur ex 
inordinata obligandorum seu rendendorum bonorum ciuilium ratione, quae 
per multos ciues et eorum bonorum possessores in contemptum ac uilipen- 
dium iurisditionis ciuilis Cracouiensis ac ut plurimum in praeiudicium cre- 
ditorum in alijs extraneis, uti Casimiriensi, Clepardiensi aliarumąue uicina- 
rum ciuitatum iurisdictionibus obligantur, uenduntur et uarijs modis alienan- 
tur: huic itaąue licentiae et incommodo obuiare, abusumąue hunc tollere 
uolentes, unanimi voto et consensu plebiscitum hoc temporibus perpetuis 
duraturum constituerunt et sanxerunt, quod a die praesenti nullus ciuium 
seu quorumcunque incolarum ciuitatis huius, iurisdictioni huic ratione per- 
sonae vel bonorum hic habitorum subiectus, recognitiones aliąuas officiosas 
super debita, cessiones, compositiones seu ąuosuis contractus bona ciuilia 
concernentes, quocumque nomine uocari possent, facere seu bona sua ąuaeuis 
ciuilia inscribcre, obligare, dare ; donare, uendere aut ullo modo alienare uel 
distrahere poterit in quacunque aliena extraneaue iurisdictione, praesertim 
uero in Casimiria, Klepardia, Wieliczka seu alijs circumuicinis ciuitatibus et 



39 

iurisditionibus, sed omnes eiusmodi recognitiones uel inscriptiones ąuascun- 
que, bona ciuilia concernentes, ąuiuis ipsorum coram officio consulari seu 
iudicio scabinali Cracouiensi, uti in iurisdictione sua propria et in foro suo 
competenti facere et recognoscere tenebitur eritąue obligatus sub paena 
decem marcarum coram officio consulari Cracouiensi ad instantiam cuiusuis, 
qui transgredientem ad praefatum officium cittauerit, in primo termino tan- 
quam peremptorio sine ąuauis prouocatione irremissibiliter reponenda, cuius 
paenae medietas officio consulari, altera uero parti instiganti cedet. Quod 
si uero quicunque ciuium uel incolarum ciuitatis huius, iurisdictioni huic ex 
persona uel ratione bonorum hic habitorum subiectus, in remotiori aliąuo 
loco negociorum suorum causa existens et graui aliąua necessitate adactus, 
inscriptionem uel recognitionem aliąuam super bona sua ciuilia immobilia 
in aliąua extranea iurisdictione cuipiam fecerit, eam ad acta consularia uel 
scabinalia ciuitatis istius Cracouiensis ipse recognoscens uel is, in cuius per- 
sonam recognitio facta fuerit, transferre et transportare tenebitur intra unius 
anni et sex septimanarum continue se subseąuentium decursum, a data in- 
scriptionis computando, \iel antę resignationem . si eam quis uig-ore illius 
recognitionis in extranea iurisditione factae. super bona ciuilia antę decur- 
sum unius anni et sex septimanarum obtinere uoluerit. Quod si per alter- 
utrum praefatorum uidelicet recognoscentem seu eum, in cuius personam 
recognitio illa facta erit, praestitum non fuerit intra terminum praefixum, 
extunc inscriptio seu recognitio illa quocunque modo facta, nullitatis uicio 
subiacebit, nec ullum robur aut ualorem obtinere poterit, sed ipso facto irriUi 
et inualida erit. Ouodąuidem plebiscitum modo praedicto constitutum, tem- 
poribus perpetuis uigorem debitum obtinere debebit, consensu beniuolo su- 
pradictorum spectabilium proconsulis et consulum Cracouiensium ac uniuersae 
honestae communitatis ad id mediante. Actum et conclusum in praetorio 
Cracouiensi feria ąuinta in crastino festi sancti Ioannis Baptistae, anno Do- 
mini millesirno quingente.simo nonagesimo secundo. 

Nos itaque Sigismundus Tertius supranominatus rex supplicationi prae- 
fatorum benigne annuentes, literas praeinsertas in omnibus earum punctis, 
clausulis, conditionibus et articulis approbandas, confirmandas et ratificandas 
duximus, prout approbamus, confirmamus et ratificamus praesentibus literis 
nostris, easque robur debitae, quantum de iure est, firmitatis obtinere debere 
uolumus. In cuius rei fidem praesentes manu nostra subscripsimus, sigilloque 
regni nostri consignari mandauimus. Datum Yarsouiae die duodecima mensis 
Octobris, anno Domini millesirno quingentesimo nonagesimo secundo, regni 
uero nostri anno ąuinto. — >Sigismundus rex. — LB Gembiczky sst. 

Dokument pargaminowy. Na sznurku z białego, żółtego, niebieskiego i ciemno pąsowego jedwa- 
biu wisi pieczęć pokojowa z czerwonego wosku. 



4 o 



HOTf. 1592. die 10. m. Iulii, Cracoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsulem consulesąue Cracovienses 
hortatur, ut pactum cum Stanislao Węgrzynek de emundatione civitatis in- 
itum, ąuamprimum exsequi faciant. 

Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque necnon regni Sueciae pro- 
ximus haeres et futurus rex. Spectabilibus et famatis proconsuli et consu- 
libus ciuitatis nostrae Cracouiensis, fidelibus nobis dilectis, gratiam nostram 
regiam. Spectabiles et famati, fideles nobis dilecti ! Intelleximus intercessisse 
certum contractum inter famatum Stanislaum Węgrzynek praetorij ciuilis 
praefectum et Fidelitates vestras cum consensu totius communitatis idque de 
purgandis plateis, euelendoąue fimo, luto alijsąue immundicitijs, quae omnia 
idem Stanislaus Węgrzynek in se suscepit contentus certo salario iri eodem 
contractu sibi assignato, idque vno grosso ex sing-ulis domibus singulis septi- 
manis, prout de ijs litterae Fidelitatum vestrarum a nobis confirmatae testan- 
tur. Cum itaque ea res ad decorem sit ciuitatis et in eam dictus Stanislaus 
Węgrzynek suo sumptu integro fere anno aliquot quadrigas equorum fouet 
submissionique suae satisfacit, hortamur Fidelitates vestras eisdemque man- 
damus, vt eundem contractum cum memorato Stanislao Węgrzynek factum 
quamprimum in exequucionem deducant et deinceps ita manuteneant, vt et 
Stanislaus Węgrzynek in purganda ciuitate officio suo non desit, et illi ab 
ijs omnibus semper satisfiat, a quibus illi salarium est assignatum. Facturae 
Fidelitates vestrae rem nobis gratam et officio suo conuenientem. Datum Cra- 
couiae die X mensis Iulij, anno Domini M D XCII, regni vero nostri anno 
quinto. — Sigismundus rex. — P. Sczerbicz mp. 

Acta Cons. Crac. 30, str. 565. Drugi takiż sam mandat wydał Zygmunt III z Krakowa d. 2 1 
lutego 1596 pod zagrożeniem kary 500 florenów węgierskich. Tamże. 



HO§. 1592. die 7. m. Decembris, Varsoviae. 

r 

Sigismundus III. rex Poloniae consules Casimirienses hortatur, ut de 
exstinguenda peste curam adhibeant. 

Zygmunth III z bozey laski kroi Polski, wielgie xiążę Litewskie, Ru- 
skie, Pruskie, Mazowieckie, Zmudzkie, Infliąntskie etc. y kroliestwa Szwedz- 
kiego nablizszy dziedzic y przysły kroi. Sławnym burmistrzewi y raicom 
miasta naszego Cazimierza, wiernie nam miłym, łaskę nasze kroliewską. 
Sławni wiernie nam mili! Z niemałym tego żalem używamy, ysz tak częstemi 
trwogami od powietrza morowego obywatelie miasta Crakowa przes te kilka 
liat blisko przeszłych beli vcziązeni, liecz to szie z dopuszczenia Pańskiego 
za grzechy pewne liudzkie dzieie, godzi szię to od niego wdzięcznie przy- 
mować y skromnie znoszic. Alie ysz tesz to baczemy, ze po niemały częśczy 



4i 

do zapowietrzenia dawaią szię przyczyny wielgie prze niedozor vrzędow do 
tego naliezących y tego dochodziemy, ze szię y temu złemu dowczypem a 
opatrznosczią liudzką na wieliu mieisc zabiega, to rozumiemy tedy, ze y 
-w Crakowie zabiezecz szię temu nietrudno może za temi zwłaszcza mrozami 
a łaską miełego Boga, ze szię to złe wiecy szerzycz y owszem ym dali tern 
rychli ustawacz bęndzie. W czym ysz różność urzędów w Crakowie na nie- 
mały przeszkodzie być rozumiemy, rozkazaliśmy każdemu z osobna przes 
pisanie nasze, aby temu wczas zabiegali, iakoby szię żadna przyczyna do 
szerzenia powietrza z zadny miary niedawała. Co aby szię tym snadni od- 
prawowacz mogło, posełamy do Crakow r a z ramienia naszego vrodzonego 
Wacława Drożyńskiego trukczasza y dworzanina naszego, któremu zlieczie- 
liśmy, aby spoinie z urzędami tamecznemi z nimi szię o wszytkim porozu- 
miewaiąc, wszeliakich sposobów, które z opatrznoszci liudzki bycz mogą, 
uzeli, iakoby co naprędzj ta zaraza powietrza tam stanącz mogła, nad to 
zęby targi obwołać y potrzeby wszeliakie do użytku liudzkiego naliezące 
do słuszny ceny przynieszć y sposobicz szię mogły. Roskazuiemy przeto 
Wiern. waszym, abyszcie y Wiern. wasze do tego pilnoszcią, staraniem y 
dozorem swym przyłożyli y przerzeezonemu posłańcowi naszemu z nim szię 
o tern wszysthkim. co do tego zachamowania złego naliezecz bęndzie, także 
tesz postanowienia ceny y zywnoszci znosząc pomocni beli y tego tak y sami 
dlia sziebie y dlia dobrego pospolitego doirzeli, iakoby nic na chętnym y 
życzliwym staraniu Wiern. waszych nieschodzilo. Vczyniczie to Wiern. wa- 
sze s powinnoszczi swey y dlia łaskj nasey. Dan w Warszawie dnia sziodmego 
miesziąca Decembra, roku bożego M D XCII, a panowania naszego roku 
piątego. — Sigismundus rex. — Math. Pstrokonski r. m. s. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, poniżej tekstu na dokumencie wyciśniętą. 



3O0. 1593. die 16. m. lanuarii, Cracoviae. 

Pactum consulum Cracoviensium cum consulibus Clepardiensibus de 
vecturis et de caupona vinaria. 

Burmistrz y rada miasta Crakowa imieniem swym y wszistkiego po- 
spolitego człowieka tegosz miasta z iedney, a burmistrz y rada miasta Kle- 
parza imieniem także swym y wszistkiego vcciwego pospólstwa tegosz miasta 
z drugiey strony, oznaymuiemy y wiadomo cziniemy wszem wobecz, ktorim 
to wiedzieć naleźi, isz iako na seymie walnem coronnim blisko przeszlim 
w Warszawie dzierżanim, przes collegi y posli nasze z obu stron na seym 
przerzeczony wysłane, vgoda prziiacielska y porównanie pewne stroni pod- 
wod y szinku winnego na Kleparzu iest postanowione, które tamże zarasz 
spisane y podpisem także pieczęciami przerzeczonich posłów naszich vtwier- 
dzone y przesz nie do xiąg radzieczkich warszawskich , w poniedziałek po 
s. Łukaszu Ewangeliście roku bisko przeszłego 1592 wwiedzione iest, na którą 
vgodę, iako nam burmistrzowi y rayczom miasta Kleparza y pospólstwu 
naszemu zachowana była wolna droga do prziięcia albo odrzuczenia iey do 

6 



4^ 

Gromnicz blisko prziszlich, także y to warowano było, że z obu stron con- 
sensi nasze spoinę na tę rgodę wyprawione być miali: temu tedi z obu 
stron dosić cziniącz, my wysszey opisani burmistrz y rada miasta Crakowa, 
także burmistrz y rada miasta Kleparza imieniem swym y pospolstw na- 
szich oznaymuiemy, isz takową vgodę przesz posli nasze na seymie przerze- 
czonim postanowioną, za dobrim rozmysłem y spolnim consensem naszim, 
imieniem swym y pospolstw naszich, a mianowicie my burmistrz y rada 
miasta Kleparza imieniem pospólstwa naszego wszistkiego, które dla tey 
vgodi przesz nasz we srzodę po s. Marcinie w roku przeszłem 1592 odesłane 
(s) było, y na nie consens swoy we srzodę po s. Luciey tegosz roku dało, 
przymuiemy, na nie pozwalamy y one we wszistkich artikulach iey y con- 
ditiach ymaczniamy y potwierdzamy. Ktorey te słowa są: 

In nomine Domini Dei omnipotentis Amen. Stało się postanowienie 
pewne y nieodmienne miedzi slachetnimi pani Danielem Chroberskim y Sta- 
nisławem Schembekiem, rayczami y posłami miasta Krakowa z iedney, a 
sławnemi pany Iakubem Praczowskiem rayczam y Stanisławem Saburam 
przisieżnikiem kleparskiem, na tenże seim posłanemi, imieniem tegosz miasta 
Kleparza z drugiey strony, w ten niżey opisani sposób: 

§ 1. Naprzód przerzeczeni panowie Iakub Praczowski raycza y Stani- 
sław Sabura przisiężnik kleparzczi, imieniem swym y wszistkiey radi także 
y pospólstwa miasta Kleparza za plenipotentią iem na to pod pieczęcią 
tegosz miasta coram iudicio ciuili Clepardiensi de data feria ąuarta post 
festum Exaltationis s. Crucis anno Domini 1592 podaną, wszelakie contro- 
uersiae, processi prawne, remissiae y pozwy którekolwiek za powodem mia- 
sta Kleparza przeciwko miastu Crakow T u y przedmieściom iego, a miano- 
wicie przedmieściu garbarskiemu y obywatelom Czarney wsi, do tego czasu 
stroni podwod tak konnich iako y pieniężnich zachodzieli y iedne na re- 
missiey seymowey według decretu króla s. pamięci Stephana de data feria 
sexta antę festum Pentecostes proxima, anno Domini 1585 zawiśli, drugie 
ieszcze rossądzone nie są, exnunc et de facto vmorzyli, cassowali y w niwecz 
obrocieli y od nich dobrowolnie odstąpieli na czasi wieczne, wolno pusz- 
czaiącz miasto Crakow y wszistkie przedmieścia y prziległosci iego ze wszist- 
kiemi obywatelami ich od wszelakiey impetitiey y molestatiey swey stroni 
tichto podwod konnich y pieniężnich czasi wiecznemi, od ktorich miasto Cra- 
kow ze wszistkiemi przedmieściami y prziległosciami swemi y obywatelmi 
ich od pierwszey fundaciey według prziwilegiow y decretow na to od wielu 
Ich Mczi xiążąt y krolow polskich s. pamięci nadanich wolne było, także 
tesz podług constitutiey coronny króla lego Mczi ninieyszego Zigmunta 
trzeciego anno 1588 vchwaloney, na wieczne czasi iest wyzwolone. 

§ 2. Z drugiey stroni wysszey namienieni slachetni panowie Daniel 
Chroberski y Stanisław Schembek raycze y posłowie miasta Krakowa imie- 
niem swym }' [eh Mczi panów collegow swych pokazuiącz chęć y ziczliwość 
prziiacielską przeciwko miastu Kleparzowi y obywatelom iego iako sąsia- 
dom swym, Yważaiącz tesz częste y wielkie prośby y prziczini wiele zacznich 
osób, a mianowicie Ich Mczi panów woiewodow crakowskiego y lubel- 
skiego, tudziesz Ich Mczi panów posłów woiewodztwa crakowskiego, za 
niemi po kilka seymow rczinione, ochroniaiącz y wczale zachowuiącz przi- 



43 

wilegie y decreta krolow Ich Mczi polskich ś. pamięci miedzi miastem Cra- 
kowem y Kleparzem stroni szinku winnego vczinione ; a mianowicie decret 
pośledni króla s. pamięci Stephana de data Cracouiae feria secunda post 
Bartholomaei anno 1583 in suo debito et integro robore reseruando, eidem- 
que per praesentem concessionem nullatenus derrogando, iednak przerze- 
czonim panom burmistrzowi y rayczom miasta Kleparza dla poratowania 
y podpomożenia dobra ich mieyskiego pozwoleli y dopuscieli, iże oni na 
iednim miesczu tilko na Kleparzu, a mianowicie pod ratuszem swym kle- 
parskim, albo gdzie sobie miescze na to obrawszi naznaczą, wolnie będą 
mogli wina wszelakiego rodzaiu przedawać y szinkować od czasu postano- 
wienia tego per modum et titulum arendae tilko podług decretu króla 
Stephana s. pamięci do lat piąci po sobie idączich, temi niżey opisanemi 
conditiami: 

a) Naprzód, iże przesz to, iako się wysszey namienieło, prawom y de- 
cretom miasta Crakowa w niczem się derogować nie ma, ani panowie kle^ 
parzanie tego ninieyszego pozwolenia za abusum decreti albo seąuellą iaką 
poczitać będą mogli, ale to z sczerey chęci y miełości przeciwko sobie przy- 
mować będą powinni od radi y pospolitego człowieka miasta Crakowa; 

b) Powtore, iże się tego zadnim obyczaiem domagać nie maią, aby ta 
wolnoscz na więczey miescz rosciągać się miała, ale na tim samym iednim 
miesczu, póki to pozwolenie trwać będzie, przestawacz maią, y tego prze- 
strzegać będą powinni, aby żaden inszi na Kleparzu wina wszelakiego szin- 
kować nieśmiał, czego także panowie raycze krakowsczi za prawem swym 
bronić maią; 

c) Potrzecie, iże wina wszelakie, ktoreby dla szinku takowego kupować 
chcieli, nigdzie indziey iedno albo od mieszczan crakowskich albo na skła- 
dzie crakowskim kupować powinni będą ; 

d) Poczwarte, iże od miescza tego, na ktorim ten szink winny iest po- 
zwolony, przerzeczeni panowie raycze kleparsczi panom rayczom krakow- 
skim na każdi rok złotich ośm polskich, to iest po dwu złotich na każdi 
quartał płacić y oddawać będą powinni, a osobno każdi pułkufek albo na- 
czinie wina, które kupią, pisarzowi mieskiemu krakowskiemu opowiedzieć, 
od niego cedułę na odprawę iego wziąć, także składne albo czopowe miey- 
skie, szrotlon y insze wszelakie powinności, które mieszczanie krakowsczi 
od szinku winnego odprawuią, płacić y oddawać będą powinni bez wszela- 
kiey trudności. 

§ 3. Ktorim condiciom gdi panowie raycze kleparzczi dosić czinić y po- 
winności te miastu Crakowu oddawać y w mielosci sąsieczkiey zachowywać 
się będą z obywatelami crakowskiemi, tedi po wyściu przeopisanich piąci 
lat panowie raycze crakowsczi według decretu króla Stephana ś. pamięci 
to pozwolenie szinku winnego timźe panom rayczom kleparskim także do 
drugich piąci lat et sic conseąuenter a quinquennio ad quinquennium pro- 
rogować y przi teyże wolności także przi arendzie wysszey opisaney we 
wszistkim one zachować będą powinni dotąd, pokiby się conditiom wszist- 
kim przeopisanym przesz pany raycze kleparskie dosić działo, ktorich iednak 
gdzieby tam in toto quam in parte nie wykonywali y onim dosić nieczinieli, 
tedi od tego pozwolenia y arendi ipso facto odpadać maią. 



44 

§ 4- -A- to postanowienie przeopisane aby skutek swoy dostateczni 
wzięło, będą powinne osoby wy (s) wysszey mianowane, kiedy się do Cra- 
kowa y Kleparza po wśmierzeniu powietrza teraźnieyszego ziadą, consensi 
collegow y pospolstw swych na nie wyprawić y sobie ex vtraque parte pod 
pieczęciami miast swych oddać, aby tak skutecznie y nieodmiennie trwało. 
Wszakże stroni radi kleparskiey zostawuie się na tę transactią wolna deli- 
beratia, isz raycze kleparsczi ziechawszi się do Kleparza, maią miedzi sobą 
namowę rczinić a vcziniwszi maią się panom rayczom krakowskim declaro- 
wać, ieślisz na tey transactiey przesz plenipotenti swe rczinioney, przestawać 
chczą albo nie, gdzie wolno będzie timże rayczom kleparskim na tey trans- 
actiey przestać albo tesz od niey odstąpić, czo iednak ycziniwszi wykonać 
tę swoię deliberatią y declaratią nadaley do Panny Mariey Gromnicz blisko 
prziszlich in anno 1593 przipadaiączich będą powinni; a gdzieby do tego 
czaszu wysszey opisanego rada kleparska panom rayczom crakowskim ża- 
dnego oznaimienia o takowey swey declaratiey nieuczinieli, tedi iusz eo ipso 
facto transactią ninieysza w zadnim artikule onim służić niebędzie mogła, 
ani iusz więczey żadnego regressu na potomne czasi do tey transactiey mieć 
niebędą mogli. 

A dla pewnieyszego Ytwierdzenia tey transactiey na ten czasz tę inter- 
cisę miedzi sobą spisaną y rękami także pieczęciami swemi potwierdzonąm. 
przed yrzędem warszawskim radzieczkim to approbować z obudwu stron 
maią. Działo się to w Warszawie pod seymem walnim die I7 Octobris anno 
Domini 1592. Daniel Chroberski raycza Crac. Stanisław Schembek manu 
propria. Stanisław Sabura swym y pana lakuba Praczowskiego imieniem 
ręką własną. 

Takową tedi ygodę prziiacielską my wysszey opisani burmistrz y rada 
miasta Krakowa z iedney, także my burmistrz y rada miasta Kleparza z dru- 
giey strony, nomine quo supra mocznie, stale y nienaruszenie sobie zobo- 
polnie chować y według opisania iey we wszistkim się sprawować y oney 
zupełnie dosić czinić obieczuiemy się za nasz y potomki nasze, z tą iednak 
declaratią, poniewasz prze niebespieczenstwo powietrza morowego blisko 
przeszłego arenda szinku wina na Kleparzu zaczęta być niemogła, yże ta- 
kowa arenda od dnia pierwszego księzicza lutego w roku teraźnieyszim 
blisko prziszłego, zacząć się ma według opisania iey. A dla lepszey wiari 
y pewności tego spolnego consensu y zgodi naszey dwa iednakie listi spisać 
dalizmy y one pieczęciami naszemi mieyskiemi rtwierdzieliźmy. Działo się 
na ratuszu krakowskim w sobotę blisszą przed s. Priską , roku pańskiego 
tisiącznego pięćsetnego dziewięćdziesiątego trzeciego. 

Dokument pargaminowy, opatrzony był pierwotnie dwiema pieczęciami, uwieszonemi na paskach 
pargaminowych. Z tych dochowała się tylko pierwsza w czerwonym wosku, wyobrażająca mniejszą 
pieczęć radziecką krakowską. 



45 



$10. 1593. die 12. m. Aprilis, Cracoviae. 

Senatus consultum de foro, quod civibus Cracoviensibus competit. 

Consules ciuitatis Cracouiensis Yniuersis et singulis, praesentium noti- 
tiam habituris, cuiuscunąue status, dignitatis et praeeminentiae existentibus, 
praemissa nostri obsequiorum nostrorum commendatione significamus ac no- 
tum facimus, serenissimos olim principes et reges Poloniae inter multas et 
praeclaras libertates et immunitates, quas civitati Cracoviensi ex singulari 
sua clementia et propter multa servitia et obseąuia, per civitatem hanc sibi 
praestita contulerunt, hac quoque speciali et insigni ac tempore necessitatis 
maxime grata libertate et praerogatiua eam ornasse et donasse, quod omnes 
ius civitatis istius Cracoviensis habentes, non alibi, quam coram nobis con- 
sulibus vel iudicio suo ciyili Cracoviensi comparere, ibidemque iudicari de- 
beant; et si ad alios quosvis regni iudices aut officiales vel alia loca a quo- 
piam seu pro quacunque re et causa extra muros ciuitatis Cracouiensis quo- 
cunque requisiti seu citati fuerint, quod tunc comparere aut respondere mi- 
nime teneantur, nec aliquas paenas ratione huiusmodi contumatiae soluere 
aut pendere debebunt. Imo si contra illos aliquid diuersi attentatum atque 
ex contumatia decretum fuerit, id totum irritum, inane, nulliusque ponderis 
et momenti censebitur. Tum quod ciues et ius ciuitatis istius Cracouiensis 
habentes per quosuis iudices, officiales et familiares illorum extra iudicium 
ciuitatis Cracouiensis nec ad arces nec ad vincula nec ad aliud quodcunque 
iudicium aut captivitatem trahi ibidemque detineri debebunt, prout privilegia 
divorum Yladislai, Casimiri et aliorum Poloniae regum et principum ea omnia 
latius in se descripta continent. Quaequidem libertates, immunitates et prae- 
rogativae repositae per divum Sigismundum Primum Poloniae regem et suae 
maiestatis consiliarios in conventu Petricoviensi congregatos, decreto autho- 
ritate conuentus eiusdem iudicialiter lato et promulgato, confirmatae et appro- 
batae sunt. Quod cum ita sit, omnes et singulos ofnciorum et iudiciorum 
quorumvis in hoc inclyto Poloniae regno et dominijs eidem annexis prae- 
fectos et praesides , dominos gratiosos et amicos honorandos obnixe roga- 
mus, velint ciues nostros Cracouienses circa tam firmas et tot saeculorum 
decursu approbatas libertates gratiose conseruare, neque ad aliquod incom- 
petens forum vel iudicium ciues eosdem euocari, aut aliquibus inordinatis 
detentionibus et vinculis eos adstringi permittant, in contemptum et praeiu- 
dicium libertatum et immunitatum antę commemoratarum, sed omnes prae- 
dictos cives nostros cum causis et actionibus ipsorum ad nos et iudicium 
nostrum remittant, vbi debita et indilata iustitia iuxta causae exigentiam 
administrabitur. Hanc porro gratiam et benevolentiam nos vicissim omni 
obsequij et officij genere referre et compensare sedulo curabimus. In cuius 
rei fidem sigillum nostrum praesentibus est subappensum literis. Datum in 
praetorio nostro Cracouiensi feria secunda post dominicam Palmarum pro- 
xima, anno Domini millesimo quingentesimo nonagesimo tertio. Johannes 
Schiling civitatis Cracoviae notarius manu propria. 



46 



Sil. 1593. die 23. m. tulii, Varsoviae. 

Sisrismundus III. rex Poloniae civitati Casimiriensi utendi cera miniata 
dat potestatem. 

Sigismundus Tertius etc. Significamus etc. Spectatae fidei explorataeque 
virtutis tam erga nos ipsos, quam erga superiores Poloniae reges ciuitas 
Kasimiria cis Cracouiam, ab atauo nostro diuo Cazimiro, immortalis gloriae 
praestaiitissimo rege constituta, hoc etiam a nobis postulare \idetur, vt sin- 
gulari eandem ciuitatem beneuolentia nostra complectamur : secura semper 
in republica est partes optimatum in tumultu electionem nostram subseąuuto, 
Maximilianoque archiduce Austriae, Cracouiam, Casimiriam et Clepardiam 
ciuitates armis infestante, multa subiuit, multa yiriliter fecit nostri causa, 
teste magnificio Ioanne Zamoyscio cancellario et duce regni generali. Quo- 
circa faciendum hoc honoris eidem ciuitati Casimiriae magistratuique ipsius 
existimauimus, vt deinceps in omne posteritatis tempus in obsignandis literis 
tam priuatis quam publicis rubra caera, quemadmodum maiores regni nostri 
vrbes, rtatur. Quam facultatem praesentibus nostris literis illi damus, man- 
damusque vniuersis et singulis, ne omnino quisquam dictam ciuitatem ma- 
gistratumque eius vlla ratione praepediat, praepediendamue curet, quominus 
hac nostra munificentia liberę perpetuis temporibus cum omni posteritate 
sua fruatur. In cuius rei fidem praesentes manu nostra propria subscriptas, 
sigillo regni nostri muniri mandauimus. Uatum Warschouiae die vigesima 
tertia mensis Iulij, anno Domini millesimo quingentesimo nonagesimo tertio. — 
M. Piskorzowski sst. 

Z kopii zamieszczonej w rękopisie Bibl. Jagieł, krak. N. 118, str. 5. 



*J12. 1593- die 23. m. Iulii 7 Cracoviae. 

Senatus consultum de consulibus, qui ad causas civitatis tractandas 
et residua vectigalium exigenda curam adhibeant ; deligendis. 

Actum feria sexta in crastino diei Mariae Magdalenae. — Spectabiles 
domini Martinus Fihauser proconsuh Ioannes Szpigler, Martinus Vrbanko- 
wicz, Baptista Fontaninus, Paulus Zutter, Caspar (jutteter, Valentinus Ri- 
mer, Ioannes Waxman ; Ioachimus Ciepielowskj, Caspar Rezler, Caspar Cho- 
dowicz, Antonius Paczosska, Nicolaus Alantsee et Antonius Franczkowicz 
consules Cracouienses, die hodierna ad id per schaedulas conuocati ac in 
praetorio legitime congregati existentes, eo considerato, quod iniuriae, quae 
ciuitati per varias personas inferuntur, in dies cumulantur, nulla tamen expe- 
dita ratio hactenus fuerit, qua illis obuiam iri eaeque vindicarj possent, 
siquidem domini proconsules, quibus cura haec principaliter incumbere et 
quorum duetu causae eiusmodi expediri debebant, alijs assiduis curis, mo- 
lestijs et interpelationibus ac iudicijs oceupati, ei muneri satisfacere non po- 



47 

tuerunt, eoque perpenso, quod recuperatio debitorum ciuitati retentorum 
decreto serenissimi olim Stephani regis iniuncta, hactenus executionem de- 
bitam non sit sortita: his itaque rebus prospicere idąue curare volentes, vt 
syndicus ciuitatis causas omnes ciuiles eo diligentius et cum meliori consilo 
ac deliberatione expedire , assistentiamąue certarum personarum ex ordine 
consulari (quae hactenus plerimąue desiderabatur), circa ąuemlibet actum 
iudiciarium habere posset, ynanimi voto et consensu ad id ex medio sui de- 
legerunt spectabiles dominos Martinum Yrbankowicz, Casparum Gutteter, 
Antonium Paczosska et Antonium Frimczkowicz, eisque hanc prouinciam et 
tale munus commiserunt, vt ipsi omnes iniurias ciuitati per quascunque per- 
sonas illatas expendent, actiones quasuis ciuitatis iudiciarias reuideant, et 
quo modo seu ordine in eis actionibus procedendum sit, quaque via iniuriae 
ciuitati illatae, et si quae deinceps inferri contigerit, rindicari debeant, cum 
syndico ciuitatis (qui eis ad hoc additur, qui etiam ipsis in eis omnibus, quae 
i 1 li ad causas ciuitatis vel defendendas vel instituendas commissa fuerint. 
obsequi et morem gerere debet), consultent et deliberent . atque processus 
iudiciarios ciuitati vel officio consulari institutos, optimo consilio et cura 
vna cum syndico defendant et ratione iniuriarum ciuitati per quascumque 
personas illatarum, causas et actiones instituant, easque qua maxime fieri 
poterit fide et diligentia continuent et ad effectum deducant, debitaque ciui- 
tati per quasuis personas iuxta regestrum eo nomine confectum , retenta 
emoneant et exigant, ac circa quemuis actum iudiciarium vel omnes aut 
maior pars ipsorum, si id grauitas negocij poscere videbitur, syndico ciui- 
tatis assistant aut saltem aliquis ex ipsis assistat, omniaque agant in causis 
ciuitatis, quae ad optimam ipsarum expeditionem spectabunt : ita tamen, vt 
primo de omnibus causis, praesertim vero grauioribus ad senatum referant, 
consultationes et consilia per se constituta eidem exponant, atque ex volun- 
tate senatus in eis causis procedant, pecuniamque omnem ex debitis retentis 
exactam, non ipsi asseruent, sed ad aerarium ciuitatis et manus dominorum 
lonherorum seu quaestorum tradant. Ouae quidem facultas praefatis dominis 
Martino Vrbankowicz, Casparo Gutteter, Antonio Paczosska et Antonio 
Franczkowicz modo praemisso collata, ad vnius tantum anni spatium a data 
praesentium computandi, durare et vigorem suum obtinere debebit; exacto 
vero anno isto liberum erit dominis proconsuli et consulibus hanc facultatem 
eisdem dominis adimere et ordinationem istam cassare in nihilumque redi- 
gere, vel eam si ex vsu et commodo reipublicae fuerit, ad vlterius tempus 
prorogare. ac eisdem supranominatis dominis vel alijs ex medio sui conferre. 
Quoniam vero dignum est, vt ijdem domini recompensam conuenientem labo- 
rum suorum habeant, eapropter spectabiles domini proconsul et consules 
antedictj eisdem dominis assignauerunt praemij loco quinque marcas a sin- 
gulis centum marcis, quas ex debitis ciuitati retentis opera sua exegerint et 
emonuerint, idque vigore praescripti decreti serenissimi olim Stephani regis ; 
ratione vero aliarum causarum ciuitatis, quae ipsis incumbent. spectabiles 
domini proconsul et consules sese pro ea diligentia, quam in eis tuendis et 
iniurijs \indicandis adhibebunt, ipsorum conuenientem rationem habituros, 
et recompensam seu contentationem decentem sese ipsis in fine anni prae- 
dicti praestituros et exhibituros promiserunt. Guam ąuidem curam et facul- 



4 8 

tatem spectabiles domini Martinus Vrbankowicz, Caspar Gutteter, Antonius 
Paczosska et Antonius Franczkowicz ibidem praesentes, in se susceperunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 118. 



H13. 1593. die 3. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de rationibus civilibus ponendis. 

Actum feria tercia antę festum Transfigurationis Domini proxima. — 
Spectabiles domini Martinus Fihauser proconsul, Daniel Chroberskj, Hiero- 
nimus Zalassowski, Ioannes Szpigler, Martinus Vrbankowicz ; Joannes Cyrus, 
Baptista Fontaninus, Paulus Zutter, Caspar Gutteter, Ioachimus Ciepielowski, 
Caspar Rezler, Caspar Chodowicz, Antonius Paczosska et Antonius Francz- 
kowicz consules Cracouienses, pro die hodierna per schaedulas conuocati ac 
in praetorio Cracouiensi legitime congregati existentes, volentes modum et 
rationem certam constituere, vt rationes ciuiles, quae per dominos lonheros 
pro aliąuot annis reddi debent et hactenus propter absentiam dominorum 
consulum protrahebantur, eo citius et commodius ac in maiori dominorum 
praesentia absolui expedirique possent, vnanimi voto constituerunt, ąuando 
domini consules ad audiendas et recipiendas hasce rationes per schaedulas 
vocati fuerint ; quod omnes in praetorium ac tempestiue pro hora assignata 
conuenire rationibusąue illis interesse debebunt; quod si vero aliąuis non 
aduenerit, is poena duodecem grossorum pro ąualibet vice mulctari debet, 
qui duodecem grossi ex pensione septimanali pro piscibus prouenienti de- 
falcabuntur. Quod si aliąuis ex dominis consulibus graui ąuopiam negocio 
occupatus, aduenire non posset, is se domino proconsuli indicare et yeniam 
ab ipso accipere tenebitur. Domini consules etiam, qui a ciuitate absunt. 
huic poenae non subiacebunt. Et haec constitutio tantisper durabit, donec 
rationes supra recensitae absolutae fuerint. 

Acta Cons. Crac. 9, fol. 120. 



814. 1593. die 26. m. Augusti, Casimiriae. 

Scabini Casimirienses et Stradomienses ad iudicia exercenda certos 
ąuosdam dies constituunt. 

Feria ąuinta post Bartolomei proxima. — Famati domini Augustinus 
Pawlik, Melchior Franckowic, aduocati, Martinus Orzeł, senior, Albertus 
Stalny. Laurentius Misz, Tiburtius Koszycki, Paulus Rybienski, Bartolomeus 
Toporek, Iacobus Toporek, Albertus Fabri scabini tam Kazimirienses quam 
Stradomienses, pleno numero in rotam iuditiariam praetorij Kazimiriensis 
per obdestinationem famuli sui congregati, pro munere et debito officij sui 
regimen et ordinem bonum in iuditijs promouere rolentes, et cum sint di- 



49 

uersa iuditia, vt etiam singula modos, rationes, obseruantias cum eorum 
cognitionibus habeant, in ąuibus iuditijs exemplo aliarum ciuitatum munus 
suum debite exequantur, inprimis perpendentes, ne assidua congregatione 
ad iuditia facienda facultatibus et fortunis suis elludantur, tum quod patroni 
causarum alijs actionibus, quas in diuersis iurisditionibus fouent, vt pote 
Craccouiae, Clepardiae et Cerdoniae occupati, terminos iuditiarios suorum 
principalium negligunt, ita vt officium scabinale siue iuditium propter causi- 
dicos in aliud tempus terminos transffere solebat, eo quod causidici excu- 
sationes saepe inferebant, ob id potissimum negligere causas et actiones, 
quod videlicet dies certi iuditiarij a iuditio non sint ordinati ; insuper annuen- 
tes priori laudo communi in anno 1547 hac in ciuitate Kazimiriensi facto, 
quod videlicet omnes consuetudines iuditiorum Craccouiensium in hac ciui- 
tate seruari debent ; quoniam vero in ciuitate Craccouiensi certi dies iudi- 
tiarij ordinati sunt, ita vt iudices et personae litigantes in acquirendis for- 
tunis suis itentidem non impediuntur, hanc itaque celeberrimam harmoniam 
imitantes, commodoąue publico, ordini et bono regimini acclinantes, irifra- 
scriptum ordinem de iuditijs seruandis constituerunt et sanciuerunt : 

§ 1. Inprimis iuditia magna legalia burgrabialia cum sint alijs iuditijs 
autoritatis maioris, ter in anno diebus et ferijs suis iuxta ordinem in iure 
descriptum seruabuntur. 

§ 2. Deinde iuditia exposita, quae sunt plebiscito ciuitatis priuilegiata 
vsuque antiquissimo ciuium approbata, propter resignationes consequendas, 
mutuas inscriptiones inter coniuges et alias quasuis personas faciendas, aresta 
item praecustodienda et legalia impedimenta ex perlucris iure victis circa 
condemnationum sententias inferenda, conseruanda, attentanda et alia ex 
arestis et tertijs iuditijs perficienda, cellebrabuntur ferijs secundis de quin- 
dena in quindenam, vacantijs siue cesantijs etiam temporibus vsitatis in ro- 
bore seruatis. 

§ 3. Tertio iuditia opportuna, quae singulis septimanis diriguntur 7 non 
nisi duobus diebus septimanatim absoluantur, vtpote ferijs quintis et sabba- 
tiuis (exceptis causis criminalibus, quae moram non paciuntur), eorundem 
iuditiorum dies, in quantum festa impedirent aut pars cittata sibi contuma- 
tiam in cittationum et denunctiationum terminis ab actore scribi permiserit, 
extunc denunctiatio non in futurum diem nec alios subsequentes dies, verum 
in proximam et sequentem iuridicam transferendi et limitandi absque cuiusuis 
condictione et partium iure illeso aduocatus pro tempore existens sine resi- 
dentia iuditij integram potestatem habebit ; nec cuiquam parti in fauorem 
dies praetacti iuditiarij infringi et mutari debent, neque partes litigantes 
vllas excusationes etiam et sui procuratoris absentiam inferre possunt eo, 
quod scabini iuditijs assidentes domesticis negotijs suis postpositis eosdem 
dies iuditiarios semper sub paenis in constitutionibus eorum descriptis serua- 
bunt, simili quoque modo et ratione litigantes faciant. 

§ 4. Postremo item iuditia necessaria, vt non in dirimendas causas re- 
ferantur, saltem ad inscriptiones, rellationes, protestationes, proclamationes 
et miserabiles aduenas per aduocatum et tres scabinos cellebrentur, et ad 
petitionem cuiusuis partis extra dies iudiciarios in omnibus diebus peragen- 
tur. Pro testamentis vero condendis, quoniam id omnium necessitatum ma- 

7 



.5 o 

ximum est, vt causae et negotia aegrotantis propter mortis periculum offi- 
tiose suscipiantur, eapropter non solum omnibus diebus extraiudiciarijs verum 
etiam festiuis omni hora et post occasum solis in iuditijs necessarijs semper 
suscipientur in acta. 

Vt autem praemissa omnia firmiter obseruentur, in acta praesentia in- 
grossata et inserta sunt. 

Acta Consul. Casimir. 771, str. 236. 



$15. i,594- die 21 - m - Martii, Casimiriae. 

Plebiscitum de adnotationibus nonnisi in libris fori competentis con- 
signandis. 

Feria secunda postridie dominicae Laetare. — Honorata communitas 
tota Kasimiriensis et Stradomiensis inhaerendo suo priorj laudo, priuilegio 
sacrae r. Maiestatis roborato, constituit et in perpetuum sanciuit : 

§ 1. vt nullus quicunque videlicet iurisditionj praesenti ciuili Kazimi- 
riensi subiectus .sit. in alia iurisditione praeter praesentj Kazimiriensi obli- 
gationes, renditiones, abscessiones , commutationes et ąuasuis in genere 
inscriptiones faciat facereąue audeat, verum tenentur omnes id in iurisdi- 
tione competentj Kazimiriensi, cui subiacent, agere et facere ; 

§ 2. tum vt nullj nobilj aut spiritualj personae ius non habentj ciuile r 
ipsi sine consensu dominorum consulum bona iurisditionj huic subiecta, 
alienent et vendant 7 sub graui animaduersione officij et poena confiscationis 
bonorum horum, quj contrarij huic laudo reperientur. 

§ 3. Id quoque notarius semper obseruare tenetur, vt ąuibusuis in- 
scriptionibus consueta de oneribus ciuilibus et regalibus cautio expressis 
verbis adscribatur; 

§ 4. ij etiam omnes, qui in alieno foro inscriptiones et renditiones quasuis 
fecerint, ad festum Paschae proximum illas ad acta consulum Kazimiriensium 
inducj ingrossarique sub poena supraannotata curent. 

Acta Consul. Casim. 771, str. 383. Skasowany został powyższy plebiscyt w zupełności r. 1596, 
fr. IV post 8 vaR Epiphaniarum. — Acta Cons. Casim. 772, str. 290. 



Hlii. 1.594. die 2Q. m. i\Tartii ; Cracoviae. 

Senatus consultum de potestate quaestorum aerarii civilis. 

Actum feria tercia post Dominicam ludica. — Spectabiles domini pro- 
consul et consules ciuitatis Cracouiae prout retroactis diebus, ita etiam die 
hodierna ad determinandam finaliter electionem dominorum lonherorum seu 
acrarij ciuilis praefectorum et ad constituenda ea ; quae ad legitimam et or- 
dinatam officij ipsorum administrationem spectant, per schaedulas conuocati 



5i 

ac in praetorio Cracouiensi legitime et pleno numero congregati existentes. 
vnanimi voto et assensu elegerunt et constituerunt lonheros seu aerarij ci- 
uilis praefectos ad annum praesentem spectabiles dominos ioachimum Cie- 
pielowskj et Nicolaura Alantsee collegas suos consulares, eisąue facultatem 
plenariam contulerunt, ąuaesturam seu prouisionem aerarij ciuilis, qua maxime 
fieri poterit, fide et diligentia administrandi his infraseriptis conditionibus : 

§ i. Inprimis praefati domini lonheri nouiter electj inuentarium omnium 
rerum, ad officium administrationis ipsorum spectantium , vtpote armaturae 
et suppellectilis in praetorio existentis, tum etiam machinarum bellicarum, 
pulueris tormentarij et instrumentorum , quae apud laboratores ciuiles et 
mastellam habentur, aliarumąue rerum, ąuas ipsi in dispositione sua habituri 
sunt, in praesentia aliorum dominorum consulum, qui ad id deputabuntur, 
conficere, eiąue alia, quae tempore administrationis suae emerint et acqui- 
siuerint, deinceps adscribere debebunt, vt certo sciatur, quid in ipsorum 
administratione existat, quid etiam ab ipsis cum hoc munus deposuerint. 
repeti debeat. 

§ 2. lidem domini lonheri prouentus omnes ciuitatis antiquos et nouos. 
specifice uero teloneum nouum cum auctione pontalium, contribucionem 
grossorum ab actualibus eeruisiae cum exactione ternariorum a cocturis cer- 
uisiae prouenientium, in administratione et prouisione sua habere debebunt, 
vt eo commodius omnibus necessitatibus ciuitatis per ipsos prospici et sub- 
ueniri possit. (_)uoniam tamen ex administratione contributionis grossorum 
certa pecuniae summa spectabili domino loanni Waxman eius ad praesens 
administratori soluenda est iuxta consignationes ipsi eo nomine a spectabi- 
libus dominis consulibus factas, ideo contributio illa tantisper in administra- 
tione ipsius permanere debebit, donec ipsi haec summa soluta fuerit; quo 
facto contributio illa ad dispositionem dominorum lonherorum deuoluetur. 
Administratio quoque arendae contributionis ducillariae penes eundem do- 
minum Ioannem Waxman vna cum pecunia ex contributione ducillaria qua- 
draginta grossorum exacta et civitati concessa, permanere debebit iuxta fa- 
cultatem, ipsi eo nomine anno praeterito datam. 

§ 3. Prouentus porro omnes supranominatos domini lonheri praedicti 
pro meliori commodo ciuitatis coniunctis consilijs et operis conuertere de- 
bebunt, neque alteri sine altero eiusque assensu quidpiam suscipere vel expo- 
nere liberum erit. 

§ 4. Aedificia noua nulla domini lonheri extruere poterunt sine scitu 
et consensu dominorum consulum, quibus (cum aliquid eiusmodi suscipere 
voluerint) id antea per schaedulas conuocatis denunciare, eorumąue volun- 
tatem in extruendis eiusmodi aedificijs sequi debent. Vetera tamen aedificia 
et vias, pontes, aggeres, aliaque, quae reparationem requirunt, prout ipsis 
commodius videbitur, reparare et sarcire poterunt. 

§ 5. Domus, institas, fundos et quaevis bona ciuilia domini lonheri 
nullatenus cuiquam personae conferre seu inscribere poterunt sua priuata 
authoritate, quae decreto diui olim Stephani regis sublata est ; id etiam do- 
minis proconsulibus in minori frequentia dominorum nullatenus facere licebit, 
sed cum aliquid eiusmodi per cessionem, resignationem aut decessum alicuius 
seu alio quocumque modo vacare contigerit seu conferendum erit, domini 



lonheri eiusmodi yacantiam domino proconsuli indicare et denunciare debe- 
bunt, dominus vero proconsul pro tempore existens ad id dominos consules 
per schaedulas conuocare tenebitur, ex ipsorumąue in pleno numero con- 
gregatorum et dominorum lonherorum sententia, id quod vacauerit, inscri- 
betur et conferetur. Si vero ąuidpiam in contrarium factum vel inscriptum 
fuerit, id totum irritum et inane censebitur. Porro in omnibus inscriptioni- 
bus super bona ciuilia faciendis, ista clausula addi debebit, si quis censum 
constitutum pro tempore praefixo non soluerit / quod ipso facto arendam 
seu locationem bonorum sibi inscriptorum amittet. 

§ 6. Quoniam vero assidua cura et labor, quem domini lonheri supra- 
dicti in procurandis commodis reipublicae impendere tenebuntur. debitam 
recompensam et remunerationem laboris ipsorum requirit, ideo spectabiles 
domini proconsul et consules vnanimi voto constituerunt cuilibet ex dominis 
lonheris antedictis annue soluendos esse salarij nomine fiorenos centum, et 
ad sustentationem equi , quem ipsorum quilibet propter conueniendos et 
visendos saepius labores et laboratores ciuiles alere debebit, fiorenos quin- 
quaginta, quod pro cuiusaue persona efficit fiorenos centum et quinquaginta. 
Insuper refectiones omnes, quae antehac dominis lonheris in duplo dabantur, 
eisdem quoque dominis lonheris similiter in duplo dari et solui debebunt. 

§ 7. Cum etiam hoc manifestum sit, notarium actorum ciuilium. qui 
hactenus etiam prouentuum ciuilium curam habebat, propter alias arduas et 
assiduas reipublicae negociorum curas et quotidianam dominorum consulum 
diebus profestis in praetorio congregationem eiusque ad conuentus regni et 
alia in loca ablegationes, huic muneri ita, vti par est, vacare non posse, 
siquidem id notarium semper praesentem et ab alijs occupationibus liberum 
requirit, maxime hoc tempore, quo propter adiunctionem aliorum prouen- 
tuum, qui antę hac per speciales notarios conscribebantur, notarium proven- 
tuum ciuilium longe maiorem operam et laborem huic officio impendere 
oportebit, eapropter vt huic rei debito prospiciatur, spectabiles domini pro- 
consul et consules constituerunt aliam ordinationem ratione notarij prouen- 
tuum ciuilium in prima sui per schaedulas conuocatione faciendam esse pro 
commodo reipublicae. 

Acta. Cons. Crac. 9, str. 124. 



817. 1594- die 15. m. Aprilis, Cracoviae. 

Senatus consultum de reditibus quibusdam in consules distribuendis. 

Actum feria sexta post festa solennia Paschae. — Spectabiles domini 
Ioannes Cyrus proconsul, Daniel Chroberskj , Ioannes Szpiglor. Martinus 
Vrbankowicz, Gabriel Slonskj, Ioannes Baptista Fontaninus, Caspar Gutteter, 
loachimus Ciepielowski, Caspar Rezler, Caspar Chodowicz, Antoninus Pa- 
czosska, Nicolaus Alantsee et Antonius Franczkowicz consules Cracouienses, 
die hodierna ad id specifice per schaedulas conuocati et in praetorio Cra- 
couiensi legitime congregati, eo considerato, quod refectiones, quae sibi iuxta 



53 

antiąuam obseruationem semper pro festo Paschae et Natalis Domini pro 
remuneratione ąuadam curarum et obsequiorum, ąuae pro republica sufferre 
coguntur, morę antecessorum suorum solui et dari debebant, ąuamuis satis 
exiguae fuerint, tamen annis retroactis raro sibi soluebantur, tum etiam pro 
festo Paschae proxime praeterito solutae non sint, ideoąue certum aliąuem 
ordinem earum in posterum statis temporibus expediendarum et soluenda- 
rum constituere cupientes, vnanimi voto et consensu ordinationem talem 
sanxerunt : 

§ i. Quod a die hodierna pecunia, quae per quascumque personas ius 
ciuile suscipientes, pro susceptione eiusdem iuris ciuilis soluetur et praesen- 
tabitur, in cistam specialem ei usui destinatam et in duas partes diuisam, 
.statim reponi, in nullosąue alios vsus seu necessitates ciuitatis conuerti, sal- 
tem ad expeditionem refectionum ordinariarum statis temporibus Natalis 
Domini et Paschae dominis consulibus distribuendarum, asseruari debebit 
sub duabus clauibus, ąuarum vna semper domino proconsuli pro tempore 
existenti, altera vero domino lonhero, qui anno illo praesidentis officio non 
fungetur et proconsulatum non administrabit, concredenda et tradenda erit. 
Cum vero stata et solita tempora refectionum distribuendarum aduenerint, 
vtpote festa Natalis Domini et Paschae , dominus proconsul et domini lon- 
herj cistam illam aperire et ex pecunia in ea collecta, refectiones pro tem- 
pore incidenti prouenientes, dominis consulibus omnibus soluere ac distri- 
buere tenebuntur. Et ąuoniam antehac pro festis supradictis media barila 
vini cuilibet dominorum consulum dabatur, deinceps vero cum adhuc vina 
minori praecio vendebantur, ratione mediae barilae vini tres marcae cuilibet 
dominorum consulum dabantur, pro qua tamen pecunia hoc tempore, quo 
maius praecium vini creuit, media barila vini emi non potest : ideo praeno- 
minati domini proconsul et consules statuerunt, quod domini lonheri in po- 
sterum vel ex pecunia supra recensita expediendis refectionibus destinata, 
vinum bonum emere et cuilibet dominorum consulum eius vini mediam ba- 
rilam dare, vel ratione eiusmodi mediae barilae vini cuilibet dominorum con- 
sulum quinque marcas paratae pecuniae soluere tenebuntur, quo praecio 
vinum hoc tempore communiter vendi solet. Dominis vero lonheris refectio- 
nes istae in duplo, vti antehac obseruari solitum erat, prout etiam in ordi- 
natione officij ipsorum feria tertia post dominicam Iudica proxime praete- 
rita constitutum est, soluentur et reponentur. Notarijs quoque refectiones 
istae, quae ipsis ex antiquo pariter vti dominis consulibus dabantur, statis 
temporibus modo suprarecensito dari expedirique debebunt. 

§ 2. De poenis excessuum. 

Quoniam vero refectiones istae paruam remunerationem dominis con- 
sulibus praebent pro curis et laboribus, quos pro republica sustinent, eapropter 
domini consules suprarecensiti, cupientes sibi et collegis ac successoribus 
suis eo nomine sufficientius satisfieri, ita vnanimi voto constituerunt , quod 
poenae, quae pro excessibus ad residentiam ipsorum consularem delatis et 
coram se agitatis per quascumque personas reponentur, quae ex praescripto 
iuris et fere vbique obseruata consuetudine officio consulari debentur, a die 
hodierna per notarium ciuitatis in speciali regestro conscribi et in cistae 
suprarecensitae alteram partem reponi, in eaque sub duabus clauibus antę- 



54 

dictis asseruari et singulis anni ąuartualibus, videlicet pro vltimis diebus 
mensium Iunij, Septembris, Decembris et Martij cuiuscumąue anni dominis 
consulibus omnibus ad id per schaedulas conuocatis, viritim aeąualibus et 
ratis portionibus distribui, praesentibusąue ad manus dari ; absentibus vero 
per campanatorem praetorij mitti debebunt. Vtque ordinatio ista debitum 
sortiatur effectum , domini consules antedicti ita constituerunt, quod nullus 
ex dominis proconsulibus poenam pro excessibus ad residentiam consularem 
delatis et coram eadem residentia agitatis, decretam et constitutam, priuatim 
tam in praetorio quam domi pro se seu etiam aliąuot dominorum ipsi assi- 
dentium recipere, sed vt ea in praetorio in residentia dominorum solita re- 
ponatur, curare et iniungere debebit; quae poena ibi reposita statim ad 
cistam supracommemoratam referetur, et in ea ad diuisionem constitutam 
asseruabitur. Quod si quispiam dominorum proconsulum aliter fecerit, is 
sortem et portionem suam, quae pro illo quartuali omni, in quo proconsu- 
latus officium gessit et ordinationi huic contrauenit, ipsi ex diuisione istarum 
poenarum cedere deberet, ipso facto amittet, nihilque ipsi pro illo quartuali 
anni dari, sed portio ipsius inter dominos consules ex aequo distribui debebit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 126. 



£18. 1595. die 3. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de praeceptis sub comitiis regni observandis. 

Actum feria sexta in crastino festi Purificationis b. Mariae virginis. — 
Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses uocata in sui prae- 
sentiam honesta communitate ciuitatis huius, eidem serio iniunxerunt: 

§ 1. vt sub hoc tempore conuentus regni quilibet hospes et inquilinus 
in domo et habitatione sua diligentem et assiduam curam adhibeat, ne ignis 
vel incendium aliquod erumpat, indeque incommodum vel periculum aliquod 
ciuitati oboriatur. Quod si ex permissione diuina aliquid eiusmodi acciderit, 
omnes ciues iuxta antiquas ordinationes praesto esse et in stationibus suis 
conuenire auxiliumque ad restinguendum ignem et sedandos tumultus, si 
qui exorirentur, arcendasque rapinas, quae in eiusmodi casibus plerunque 
interueniunt, facere debebunt. Insuper eidem communitati per dominos pro- 
consulem et consules Cracouienses iniunctum est, ne ciues et inquilini ho- 
mines vagos in domibus et habitationibus suis sub hoc praecipue tempore 
conuentus regni foueant, sed omnes eos ablegent et abigant. 

§ 2. Et quoniam sub hoc tempus tabernatores et alij ciues magnam 
ąuantitatem lignorum et trabium magnarum in ciuitatem conuexerunt, qui- 
bus et plateae, praesertim vero Castrensis et s. Florian i occupatae sunt, ita 
ut difficilis transitus per eas pateat et varia pericula inde oboriri possent, 
eapropter domini consules serio iniunxerunt ; ut ligna eiusmodi ex plateis 
amoueantur, neque diutius in plateis iaceant, sub poena dominorum consu- 
lum arbitraria, in eos irremissibiliter extendenda ; qui huic edicto et mandato 
contrauenerint. 



55 

§ 3- Postremo spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses 
id praecustodire volendo, vt sub hoc tempus conuentus regni pax et tran- 
quillitas publica conseruari posset, ad quod custodia seu satellicium ad mi- 
nus triginta personarum neccessarium est, ad quod satellicium magnificus 
marschalcus curiae regni etiam se certos milites stipendiarios S. R. Maiestatis 
adiuncturum promisit, id vero satellicium ex aerario ciuili sustentari non 
potest, ideo domini consules honestam communitatem serio admonuerunt, 
ut ad hoc satellicium per tempus conuentus regni sustentandum, subsidium 
peccuniarium conferat, vt id pro dignitate et necessitate ciuitatis ali et con- 
seruari possit. 

Quo exaudito honesta communitas super priores articulos beneuole 
consensit, ratione uero posterioris de alenda custodia dilationem ad confe- 
rendum cum alijs conciuibus, praesertim uero mechanicis sibi concedi petijt, 
quae concessa est ad feriam secundam proximam. Yerum in ista communi- 
tatis congregatione ex dilatione, uti praemissum est expetita ; proueniente, 
ratione videlicet sumptus ad alendam custodiam sub tempus hoc conuentus 
regni suppeditandi, nichil obtineri potuit, siquidem honesta communitas eam 
omnino denegabat, super alios vero articulos consensit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 132. 



810. 1596. die 5. m. Ianuarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de appellationibus ad iudicium regiae maiestatis vel 
ad iudicium commissoriale Sex Civitatum interponendis. 

Actum feria quinta antę festum Epiphaniarum Domini proxima. — 
Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses ad id ; uti antehac 
saepius, ita etiam pro die hodierna per schedulas conuocati et in praetorio 
legittime ac pleno numero congregati, pro debito officij sui prospicere vo- 
lentes, ne ciues et aliae quaecunque personae coram iudicio scabinali liti- 
gantes, in reportandis causis seu rotulis appellationum ad iudicium Iuris 
Supremi inutilibus impensis grauentur, tum etiam permoti assiduis instantijs 
et quaerellis spectabilium dominorum Commissariorum Sex Ciuitatum priui- 
legiatorum, qui cum magnis sumptibus pro statis temporibus, quibus iudicia 
ipsorum exerceri solent , huc venire coguntur, raro autem causa aliqua ad 
iudicium ipsorum deuoluitur, idque propter remissionem appellationum ad 
iudicium Iuris Supremi castri Cracouiensis in derogationem iudicij praedicti 
commissorialis Sex Ciuitatum et contra priuilegium diui olim Sigismundi 
Augusti regis eo nomine ciuitati huic concessum , in quo ratio et modus 
interponendarum et admittendarum istarum appellationum expresse prae- 
scriptus est: eapropter hijs incommodis consulere atque priuilegium supra- 
recensitum in effectum et ad debitam exequutionem deducere volentes ; vna- 
nimi voto et assensu statuerunt et concluserunt 7 exnunc et inposterum tem- 
poribus perpetuis obseruandum esse, quotiescunque in causa aliqua a iudicio 
supremo castri Cracouiensis ad iudicium ordinarium scabinale Cracouiense 



56 

sententiam reportari contigerit, qua iudicij inferioris sententia vel approbata 
vel retractata fuerit ; vt sine vlla vlteriori acl iudicium supremum castri Cra- 
couiensis remissione simpliciter ac recta coram eodem iudicio scabinali Cra- 
couiensi, coram quo recitatur sententiae siue confirmatae siue reprobatae 
pronuntiatio et promulgatio, appellatio interponatur vel ad Maiestatem re- 
giam vel ad iudicium commissoriale Sex Ciuitatum. Nullae autem aliae 
appellationes iuxta praescriptum priuilegij suprarecensiti per iudicium sca- 
binale Cracouiense ad iudicium sacrae regiae Maiestatis admittendae erunt 
praeter eas, quae morę recepto a iudicio Sex Ciuitatum exceptae sunt. 
vtpote quae vel cum personis nobilibus vel cum aduenis intercedunt. In 
alijs vero omnibus causis iudicium scabinale appellationes ad iudicium com- 
missoriale Sex Ciuitatum admittere debebit, easque appellationes cum rotulo 
et obsignato causae processu iudicium praedictum scabinale Cracouiense recta 
ad iudicium commissoriale Sex Ciuitatum dirigere et admittere tenebitur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 136. 



S2©. 1596. die 6. m. Februarii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de appellationibus interponendis. 

Feria tertia in crastino festi s. Agathae. — Spectabiles domini pro- 
consul et consules Cracouienses, pro die hodierna ad id per schaedulas con- 
uocati ac in praetorio Cracouiensi legittime congregati existentes, senatus- 
consultum per se super modo admittendorum appellationum feria quinta 
antę festum Epiphaniarum Domini anno currenti sancitum, in debitam exe- 
quutionem deducendo, vocatis ad sui praesentiam honoratis dominis aduo- 
cato et scabinis Cracouiensibus, tum etiam procuratoribus ciuilibus, qui prae- 
ueniri potuerunt, hoc senatusconsultum ipsis in praesentia spectabilium do- 
minorum Ioannis Góra consulis Cracouiensis et loannis Iendrzeiowycz con- 
sulis Kasimiriensis, plenipotentum spectabilium dominorum consulum ciuita- 
tum Sandecensis, Kasimiriensis, Bochnensis ; Yieliciensis et Ilcussiensis de- 
nuntiauerunt ac legi fecerunt, serioque ipsis iniunxerunt ? vt a die crastina 
incipiendo, sese in admittendis et dirigendis appellationibus iuxta hoc sena- 
tusconsultum conseruent eique pro obedientia, qua officio consulari obligati 
sunt, non contraueniant. 

Cui iniunctioni officij consularis praefati domini aduocatus et scabini 
Cracouienses se satisfacturos atque* senatusconsultum hoc exequuturos sub- 
miserunt, saltem petierunt sibi pro indemnitate, si a quopiam eo nomine 
impetiti fuerint, caueri. Itaque tam domini proconsul et consules Cracouienses 
suo ; quam etiam praefati domini Ioannes Góra et Ioannes Iendrzeiowycz 
dominorum consulum reliquarum quinque ciuitatum suprarecensitarum nomine 
et uigore plenipotentiae sibi ab ijsdem concessae, dominis aduocato et sca- 
binis praedictis cauerunt et promiserunt, quod ipsos a quauis impetitione 
et molestatione quarumcunque personarum, si quae ratione exequutionis 
huius supracommemorati senatusconsulti exorta vel ipsis intentata fuerit. 



.57 

sumptibus et impensis istarum Sex Ciuitatium priuilegiatarum intercedent, 
tuebuntur ac euincent, ąuando et quotiescunque opus fuerit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 138. 



821. 1596. die 28. m. Februarii, Cracoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae capitaneo generali Cracoviensi mandat, 
ut consulibus Casimiriensibus in portorio exigendo opem ferrat. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue etc. necnon Suecorum, 
Gothorum, Vandalorumque haereditarius rex. Magnifico Nicolao Zebrzydow- 
ski de Zebrzydowicze palatino Lublinensi, generali Cracouiensi, Lanczko- 
runensi, Boleslauiensiąue nostro capitaneo, syncere nobis dilecto. Magnifice 
syncere nobis dilecte ! Quaesti sunt nobis proconsul et consules ciuitatis no- 
strae Casimiriensis ad Cracouiam sitae, complures mercatores flumine Istula 
cum frumentis et alijs mercibus, scaphis et alijs nauigijs nauigantes, thelo- 
neum, quod a serenissimis praedecessoribus nostris regibus Poloniae a no- 
bisąue ipsis praedicta ciuitas nostra concessum habet, temere negare eius- 
que solutionem omnino subterfugere. Cuius ąuidem thelonei solutionem cum 
sibi ipsi per se vindicare et in integrum asserere non possunt, nos illis hac 
in parte prospectum esse volentes, Synceritatem Vestram hortamur manda- 
musąue, vt cum ab ipsis reąuisita fuerit, eisdem auxilium et patrocinium 
suum praestet, ad solutionemąue thelonei illius temerarios homines cogat 
et compellat. Neąue aliter faciat pro gratia nostra officijąue sui debito. Da- 
tum Cracouiae die XXVIII mensis Februarij , anno Domini M° D° XC" 
sexto, regnorum nostrorum Poloniae nono et Sueciae anno secundo. — 
Sigismundus rex. — Mtths Posth spt. 

Dokument papierowy. Pieczęć pokojowa wyciśnięta na samym dokumencie poniżej tekstu. 



822. 1596. die 5. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de iudiciis peragendis. 

Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses, die hodierna per 
schaedulas conuocati ac in praetorio Craccouiensi legitime congregati exi- 
stentes, certam aliąuam normam et modum peragendorum iudiciorum officij 
sui constituere atque partibus coram officio ipsorum litigantibus consulere 
volentes, ordinationem infrascriptam, quae antehac saepius in deliberatione 
officij agitabatur, vnanimi consensu fecerunt et constituerunt firmiter obser- 
uandam, earaąue actis hisce inseri et sub sigillo ciuitatis antę fores stubae 
consularis affigi curauerunt, ut ad omnium notitiam deueniat. Cuius ordina- 
tionis tenor seąuitur talis : 

8 



58 

Poniewasz się po the czasy z niemałym zatrudnieniem vrzędo\vym y 
rblizeniem sprawiedliwosej stron vkrzywdzonych dziewało, ze kiedy vrząd 
zasiadł na sądzeniu spraw łuckich y stron przywoływać dał, tedy acz sie 
strona pozwana nieopowiadała będąc kila razy przywoływana, za czym gdy 
contumacia stronie przy wstawaniu vrzędu pisana byc miała, tedy iednak 
niektórzy sprawiedliwość łucką zwłaczaiący, dopiero tamże przychodząc, gdy 
im contumaciae pisać chciano, opowiedali się y contumacię sobie pisać bro- 
nili , zaczym protestaciae czaszem z obudwu stron zachodziły de diligentia 
actoris et citati, które y vrzędowi potym trudność niemała czyniły y pro- 
cessy prawne stronom bardzo zatrudniały y mieszały : przeto aby się themu 
napotym zabiezeć mogło, Ich Mć panowie burmistrz i rada miasta Crakowa 
za dobrym rozmysłem i spoiną namową do zwyczaiu inszych sądów zwlascza 
sądu jego krolewskiey Mej się przychyliwszy, takie o thym postanowienie 
yczynili, ize kiedy po zasiedzeniu \rzedowym na sądzeniu spraw strona któ- 
rakolwiek przywołana będzie a zarazem się nieopowi, tedy nieczekaiąc iako 
przedthym wstawania yrzędowego albo końca they iuridiki, stronie takowy 
sie nieopowiedaiący przes stronę, która terminu attentuie, contumacia pisana 
byc ma, którą contumacia stronie wolno arestować będzie. A iesli durante 
sessione officij arest zaidzie, tedy zarazem in eadem sessione strony rospra- 
wiać się będą powinny. Gdzieby wiec peracta sessione officij arest przez 
stronę yczyniony był, tedy sprawa każda ktoraby arestowaną była, in seąuenti 
iuridica naprzód przed inszymi sądzona y odprawowana będzie, po który 
albo których zaarestow T anych spraw odprawie drugie sprawy, z ktoremi by 
się strony iakiekolwiek opowiedaly. według opowiedania przywołanie stron 
sądzone y odprawowane będą. W thym iednak Ich Mć panowie burmistrz 
v radli Cracc. strony, które przed yrzędem ich controwertowac będą, vpo- 
minaią, aby z gotowymi munimentami y extractami przychodziły, niedopiero 
gdy controwertowac poczną, do xiąg albo protocołow się odwoływali i w nich 
rzeczy im potrzebnych szukać dawalj , bo takowi słuchani nie bada, gdysz 
przez tho omieszkanie wielkie yrzedowi się dzieie. A gdzieby więc dla iakiego 
zatrudnienia yrzędowego limitacia \czyniona być miała, tedy limitacio ge- 
neralis causarum omnium , do których strony przywołane nie były, zawsze 
czyniona będzie y contumaciae stronom żadnym pisane niebędą, oprócz tych, 
do których strony przywołane były i nieopowiedzialy się. Poniewasz sie tesz 
processy łuckie y cancellaria thym niepomalu trudni, ze strony, które przed 
yrzędem radzieckim controuertuią, pospolicie controuersiae swe ossobno od- 
dawaią po decrecie, w których insze rzeczy wnoszą y piszą, nizli w contro- 
uersiach wtaczały, albo tesz do długiego czasu controwersiey takowych nie- 
oddaią, temu tedy zabiegaiąc y tho się sUmowi, ze każdy który controuersią 
iakąkolwiek oddać ma do cancełlariey, do trzeciego, albo gdzieby iakie wiel- 
kie impedimentum miał , na dalei do piątego dnia po controuersiey oddać 
powinien y tho z podpisem strony przeciwny, iako się v inszych sądów za- 
chowuie. A gdzieby takiey controuersiey którakolwiek strona do piątego 
dnia nieoddała albo bez podpisu stronv przeciwny one oddawała, takowi y 
pisarze cancełlariey mieiskj przyiąć nie będą powinni y o tho zatrudnieni 
nie będą mogli być. Tho postanowienie aby wszytkim do wiadomosej przy- 
szło, ich Mć panowie burmistrz y rada Cracc. one do xiąg swych vrzedo- 



59 

wych wpisać, publikować y na mieiscu iawnym przybić roskazalj. Działo się 
na ratuszu Crakowskim Ave Wtorek po niedzielj wstępny, roku Pańskiego 
159 szóstego. 

Acta Cons. ('rac. 30, str. 391. 



$23. 1596. die 12. m. Augusti, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli, consulibus, advocato, scabinis 
et communitati civitatis Cracoviensis mandat, ut dissensiones inter sese exor- 
tas componere studeant. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lituaniae. 
Russiae , Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue etc. necnon Sueco- 
rum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabilibus et famatis 
proconsuli, consulibus, aduocato et scabinis totiąue communitati ciuitatis 
nostrae Cracouiensis, fidelibus nobis dilectis gratiam nostram regiam. Specta- 
biles et famati, fideles nobis dilecti ! Non libenter sanę accepimus motus 
ąuosdam nociuos et dissensiones inter Fidelitates vestras inualescere, quod 
tanto grauius ferendum nobis putamus, quod ea fiunt sub hoc tempore, quo 
insignis hominum externorum congressus Cracouiae ex nostra et reipublicae 
auctoritate celebratur, nec minus, quod Fidelitates restrae cum reliquis regni 
nostri ciuitatibus exemplo esse deberent, scandalo potius ea ratione esse 
possunt. Quare Fidelitates vestras serio hortamur eisdemque mandamus, vt 
magistratus quidem bonos ciues amet, intra terminos officij sui legumque 
se contineat, ciues vero debitum honorem magistratui tribuant, ab insolentijs 
et leuibus verbis prorsus abstineant, et in omnibus rebus quibus debent ma- 
gistratui morem gerant. Quoniam autem intelleximus eas turbas propter 
quasdam diuersas opiniones plebis et yeteribus institutis alienas excitatas 
esse, ideo volumus et edicimus, vt vtraque pars sese iuxta praescriptum 
antiquorum decretorum per omnia conseruet ad felicem vsque nostrum Cra- 
couiam reditum, vbi si quae partium habuerit, quod rationabiliter corrigi 
velit, coram nobis competenter agat; nos vero de omnibus, prout iustitiae 
et boni reg-iminis ratio postulauerit, inter Fidelitates vestras statuemus et 
decernemus. Secus itaque Fidelitates restrae non faciant pro gratia et sub 
poenis eisdem decretis serenissimorum antecessorum nostrorum de servanda 
vtrinque pace interpositis. Datum Varsouiae die XII mensis Augusti, anno 
MDXCVI, regnorum nostrorum Poloniae nono, Svetici vero anno tertio. — ■ 
Sigismundus rex. — P. Sczerbicz sst. 

Dokument papierów, opatrzony pieczęcią pokojową, na samym dokumencie poniżej tekstu 
wyciśniętą. 



6o 

%2 4. 1597- die 4. m. Iulii, Cracoviae. 

Plebiscitum de testudinibus Iudaeis non conducendis. 

Actum feria sexta post festum Visitationis b. Mariae vłrginis proxima. — 
Quemadmodum honesta communitas in praetorio feria secunda et ąuinta 
proxime praeteritis congregata , inter caeteras consultationes, quas de ne- 
gotijs reipublicae habuit cum spectabilibus dominis consulibus, hoc instanter 
petijt, vt plebiscitum annis superioribus sancitum de non conducendis testu- 
dinibus Iudaeis in domibus tam dominorum consulum quam reliąuorum 
ciuium reassumeretur, et in exequutionem debitam a festo s. Michaelis pro- 
xime uenturo deduceretur, ac oranes, qui contra hoc plebiscitum Iudaeos in 
domibus suis fouere, uel eis testudines aut mansiones quasuis conducere 
praesumpserint, poena centum aureorum Hungaricalium irremissibiliter pu- 
niantur, vt per hoc tam .effrenis Iudaeorum licentia in praeripiendo victu 
cuiuscunque negotiationis et artificij aliquatenus coerceri possit: ita die ho- 
dierna spectabiles domini Stanislaus Schembek proconsul, Daniel Chroberskj, 
loannes Spiglar, Martinus Vrbankowicz ; Ioannes Cyrus, Paulus Zutter, Va- 
lentinus Rimer, Martinus Fihauser, Iacobus Cimmerman, Ioachimus Ciepie- 
lowskj, Iullius delia Pace, Adamus Nagott, Iacobus Sibenaicher et Simon 
Luzinskj consules Cracouienses in praetorio congregati unanimi voto et sen- 
tentia in hanc affectationem et requisitionem honestae communitatis con- 
senserunt atque firmiter inuicem statuerunt, ne aliquis tam ex medio sui, 
quam ex reliquis ciuibus testudines vel mansiones aliquas in domibus suis 
[udaeis quibusuis locare uel conducere neque eos fouere praesumat, a festo 
s. Michaelis Archangeli proxime venturo ; sub poena commemorata et antehac 
sancita centum aureorum Hungaricalium in eum et eos, qui huic plebiscito 
et ordinationi contrauenire ausi fuerint, irremissibiliter extendenda et in 
vsum ciuitatis conuertenda. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 147. 



^2,5. 1597. die 5. m. Iulii, Casimiriae. 

Promulgatio edicti regii de securitate publica. 

Sabbato post festum Yisitationis b. Mariae virginis proximo. — Sławni 
panowie burmistrz y rayce miasta Kazimirza przy Crakowie czyniąc dosyć 
woły y roskazaniu Króla jego Mscj w liście jego Kro. Mscj przes jego Mść 
pana marszałka coronnego sobie oddanym, opisanemu, obesławszy na ratusz 
kazimirskj pany woythy, przysiężnikj, dwanaście męzow y wszytko pospól- 
stwo miasta Kazimirza y Stradomia, onym wszytkym wobecz publica voce 
wolą jego Kro. Mści tę opowiedzieli: 

§ 1. Naprzód ysz od Węgier od Tatar niebespieczność sąsiedzka Coronę 
polską obchodzi, aby gospodarze, naięmnicy y komornicy wszyscy byli 



ÓI 

zawsze gotowymi w domach swych, to iest aby pulhakj dobre, kul, prochów 
dostatek, szable, kordy, miecze y insze takowe armaty do obrony należące 
mieli swe własne a niepoźyczane, pod karanim wielkjm y winą nieodpusczoną. 

§ 2. Item ludzi cudzoziemskjch y tutecznych hultaiow, białychgłow 
luznich, aby zadęn gospodarz y naięmnik przymować ani przechowywać 
niesmiał bez wiadomości vrzędowy pod winą nieodpusczoną. 

§ 3. Item dla niebespieczności ognia aby był każdy ostrożny a miał 
w domu wodę, osękj, drabiny, siekiery, wiadra zawsze pogotowiu pod winą, 
do tego kominy aby były dobre y często chędożone; a którzy ich nimaią 
tak przy piecach izdebnych iako gorzałczanych, w kuchniach, w slachtuzach 
iako rzeznicy, aby ie pobudowali bes omieszkania pod winą vrzędową. 

§ 4. Item przed domem aby każdy chędożył, a te błota także śmiecia, 
gnoie y insze plugastwa z domu, a mianowicie od świni za miasto wynosić 
abo wywozie kazał, a nie na rynek abo za domy to wyrzuczał, ani rynsto- 
kamj na ulicę wypusczał pod winą. Bydła y świnie, przed którymi burkj 
y cmyntarze spokoynie być nięrnogą, aby każdy w domach swych zawirał 
y chował, a na ulicę ich niewypusczał, pod winą. 

§ 5. Mieiskiego prawa którzy nimaią, aby go zaraz albo przy m owali 
abo się z miasta wyprowadzali, bo czego Boże zachoway iakiego niebespie- 
czenstwa miesczanie sie z nimi zamykać niebeda w mieście. 

Acta Consul. Casim. 772, str. 842. 



H^6. 1597. die 25. m. Augusti, Yarsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae consulibus Cracoviensibus mandat, ut 
prospiciant, ne pestis Ylennae grassans Cracoviam importaretur. 

Spectabilibus et famatis praeconsuli cum consulibus ciuitatis nostrae 
Cracouiensis, fidelibus nobis dilectis. — Sigismundus III Dei gratia rex Po- 
loniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae , Prussiae, Masouiae, Samogitiae, 
Liuoniae etc. necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius 
rex. Spectabiles et famati fideles nobis dilecti ! Mamy tę pewną wiadomość, 
isz się wielgie powietrze zaięło w Wiedniu. W czym przestrzegamy Wier. 
wasse napominaiącz y roskazuiącz, abyśczie przestrzegali tego z powinności 
vrzendu swego, zęby ta zaraza tamstąd przez ludzie albo przez rzeczy iakie 
do miasta tego stołecznego naszego niebyła zaniessiona. Życzymy zatym 
Wier. wass. zdrowia y wszego dobrego. Dan w Warszawie dnia XXV 
miessiąca Augusta, roku Pańskiego M D XCVII , panowania królestw na- 
szych polskieg-o dziessiątego, szwedskiego czwartego. — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy, pieczęć pokojowa wyciśnięta po stronie adresowej. 



02 



&27. 1597. die 21. m. Octobris, Cracoviae. 

Senatus consultum de tributo a navibus in rippa Yistulae fluminis 
exstruendis ; solvendo. 

Actum feria tertia ipso die Yndecim millium Virginum. — Spectabiles 
domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, ad id per schedulas die ho- 
dierna conuocati et in praetorio Cracouiensi pleno nu mero congregati exis- 
tentes, pro debito officij sui prouidendo, ne ciuitas sumptibus inutilibus gra- 
li etur, imo si fieri posset, prouentibus insuper augeatur, animaduertentes in 
dies in maiori copia et numero scaphas fluuiales et eiusmodi rates alias 
komiegi y insze statkj ad deportandas et defluitandas Gedanum uersus uel 
etiam aliorsum secundo flumine diuersas merces in ciuili ripa Istulae fabri- 
cari et construi, palis et ruderibus identidem littori infixis alligari, merci- 
busąue onerari, ita ut propter illorum multitudinem iam non exigua portio 
ripae ciuilis ob id abrepta aquis cessit cum notabili ciuitatis damno et in- 
commodo, nam praeterquam quod planicies illa ciuitatis, quae fiumini adiacet, 
lignis ciuium exponendis destinata, dictam ob causam flumine mergitur et 
mirum in modum arctatur, sumptus praeterea non modicos huic mało obuiando 
ripis reparandis ciuitas facere cogitur, nam molem et agerem ducere atque 
trabes infigere vulgo tamowacz loco magis periculoso oportet, iam vero quo- 
niam ratio fabricandarum atque onerandarum eiusmodi nauium in ripa Istulae 
propter negotiationes diuersas et commertia prohiberi non potest, ex alia 
etiam parte ne aerarium ciuile sumptibus minus necessarijs oneretur, pro 
debito officij sui praestandum incumbet : ideo matura deliberatione praeha- 
bita, considerantes id iustitiae et rationi consonum esse, vt aliquis sumptus 
his incommodis sarciendis comparetur, vnanimi uoto et consensu statuerunt ; 
vt deinceps et in posterum a quauis naui actuaria alias od komiegi albo statku 
każdego, qui in ripa, uti praemissum est, Istulae fluminis circa Cracouiam 
construitur, per unam sexagenam patroni earundem nauium, ciuiuscunque 
conditionis ij fuerint, ciuitati ad praetorium Cracouiense pendere et soluere 
teneantur et sint obligati absque quauis contradictione. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 149. 



82S. 1598. die 3. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de munere notarii redituum civilium. 

Actum feria quarta post octauas festi sac. Corporis Christi proxima. — 
Spectabiles domini Christopherus Schober proconsul, Daniel Chroberskj, 
Ioannes Spiglar, Martinus Vrbankowicz ; Caspar Gutteter, Iacobus Cimmer- 
man, Ioachimus Ciepielowskj, Stanislaus Schembek, Antonius Franczkowycz, 
Adamus Nagott, Iacobus Sibenaicher, Simon Luzinsky, Georgius Schulcz, 
Hieronymus Zalasowskj et Casparus Okurowskj consules Cracouienses, pro 



63 

die hodierna ad id per schedulas conuocati ac in praetorio Cracouiensi legit- 
time congregati, consultationes suas a pluribus annis super constitutionem 
notarij prouentuum ciuilium multis vicibus agitatas, iam finaliter expedire 
et in debitum effectum deducere volentes, habita desuper longa et sufficienti 
deliberatione, tandem id offitio suo ac toti reipublicae ciuitatis huius con- 
sultius et commodius esse animaduertentes, vt prouentus omnes ciuiles, qui 
hactenus a diuersis personis seorsive exigebantur, et ad diuersa distinctaąue 
regestra referebantur, exnunc ad vnas manus perueniant ; et ad vnum re- 
gestrum referantur, vt ex vno regestro exactio et facilior ratio de omnibus 
perceptis et expensis ciuilibus semper haberi possit, quam hactenus a plu- 
ribus et ad seorsiuos prouentus ciuitatis administrandos constitutis notarijs 
haberi potuit: id deniąue in ordinem redigere volentes ; vt rationes exactae 
omnium perceptorum et expositorum ciuilium sub finem cuiuslibet anni prae- 
parari et tam sibi, quam etiam ijs, ąuibus interest, reddi possent, vtque 
insuper prouentus ciuitati a rnultis annis per varias personas retenti, iam 
aliquando exigantur et ad aerarium ciuitatis inferantur, ac plura debita in 
vlteriora tempora non contrahantur : eapropter vnanimi voto et sententia 
elegerunt et constituerunt notarium et administratorem omnium ac singulo- 
rum prouentuum ciuitatis huius famatum Melchiorem Ruricht, ipsique leges 
et conditiones istas administrandi officij ipsius constituerunt et praescripse- 
runt, iuxta quas in toto sese conseruare erit adstrictus. 

§ i. Inprimis tenebitur praefatus Melchior Ruricht prouentus, census 
et reditus ciuitatis omnes, undecunque prouenientes, tam videlicet antiquos, 
qui antę hac in administratione notarij senioris actorum ciuilium fuerunt, 
quam etiam eos, quos alij notarij exigebant, videlicet pontalia antiqua, 
(jnartczoll, teloneum cum auctione pontalium, grossorum contributionem ab 
actualibus ceruisiae exigere et ad manus suas cum omni fide et diligentia 
pro statis seu incidentibus temporibus percipere, eaque ad suum regestrum 
referre idque sedulo curare, ut omnes prouentus ciuitatis quolibet anno 
emoneantur, nichilque prouentuum curae ipsius commissorum in retentis 
maneat. Quod ut commodius facere possit, domini lonheri auctoritate et 
opera sua ipsi adesse eumąue iuuare debebunt. 

§ 2. Deinde praefatus notarius census omnes et prouentus ciuitati annis 
praeteritis per quascunque personas retentos, cum adminiculo authoritatis 
et assistentia dominorum lonherorum emonere, vtque ad aerarium ciuile 
quamprimum inferantur, curare debebit. Qua in re domini consules plenam 
authoritatem et facultatem dominis lonheris cum notario praedicto concedunt 
prouentus istos retentos emonendi, seque etiam auxilio futuros in facienda 
indilata executione de ijs, qui census retentos soluere et authoritati domi- 
norum lonherorum parere recusarent, iuxta praescriptum decreti diui olim 
Stephani regis obtulerunt. Inuentarium omnium rerum, apparatuum, armo- 
rum, instrumentorum et utensilium Ciuitatis, in armamentario, portis et tur- 
ribus ciuitatis, rorhaus, mastella, curia carpentarij et srotmagistri, pensis 
ciuilibus, crematorio argenti et alijs domibus ciuitatis existentium, fideliter 
conscribere, et quae ipsi competunt, hic in praetorio asseruare ; reliquarum 
uero omnium rerum et apparatuum regestra conscripta habere debebit, ut 
secundum ea res et apparatus isti per dominos lonheros mutatione officia- 



6 4 

lium incidente, uel alia quacunque necessitate expostulante, reuideri possint. 
Quidquid etiam ad res deinceps vel apparatus istos emptum vel ipsis quo- 
cunque modo additum fuerit, id eidem inuentario adscribere tenebitur, vt 
exacte sciri possit, quid quo in loco requirendum sit. 

§ 3. Idem etiam dominis lonheris commonstrare et cum eis sedulo cu- 
rare debebit, ut auctio censuum ex bonis quibusuis ciuitatis, in ąuantum 
omnino fieri poterit, ad effectum debitum absque vlteriori mora deducatur. 

§ 4. Quolibet sabbato antę solutionem septimanalem officialibus, famulis 
et laboratoribus ciuitatis praestandam, cum domini lonheri in praetorium 
conuenient, tenebitur ipsis antę omnia exhibere regestrum eorum omnium 
prouentuum, quos septimana praeterita percepit sen exegit, ac pecuniam 
perceptam praesentare, ex qua peracta solutione septimanali domini lonheri 
regestrum perceptorum et expositorum illius septimanae subscribere et quic- 
quid pecuniae ultra solutionem praestitam superfuerit, ad cistam seu arma- 
rium asseruare debebunt, vt ita omnia ordinate peragantur et suspitio quauis 
undequaque tollatur. 

§ 5. Quoniam etiam hactenus propter viną ; quae d. consules ad hono- 
raria ; nuptias et alios vsus ciuitatis passim hinc inde accipere soliti erant, 
magna difficultas et molestia in conscribendis regestris ciuilibus semper 
oboriebatur et prouentus ducillariae depositorij vinorum, qui ex omnibus 
antiquis prouentibus ciuitatis optimus est, valde intricabatur, eapropter ut 
huic incommodo obuiam eatur, spectabiles d. consules Cracouienses consti- 
tuerunt, quod ex nunc vina eiusmodi non promiscue ab omnibus oenopolis, 
sed a duobus vel ad summum a tribus, quos domini lonheri ad id idoneos 
esse existimauerint, qui etiam copiam vinorum bonorum ciuitati semper sup- 
peditare poterunt, accipi debebunt. Sagittarius vero, cum ex iussu domini 
proconsulis uinum accipere debebit, tenebitur ad notarium prouentuum uenire 
et ab ipso schedam ad oenopolam super quantitate uini dandi accipere, iuxta 
quas schedas ratio singulis anni quartalibus cum eisdem oenopolis iniri et 
solutio ipsis praestari debebit ; reliqui uero omnes oenopolae et ciues vina 
hic deponentes et in cellaria dimittentes, statim circa receptionem scheda- 
rum a notario praedicto, id quod ab eiusmodi uinis ducillariae nomine pro- 
uenerit, vna cum srotlon statim soluere tenebuntur. Domini uero procon- 
sules in distribuendis istis vinis ad honoraria et nuptias sese conseruare 
tenebuntur iuxta senatusconsultum antiquum, in quantum personas consu- 
lares concernit. Ratione uero aliorum ciuium non plus vini dari debet pro 
persona cuiuslibet d. consulis, qui nuptijs scabini vel ciuis alicuius interfuerit, 
quam duae ollae, quoniam vinum carius est, quam antehac fuit, respectusque 
nullus tam ad d. proconsulem, quam ad dd. lonheros in nuptijs praesentes 
hac in parte haberi debebit, vt ad personas illorum plus vini detur. 

§ 6. Vtque praefatus Melchior Ruricht salarium conueniens pro hisce 
curis et laboribus suis, quos non exiguos esse oportebit, habeat, domini 
consules antedicti constituerunt dandum ipsi esse salarium septimanale quin- 
que florenorum Polonicalium. 

i? 7. Et quoniam ipse vnus huic labori sufficere et omnia praescripta 
expedire non posset, domini consules adiunxerunt ipsi collegam famatum 
Bartolomeum Bobrowskj, qui ipsi in exequendis munijs officij ipsius et eon- 



0.5 

ditionibus suprascriptis adimplendis sedulo et omni fidelitate ac diligentia 
adesse, et in exigendis ac conscribendis reditibus et prouentibus eiuitatis 
ipsorumque expensis ipsi fidelem operam et societatem praestare et conue- 
niens obsequium exbibere tenebitur, vti primario et seniori eollegae suo. 
Cui quidem Bartolomaeo Bobrowskj assignatum est salarium septimanale 
trium florenorum Polonicalium. 

§ 8. Insuper ad obeundos singfulis septimanis tribus uicibus tabernatores 
ceruisiam braxantes et ad praestandum obseąuium notarijs suprascriptis in 
emonendis censibus, reuidendis mercibus, vinis fiserandis et alijs, quae ne- 
cessitas expostulauerit, domini consules elegerunt famatos Stanislaum Pudełko, 
cui septimanatim assig-nauerunt dandos esse florenos duos. 

§ 9. Rationem uero sufficientem administrationis suae ac perceptorum 
et expositorum omnium ciuitatis tam anni huius integri, quam aliorum sub- 
sequentium annorum regestrum exactum et liquidum praefati notarij post 
decursum anni cuiuslibet in principio anni subsequentis mensę ridelicet Fe- 
bruario statim post peractum iuditium dominorum Commissariorum Sex Ciui- 
tatum dominis consulibus peremptorie reddere, neque eam in ylterius tempus 
vllo praetextu deferre aut extrahere debebunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 155. 



S2!>. 1599. die 2. m. Februarii, in Częstochowa. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ut sibi granarium ciyile concedant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli et consulibus ciuitatis nostrae Cra- 
couiensis, fidelibus nobis dilectis. Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, 
magnus dux Lithuaniae, Russiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque necnon 
Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabiles et famati, 
fideles nobis dilecti ! Potrzebuiemy szpichlerzow dla ssypania owssow na 
własną potrzebę nasze, przeto zęby się potrzebie y woliei naszy dogodzielo, 
chcemy to mieć y napominamy Wierci. W. żebyście zaras, skoro ten nasz 
listh Wiern. W. oddany bęndzie, thychze spichlerzów, gdzie pierwy owies 
nasz na ten czas, gdyśmy tam sami obecznie mieszkali, ssypany bywał, po- 
zwolili. Co od Wiern. AVasz. wdzięcznie przyęto będzie. Życzymy Wiern. 
Wasz. dobrego od Pana Boga zdrowia. Dan w Częstochowie dnia II miesiąca 
Luthego roku Panskieg'o M° D° XCIX, panowania królestw naszych pol- 
skiego XII , szwedzkiego Y°. — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy. Pieczęć pokojowa wyciśnięta po stronie adresowej. 



6o 



*30. 1599- die 15. m. Martii, Casimiriae. 

Proconsulis consulumąue Casimiriensium edictum de ordine publico 
servando. 

Feria secunda in crastino dominicae Oculi. — Pan burmistrz y panowie 
rayce in praesentia aduocatorum et scabinorum iako zawsze tak y teras po- 
spolitego człowieka do teg"o obesłanego napomnieli y roskazali, aby każdy 
z mieszczan osęki, siekiery y insze takowe potrzeby w domach swych dla 
warowania v obrony ognia często chedożyć kazali, a gdzie ich nimasz. aby 
budowane były; gusie y plugastwa, błota aby do dwu niedziel nadaley około 
domów swych wywieźli y wychędozeli pod winą pańską piąci grzywien. 
Do tego za roskazanim iego Mści p. marszałka, aby żaden przekupek y prze- 
kupniów, którzy przed miasto dla chlebów y inszych żywności zakupowania 
zachodzą, także luznich ludzi y hultajstwa tak meszczyzney iako białychglow 
w domach swych nie chowali, ale ich vrzędowi opowiedali. pod winą grzy- 
wien 14 nieodpuszczoną. 

Acta Consul. Casim. 773, str. 657. 



S&3I. 1599. die 13. m. Augusti, Cracoviae. 

Decretum commissariorum ąuorumdam inter consules et scabinos Cra- 
corienses de electione scabinorum litem dirimens. 

Actum in castro Cracouiensi feria sexta antę festum A.ssumptionis 
beatae virginis Mariae proxima, anno Domini millesimo ąuingentesimo no- 
nagesimo nono. Coram reuerendissimo, illustri et magnifico, reuerendo ac 
generosis dominis Laurentio Goslicki Dei gratia episcopo Praemysliensi et 
abbate Mogielensi, Nicolao Zebrzydowski de Zebrzydowice supremo regni 
marschalco, generali Cracouiensi, Sniatinensiąue etc. capitaneo, Petro (Kor- 
czyn iuris vtriusque doctore, canonico et officiali g-enerali Cracouiensi, Sta- 
nislao Rogoziński de Rogoźno vicecapitaneo Cracouiensi et Ioanne Mysz- 
kowski de Mirów et in Ianisowicze. tribuno Oswieeimensi, commissarijs per 
sacram regiam Maiestatem dominum dominum clementissimum ad cognoscen- 
dam et decidendam causam infrascriptam datis et deputatis, in praesentia 
spectabilium et famatorum loachimi Ciepielowski proconsulis, Stanislai Schem- 
bek, Sebastiani Przybytek, Georgij Scholcz, Nicolai Witkowski et Casparis 
Okurowski syndici, consulum Cracouiensium, suo et aliorum consulum colle- 
garumąue suorum nomine comparentium, tum honoratorum Yaleriani Gutte- 
ter senioris. loannis Kaczycki, Stanislai Paczoska. Andreae Barzcz et Pauli 
Bruzik scabinorum Cracouiensium neenon ministerialis generalis regni prouidi 
Martini Butha de Ossow aliorumque multorum circa praemissa existentium. 
Coram quibus dominis commissarijs sacrae regiae Maiestatis comparentcs 
personaliter ijdem spectabiles et famati proconsul et consules Cracouienses. 



67 

causae infrascriptae actores, reproduxerunt literas commissionis sacrae regiae 
Maiestatis, sigillo minori regni communitas, sanas, saluas et omni suspitionis 
nota carentes, ąuarum tenor de verbo ad verbum sequitur talis: 

»Sigismundus Tertius Dei g'ratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae. 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque, necnon Suecorum, 
Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Reuerendo, magnifico, vene- 
rabilibus et generosis Laurentio Goslicki episcopo Praemysliensi . , Nicolao 
Zebrzydowski supremo rnarschalco regni, generali Cracouiensi, Boleslauiensi, 
Lanckorunensique etc. capitaneo nostro, Petro Gorczyn officiali, Nicolao Do- 
brocieski, Ioanni Fox, iuris vtriusque doctoribus et canonicis Cracouiensibus, 
Stanislao Rogoziński vicecapitaneo Cracouiensi, Ioanni Myszkowski de Iani- 
szowicze tribuno Oswiecimensi et Alberto Ziemicki notario castrensi Craco- 
uiensi, deuoto, sinceris et lidelibus nostris dilectis, gratiam nostram regiam. 
Reuerendi, magnifici, venerabiles et generosi, deuote et sincere fideles no- 
bis dilecti ! Exortae sunt quaedam differentiae inter spectabiles proconsulem 
et consules ciuitatis nostrae Cracouiae et honoratos scabinos eiusdem ciui- 
tatis de electione officij scabinorum, quod (s) magistratus annuam, scabini 
perpetuam esse contendunt ; \nde fit, vt electio scabinorum ab annis aliquot 
impedita et inde numerus eorum diminutus sit 7 non sine scandalo illius rei- 
publicae et remoratione iustitiae. Eam differentiam nos eramus complanaturi, 
quam primum Cracouiam feliciter venissemus; sed quia aduentus noster 
propter graues reipublicae causas adhuc differri necesse est, ideo ne quid 
mali ex hac dissensione reipublicae ciuitatis illius accidat ; deuotis 7 sinceris 
et fidelibus nostris, de quorum industria et integritate plurimum confidimus. 
id negotij committendum esse duximus committimusque per praesentes. 
simulque Devotiones et Sinceritates vestras hortamur, Fidelitatibus vero 
aliorum mandamus, vt certo opportuno tempore partibus ad se per literas 
innotescentiae suae vocatis, ad arcem nostram Cracouiensem descendant, ibi- 
demque primum quidem ex actoribus intelligant 7 vnde dissensiones eiusmodi 
irrepresserunt, deinde vero eas complanent atque componant, vel si id fieri 
propter alicuius partis temeritatem commode non poterit, ex citatione contra 
scabinos eo nomine edita et controuersia partium decidant et definiant. 
atque simul ordinationem aliquam instituant, quae in posterum in electione 
scabinali obseruari debeat, vnius, duorum, trium vel quatuor absentia non 
obstante ? appellatione a sententia definitiua ad nos salua. Datum Varssouiae 
die vigesima quinta mensis Maij, anno Domini millesimo quingentesimo no- 
nagesimo nono, regnorum nostrorum Poloniae duodecimo, Sveciae sexto. — 
Ex commissione sacrae regiae Maiestatis propria Paulus Sczerbicz subscripsit.« 

Post reproductam et lectam istam commissionem sacrae regiae Maie- 
statis praenominati spectabiles et famati proconsul et consules Cracouienses 
petierunt, quatenus ijdem domini commissarij iurisdictionem suam commisso- 
rialem fundarent, fundataque ministeriali terrestri, vt iuris et moris est, procla- 
mare mandarent. lidem domini commissarij inhaerendo iuri communi et literis 
commissionis sacrae regiae Maiestatis, iurisdictionem suam commissorialem 
fundauerunt, eamąue ministeriali generali regni prouido suprascripto Martino 
Butha proclamare et publicare partesque praedictas ad sui praesentiam accla- 
mare eisque coram se procedere mandauerunt. Quiquidem ministerialis coram 



ÓS 

praefatis dominis commissarijs comparens recognouit, quia iurisdietionem 
illorum fundatam esse proclamauit et publicauit et partes ad comparendum 
coram eisdem dominis comraissarijs et ad procedendum secum acclamauit. 
Post cuiusquidem iurisdictionis fundationem et citatorum acclamationem 
praefati actores exhibuerunt demum literas innotescentiae nostrae commisso- 
rialis, ad sui instantiam emanatas, tum et mandati sacrae Maiestatłs regiae 
ad eosdem citatos ratione infrascriptorum dati, ąuarum tenor seąuitur talis : 
»Laurentius Goslicki episcopus Praemysliensis etc. Nicolaus Zebrzy- 
dowski de Zebrzydowice supremus regni marschalcus, generalis Cracouiensis, 
Sniatinensi.sąue etc. capitaneus, Petrus (rorscinius officialis, Nicolaus Dobro- 
ciecki. loannes Fox, iuris vtriusque doctores et canonici CracouienseSj Sta- 
nislaus Rogoziński \icecapitancus Cracouiensis, loannes Myszkowski tribunus 
Oswiecimensis , Albertus Ziemecki notarius castrensi.ś capitaneatus Craco- 
uiensis. iu.dices commissarij per sacram regiam Maiestatem ad infrascriptum 
negotium perficiendum dati et assignati, vobis honoratis \'aleriano Gutteter, 
Hieronymo Eedwatt, Ioanni Kaezycki. Stanislao Paczoska. Andreae Barzcz. 
Paulo Bruzik, scabinis iuratis ciuitatis Cracouiensis innotescimus et ad no- 
ticiam deducimus: oblatas nobis esse commissionis sacrae regiae Maiestatis 
literas , ąuibus sacra regia Maiestas nobis committere et mandare dig-nata 
est, vt captato die certo et tempore competenti, partibus vtrisque innotescen- 
tialibus literis ad sui praesentiam yocatis, in arcem Cracouiensem conueni- 
renuis, ibidemąue causam et actionetn inter spectabiles proconsulem et con- 
sules Cracouienses, actores ab vna et rosmet ipsos vti citatos. partibus ab 
altera. occasione electionis officij scabinalis, quam magistrat us annuam vos 
vero perpetuam esse contenditis, vnde fit, quod electio ab aliquot anhis per 
\ os impedita et inde numerus vestrorum diminutus sit, non sine scandalo 
ciuitatis et remoratione iustitiae, eomplanaremus, discerneremus et ad debi- 
tum finem deduceremus , prout eadem commissio sacrae regiae ^[aiestatis 
praefata (ad quam praesentis innotescentiae literae referuntur), latius prae- 
missa in se continet, de qua dubitantibus in termino aduenienti indubitatam 
fidem faciemus. Proinde nos commissarij suprascripti authoritate eiusdem 
sacrae regiae Maiestatis. qua in hac parte fungimur. vobis ])raenominatis 
^cabinis de bonis et officijs \estris mandamus, vt coram nobis rt iudicio 
nostro commissoriali in arce Cracouiensi, in loco iudicio huic per nos ad id 
deputando, feria sexta post festum sancti Laurentij proxime \ entura ad 
instantiam praefatorum proconsulis et consulum personaliter et peremptorie 
compareati.s ad videndum et audiendum electionem vestram scabinalem ma- 
gistratui ex antiquo pertinentem, suo loco restitui. vosque ad praestandam 
obedientiam compelli ac in damnis. quae actores sibi pensant (juinque milli- 
bus fiorenorum Polonicalium. condemnari . ad eaque latius et alia vobis in 
termino aduenienti declaranda et deducenda sibi iudicialiter parituri et r«'- 
sponsuri. Datum Cracouiae feria sexta in crastino festi sanctae Mariae Magda- 
lenae, anno rmllesimo quing"entesimo nonagesimo nono. Laurentius (ioslicki 
episcopus Praemysliensis manu própria. Nicolaus Zebrzydowski supremus 
marschalcus regni manu propria. Dominus 1'etrus (jorcinius canonicus et 
officialis manu suii propria. Stanislaus Rogoziński tribunus Siradiensis viee- 
(^apitaneus Cracouiensis. łan Myszkowski. Albertus Ziemicki«. 



Mandati vero sacrae regiae Maiestatis tenor est talis: 

j>Sigismundus Tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae 7 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque etc. nec non Suecorum, 
(■rottorum, Yandalorumąue haereditarius rex. Honoratis Yaleriano Gutteter, 
Hieronymo Iedwatt, Toanni Kaczycki, Stanislao Paczoska, Andreae Barzcz 
et Paulo Brozik, scabinis ciuitatis nostrae Cracouiensis, fidelibus nobis dilectis, 
gratiam nostram regiam. Honorati fideles nobis dilecti ! Ad complanationem 
certas dissensiones inter spectabiles proeonsulem et consules ciuitatis nostrae 
Cracouiensis et Fidelitates vestras de electione scabinali exortas, et ad deci- 
dendam causam, quae magistratui ciuili cum Fidelitatibus vestris ex citatione 
nostra intercedit, deputauimus certos commissarios nostros. Cjuapropter Fide- 
litatibus vestris mandamus, vt posteaąuam ab eisdem commissarijs vocatae 
fuerint, coram illis compareant, et quidquid in praemissis statuerint et decre- 
uerint. firmiter obseruent. Pro gratia nostra officijąue sui debito Fidelitates 
vestrae secus non facturae. Datum Varschouiae die yigesima quinta mensis 
Maij, anno Domini millesimo ąuingentesimo nonagesimo nono, regnorum 
nostrorum Polonici duodecimo, Svetici vero sexto. Ad mandatum sacrae 
regiae Maiestatis proprium. Paulus Sczerbicz sst«. 

Tandem peracta ista lectione et reproductione dicti mandati sacrae re- 
giae Maiestatis et innotescentiae nostrae commissorialis, praenominati pro- 
consul et consules Cracouienses per spectabilem Casparum Okurowski colle- 
gam et syndicum suum contra antedictos scabinos proposuerunt in haec verba : 

»Że przerzeczona rada krakowska maiąc ex antiąuo a primaeua ipsius 
officij scabinalis fundatione tę władzą, na każdy rok obierać y odnawiać 
przysieżniki, za którą radziecką electią urząd ten przysiężniczy tylko trwał 
do roku albo dotąd, póki po electiey radzieckiey znowu electia przysieżni- 
cza według czasu nie następowała, iednak na ten czas citati scabini moderni, 
których tylko quinque iest in numero, a ma ich bydz iedenascie, niewiedzieć 
pod iakim praetextem urzędowi radzieckiemu temere się opponuiąc, będąc 
wielekroć paterne napomnieni około tego, in expiratione et determinatione 
illorum officij, gdy rok takowej electiey wyszedł, sposobem zwyczaynym 
vprzywilegiowanym y dekretami swiętey pamięci krolow polskich vtwier- 
dzonym. do takowey electiey przystąpić ani pozwolić nie chcą, y owszem 
przeciwko prawom, przywilegiom, dekretom y zwyczaiom starodawnym 
electią swoie dorocznią psuiąc, za wieczną sobie pociągaiąc, a kluczow od 
rady krakowskiey przy electiey swey wziętych y do czasu powierzonych, 
które zawsze na znak zwierzchności y posłuszeiistwa na każdy rok oddawali, 
teraz podług starego zwyczaiu kluczy takowych tymże raycom electorom 
swoim położyć zbraniaią, ku szkodzie y naruszeniu praw eo nomine radzie 
krakowskiey nadanych, przez co actores do szkód niemałych, które sobie 
szacuią na pięć tysięcy złotych, są przywiedzieni : przetoż actores żądali, 
aby decreto iudicij praesentis commissorialis citati do electiey zwyczayney, 
starodawney, rprzywilegiowaney, doroczniey z oddaniem y położeniem klu- 
czy byli przycisnieni, insze remedia et beneficia iuris sobie wcale zachowuiąc< . 

Hac propositione exaudita citati scabini Cracouienses rospondebant in 
nunc, qui sequitur modum. 

» Wielmożni a miłościwi panowie! Uprzeymie sobie tego żądali ławnicy 



7o 



krakowscy, aby o niewinności swoiey y zadanych obiectiach bądź królowi 
iego mości, albo też y osobom zacnym na przysłuchanie tey sprawy wysa- 
dzonym., obmowę przystoyną dali y niewinność swa pokazali, bo często a 
gęsto panów radziec prosili, aby zupełną ławiczę dla odprawowania sądów 
iako electores właśni per electionem \czynili, y mieysca vmarłych y ad con- 
sulatum yocowanych ab) r complanowali, czego panowie do tego czasu \czv- 
nić nie chcieli, położenia kluczy, któreby znaczyć miały resignationem vel 
depositionem officij et nouam ex integro annualem electionem, contra decre- 
tum sacrae reg-iae Maiestatis łn yim perpetuae informationis między niemi 
a nami anno Domini millesimo ąuingentesimo nonagesimo sexto rczynionym. 
domagali y ad praesens teg - oż wszystkiego żądaią, y ztąd na nas, że kluczy 
iuxta mentem illorum ad depositionem denominatam officij położyć nie chce- 
my, inobedientiam temeritatis (s) et ambitionem ąuandam officij perpetui 
zaciągnąć usiłowali. Czego my wszytkiego próżni będąc, sprawę o sobie da- 
wamy, że żadnego rrzędu zwłaszcza ławniczego plenum molestiarum nie 
pragniemy, ani sie o niego temere ex ambitione, iedno gratia tuendae tan- 
tum digniUitis nostrae za pomienionym dekretem domagamy. Co więcey dla 
yważęnia dekretu kroki iego. Alei y prawa w nim opisaneg"o czyniemy, za- 
czyni a temeritate, inobedientki et ambitione obiecta wolni iesteśmy. A iż 
też ad electionem annualem cum turpi degradatione et repositione clauium. 
iako panowie praetendunt, przystąpić nie chcemy, tedy y tego temere nie 
czyniemy, bo to iuż panowie rayce bello contro uersuie supra recensita^ 
vtraciwszy, noua specie to iest clauium repositione recuperować nie mog-ą. 
Co się nie tylko ex iure lucrato, ale też y z prawa pospolitego, którym sie 
my sądziemy, Maydeburskieg-o pokazać może, albowiem in priuilegio d. Otho- 
nis caesaris, articulo iuris municipalis X tak mówi: »Scabini nulla ratione 
a functione sua reiciendi sunt, nisi eorum ąuispiam contra iura sua deli- 
ąuerit, vel ius amittat suum« ; et in art. XVI, gloss. »Sciendum tamen, si 
scabino post adeptionem officij aliąuis defectus corporis aduenerit, vt est 
caecitas, surditas, lepra, ex officio deponi non debet, verum officium retinet 
ad vitam suam , tum etiam si excommunicatus fuerit, non propter hoc ab 
officio deponitur. Do którego prawa kroi legomć ad conseruationem in officio 
electorum scabinorum perpetuam, dekret swoy wyżey mianowany stosować 
raczy, którym electionem degradationis odciąn, abowiem subsellia distingwo- 
wał, honorem mutuum przykazał, interruptionem iudiciorum zabronił, dicendi 
vero facultatem ąuiete perpetuo scabinis appropriował, depositionem scabi- 
norum absąue causa legitima, która sie rozumie criminalis vel iniuriosa od- 
ciął, iurisdictionem super personis priuatis causisąue, quae causam priuato- 
rum non confunderent et non officijs zachował, y tak vim perpetuae infor- 
mationis, aby sie z ławnikami tak obchodzili przystoynie opisał. Zaczyni iako 
depositiey tak noAvey electiey czynić, iako y kluczy kłaść nie rozkazał. 
y owszem serio sub paena arbitrali zakazał; przeto żądamy circa decretum 
recensitum conseruari et a causa et termino liberos pronuntiari. 

In contrarium rayce krakowscy powiedzieli, że citati electiey swey 
z electią radziecką ani z żadną inszą równać nie mogą, gdyż electia scabi- 
nalis w mieście krakowskim iest nie tylko zwyczayna dorocznia, ale też spe- 
cialibus priuilegijs et decretis principum iest corroborowana, która electia 



7< 

in alium sensum iedno za dorocznią retorquowana bydz nie może. Na to 
actores pokazali naprzód priuilegium Vladislai regis de data Cracoviae feria 
secunda infra octauas Assumptionis Mariae, anno millesimo trecentesimo 
nonagesimo nono, z którego przywilegiu pokazowali, że onym super aduo- 
catum et scabinos iurisdictio competit, którą y na ten czas zupełną sobie 
zachowuią, tylko w tey sprawie niechcąc bydz causae suae iudices, non de- 
rogando quidquam iuribus et priuilegijs ciuitatis do króla Iegomci zapozwali. 
Item pokazali dekret swietey pamięci króla Zygmunta Starego de data Cra- 
coviae die sancti I.ucae euangelistae, anno millesimo ąuingentesimo vigesimo 
primo, miedzy radą krakowską a wszytkim pospólstwem odzierzany, gdzie 
kroi iegomść decernować raczył. vt scabini iuxta yeterem consuetudinem 
per consules elig'antur. Także drugi dekret tegoż króla Zygmunta de data 
Cracoviae feria secunda post festum beati Mathaei apostoli et euangelistae, 
anno millesimo ąuingentesimo trigesimo secundo, w którym dekrecie electio- 
nem scabinalem annuam esse radzie krakowskiey przyznać raczył. Do tego 
pokazali autentice testimonia przeszłych przysieżników starych, którzy zezna- 
wała, że zawsze przedtym electio scabinalis annuatym bywała, prz) r ktorey 
electiey solennitates, repositionemque clauium consulibus zachowano, co też 
ex actis consularibus ab anno millesimo ąuadringentesimo zwyczaiem sta- 
rodawnym electionum na każdy rok comprobowali. Nadto pokazali actores 
dwa dekrety, ieden króla Stephana a drugi teraznieyszeg'o króla Iegomci 
między Andrzeiem Kołakowskim a urzędem przysieżniczym otrzymane, któ- 
rzy będąc ex officio- o pewną sprawę zapozwani, za nic electionem dorocznią 
*obie excussowali, dla czego też, iż sie pokazało ich officium bydź annuum, 
wolnemi są vczynieni. Co się zaś dotyczę dekretu króla Iegomci, z którego 
citati wywodzą, że ex officio scabinali sine legitima causa deponowani bydz 
nie mogą. ten dekret powiedzieli actores, że niwczym nie deroguie iuribus 
et priuilegijs ciuitatis ani też de electione, iaka bydź ma, iezliż annua, iezliż 
perpetua, nic takowego nie opisuie, y owszem pro actoribus militat, że iako 
rada krakowska są ich electorowie, tak też radzie krakowskiey, gdzieby sie 
legitima causa pokazała, depositionem liberam zostawuie. Przetoż dekret ta- 
kowy niwczym electioni antiquae, iuribus, priuilegijs, decretis, ysu continuo 
et consuetudine approbatae nie może przeszkadzać, dla tego też z tych 
przyczyn wyżey opisanych actores proszą, aby przy prawiech swych byli 
zachowani. 

Ex aduerso ławnicy krakowscy powiedzieli iako wyżey opisano : 
»Za\vsześmy to panom raycom przyznawali, że electoriimi naszemi są, 
y teraz sie im to przyznawa, tylko deponendi facultatem absque causa legi- 
tima in iure descripta, ex vi decreti recensiti vna cum clauium repositione 
secundum illorum sensu m tedyśmy tego bronili. Co też ex illorum reproductis 
decretis, które mag-is pro nostra. quam illorum parte pugnant, pokazuie sie, 
że maią facultatem eligendi . quem \olunt, sed deponendi praescriptus est 
modus et limitata facultas per appositam clausulam causae legitimae, która 
electio niefdy nie bywała reluctantibus scabinis, nisi consentientibus, quando 
yidelicet labore iudiciorum grauati yenire et officia deponere solebant. Bo 
te wszytkie priuilegMa illorum. których oni non seruant usum, eum sensum 
habent, ne electio scabinorum ad alios perueniat, y te testimonia resignationis 



72 



et depositionis in tergum inducta, aczby mieysca nie miały, wadzić nam nie 
mogą, bo wszytko consensu et yoluntate y large tego słowa placitum po- 
ciągać chcą, żeby im wolno kiedy chcą y kogo chcą pro imperio et non 
pro iure deponować, bo sie wiecey, iako contenta decreti vczą, ad seruos ex 
mercede conductos, quam ad officiales ściąga, gdzie mówi o pisarzach, o cie- 
ślach, sługach etc. co wszystko, gdyż też tenże przywiley in causa illis per 
nos instituta przed królem legomcią inferowali, iest im dekretem mianowa- 
nym distinguowano y sprawować się przystoynie rozkazano. Przeto placitum 
tylko iest electionis, non depositionis, a o kluczach silentium , ktorech my 
zawsze, gdych my sie electiey domagali, położyć chcieli, tylko żeby solam 
ceremoniam obedientiae et non mutationem personarum, tantum completio- 
nem absentium tak electio, iako clauium depositio znaczyły, a causa legitima 
non ad sensum communem, ale iuxta descriptionem iuris, ktoraby też mogła 
arguere electores, wyrażoną była, y żądamy vt supra<. 

Domini itaąue commissarij praefati partium earundem, actoreae per 
supra scriptum Ioachimum Czepielowski proconsulem et consules ci assisten- 
tes ac honoratum Ioannem Grad, conuentae quoque per se personaliter et 
per famatum Ioannem Smuszowski coram se comparentium, controuersijs et 
defensis iudicialiter factis exauditis, eisdemąue accurate perpensis ac bene 
intellectis, eo animaduerso, quod actores consules Cracouienses decretis diui 
olim vSigismundi Primi regis inter antecessores suos et communitatem ciui- 
tatis Cracouiensis latis, atque decretis diui Stephani regis per ipsosmet sca- 
binos Cracouienses ex controuersijs ipsorum personalibus obtentis, insuper 
continuo vsu et dispositione tum etiam testimonijs eo nomine inductis, suf- 
łicienter et authentice comprobauerunt, electionem scabinalem tantum annuam 
et in libero ipsorum arbitrio semper fuisse et extitisse, ipsos quoque citatos 
modernos saltem ad vnum annum vigore antiquae consuetudinis electos 
fuisse atque scabinos Cracouienses quolibet anno stato tempore claues sibi 
per consules ad insignia et deposita iudicij sui seruanda concessas, antę 
electionem scabinalem in vim agnitionis superioritatis officij consularis et 
obedientiae suae consulibus reponere solitos fuisse, qua cerimonia peracta 
consules rursus claues illis concredebant ad electionem futuram et tandem 
ad electionem eorundem scabinorum ex arbitrio suo procedebant, quibus 
decretis et consuetudinibus antiquissimis per decretum sacrae regiae Alaie- 
statis ad praesens faeliciter regnantis, nullatenus derogatum est, saltem hoc 
praecustoditum, ne scabini sine legitima causa ab officio deponantur : ex his 
itaque rationibus et circumstantijs omnibus decreuerunt, electionem scabino- 
rum, prout antehac fuit annua, ita etiam nunc et inperpetuum esse et per- 
manere debere, citatos vsus et consuetudines antiquissimas, quae pro optimis 
legum interpretationibus habentur, in omnibus integras et inuiolatas obser- 
uare et claues, de quibus potissimum controuersia praesens intercedit, con- 
sulibus in vim agnitionis superioritatis ipsorum et obedientiae suae nunc et 
in posterum quolibet anno, stato et consueto die reponere debere, nequ<- 
sibi ex decreto praedicto sacrae regiae Maiestatis ad praesens regnantis, 
perpetuitatem officij aut innouationem aliquam seu abrogationem antiquarum 
consuetudinum vsurpare aut praetendere posse, siquidem decretum illud 
sacrae regiae Maiestatis nihil eiusmodi continet, quo prioribus decretis et 



/o 



iuribus consulum. quae ad electionem scabinorum habebant, derogare possit, 
saltim hoc in eo praecustoditum est, ne. sGabini praefati sine legitima causa 
per consules ab offieio antę expirationem anni deponantur. Guam ąuidem 
ordinationem sacraę regiae Maiestatis vna cum caeteris eiusdem decreti arti- 
culis et contenti.s . tum etiam antiąua decreta de exhibendo sibi per partes 
praedictas mutuo honore et amore. in omnibus saluam et inuiolatam per 
partes vtrasque obseruari debere perpetuis temporibus, ijdem domini com- 
missarij decreuerunt et pronuntiauerunt, praesenti decreto suo mediante. 
Quod decretum pars vtraque pro rato et grato suscepit. In praemissorum 
vero fidem et certitudinem praesentes manibus eorundem dominorum com- 
missariorum proprijs subscriptae, sig'illisque ipsorum consignatae sunt. Actum 
et datum loco, die et anno, ąuibus supra. 

Z kopii zawartej w kodeksie Zaleskiego, na karcie 1 88. 



*32. 1599. die 25. m. Augusti, Cracoviae. ^v^ A, A,. ^\ 

Senatus consultum de civitate emundanda. 

Actum feria ąuarta post festum s. Bartolomaei proxima. — Spectabiles 
domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae in reipublicae negocijs per 
schedulas conuocati ac in praetorio Cracouiensi freąuenti numero congre- 
gati, animaduertentes 7 quod emundatio ciuitatis et platearum propter paruam 
ciuium obedientiam, tum eorum, qui in domibus nobilium habitando, euitare 
obedientiam ciuilem consueuerunt, intensam curam et sollicitudinem, ani- 
maduersionemque continuam requirit ; atque ob id dominis proconsulibus 
atque adeo toti offieio alijs magis arduis oneribus et muneribus ciuilibus 
oceupato, negotium immensum facessere consueuit, nichilominus tamen 
propterea emundatio debita ad suum effectum perduci vix potuit: ideo ma- 
tura deliberatione praehabita, negotium hoc emundationis ciuitatis famato 
Stanislao Węgrzinek capitaneo praetorij Cracouiensis commiserunt ad bene- 
placitum tamen et voluntatem suam ? eidemque demandauerunt, vt antea 
incolis ciuitatis et domorum patronis offitiose prius admonitis, vt quilibet 
antę domum suam sordes et quisquilias omnes immunditiasque antę ciuita- 
tem euebat et exportare curet, plateasque et forum pro area sua quilibet 
emundet ; deinceps vero quicumque incolarum ciuitatis huic contrauenire 
ausus fuerit et sordes eiusmodi non euexerit et antę domos suas coaceruatas 
iacere permiserit ; talis quicunque fuerit, poenam grossorum duodecem toties. 
quoties deprehensus fuerit , persoluere erit obligatus. Quas pecunias per 
eiusmodi inobedientiam contractas ; eidem Stanislao Węgrzinek pro labore 
et cura, utque ad id sollicitudinem et diligentiam eo maiorem adhibe;it, con- 
donauerunt. Quicumque uero ex eiusmodi ciuibus contrauenientes et inobe- 
dientes extiterint ; eosdem dominis proconsulibus deferre debebit. 

Acta Cons. Crac. <), str. 173. 



IO 



*."!:{. 1590. dif 12. ni. Octobris, Gracoviae. 

Senatus consultum de praeceptis peste grassante observandis. 

Actum feria tertia ahte festum s. Lucae euangelistae. — Spectabiles 
domini Lucas Bochorocky proconsul, Casparus Gutteter, Iacobus Cimerman, 
Ioachimus Ciepielowsky, Stanislaus Scłiembek, Casparus Chodouicz, Antonius 
[* ranczkowycz, Iulius delia Pace ; Iacobus Sibenaicher, Sebastianus Przybitek, 
Georgius Schulcz, Casparus Okurowskj et Georgius Skrobkowycz. ad sen- 
tentias de stabiliendo bono ordine in ciuitate peste affecta dicendas. per 
schedulas die hodierna conuocati et in praetorio Cracouiensi loco residentiae 
suae consularis pleno numero congregati, ordinationem seu senatusconsultum 
tempore pestis in Anno 158 octauo grassantis, constitutum, reassumpserunt, 
atque tempore hoc praesenti (quo Dei omnipotentis permissu in ciuitate 
contagio pestifera inualescere caepit) ? obseruari debere statuerunt, nisi tan- 
tummodo ratione salarij septimanalis immutata, idąue ob eam potissimum 
causam , quod praesenti hoc tempore annonae caritas et rerum ad uictum 
pertinentium praecium supra modum creuit, ne videlicet ij domini consules, 
qui cum domino proconsule hic mansuri sunt, ad ea pericula, quibus vi tam 
suam in discrimen exponere sese obtulerunt, damnis etiam in facultatibus 
suis erogandis afficiantur. Eam ob causam inherendo exemplis antecessorum 
suorum , domino proconsuli hoc periculoso tempore officium administranti, 
singulis septimanis per sex fiorenos, reliquis vero dominis consulibus hic 
mansuris ipsiąue assessuris, pariter etiam Lodouico Cremer notario hic man- 
suro. praetorij cancellariaeque curam gesturo, ciuilibet suprascriptorum per 
florenos (juatuor assignauerunt ? et ex prouentibus ciuilibus numerari debere 
mandauerunt. Caeterum spectabiles domini CasparUs Gutteter, Casparus Oku- 
rowskj, spectabilis vero loannes Spiglar per dominum Antonium Franczko- 
wycz sese vna cum domino proconsule suprascripto mansuros esse in ciuitate 
declarauerunt. In reliquis uero articulis senatusconsultum supraallegatum 
approbauerunt. Caeterum solutio septimanalis supraallegata a sabbato pro- 
xime futuro initium sumere debebit. 

Acta Cons. ('rac. <). str. 174. 

S'i B. 1600. die 21. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de bombardis. quas personae <i\itate donatae dare 
obstringuntur. 

Actum feria secunda post dominicam Inuocauit proxima. Spectabiles 
Domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, pro die hodierna ad id per 
schedulas conuocati ac in praetorio Cracouiensi legittime congregati, volentes 
commodis et munitionibus ciuitatis prospicere, ynanimi \oto constituerunt, 
quod exnunc ąuilibet negotiator aliunde praeterquam ex ista ciuitate oriun- 
dus, qui ius ciuitatis huius suscipiet, circa susceptionem iuris ciuilis vltra 



/O 

pensionem pecuniariam, quam soluere tenetur vigore prioris senatusconsulti, 
eo nomine sanciti, bombardam nouam bene constructam vulgo pulJiak dictam, 
ad armamentarium ciuitatis sine omni excusatione dare et consignare tene- 
bitur. Quae ąuidem modo tali colleetae bombardae pro defensa ciuitatis in 
armamentario ciuitatis conseruari et in nullum alium vsum conuerti debebunt. 
Quantum vero mechanicos extraneos ius ciuitatis suscipientes attinet, 
de illis seniores contuberniorum curare debebunt, vt bombardas eiusmodi 
dent et conferant ad contubernia, prout iam in ąuibusdam contubernijs vsu 
receptum est. 

Acta Cons. Crac. 9, sir. 176. 



S3.3. 1O00. die 6. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de locis \acuis in libris iudicialibus adnotationibus 
complendis. 

Actum feria secunda post dotninicam Oculi proxima. — ■ Spectabiles 
demini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, pro die hodierna ad in- 
frascripta per schedulas conuocati ac in praetorio Cracouiensi legittime pleno 
numero congregati, eo considerato, quod post obitum olim nobilium ac ho- 
noratorum Andreae Szarota et Pauli Pernus notariorum ciuitatis, in actis 
tam consularibus quam scabinalibus, quae tempore ofncij ipsorum scribe- 
bantur, multa loca uacua reperiuntur, occasione ąuorum etsi praefatus olim 
Paulus Pernus ; ut ea ex protocolis inscriberet, saepius post obitum antedicti 
collegae sui admonitus esset, id tamen facere neglexit, tandem interim etiam 
ipse fato functus est, et ita spatia illa hactenus vacua et non inscripta man- 
serunt: obuiare itaąue volentes, ne exinde suspicioni actorum publicorum 
occasio aliqua detur, vnanimi voto per modum senatusconsulti sanxerunt et 
concluserunt, vt notarij moderni absque ylteriori mora loca seu spatia illa 
vacua omnia reuideant atque connotent, et cum protocollis conferant et quam 
commodissime ac ndelissime fieri poterit, ad acta tam consularia quam sca- 
binalia inscribant, siue in forma perfecta secundum stylum cancellariae, vbi 
actus per priores notarios non sunt extraditi et sensus integer ac planus 
constat, siue tantum iuxta terminaturam in protocolis annotatam, in actibus 
illis, qui antehac per notarios priores reuisi et extraditi sunt, formularia 
autem illorum desunt, aut vbi perplexitas vel dubietas aliqua apparet, vt 
saltem in libris actorum de essentia et ueritate actus cuiuslibet constet et 
suspitio omnis ac uarietas in extraditione siue scriptione vnius actus diuersis 
formis et uerbis euitari queat. Insuper etiam hoc commiserunt, vt ad quem- 
libet actum, qui in istis vacuis spatijs inscribetur, nota seu mentio praesentis 
senatusconsulti adscribatur et adiungatur, vt quilibet causam inscriptionis 
talis eiusmodi actus scire volens, ad praesens senatusconsultum recursum 
habere et quare actus quilibet ita inscriptus est, notitiam h^ibere possit. Vbi 
vero protocola desunt, vti in actis aliquot consularibus anni 1579 et 1580, 
ac in alijs actis, vbi schedae per personas recognoscentes porrectae defi- 



7 6 

ciunt, praefati domini consules commiserunt, vt spatia \acua. quae in illis 
actis extant, obducantur et littura tollantur. ne suspitioni aut maliciae ali- 
cuius obnoxia esse possint. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 177. 



$30. 1600. die 9. ni. Martii. Cracoviaf\ 

Senatus consultum de iudiciis scabinalibus lingua Polonica peragendis. 

Actum feria ąuinta post dominicam Oculi proxima. — Spectabiles do- 
mini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae pro die hodierna ad id per 
schedulas conuocati ac in praetorio freąuenti senatu legittime congregati. 
habita ratione eius, quod successu temporis mores, ritus et consuetudino 
hominum mutari solent, et rationi consonum est, temporibus. ritibus et mo- 
ribus cuiuslibet aetatis sese conformare, vicissitudinibusque seculorum decursu 
enatis obsequndare 7 et vti actus alios morales, ita potissimum iudiciarios eum 
in modum instituere, vt cuilibet ad vsum et intellectum seruiant, eoque con- 
siderato, quod mos banniendi iudicia ciuilia lingua Germanica ideo in ciui- 
tate ista antiquitus introductus erat, quod tunc temporis maior pars ciuium 
ex Germanis constabat, nunc uero uiceuersa longe plures ciues Poloni sunt 
et lingua Polonica omnes \tuntur non Germanica, et cum iudicia lingua 
Germanica hoc tempore banniuntur, pauci admodum hoc intelligunt. insuper 
etiam quoniam iudicia dominorum commissariorum Sex Ciuitatum et iudicia 
burgrabialia lingua Polonica banniuntur: eapropter constituerunt, vt domini 
scabini iudicij ordinarij ciuilis Cracouiensis deinceps iudicia sua non alia 
quam Polonica longua banniant, ut ąuilibet intelligere possit, qualis modus 
et ratio sit iudicij banniti. et quomodo sese in eo conseruare et gerere de- 
beat. Atque hanc suam constitutionem domino aduocato et scabinis Craco- 
uiensibus ad se uocatis, in crastino , videlicet feria sexta post dominicam 
Oculi denuntiauerunt, vtque sese iuxta eam conseruent, iniunxerunt. 

Acta. Cons. Crac. 9, str. 178. 



837. 1600. die 19. m. [unii, Cracoviae. 

Senatus consultum de turribus et moeniis civitatis evacuandis. 

Actum feria secunda antę festum s. Joannis Baptistae proxima. 
Spectabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae. pro die hodierna 
ad prouidendum necessitatibus et imminentibus periculis reipublicae iuxta 
admonitionem per mandatum sac. R. Maiestatis ad ipsos factam . per sche 
dulas conuocati ac in praetorio Cracouiensi legittime congregati existentes. 
inter caeteras consultationes eo animaduerso, quod turres et moenia ciuitatis 
per varios et plerunque \agos homines atque (vti fama est) maiori ex parte 



\ictum illicitis artibus et modis quaerentes, qui eas ab illis, qui hasce turres 
sibi ex gratia dominorum consulurn collatas et inscriptas habent ; conducere 
solent, occupatae sunt et multis in locis deuastatae ruinamąue minantes, 
quodque exinde et per eiusmodi homines facile periculum ciuitati huic creari 
possit, eapropter huic incommodo obuiare et mandato S. R. Maiestatis sa- 
tisfacere, ac turres moeniaque ciuitatis in meliorem ordinem et statum pro 
commodo et ornamento ciuitatis reducere volentes iuxta consultationes et 
deliberationes suas et atecessorum suorum eo nomine saepius habitas, vna- 
nimi voto et sententia firmiter obseruandum constituerunt, quod die crastina 
oranes inhabitatores et possessores turrium ac moeniorum ciuitatis in prae- 
torium conuocari et mansionibus, quas in ijsdem turribus ac moenibus quo- 
cunque modo inscriptas et collatas habent, de facto priuari debent. Quae 
quidem turres et moenia ciuitatis in posterum nulli personae, quaecunque 
et cuiuscunque conditionis fuerit, ad nullam intercessionem , nec vlla alia 
de causa neque ad vitam, neque ad tempus inscribi aut conferri debebunt, 
sed turres illae et moenia omnia iuxta antiquas consuetudines, ordinationes 
et constitutiones inter dominos consules et contubernia distribuentur, vt 
videlicet artificum contubernia iuxta sua opificia distincta, arma sua, bom- 
bardas et alia instrumenta bellica in ijsdem turribus asseruent. Ex dominis 
uero consulibus quilibet in ea turri et loco, qui ipse ex assignatione officij 
obtigerit, sedulam curam et diligentiam adhibere tenebitur, vt iste locus seu 
turris, quae ipsi assignata fuerit, in bono ordine et regimine ac instauratione 
mundationeque debita conseruetur, neque lignisaut alijs obstaculis, quae 
defensam ciuitatis et- ornamentum impedire, deturpareque possent, occupetur 
et deformis reddatur. Quam quidem ordinationem praefati domini proconsul 
et consules firmiter exequendam et perpetuis temporibus obseruandam, nec 
ulla de causa immutandam valide sanxerunt et constituerunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 1 JS 1 . 



*i3W. 1600. die 25. m. Octobris, Cracoviae. 

Senatus consultum de praeceptis peste grassante observandis. 

Actum feria quarta antę festum ss. Simonis et Iudae apostolorum, 
anno 1600. — Spectabiles domini proconsul et consules civitatis Cracoviae 7 
die hodierna ad id per schedulas convocati et in praetorio Cracoviensi loco 
residentiae suae consularis in frequenti numero congregati existentes, ani- 
madvertentes contagionem pestiferam in civitate magis ac magis in dies 
augeri, ne sub hoc discessu dominorum consulurn nec non cirium, qui propter 
eritandam luem freauentcs hinc dilabuntur, civitas sine certo ordine regi- 
minis in occurrentibus necessitatibus civilibus relinquatur et deseratur, se- 
natusconsultum in anno 1588 tempore pestis sancitum , pro tempore prae- 
senti reassumendum esse duxerunt, prout illud hoc periculoso praesenti tem- 
pore raliturum stabiliverunt, prouisionemque septimanalem ibidem remansuris 
assignatam. tam domino proconsuli. quam reliquis dominis consulibus nota- 



78 

rioąue hic residentibus, videlicet domino proconsuli per florenos tres, caeteris 
vero dominis et notario per florenos 2 dari debere hebdomatim iusserunt. 
Tta tamen, ut solutio ejusmodi pensionis a feria secunda post festum s. Mar- 
tini proxima [si tamen omnipotens Deus iram suam mitigare noluerit] inci- 
pere debebit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 184. 



S30. 1600. die 13. m. Xovembris, in Korczyn. 

Sigismundus III. rex Poloniae telonario regni mandat . ne a civibus 
Cracoviensibus insueta portoria exigat. 

Zigmunt trzeci z bozey łaski kroi Polski, wielkie xiąze Litewskie. 
Ruskie, Pruskie, Mazowieczkie, Zmuczkie, Inflantskie etc. y Swetski, (iottski, 
Wandalski kroi. Yrodzonemu Stanisławowi Cikowskiemu staroście Czorstyn- 
skiemu y celnikowi naszemu coronnemu. wiernie nam miłemu, łaskę nasze 
królewską. Yrodzony wńernie nam miły ! Vskarzali sie przed nami miesczanie 
y kupczy naszy Crakowsczy, iż imo (s) przywileie y wolności od przodków 
naszych im nadane, na komorach celnych od towarów ich rozmaitych pisarze 
W. T. do niezwyczainego a podczasz niepowinnego dawania czła przymu- 
szała y trudności wielkie z skodą niemałą zadaią. Co gdyby takie angarie, 
iako nam dali spraw T ę, bez wszelakiey słusności a przeciw prawu odnosić 
mieli, niepomaluby to nasz obchodzić musiało. Ą iżby więczey takowe skargi 
przed nasz nieprzychodzieły y aby żaden imo wolność swoię przeszprawia 
y trudności nieodnosieł, chczemy to mieć y roskazuiemy, aby W. T. miesczan 
y kupców naszych Crakowskich przes pisarze swe na wszitkich komorach 
do dawania niezwyczainego y którego niepowinni czła nieprzymuszał y tru- 
dności w tey mierze niezadaw T ał, ale prawnym postempkiem gdyby który 
nad prziwileie nadane co wykroczył, tak iako miedzy W. T. a miesczany 
Poznańskimi, którzy z Crakowiany iednakimi wolnościami y prawy sczyczą 
się, declaratią yczyniliszmy, we wszitkim czale sie zachował, to iest, gdzieby 
wątpliwość iaka była strony wolności, czła niewyciąg"aiącz spisować kazał 
towari do rostrzygnienia prawnego y tak postępował, aby oni skody zadney 
z uciążenim swym nieponosili, do tego towari wszitkie, które iedno do ko- 
rony prowadzą, na komorach granicznych aby niebyły hamowane y skła- 
dane, a te, które są imo wolności ich pobrane, aby im czale bez żadnego 
omieskania przywrócone y oddane były. Inaczy abyś W. T. nieczynił dla 
laski naszey. Dan w Nowym mieście Korczynie dnia XIII miesiąca Listo- 
pada, roku Pańskiego MDC, panowania królestw naszych Polskiego trzy- 
nastego, Swedzkiego roku siódmego. — Sigismundus rex. — Casper Mi- 
chał e w sk i. 



Kopia współczesna, uwierzytelniona pod pieczęcią małą wójtowską. Acta Oms. Casim. 775, 



str. 278. 



79 



840. 1600. die 24. m. Novembris ; in Korczyn. 

Sigismundus III. rex Poloniae telonarłum territorii Osvantimensis mo- 
net, ne a civibus Cracoviensibus tributum ąuarti grossi exigat. 

Zygmunth trzeczi z bożej laski kroi Polski, wielkie xiążę Litewskie, 
Ruskie, Pruskie, Mazowieczkie. Zmoiczkie i Sweczkie, Iflanczkie, Gottczki, 
Vandalskj dziedzyczny kroi. Yrodzonemu Zygmunthowi Palczowskiemu po- 
borczi nassemu powiatu Oswieczimskiego, wiernie nam miłemu, -łaskę nassę 
kroliewską. Yrodzony wiernye nam miły ! Yskarzalj sie przed nami miescza- 
nie nassi Krakowsczy, iz Wiernoscz Twa, gdy thowary swe przes powiad 
Oswieczimskj prowadzą, pobór od ossob ich y czwarthy gross względem 
poboru, który iest w tym powieczie ychwaliony, od nich wycziągass y \vy- 
bieras, którego podatku obiasniąiąncz tho niniejsem listem nassem poniewas 
obwatele woiewocztwa Krakowskiego poboru nie pozwolilj , zaczemby y 
czwarthy gross miał przychodzie, tedy thes y miesczanie Krakowsczi takiego 
czwartego grossa w powiecie Oswieczimskim telko na then czass, gdyby 
y w Krakowskiem powieczie bel pobór ychwaliony, niemaią placzic y od 
niego maią bydc wolni : niewyimuiancz iednak s tego kupczow powiatu 
Oswieczimskiego. Przetho aby daliey w tern wybieraniu czwartego grossa 
y poboru od ossob samych przes Wiernoscz T. albo succolectori miesczłinie 
nassi Krakowsczi niebeli przenagabani. chczemi to miecz y roskazuiemy, aby 
W. T. od nich niewycziągał ani brał takiego podatku, alie kiedykolwiek 
takowe towary albo kupie swe prowadzić benda, onych bez wseikiego cha- 
mowanią y trudnosczi wolnemj czynieł, a tho czo od nich Wier. T. pobrał, 
abyś powraczał. także y thowary wsystkie, które względem tego poboru są 
zachamowane. aby iem bely przywroczone. Inaczej dlia łaski nassej nieczy- 
nieł. Dan w Nowym miesczie Korczynie dnia 24 miesiacza Listopada, roku 
Pańskiego M. D. C. panowania kroliest nasych Polskiego XIII, Sweczkiegu 
roku VII. — Sigismundus rex. — Caspar Michałowski. 

Acta Cons. Casim. 775, str. 277. 



841. 1 60 1. die 14. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de defensione urbis. 

Actum feria ąuarta ipso die s. \'alentini proxima, anno 1601. — Specta- 
biles domini proconsul et consules civitatis Cracoviae, die hodierna in prae- 
torio Cracoyiensi in reipublicae negotijs congregati existentes, muneri suo 
satisfaciendo, matura super id deliberatione praehabita, considerantes statum 
civitatis praecipue inter contubernia artificum in peius indies immutari. ordi- 
nationesąue et antiąuas consuetudines labefactari , ex quo fonte disciplinae 
antiąuae solutio et contentiones oriuntur, magistratuique alijs grauioribus 
negotijs intento, negotium facessere solent continuum: his igitur incommodis 



8o 

obuiando, simul etiam alios defectus ciuitatis moeniorum et turrium sup- 
plendo, quae iniuria longinąui temporis deprauantur, unanimi voto, et con- 
sensu constituerunt ; 

§ i. Inprimis innitendo antiąuae cousuetudini, nacto quamprimum oppor- 
tuno tempore, turres ad moenia ciuitatis sitas contubernijs et fraternitatibus 
seruato modulo illorum et ordine, distribui debebunt, praeuia reuisione dili- 
genti. Quarum turrium cura et custodia ipsis contubernijs gerenda commi- 
tetur. In ąuibus turribus arraa commeatumąue reliąuum necessarium repo- 
nent et asseruabunt. 

§ 2. Caeterum armorum et munitionis comparandae in diesąue augendae 
modus et ratio constituta est ex annuis prouentibus facultatibusque eorundem 
contuberniorum, praesertim ex eo prouentu, quem ingressuri contubernium 
conferre solent simulque ex mulctis excessuum ; quos prouentus suos eius- 
modi plerunque in comessationes ipsis nociuas, quae rixarum contentionum- 
que ut plurimum seminarium fuerunt, conuertere solebant. Ex his itaque 
facultatibus quotannis pro copia cuiuscunque bombardas. tam maiores ma* 
nuales, quam minores pulueremque tormentarium, farinas etiam et alium 
apparatum, munitionemque necessiiriam coement. 

§ 3. Ut autem ordo hic conseruari possit, operę pretium visum est, 
supplicare sacrae regiae Maiestati, domino domino nostro clementissimo, ut 
consules Cracouienses constituat vel aliquos e medio illorum, commissariosque 
perpetuos esse uelit ad audiendas rationes annuas et ineundum calculum 
proventuum contuberniorum ; quas rationes seniores fratres iunioribus inter 
se annuatim reddere solent, ut prouentus eorum non eo, quo uelint, pro 
libitu suo distrahant, sed ut eo, quo usus ciuitatis postulat, conuertantur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 185. 



S43. 1 60 1, die 11. m. Aprilis, Casimiriae. 

Promulgatio legum, quae ad contubernia cauponesąue, mensuras et 
pondera spectant, a palatino Cracoviensi statutarum. 

Feria quarta antę dominicam Palmarum. — Ad officium consulare Kii- 
simiriense ad Cracouiam situm personaliter reniens nobilis Ioannes Raiski mi- 
nisterialis terrestris generalis regni, ad publicandum constituciones palati- 
nales per illustrem et magnificum dd. Nicolaum Zebrzidowski in Zebrzido- 
wicze, pallatinum et generałem Cracouiensem, Sniatinensemque etc. capita- 
neum, in praetorio Cracouiensi feria sexta post festum sanctae Apolonnu- 
virginis proxima, anno praesenti 1601 in praesentia plurimorum in eisdem 
constitucionibus descriptorum sancitas et constitutas, ab officio vicepalatinali 
et praesenti consulari Casimiriensi deputatus, in praesentia generosi domini 
Andreae Staskowski de Polaiowice vicepalatini Cracouiensis in vim suae 
fidelis rellationis recognouit, quia ipse prout antea sabbato pridi«^ dominice 
Reminiscere, quae erat dies 17 Martii, congregato ad sonum tubae populo 
hic in ciuitate Kazimiriensi , in loco ad id destinato , ita etiam et die ho- 



8 1 

dierna in vico Iudaico, ludaeis similiter ad sonum tubae congregatis, voce 
sonora et intellegibili constitutiones palatinales supranominatas proclamauit, 
publicauit et ad noticiam tam ciuibus quam ludaeis Kazimiriensibus deduxit ; 
paenasąue super excessiuos eisdem constitutionibus descriptas, denunciauit. 
Cuius publicationis tenor seąuitur estąue talis : 

Racczie wszisczy wiedziecz ; isz lego Mść pan woiewoda y starosta ge- 
nerał krakowski raczy] ius vczinicz s powinności swey vstawę około cze- 
chow, korczow, łokci, wag, quart, piekarzow, piwowarów, win, przekupniów, 
która do wiadomości wszem przywodzi. Zaczem abiscie sie wsisczy według 
niei zachowali pod winami tam opiszanemi lego Mść mieć chcze y władzą 
swą przykazowacz raczy. 

Cons. Kazim. 775, pag. 393. 



843. 1601. die 17. m. Iulii, Cracoyiae. 

vSenatus consultum de praeceptis peste grassante observandis. 

Actum feria tertia post festum sanctorum Divisionis Apostolorum. 
anno 1601. — Spectabiles domini Andreas Cellari proconsul, Ioannes Spigler. 
Caspar Gutteter, Ioachimus Ciepielowskj, Antonius Franczkowycz, Christo- 
pherus Schober, Georgius Schulcz, Gregorius Skrobkowicz, Casparus Oku- 
rowskij, Lucas Bochoroczkij et Hieronymus Horlemes, consules Cracovienses 
ad id negotij per schedulas die hodierna convocati et in praetorio Craco- 
viensi congregati, animadvertentes permissu diuino, culpis nostris id meren- 
tibus , paestiferam contagionem ad praesens tam maturę enasci ceptam, 
urbem non contemnenda infectione aggredi, pro debito officij sui, ąuando- 
ąuidem ad omnes casus paratos esse expedit, ne civitas orba omni regiminis 
specie, in tam propero ad tutiora loca ciuium recessu, relinąuatur, superiorum 
temporum ordinationes, uti salutiferas, sub praesens pestis tempus reassump- 
serunt per omnia valituras. Pensionem autem septimanalem dominis hic man- 
suris, domino ąuidem proconsuli per florenos sex, dominis vero consulibus 
per florenos ąuatuor ąualibet septimana dari debere ex prouentibus ciuilibus 
assignaverunt. Caeterum pensio haec constituta inchoari debebit a sabbato 
post festum s« Petri ad vincula proximo. Caeterum praefati domini hoc per 
expressum cautum esse uoluerunt unanimi voto conclusum, quod ijs dominis 
consulibus, qui hic remanebunt, non erit fas sub totum tempus pestis prae- 
sentis ullas racantias bonorum civilium cuiąuam conferre aut ąuouis modo 
inscribere ; ąuod si aliąua bona sub tempus hoc pestis vacantia, cuiąuam 
collata fuerint, nullitatis vitio subiacebunt. Caeterum spectabiles domini 
Ioannes Spiglar et Casparus Okurowskj declarauerunt se, quod sub tempus 
hoc pestis Cracoviae manebunt; spectabilis autem dominus Hieronymus Hor- 
lemes dumtaxat ad expirationem proconsulatus sui imminentis perseuerabit. 
Notarijs etiam ex gratia dominorum data est uenia ad tutiora loca disce- 
dendi, actis in tutum redactis, et curata prius quamoptime cancellaria: 
iniunctione hac adiecta, ne se longius a civitate subducant, ut si necessitas 

1 1 



82 

ferat, in promptu et ad manum accersendi, aut saltem unus eorum vel senior 
esse possit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 188. 



**44. 1602. die 9. m. Ianuarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario proconsulum augendo. 

Actum feria ąuarta post festum ss. Trium Regum proxima, anno 1602. — 
Spectabiles domini Ioachimus Ciepielowskj proconsul, Casparus Gutteter, 
Valentinus Rimer, Iacobus Cimmerman , Stanislaus Schembeck, Antonius 
Franczkowycz, Iulius delia Pace, Georgius vSchulcz 7 Casparus Okurowskij, 
Gregorius Skrobkowicz, Lucas Bochoroczkij, Martinus Waczlawowicz, An- 
dreas Barcz, Hieronijmus Horlemes et Nicolaus Zalassowskij, consules Cra- 
couienses ad infrascripta per schedulas conuocati et legittime in praetorio 
Cracouiensi congregati existentes, animadvertentes functionem officij (pro)- 
consularis sibi perąuam onerosam, et propter expensas, quae necessario pro- 
consulare munus subsequuntur, admodum damnosam esse, praesertim dominis 
praesidentibus , in quos ex ordine administratio proconsulatus per spacium 
sex septimanarum incumbit peragenda, caritate rerum omnium nimis excres- 
cente, nam praeterquam quod proconsulatum gerentibus expeditionique 
causarum iurique dicundo racantibus et incumbentibus, rem suam domesti- 
cam curasque rei familiaris negligere et uictus rationem propterea subinde 
otnittere [volentibus nolentibus] necessitas incumbit, cum ualetudinis inter- 
dum euidenti discrimine, id etiam insuper non minus graue ad superiore.s 
sollicitudines et molestias accidit, ut cum dispendio iacturaque rerum suarum 
magistratum gerere coguntur, nam sagittarios apparitores aliquot domi con- 
tinue alere, famulos etiam praetorij necessario, qui in promptu ad missiones 
esse consueuerunt, in hac caritate annonae protinus sustentare necesse habent. 
huc accedit, quod dum diuersae personae honoratiores, tam nobiles, quam 
ciuilis condicionis. qui frequentes in ijs, quae opus requirit ; quos frequentia 
hominum et disparitas in hac urbe habet et educat ; dominum proconsulem 
adeunt, quos non satis est soluta hilarique fronte, ut fit, excipere, loco ho- 
norare, sed etiam prout mores hominum tales quales et tempora ferunt, 
mero inuitare, praeterea si tempestiue sub tempus mensae accedant et assi- 
dent, id quod apparatum est, oferre, sin secus sperni se et posthaberi existi- 
mant, fastum proconsulibus et id genus alia obijcientes discedunt, haec igitur 
ińcommoda tempori seruiendo subinde eos laboriose subire necesse est; nec 
ipsas noctes ąuiete agere, qui pacifice sine sermonibus inter et obtrectatio 
nibus ofncium proconsulare expedire cupiunt, ex quo fonte calamitas rei 
familiaris subsequitur. Ouibus incommodis et expensis sarciendis non nisi 
tnarcae decem in sex septimanas ex aerario civili proconsulibus numerantur, 
<)uae ipsis duntaxat famulis alendis necdum sufficiunt. Ideo iustum aequumque 
■ ensentes, unanimi voto praehabita diligenti deliberatione et consultatione 
constituerunt. ut ab electione proxime instante nouorum consulum per illu- 



83 

strissimum et magnificum dominum dominum palatinum Cracoviensem pera- 
genda, deinceps et in posterum cuilibet ex dominis praesidentibus, officium 
proconsulare administranti , septimanatim per quinque marcas ex aerario 
ciuili ad sustentationem ipsius [quandoquidem nemo suis stipendijs militare 
tenetur] pendatur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 190. 



§4.5. 1602. die 1. m. Februari.i, Casimiriae. 

Promulg~atio legum, quae ad contubernia victumque spectant, a palatino 
Cracoviensi statutarum. 

Feria sexta pridie festi Purificacionis b. M. v. — 

Prouidus Albertus Iabłońskj bedellus juratus ciuitatis Cazimiriae, in 
vim suae fidelis relationis recognouit: 

ze publicatią vstaw lego M. pana woiewodzych według nizey opisanych, 
slow, sobie na piśmie od vrzędu Jego M. p. podwoiewodzego podanych, 
w mieście Cazimirzu przed rathuszem y przy vlicy wieliczkiey także v ży- 
dów y na Stradomiu voce sonora opowiedział y publikował tenore in- 
frasequenti : 

Raccie WM. wiedzieć, że jaśnie wielmożny pan p. Mikołay Zebrzy- 
dowskj na Zebrzydowicach, woiewoda Crakowskj, vstawy około porządku 
w przedaniu rzeczy rzemięśnicych y potrzeb do zywnosczj należących, iako 
chleba, mięsa, piwa miastom Crakowowi, Kazimirzowi y Kleparzowj służące. 
vchwalić y dnia dzisieiszego na ratuź Kazimirskj podać raczeł. A tak aby 
WM. o tich ustawach wiedzieli y według nich sie pod winamj w nich opi- 
sanemj sprawowały, przeto ie do wiadomości wszystkich przywodzą y iawnie 
publikuyą. 

Cons. Kazira. 775, pag. 521. 



S4G. 1602. die 6. m. Februarii, Cracoviae. 

Scabini Cracorienses magistratum deponunt. 

Actum feria quarta post festum Purificationis beatae virg. Mariae pro- 
xima, anno 1602. — Nobiles ac honorati scabini Iuris ordinarij ciuilis Cra- 
coviensis venient.es ad officium consulare Cracoviense, exposuerunt per do- 
minum seniorem scabinum, quod ipsi satisfaciendo antiquae usitataeque con- 
suetudini, in ciuitate hac obseruatae, in signum expirationis annui officij 
sui, deposuerunt dominis proconsuli et consulibus Cracouiensibus in mensam 
claues scabinales, petentes, ut operam laboremque hunc annuum, in eodem 
officio per ipsos exantlatum obitumque, grato suscipiant animo et se labore 
hoc subleuent. 



84 

Domini etiam proconsul et consules Cracouienses cum summa gratitu- 
dine et debita gratiarum actione debitum hoc perfuncti muneris ipsorum 
susceperunt atąue petierunt, ut officium hoc ulterius administrare peragant, 
ad electionem usąue nouam , per officium consulare ad annum sequentem 
peragendam. Quod se facturos susceperunt, clauesąue sibi traditas commis- 
sasąue rursus receperunt. 

Acta Cons. Crac. 9. *tr. \<>2. 



*i47. 1602. die 2$. m. Februarii, Craeoviae. 

Plebiscitum de iis. qui conciliis plebis adesse negligerent. poena 
afficiendis. 

Actum sabbato pridie dominicae Inuocavit anrio 1602. — Spectabiles 
domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, in pleno numero in prae- 
torio Cracouiensi per schedulas in reipublicae negotijs conuocati et una cum 
honesta communitate inuicem legittime in stuba consulari congregati exi- 
stentes ; inter alias de republica ciuitatis huius cum eadem honesta commu- 
nitate deliberationes et consultationes inter se habitas, ad affectationem dictae 
honestae communitatis incommoda suae congregationis exponentis, comper- 
tum utrinąue habentes longa experientia, quod nullam aliam ob causam 
anteactis temporibus neqUe consultationes neque expediciones in negocijs 
publicis rebusque occurentibus rite et debite procedebant, quinimo raciones 
publicae fere deferi uidebantur, propterea, quod praecipui ex mercatoribus 
et alijs ciuibus vel incuria quadam vel paruo affectu commodorum publico- 
rum et per consequens suorum ducti , conuenire non curabant ad congre- 
gationes communitatis, unde ij , qui rari uentitabant, et ij tenuioris sortis 
minusque in rebus versati propter infrequentiam sui nihil vel parum mutuis 
sententijs in commune consuli periculiscjue prospici, nichil denique opere- 
precij ciuitati parari aut confici potuerint. Ex quo res ciuitatis in peius de- 
labi in discrimenque adduci cernuntur. Proinde his incommodis occurend<>. 
placitum est uniuersis, tam officio consulari, quam communitati. unanimi 
voto et consensu in vim plebisciti laudare, prout sanxerunt, sciuerunt et 
concluserunt, ut quisquis ex dominis mercatoribus cum legittime honesta 
communitas authoritate magistratus conuocata per signum campanae fuerit. 
non interfuerit, mulctae nomine irremissibiliter grossos duodecem ad cistam 
reponere erit obligatus. legittime impeditus non existens, nec a domino se- 
niore scabino impetrata et obtenta \enia. Si uero secunda uice non adue- 
nerit, paenam grossos viginti quatuor dabit. Quod ^i pro tertia vice con- 
gregationi non interfuerit. grossis triginta sex mulctabitur. Deniąue qui pro 
quarto venire neglexerit, grossos quadraginta octo ad cistam communitatis 
dare erit adstrictus, sine ulla recusatione et excusatione, legalitate et veniac 
impetratione unicuique reseruata. Ut autem haec omnia debite exequi pos- 
sint, spectabiles domini consules promiserunt se familiam officij ad citandos 
eiusmodi inobedientes, qui domini senioris scabini vel eius locum tenenti 



85 

postulatae exequutioni in reponenda paena obtemperare detrectauerint, assi- 
gnaturos; qui cum comparuerint, e praetorio antea dimitti non debebunt, 
quousque mulctam, uti praemissum est, sancitam, reposuerint. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 193. 



S4S. 1602. die 25. m. Maii, Cracoviae. 

Senatus consultum de iudiciaria praefecti praetorii potestate. 

Actum sabbato post dominicam Exaudi proximo, anno 1Ó02. — Ex 
controuersa dissensione inter nobilem ao honoratum Valerianum Gutteter, 
aduocatum Cracoviensem ex una, et honoratum Ioannem Simosorsskj prae- 
fectum praetorij Cracoviensis alias capitaneum dictum, ab altera parte, coram 
spectabilibus dominis consulibus Cracoviensibus occasione infrascriptorum 
exorta et deinceps aliquoties ag"itata ; spectabilis senatus Cracouiensis exau- 
ditis et intellectis praefatorum officialium suorum dissidijs, ex parte nego- 
ciorum ad iudicia sua spectantium uertentibus, rationibusque illorum ultro 
citroque deductis, exauditis ijsąue debite perpensis, auctoritate officij sui 
inter ipsos eiusmodi differentiarum moderationem, inherendo antiquitus obser- 
uatae priscaeque consuetudini, in vim instructionis iudicia illorum concernentis, 
praescripsit tulitque: 

§ 1. Inprimis capitaneus non de maiori summa ius dicere poterit, nisi 
occasione quartae partis marcarum decem, videlicet florenorum quatuor 
duntaxat. et quidem hoc pacto, quod si pars alterutra controuertens se tam 
iid officium proconsulare quam etiam aduocatiale reuocauerit , causam eo, 
quo se refert , remittere debebit, nec eiusmodi super inuitos iudicium sibi 
assumere et arrogare, exceptis ijs negocijs et causis, quas ad se ab officio 
proconsulari remissas et demandatas habebit. 

§ 2. Rixas item contentionesque popularium plebeiorumque vilioris item 
conditionis, conuicia altercationesque muliercularum et id genus audiet, ma- 
gis ad concordiam, quam ad lites rem dirigendo. 

§ 3. luramenta, si quae necessario [cum aliter fieri non poterit] ex de- 
cretis ipsius inciderint, [quae quidem caute pronuntianda ipsi erunt], ipsimet 
audire et exequi licebit, quandoquidem eiusmodi iuramenta in rota iudiciaria 
dominus aduocatus admittere renuit. Meminerit precipue qua poterit dexte- 
ritate, lites eiusmodi complanare, ut iuramenta, quantum fieri potest, uitari 
possint. 

Super qua ordinacione ambo acquieuerunt. 

Acla Cons. Crac. <). str. 196. 



86 

*J4J>. 1602. die 22. m. Augusti, Casimiriae. 
Promulg'atio praecepti de advenis. 

Feria ąuarta antę festum s. Bartholomaei proxima. — Opatrzny "Woy- 
ciech Iabłonskj w moc swego zeznania zeznał, że on będacz przydany za 
instantią Jego M. p. marszałka nadwornego do obwołania niżey opisanego 
postanowienia, tedj dnia dzisieyszego za trąbieniem nizey opisany postępek 
króla I. M. naprzód przed rathuszem w rinku na trecie, item z drug'iey 
strony ratusza na treczie ku wieiiczkiey vlic)-, item na jakubskiey vlicy, 
item na zydowskiey vlicy przed broną żydowską, na ostatek na Stradomiu 
ku groczkiey bronie obwołał y publikował w te słowa, na karcie sobie od 
I. M, p. marschałka y przez yrzad radzieczki tuteczny kazimirski podane: 

Iesth wola y roskazanie K. I. Al. aby żaden pod gardłem nie śmiał 
gościa wszelakiei conditiey przyimować ani w dom pusczać, aż opowie pier- 
wey do vrzędu marsałkowskiego ; ktoby się teg'o waźeł , szubienicą karan 
będzie. Ktokolwiek na jarmark do Iarosławia iezd/.ił, aby do miasta nie- 
smiał wiezdzać y ktoby takieg'o przviął albo thowary ieg'o, g^ardłem karany 
będzie. 

Acta Cons. Kazim. 775, str. 723. 



85©. 1603. die 4. m. Octobris, Cracoviae. 

.Senatus consultum de modo procedendi contra detrectatores consulum 
Cracoriensium et de ordine in iudicio consulari observando. 

Actum sabbato ipso die festi s. Francisci, anno D. 1603. — Spectabiles 
domini Christopherus Schober proconsul, Ioannes Spigdar, Martinus Urban- 
kowycz, Ioachimus Ciepielowskj, Antonius Franczkowycz, Iulius del Pace, 
Adamus Nagott, Georgius Schulcz, Nicolaus Witkowskj, Lucas Bochoroczkj, 
Martinus Waczlawowycz, Hieronimus Horlemes, Nicolaus Zalassowskj, Abra- 
hamus Ronenberg, consules Cracovienses ad id per sched ulas die hodierna 
in praetorio Cracouiensi congregati existentes, post maturam aliquocics 
inuicem praehabitam deliberationem, perpendentes, concordiam esse matrem 
omnium bonorum, discordiam vero seminarium malorum omnium, precipue 
uero personarum in magistratu officioąue constitutarum, proprium peculiare- 
que esse debet, ut nimirum aeąuanimiter moderateąue inter se agendo, de 
negocijs reipublicae aeąue ac priuatorum in commune consulendo, pro virili 
curam et operam impendant, magnopere expedit, immo et necessarium est : 
sine his enim praesidijs vanos omnes conatus esse, nemo est, qui non videat; 
aeąuidem ij , qui suis praesunt eosąue moderantur, exemplo pariter bono 
ut ijs praeeant, par est. Merito erg"o quorum est in alios animaduertendi 
potestas, in ijs, quae alijs praecipiunt, semet pariter in officio continere 
spectabilesque commendabilibus operibus praebere satagant. Operę pretium 



8 



itaąue rati boni ordinis reuocandi, praesertim uero concordiae retinendae 
charitatisque fraternae amplectendae gratia, ex quo fonte tam honor existi- 
matioąue magistratus, quam loci dignitas, publica item tranąuillitas fouetur, 
unanimi voto in vim legis perpetue in futurum ad se et successores suos 
in officio constitutos spectantis, ferre et sancire, prout tulerunt et sanxerunt 
in hunc modum. 

Quod si forte aliąuando humanitus accideret aliąuem ex senatu, siue 
sit ille proconsul ipse siue consul ąuilibet vel etiam notarius aut sindycus 
iuratus, in consessu senatorio in residentia stubae consularis absąue causa 
ignominiosis uerbis criminari, vel etiam honorem, bonam existimationem 
personae ipsius vel officij laedentibus, detractorijsąue verbis offendere ausus 
fuerit, talis laesus in instąnti occasione offensae suae paenam in eum, qui 
laesit, ex senatus residentis iudicio decretum postulare poterit. Super quo, 
si verba fuerint non nisi conuiciosa, non uero criminalia, nec famam laedentia 
existimacionemque afficientia, senatus desuper deprecationem peragendam 
reconciliationemque mutuam decernet, cum muleta officio ad arbitrium in 
instanti persoluenda. Quam deprecationem confestim in facie officij facere 
et mulctam reponere tenebitur, sub alia paena arbitraria senatui luenda. 
Quod si verba intercesserint criminalia, famam, existimationem vel officij 
munus faedantia, ratione quorum infame est transigere, extunc eum, qui 
laesit, obiecta in facie senatus e vestigio probare oportebit; inculpatus vero 
seu notatus intra residentiae parietes expurg'are tenebitur. Ouod si forte 
tam in probacione conuiciator, quam in expurgatione contumeliam petitus 
deffecerint. senatus id, quod iuris erit, decernet, utpote contra non proban- 
tem poenam restitutionis adempti seu impugnati honoris, idque publice; 
contra uero non expurgatum et proinde quasi conuictum, culpaeque affi- 
nem, pro qualitate pondereque obiectorum, quae sustinuit, paenam in eum 
statuet. Yicissim uero si is, qui laesit, confestim in facie senatus obiecta 
probare urgereque, aut etiam notatus inculpatusque expurg"acionem sui de- 
trectauerit, tantisper eiusmodi procrastinatori ab officio eiusque exercitio 
abstinendum erit, donec de obiectis cognitum decisumque fuerit. Quod si 
uterque illorum post obiecta uerba criminalia de noxa iniuriaque tacuerit, 
silentioque opprobrium inexplicatum texerint, neque quicquam ulterius in 
eo agere voluerint, tunc magistratus ipse, in quem infamia dedecusque hoc 
deriuąre videtur, et cui precipue interest, honestatem integritatemque officij 
pariter etiam auctoritatem personarum magistratum gerentium tueri, ne 
videatur eiusmodi delicta detractionesque, et per consequens scismata fouere 
et tollerare atque silentio quasi approbare, ius fasque erit, utrumąue illorum 
tam criminantem quam criminatum loco mouere et collegio consessuque 
suo arcere tantisper, donec de obiectis legittima iuris via coram senatu sese 
expurgauerint iustificauerintque. Ouod si uero intra annum et diem de cri • 
minibus eiusmodi nil aegerint inueterarique ea passi fuerint. tum demum 
ipso facto redarg"uti censebuntur. 

Libera tamen in ijs omnibus unicuique ad s. regiam Maiestatem domi- 
num, dominum nostrum clementissimum appellandi manebit facultas. (Jualitas 
tamen verborum ultro citroque obiectorum, in librum secretum officij inscri- 
betur; dies pariter, quo haec intercesserunt, annotetur. 



88 

His itaąue de criminitationibu.s uti praemissum ebt, conclusis, occurre- 
bant etiam multa, ąuibus honestati, ordiniąue bono per officiales contraue- 
nire aliąuando contingat , nam non solum intus utpote in loco residentiae 
publico priuilegiatoąue, sed etiam foris modestia continentiaąue per offi- 
ciales, uti loco, ita etiam exemplis conspicuos, colenda retinendaąue cst. 
praesertim in priuatis hominum consessibus conuictus honestate, familiari 
morum decentia officiales decorantur, venerandique populo redduntur. Placuit 
etiam modum hunc, ad superiora annectere. 

Inprimis quoad locum iudiciorum publicum, in eoąue bonum ordinem 
seruandum spectat. 

Postąuam causa siue sit publica siue privatorum per dominum procon- 
sulem in consilio consessuąue publico tractanda proposita fuerit, nullus dd. 
consulum votum alterius colleg"ae sententiam dicentis interturbare vel anti- 
cipare audeat , sed suum ex ordine per senium ud se delatum suffragium 
attendere tandemąue expedire, perorationem aliorum, tum et domini pro- 
consulis conclusionem conuenienti attentione expectare, sub poena statuenda 
et dominis consulibus praesentibus distribuenda. Quod si alicui ex dominis 
consulibus ad negocium propositum aliąuid adijcere suffragiumąue suum vel 
declarare vel explicare uisum fuerit , id nonnisi peractis aliorum sentencijs 
annuenteąue domino proconsule facere licebit. Conclusio nichilominus ex 
maiori parte sententiarum esto. Adhuc licebit domino proconsuli attenta 
disparitate votorum vel etiam quandoque rationibus pocioribus minoris partis ; 
pro maturiori negocij trutina reiąue aestimacione iterum sententias rogare ; 
denuoąue per vota causam discutiendam mandare, atque ad aeąuiores rationes 
consilia illorum dirigere. Si etiam negocium propositum reipublicae bona, 
iura ciuitatis vel fiscum afficiens tractatum transactum fuerit, nomina dd. 
consulum praesentium actis annotentur, ut constet de pleno numero, quan- 
doąuidem in eiusmodi negocijs absąue praemissis conuocationis schedulis et 
pleno tredecem consularium personarum numero nichil eiusmodi statui po- 
terit. Nam si quid aliter actum fuerit, nullitati omnino subiacebit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 211. 



S51. 1604. die 10. m. Februarii, Cracoviae. 

Proconsul et consules Cracovienses senatus consultum de mutua hone- 
state iam pridem constitutum, renovant. 

Actum feria tertia antę festum s. Valentini proxima, anno Domini 
1604. — Spectabiles domini Casparus Gutteter proconsul, Martinus Urban- 
kowicz, loachimus Ciepielowskj , Adamus Nagott, Christopherus Schober. 
Georgius Schulcz, Nicolaus Witkowskj, Casparus Okurowskj, kucas Bocho- 
rockij, Martinus Wacławowie, Andreas Barcz, Andreas Cellari, Nicolaus Za- 
lassowskj, Abrahamus Ronenberg et Ioannes Cirus, consules Cracouienses 
ad infrascripta per schedulas pro die hodierna conuocati et in praetorio Cra- 
couiensi congregati existentes, concordibus votis consensuąue unanimi super 



8g 

senatusconsulto per se satis prolixis praełuibitis deliberationibus, sabbato 
ipso die s. Francisci anno millesimo sexcentesimo tertio laudato, de hone- 
state nimirum mutua obseruanda et charitate inuicem conseruanda, post re- 
petitam publice emsdem senatusconsulti articulatiin lectionem, iterum per 
dominum proconsulem legittime super id suffragia rogati, omnes suprascripti 
domini consules [praeter spectabilern ATartinum Urbankowicz] uti super rem 
salutarem et conducibilem mutuumąue vinculum amoris fraterni fouentem, 
consenserunt illudąue solide approbando, innitendo suae priori deliberacioni 
actis inscribi mandauerunt. Caeterum spectabilis dominus Martinus Urban- 
kowicz solenniter indixit se.se, quod ipse licet praesens adesset, cum hoc 
idem senatusconsultum laudaretur, et in genere superficiali sensu et sua 
bona intentione attenta, particularia ipsius non penetrando, visus erat acqui- 
euisse quodammodo, verum tamen die hodierna exaudita diligentiusąue per- 
pensa ipsius per capita et articulos lectione, prout in scriptis nunc redactum 
esse cernitur, non arbitratus est sibi super eo esse assenciendum, sed sibi 
-sumpsit spacium ad deliberandum, affirmans sibi ąuaedam in eo senatuscon- 
sulto nociua uideri et non pro officij dignitate, quae approbare ex persona 
sua fortasse minime poterit. Ouae deliberatio eidem per donatum concessa est. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 214. - 



S52. 1604. die 1. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de munere quatuorvirorum. 

Actum feria quarta ipso die s. Aegidij anno 1604. — Spectabiles do- 
mini Abrahamus Ronenberg proconsul, Martinus Urbankowic, Casparus Gut- 
teter, Iacobus Cimerman, Ioachimus Ciepielowskj, Adamus Nagott, Christo- 
pherus Schober, Nicolaus Witkowskj, Casparus Okurowskj, Andreas Barcz, 
Nicolaus Zalassowskj, Hieronymus Horlemes, Ioannes Cirus et Stanislaus 
Rapp, consules Cracouienses die hodierna per schedulas, quemadmodum die 
hesterna et nudius tertius ad infrascripta consultanda conuocati et in prae- 
torio Cracouiensi legittime congregati existentes ; post satis prolixas aliquo- 
ties praehabitas consultationes, animaduertentes ad quatuoruiratus officium 
seu ad ipsius legittimam functionem decreto diui olim Sigismundi I regis 
seniores in ordine personas consulares destinatas esse ; ipsisque cura et custo- 
dia priuilegiorum demandata merę incumbit, quod quidem officium quia 
hucusque non usque adeo ex animi sententia succedebat, opereprecium pu- 
tauerunt ; causas ; quae eam rem incommodare uidebantur ; remouere, ut tan- 
dem aliquando debito modo et ordine seniores domini officium hoc qua- 
tuoruiratus peragant atque satagant cum commodo ciuitatis debite eo fungi. 
Ergo eum in modum constituere satius esse putauerunt. Inprimis autem cum 
viderent ; nonnullos ex medio sui ingrauescentibus annis viribus ad ferenda 
onera exhaustis inutiles fere esse, alios uero grauibus rerum domesticarum 
difficultatibus et curis pressos adeo esse, ut intendere animum his oneribus 
nequeant ; ex quibus spectabilern Ioannem Spigler ordine primum, annis 

12 



go 

etiam seniorem, grandeuum et inertiori aetate, ad publica munia insufficien- 
tem redditum esse, vacationemque ab oneribus officij. uti emeritum, fiagit- 
tare, quem ipsa deficiens aetas merito excusatum reddit, ąuapropter misso 
eodem domino Ioanne Spigler senio grauato, cui frui sua quiete concessum, 
missis etiam spectabilibus Iacobo Cimmerman et Valentino Rimar, qui propter 
allegatas occupacionum suarum et variarum difficultatum excusationes, \aca- 
tionem postulant ab eiusmodi officio, eaproper assignauerunt sequentes do- 
minos in quatuorviros, ridelicet Martinum Urbankowic, Casparum Gutteter, 
Ioachimum Ciepielowskj et Antonium Franckowic, hunc in locum domini 
lacobi Cimerman, illum vero in locum domini Yalentini Rimar soceri sui. 
Ouibus onus hoc summopere commendauerunt, vtque darent operam, ut 
officium hoc debite ac sedulo expediant. diligenter rogaucrunt, videlicet ut 
priuilegia omnia et id genus munimenta ciuitatis, adhibita, quanta fieri po- 
test, diligentia, reuideant, si in sua integritate sint, animadvertant, facient- 
que omnia , quaecunque ipsis ad bonum et utile ćiiiitatis pertinere uide- 
buntur: singula tamen non sine scitu . consilio et expresso consensu collf- 
garum suorum. Qui quidem domini praeter dominum Antonium Franckowic 
absentem 7 hoc officium beneuole sussceperunt. Hoc idem postridie idem 
spectabilis Ant. Franckowic ad officium veniens fecit in acceptando eodem 
quatuoruiratus olficio. 

Acta Cons. Crac. 9, sir. 216. 



$53. 1O04. die 10. m. Septembris ; Cracoviae. 

Senatus consultum de colloquiis cum plebe non enuntiandis. 

Actum feria sexta post festum Natiuitatis b. Mariae virginis proxima 
anno 1604. — Spectabiles domini Abraham Ronenberg proconsul , Caspar 
Gutteter, Yalentinus Rimer, Iacobus Cimmerman, Ioachimus Ciepielowskj, 
Iulius delia Pace, Adamus Nagott, Christopherus Schober, Georgius Schulcz. 
Nicolaus Witkowskj, Casparus Okurowskj. Gregorius Skrobkowycz, ],ucas 
Bochorockj , jMartinus Waczlawowicz et Stanislaus Rapp. consules Craco- 
vienses in praetorio Cracouiensi ad infrascripta determinanda per schedulas 
de morę conuocati, et in freąuenti sui nuraero congregati existentes, inpri- 
mis antę alia animaduertentes, quod colloquia et petita honestae communi- 
tatis urbis huius, quae cum senatu in conclavi residentiae consularis publi- 
corum commodorum gratia ultro citroque una agitantur et habentur, in 
lucern authentice descripta nouo exemplo prodeunt. sub sigilloque ciuili 
extradita conspiciuntur et allegantur, quae inter secreta haberi deberent, <-t 
quoniam antiqua memoria repetendo, nunquam obseruatum antea fuisse com- 
pertum est, siquidem ea negocia, quorum tantummet senatus et populus 
conscij sunt, priuatarum causarum nec speciem nec pondus liabent, praeterea 
non sine causa eiusmodi colloquiorum tractationes , quae cum populo insti- 
tuebantur, anteactis temporibus in codices publicos sen acta non rcfercban- 
tur, sed in schedis duntaxat asseruata. in promptuarijs cancellariae manebant. 



Quas schedas uel ipsamet communitas, postulatis suis deliberate connotatis, 
officio proferebat, cum praescriptione nominis eius domini senioris vel alte- 
rius alicuius, qui a honesta communitate verba faciendi commissam habebat 
potestatem [prout ex antiąuarum schedarum tanta copia videre licet], vel 
etiam quandoque per notarios ciuitatis ex ore domini senioris scabini pro- 
loąuentis, ut modernis temporibus est factitatum, excipiebantur, et ita me- 
moriae g'ratia comprehensa in cancellaria restabant, praesertim si quid expe- 
diendum seu exequendum esse conduceret, non vero nouorum voluminum 
conficiendorum aut actorum instituendorum gratia. Eam ob causarn officium 
consulare erroribus seu nouitatibus occurrendo, post satis prolixas eo in 
negocio praehabitas deliberationes, inhaerendo uestigijs consuetudinis anti- 
quitus receptae ? constituerunt, non expedire neque omnino esse eiusmodi 
petita et colloquiorum consultationes , quae una cum honesta communitate 
vel habitae iam fuerunt, vel deinceps habebuntur, authentice sub sigillo 
ciuili ex cancellaria extradenda et diuulganda ; uti ea, quae non ob id exci- 
piuntur, ut portdus actorum ferant, sed memoriae ergo, alias enim plebisci- 
torum viderentur induere naturam, non sine quadam absurda ratione. Nichi- 
lominus tamen propter aliquem contingentem casum et urgentem necessi- 
tatem łmec cautella est apposita, scilicet si quid eiusmodi incideret, quod 
in ijs tractatibus contineretur et rationes publicae exigerent ; ut necessario 
ad authenticam editionem expediens esse iudicaretur 7 id demum nonnisi ex 
authoritate per schedulas pleno numero congregati senatus fieri, articulus 
tandem iste necessarius ad acta consularia caute transferri, deinde authen- 
tice edi poterit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 217. 



£54. 1604. die 10. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de munere notarii redituum civilium. 

Actum feria sexta post festum Natiuitatis beatae Mariae virginis pro- 
xima 1604. — Quoniam plurimas difficultates in negotijs publicis et prae- 
sertim in rationibus ciuilibus [quas in sui tenore planas et expeditas esse 
conuenit] atque etiam perplexitates pariebat id ipsum prae caeteris, quod 
notarius prouentuum ciuilium supra metas officij sui quandoque pędem effe- 
rebat ; in eo 7 quod recognitiones syngrapharias, sigillo peculiari notariatus 
sui munitas, super debita ad fidem publicam contracta ; quam etiam quieta- 
tiones manuales de persolutis per se ciuilibus creditis, postposito consulari 
consuetoque sigillo et item sine scitu et voluntate senatus vel questorum 
dare solitus erat, quae res calculum rationum ciuilium expensi lati reddebat 
obscuratum , non sine incommodo et mora dd. lonherorum, ea plerumque ; 
quae ad officium illorum pertinebant, ignorantium, obuiando igitur molestijs 
eiusmodi, eidem Melhiori Ruricht notario prouentuum serio interdictum pro- 
hibitumque est ; ne tam ipse vel quispiam alius futuris temporibus in eodem 
officio notariatus existens ; super debitis et nominibus publicis quibusuis, quae 



nomine ciuitatis contrahi contigerit, recognitiones suas priuatas, sigillo suo 
notariali communitas, dare amplius audeat, alias eae recognitiones et quie- 
tationes nullam efticaciam et robur obtinebunt, nec ad satisfactionem ullam 
ciuitatem obligabunt ; sed recognitiones seu ąuietationes eiusmodi ipsum ad 
mandatum frequentis senatus et aerarij ciuilis praefectorum ex cancellaria 
ciuili peti oportebit, quandoquidem notarius prouentuum sigillum non ad 
aliud opus, praeterquam ad quietationes de emonitis ordinarijs prouentibus 
consignandas, vel etiam retentis censibus recuperandis sibi concreditum ha- 
bet. Pari modo etiam ipsi per expressum uetitum est, ne quietationes ma- 
rniałeś a creditoribus super extraditis solutisque debitis publicis priuatim 
recipiat. Denique hoc precipue meminerit, ne tam paratam pecuniam publi- 
cam, quam etiam debitorum nomine aerarij ciuilis contractorum solutiones 
et refusiones vel etiam honoraria seu largitiones per officium ubivis assigna- 
tas et destinatas, absque expresso mandato officij pariter et lonherorum 
extradat ? nisi forte tam' urgens inciderit opus ciuitati moraque periculosa 
fuerit, feruente videlicet aliqua necessitate, forte etiam urgente aliquo solu- 
tionis debiti termino, praesertim cum aut copia senatus haberi non poterit, 
aut absentia vel etiam grauia negocia questores occupauerint. Praeterea 
etiam 7 si ad usuram modici temporis aere alieno aerarium indiguerit. tunc 
demura ipsi notario licitum esto, fidem suam ad commodum publicum inter- 
ponere 7 opereprecium in eo praestaturus, ita tamen, ut quamprimum oblata 
occasione totum officio praesenti vel dominis lonheris communicet. Quae 
omnia praemissa praefatus honoratus Melhior Rurich personaliter audiens, 
se custoditurum mandatisque pariturum recepit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 218. 



H5A. die 15. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae privilegium a Casimiro II. r. P. civłbus 
Cracoviensibus a. 1475. impertitum, transcribit. 

Oryginał pargaminowy, w >kutek zetlenia bardzo zniszczony. Na v.nurzc z niebieskiego jedwa- 
biu wisi pieczęć mniejsza koronna z czerwonego wosku. Dokument zatwierdzony z r. 1475 druko- 
wany jest w kodeksie dyplomatycznym miasta Krakowa pod K. 185. 



H."><i. 1605. die 18. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de moeniis urbis reparandis. 

Actum feria sexta antę dominicam Laetare. — Spectabiles domini pro- 
consul et consules Cracouienses, nempe dominus loachimus Ciepielowski 
proconsul, Martinus L'rbanko\vic 7 Casparus (juteter. Adamus Nagot, (Teorgius 
ScholCj Nicolaus Witkowski, Casparus Okurowskj, Lucas Bohoroczki, Mar- 
tinus Waclawowicz, Andreas Barscz, Andreas Celary ; Hieronimus Horlemes, 



93 

Nicolaus Zalasowsky, Abraham Ronenberg et Stanislaus Rap, in praetorio 
Cracouiensi die hodierna congregati existentes, unanimi voto consensuąue 
suo sanxerunt, maenia ciuitatis huius nonnullis in locis aliąuantulum collapsa, 
precipue in tergo templi sancti Francisci siue curiae episcopatus Cracouiensis, 
ex prouentibus ciuilibus grossorum quam primum restauratura seu repara- 
tura. Ad perficiendum autem hoc ipsum negocium spectabilem dominum 
Ioaehimum Ciepielowski, confratrem suura consularem , qui obeundo huic 
muneri aptus idoneusąue videtur, deputauerunt. Oui hoc onus exereendum 
suscepit. 

Acta Cons. Grac. 9, str. 220. 



S57 1 . 1005. die 26. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de moeniis urbis reparandis. 

Sabbatt) pridie dominicam ludica. — Spectabiles domini loachimus Cie- 
pielowski proconsul, Martinus Urbankowicz , Casparus Guteter, Yalentinus 
Rymer, Christoferus Schober, Adamus Nagot, Andreas Barscz. Gregorius 
Skropkowicz, Casparus Okurowski, Hieronimus Horlemes et Ioannes Cyrus, 
in praetorio Cracouiensi per schedulas conuocati, unanimi voto consensum 
suum praebuerunt, ut quamprimum materia, videlicet calx cum lateribus et 
lapidibus aliisąue pertinentiis ad reparanda moenia in tergo s. Francisci 
extantia comparetur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 221. 



miH. 1605. die 29. m. Martii., Cracoviae. 

Sigismundi III. regńs Poloniae decretum, inter cives Cracovienses et 
cives Lublinenses de portorio quodam litem dirimens. 

Sigismvndvs III Dei gratia rex Poloniae, magrivs dvx Lithvaniae, 
Ryssiae, Prvssiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniaeque etc. etc. nec non Sve- 
corum, Gottorvm, Yandalorvmque haereditarius rex. vSig-nificamus praesen- 
tibus litteris nostris. quorum interest vniuersis et singulis: citatos fuisse ad 
nos iudiciumque nostrum literis citationis nostrae famatos proconsulem, con- 
sules, aduocatum et scabinos totamąue communitatem ciuitatis nostrae Lv- 
blinensis ex officijs ac bonis illorum omnibus mobilibus et immobilibus ; ad 
instantiam spectabilium et famatorum proconsulis et consulum ciuitatis no- 
strae Cracouiensis pro eo, quia illi in contrarium libertatum ac priuilegiorum 
ciuitatis nostrae Cracouiensis illiusque incolis seruientium. ab eisdem incolis 
ciuitatis nostrae praefatae Cracouiensis ac illorum mercimonijs praetextu 
cuiusdam emporij depositorijque, ąuibus eiues Cracouienses non subsunt, 
nec vnquam id pendere soliti erant. pecuniam certam pro ąualitate et quan- 



94 

titate mercimoniorum in ciuitate nostra Lublinensi, in nundinis et extra 
nundinas exigunt, prout citatio praefata taxam decem millium aureorum 
Vngaricalium in se continens, latius de praemissis disponit. In termino ita- 
que hodierno iudicij relationum nostrarum propriarum , ex eadem citationc 
tum et appellatione a sententia assessorum iudicij nostri , qua citatae parti 
responsio iniuncta fuit, per partem citatam ad nos interposita, incidenti et 
hucusąue continuato, partibus praefatis, actorea per spectabilem Casparum 
Okurowski Mixta syndicum et collegam suum, citata rero per honestum 
Seuerinum Łopacki plenipotentes suos coram nobis comparentibus eumque 
terminum attentantibus et post approbationem per nos sententiae assesso- 
rialis iniunctamąue citatae parti directam responsionem, actorea ex sua cita- 
tatione contra citatam proponente atąue priuilegia super libertates ab omni- 
bus theloneis et exactionibus producente . citata vero itidem priuilegium 
regis Yladislai per serenissimum olim regem Casimirum confirraatum ciuita- 
tiąue Lublinensi super depositorium datum, tum etiam decretum serenissimi 
Sigismundi primi aui nostri inter ciues et ludaeos Lublinenses de exactione 
strichgelth latum, postremo priuilegium a nobis in anno millesimo quingen- 
tesimo nonagesimo sexto impetratum, producente, exhibente quoque regestra 
ąuaedam, ąuibus probare volebat vsum eius exactionis atque circa ea omnia 
ad iuratoriam probationem super vsum sese trahente, actorea in contrarium 
replicante et priuilegia sua super libertates ciuibus Cracouiensibus concessa, 
priora esse et decretum illud ad sc non pertinere, siąuidem et personarum 
et ipsius exactionis diuersa hic sit ratio, priuilegium a nobis obtentum non 
potuisse antiąuissimis suis priuilegijs derogare, neque postremo citatam par- 
tem ad iuramentum super vsum admitti debere propiorem , alioąuin esse 
actoream circa sua priuilegia, ad superfluam tamen probationem sese non 
submittendo : nos cum consiliarijs nostris lateri nostro assidentibus 7 eo attento, 
quod citata pars super eam ipsam pensionem literas nullas producit, actorea 
vero pars immunitatibus antiąuis nititur, ideo citatam ąuidem partem circa 
emporium, qviod priuilegiatum habet, iuxta eadem priuilegia ipsius conser- 
uauimus conseruamusque. Caeterum a solutione exactionis praefatae skła- 
dnego, pro qua citati ad praesens conueniuntur, ciues Cracouienses actores 
absoluimus liberosque perpetuo pronunciamus, decernentes ; ne inposterum 
citati consules et ciues Lublinenses eandem exactionem a ciuibus Cracouien- 
sibus eorumąue mercibus exigere audeant, sub paena taxae in citatione 
expressae ; videlicet decem millium aureorum Yngaricalium. (Juod autem 
attinet pensionem hactenus exactam ; eam ex clementia et benignitate nostra 
vna cum damnis et expensis compensamus, ab eorumąue restitutione et refu- 
sione citatos absoluimus, praesentis decreti nostri vigore. In cuius rei fidem 
sigillum nostrum praesentibus est appensum. Datum Cracouiae feria tertia 
post dominicam Iudica proxima 7 anno Domini M DC V, regnorum nostro- 
rum Polonici decimo octauo, Suetici vero anno duodecimo. Relatio reuerendi 
in Christo patris domini Mathiae Pstrokonski episcopi Praemisliensis, regni 
Poloniae vicecancellarij. — Cjuas quidem decreti infrascripti literas in actis 
cancellariae nostrae minoris contentas, ad supplicationem eorundem specta- 
bilium et famatorum proconsulis et consulum ciuitatis nostrae Cracouiensis 
ex eisdem describi atque autentice extradi mandauimus, volentes, vt robur 



95 

suum debitum obtineant. In cuius rei fidem praesentes sigillo nostro commu- 
niri mandauimus. Datum Cracouiae die XVI mensis Maij, anno Domini 
M DC IX, regnorum nostrorum Poloniae XXII, Sueciae vero anno decimo 
sexto. — Felix Kriskj in Drobnin vicecancellarius regni, capitaneus Zakro. 
sspt. — Relatio illustris et magnifici Faelicis Kriski in Drobnin, regni Po- 
loniae yicecancellarii, capitanei etc. Zacrocimensis. ■ — Felix Krassowski sst. 

Dokument pargaminowy, opatrzony pieczęcią pokojową z czerwonego wosku, na sznurku z bia- 
łego, żółtego, niebieskiego i pąsowego jedwabiu zawieszoną. 



S.30. 1606. die 2. m. [anuarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de poenis contumaciae. 

Feria secunda postridie Circumcisionis domini nostri Iesu Christi. — 
Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses considerato eo, quod 
coram officio suo partes litigantes, praesertim conuentae siue citatae pro- 
tractione et procrastinatione causarum, quae ex friuolis contumaciis sine ulla 
paena hucusąue fieri solitis, iustitiam ąuodammodo afficiant et processus in 
inmensum crescant, ita, quod ex multis contumaciis et protractionibus causa- 
rum actores cum summo dispendio suo causas ad debitum executionis effec- 
tum deducere, nonnulli vero eiusmodi contumaciis et procrastinationibus 
litium abhorrentes, causas suas desertare et prorsus abijcere solent : ideo 
huic incommodo obuiam eundo, concluserunt et inuiolabiliter coram officio 
suo per partes litig'antes amodo obseruari sanxerunt, ut ąuilibet contumax 
pro ąualibet contumacia et proteruia sua grossos quinque irremissibiliter 
officio suo reponat ; si uero aliąuis reponere recusauerit, ad causam. ąuous- 
que reposuerit, admitti non debebit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 225. 



*60. 1606. die 31. m. Martii, Cracoriae. 

Senatus consultum, quo mercatores et mechanici exteri civitate donati, 
pulverem nitratum praestare obstringuntur. 

Actum feria sexta post festa solemnia Paschatis proxima, anno ióoó. — 
Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses, die hodierna per 
schaedulas hoc in negocio conuocati et in praetorio Cracouiensi congregati 
existentes. munitionibus necessitatibusque ciuitatis huius pro debito officii 
sui prospicere et prouidere volentes, inhaerendo superiori senatusconsulto 
suo de dandis ad armamentarium ciuitatis huius [per mercatores aliunde 
oriundos, ad libertates immunitatesque ciuitatis accessuros] bombardis con- 
stituto et sancito, ad praesens unanimi \ oto concluserunt et sanxerunt: qua- 
tenus exnunc quilibet negociator seu mercator [exceptis patricijs ex ista 



96 

civitate ortum suum trahentibus], circa susceptionem iuris ciuilis ultra pen- 
sionem peccuniariam una cum bombarda noua beneąue instructa puluerem 
ad jaculandum iuxta arbitrium et beneplacitum spectabilis senatus Craco- 
uiensis pro conditione cuiuslibet suscipie.ntis, ad armamentarium ciuitati.s 
pendat et reponat. Ouae ąuidem bombardae una cum puluere pro defensa 
et munitione ciuitatis in armamentario conseruari, nec in ullum alium usum 
conuerti debebunt. Ouod uero męchanicos similiter extraneos ; non autem 
hic oriundos, ius ciuitatis huius suscipere yolentes, spectat et attinet, ab 
illis seniores cantuberniorum omnium eiusmodi puluerem una cum bombardis 
pro conditione et posse cuiuslibet exigant, in contubernijsąue suis pro ne- 
cessitate et deffensa ciuitatis conseruent. Ex quibus omnibus, tam uidelicet 
bombardis et pulueribus, quam quibusvis aliis contubernalibus prouentibus 
contributionibusąue spectabili senatui Cracouiensi , dum et ąuando eidem 
placuerit, rationes sufficientes praetacti seniores contuberniorum omnium 
facere tenebuntur eruntque adstricti. 

Acta Cons. ("rai;. 9, str. 231. 



£(il. 1Ó06. die 10. m. lunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de officina ąuadam ci\ili , kafipa dicta, alibi 
transferenda. 

Actum sabbato antę festum s. Yitti. — Spectabiles domini proconsul 
et consules Cracouienses ; die hodierna in negotijs reipublicae et praesertim 
infrascripta re in praetorio conuocati atque pleno numero congregati existen- 
tes, matura super hoc deliberatione praehabita, considerantes officinam cer- 
tam vulg'o kappa dictam ; non sine incommodo moeniorum civilium prope 
portam Nouam appellatam esse extructam, siąuidem murus et turris supra- 
scriptae portae ob concussionem freąuentem arietis ; alias częstego tłuczenia 
tarami maiori ex parte sunt direpta et valde collapsa, ruinamąue etremam 
in dies minantes , proinde volentes commodo reipublicae ciuitatis huius con- 
sulere , eiusmodi kappam in alium commodiorem locum transferri unanimi 
voto et consensu suo censuerunt. In cuius ąuidem loci pro extruenda hac 
kappa idonei et apti cognitionem seu electionem, deputauerunt et assigna- 
uerunt e medio sui spectabiles dominos Ioachimum Cziepielowskj, Christophe- 
rum Schober, Adamum Nagot ; Casparum Okurowskj et Stanislaum Rapp 
colleg'as suos, uti industriam in exercendis aedificiis non uulgarem habentes, 
(puibus per praesentes plenariam et omnimodam dant facultatem, talem offi- 
cinam, kappa Yulgo nominatam ; ex loco, ubi ad praesens superstructa est ? 
tollendi et in alium commodiorem locum, quem ipsi pro arbitrio suo elege- 
rint ; extruendi seu collocandi, quam structuram domini lonheri pro meliori 
industria sua sumptu civitatis proprio peragendi plenam habebunt authori- 
tatem, prout illis praesentibus confertur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 232. 



97 



802. ióoó. die 20. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de distributoribus hospitiorum. 

Actum feria tertia antę festum nativitatis S. Ioannis baptistae proxima. — 
Spectabiles domini Nicolaus Zalasowskj proconsul, Casparus Guteter, Valen- 
tinus Rijmer, Iacobus Cimerman, Antonius Franczkowicz ; Iulius del Pace, 
Adamus Nagoth, Christopherus Schober, Casparus Okurowski, Gregorius 
Skropkowicz, Andfeas Barscz 7 Andreas Celarj, Abrahamus Ronenberg, Ioan- 
nes Cijrus, Stanislaus Rap, Sigismundus Alantse, consules Cracovienses per 
schaedulas in praetorio Cracouiensi ad hoc negotium conuocati et congre- 
gati existentes, inhaerendo priuilegio de distribuendis in civitate hac ad 
faelicem aduentum et sub presentia sacrae Majestatis regiae hospitiis, per 
diuum Sigismundum primum regem Poloniae concesso et per modernam 
Majestatem regiam faeliciter regnantem confirmato, unanimi voto et sen- 
tentia sua amodo et in posterum inviolabiliter seruandum inter se conclu- 
serunt et ordinauerunt, ąuatenus duo ex dominis collegis suis, incipiendo 
a junioribus cum sacra regia Majestate siue supremi domini marschalci regni 
Poloniae distributore hospitiorum, ad distribuenda et consignanda in civitate 
hac hospicia semper praesentes adsint, ita ut per unum ąuadrantem anni 
praedicti domini distributores officio suo fungantur, post elapsum autem 
ąuadrantem seąuentes duo domini eodem officio fungi debent, et sic con- 
seąuenter alternatim per duos dominos ex ordine usąue ad seniorem domi- 
num. Quibus ąuidem dominis distributoribus pro ejusmodi fatigis laboribus- 
que ipsorum pro ąuolibet ąuadrante, uti praemissum est, anni, ex aerario 
publico uni per marcas decem consolationis assignauerunt. Ut autem munus 
hoc sibi impositum eo commodius peragere et perficere possint, regestrum 
omnium domorum, in ciuitate hac contentarum, penes se habebunt, quo edocti 
conditionem cuiuslibet tam hospitis quam domus aeconomi diligenter con- 
siderare et perpendere, mansionesque certas hospiti assignare iuxta mentem 
supramemorati privilegij debebunt ac tenebuntur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 233. 



863. 1607. die 25. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de censu, qui redit ex aquaeductu, augendo. 

Actum feria tertia antę festum sancti Stanislai in autumno proxima. — 
Cum temporis injuria tantum in rebus tam ad vitae usum , quam ad alia 
necessaria adtulerit humana augmentum omniaque in dies majus maiusque 
sumunt incrementum, ut non modo ipsa substantia rerum materiesue suum 
excesserit modum, sed ipsa etiam opera artificum magna egeant impensarum 
molle, eapropter spectabiles domini proconsul et consules civitatis Craco- 
viensis ; hodie in praetorio eo in negocio per schedulas conuocati et con- 

■ 13 



9 8 

gregati , praemissa ipsoque sensu tractata varietate nec non rerum caritate 
non exigua, aąuaeductum, qui magno labore, difficultate, impensisąue non 
leuibus deduci statuiąue solet, augere in censu statuit, prout exnunc et de 
facto decem marcarum pretio auget, a quo [computato cum veteri pensione 
in unum] viginti marcas Polonicas, quisquis eum adire volet, numerare et 
persoluere ad aerarium ciuitatis tenebitur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 245. 



864. 1607. die 13. m. Octobris, Cracoviae. 

Senatus consultum de sagittariorum proconsularium salario augendo. 

Actum sabbato antę festum s. Heduigis proximo, anno 1Ó07. — Spec- 
tabiles domini proconsul cum consulibus ciuitatis Cracouiensis, in infra spe- 
cificato negotio aliquoties per schaedulas conuocati hodieque in praetorio 
congregati, annuendo sedulis instantiis et ardentibus petitis sagitariorum 
proconsulatus Cracouiensis modernorum , auctionem salarij sui fieri rogan- 
tium ; antenta (s) quoque temporum rerumque quarumuis caritate, unanimi 
voto suo concluserunt, praefatis sagitariis modernis et pro tempore futuris, 
pro lignis coemendis singulis anni quartualibus cuilibet illorum ex aerario 
publico florenum unum Polonicum dandum esse tantisper, quousque hoc mu- 
nere, quod sobrie, fideliter diligenterque obire debebunt. functi fuerint. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 245. 



865. 1608. die ó. m. Februarii, Cracoviae. 

Scabini Cracovienses magistratum suum deponunt. 

Actum feria quarta ipso die s. Dorotheae rirginis, anno eodem 1608. — 
Ad officium consulare Cracouiense personaliter venientes honorati iudicij 
ordinarij ciuilis Cracouiensis scabini, inhaerendo antiquae consuetudini de 
reponendis senatui Cracouiensi vti electoribus suis legitimis a cista eiusdem 
iudicij clauibus, antiquitus receptae et hucusque conseruatae ac continuatae, 
praetactos claues vna cum officijs suis in manus et mensam eiusdem specta- 
bilis senatus Cracouiensis deposuerunt et reddiderunt, petentes, vt labores 
per hoc spacium temporis in obeundo officio suo pro yirili susceptos, grato 
animo ab ijsdem suscipiantur. Spectabilis autem senatus Cracouiensis per 
dominum proconsulem eiusmodi clauibus susceptis, eosdem dominos scabinos 
petijt, vt rursus eiusmodi claues ad se recipiant officiaque sua expediant, 
donec ipsimet in futurum annum confirmentur vel alij sufragando laboribus 
et fatigijs eorum ; si ita spectabili senatui Cracouiensi \isum fuerit, in locum 
eorundem eligentur et designabuntur. 

Acta Cons. Crac. 33, str. 24. 



99 



£60. i6o8. die 29. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario consuli seniori assignando. 

Sabbato pridie dominicae Ramispalmarum, anno quo supra (1608). — 
Spectabiles domini Adamus Nagot proconsul, Valentinus Rimer, Ioachimus 
Czepielowski, Iulius del Pace, Christoferus Schober, Georgius Scholz, Caspa- 
rus Okurowski, Gregorius Skropkowic, Lukas Bohoroczki, Andreas Barscz, 
Hieronimus Horlemes, Stanislaus Rap, Ludouicus Cromer et Georgius Pi- 
pan, consules Cracouienses hoc in negocio per schedulas aliąuoties conuo- 
cati et die hodierna in praetorio Cracouiensi congregati existentes, post 
multas et satis prolixas consultationes et deliberationes praehabitas, etsi 
animaduerterent. uniuersos in colleg-io suo pro curis laboribusąue fatigisąue 
suis ; quas inseruiendo reipublicae ciuitatis huius, etiam priuatis acąuirendi 
victus negociis non parcendo, sustinent, exiguam seu prorsus nullam con- 
solationem habere, attamen vocationi diuinae subiecti , pro juramentis suis 
eosdem labores, curas et fatigas subire ac tollerare non dubitant, ąuoniam 
sing-uli prouisionem seu consolationem aliquam ex aerario reipublicae ad 
instar aliarum rerum publicarum et ciuitatum habere nequeunt, seniori tamen 
collegae e medio sui ; qui hunc senii locum Dei fauente clementia ascen- 
derit siue consecutus fuerit, consolationem aliquam, quoad vixerit, prouiden- 
dam et concludendam esse censuerunt. Quapropter seąuuti vestigia consuetu- 
dinis per antecessores suos antiąuitus [qui seniores ex gremio suo non solum 
summo honore afficiebant, verum etiam et praemiis adornabant], receptae, 
innitendoąue sacrae Majestatis regiae diuae memoriae Stephani regis decreto, 
Cracoviae feria secunda post festum Natiuitatis beatae Mariae virginis pro- 
xima anno Domini 1585 promulgato, concordibus votis ac sententiis suis 
spectabili domino Casparo Guteter moderno seniori collegae in posterumąue 
omnibus dominis collegis suis ; qui senii locum obtinebunt, ex ordineąue 
primi erunt, in recompensum tenutae pensae minoris ; quae ex antiquo se- 
niori collegae pro meritis cedebat, ob auctionem ad praesens census ex 
eadem reipublicae provienientis, domino seniori ademptae, quotannis reco- 
lendo labores illorum, per tot annos exantlatos [quamuis maiori praemio 
consolationeque digni sunt], ex aerario reipublicae ciuitatis huius per flore- 
nos centum Polonicos [exclusis refectionibus ordinariis] dari pendique debere 
concluserunt, ac perpetuis temporibus inuiolabiliter obseruandum sanxerunt. 
Ita nimirum, quod pro quolibet quartuali anni, incipiendo a quartuali sanctae 
Trinitatis, ex eodem aerario ciuili per florenos viginti quinque Polonicos 
supra recensitus dominus senior Casparus Guteter habebit et percipiet, cae- 
terique domini seniores in posterum, uti praemissum est ; existentes habebunt ? 
et ad extrema vitae ipsorum tempora percipient. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 248. 



IOO 



H(i7. 1608. die 21. m. Aprilis, Casimiriae. 

Promulgatio consensus ad liberam divenditionem domorum et arearum 
vico Iudaeorum adiacentium. 

Actum feria secunda in crastino dominicae Misericordiae. 

Comparens personaliter coram officio d. proconsulis Casimiriensis pro- 
uidus Stanislaus Sznopek ministerialis generalis, nomine suo et Andreiie 
Kluczowsky ministerialis necnon nobilium Ioannis Wronsky et Andreae 
Skwarszky, ex instantia infidi Moyses Taelisiowicz plenipotentis Iudaeorum 
Cazimiriensium, die hodierna cum alijs constitutj, in vim suae rellacionis de 
publicacione infrascripta peracta, rellacionem fecit et attestatus est. 

Roku 1607 we czwartek dnia 22 Nouembris stało się obwołanie y pu- 
blicacia przez skolnika we trzech buzniczach z roskazania starszych żydów 
y ławników, którzy z nimi zasiadaią, w te słowa, iako sie thu nizey napi- 
szało słowo do słowa. Panowie pospólstwo wiedzcie o thym wszysczy w obecz 
y każdy z osobna, ze panowie starszy naszy y z ławnikami tego contractu, 
który maią z pany rayczy Kazmierskimi około domów y pustych placów, 
które sza miasta Kazimirskiego, także y dworce Ie Mczy pana Iordanowego 
ze wsitkięmi do niego przyległosciami, począwszy od brony Glinianey asz 
do miasta żydowskiego, który contract tho w sobie miał, is tych domów 
y placów nikomu przędąc nie moglj, iedno starszym naszym y z ławnikami, 
tego contractu odstępuią wiecznęmi czaszy y owszem tego dozwalaią wsit- 
kięmu pospólstwu y każdemu z osobna, ze każdemu wolno kupie bądź sie 
na tho złożywszy albo o tes poiedynkiem, kto iedno bendzie mógł mieć... 
dostatku, tak the place v panów miescząn Kazimirskich iako tez dwór v Ie. 
Mczy p. Iordana, a oni w tym nikomu przeskadzac nie maią ani zadney 
trudności zadawać bendą ani o tho pozywać nikogo niebendą wiecznęmi 
czaszy. A tho sie działo przy bytności dwu sliachciczow Iendrzeia Skwar- 
skiego y lana Wrońskiego y dwu woźnych generałów Stanisława Sznopka 
zamkowego y drugiego sliachetnego Andrzeia Kluczowskiego, na co się ci 
slachczyczy y woźni rękami swęmi podpiszalj y rellacią tego zeznać zawsze 
powinni pod ktoremkolwiek vrzędem tego potrzeba bendzie. łan Wronsky 
ręką swą. Andrzey Skwarszky ręką szwa. Stanisław generał zamkowy ręką 
szwa. Andreas Kluczowszky mpp. 

Acta Consul. Casimir. 780, str. 583. 



m\%. 1608. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

Sigismundi III. regis Poloniae decretum, inter cives Cracovienses et 
Iudaeos Casimirienses de mercatura litem dirimens. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux l.ithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque etc. necnon Suecorum, 
Gottorum, Yandalorumąue haereditarius rex. Significamus praesentibus literis 



IOI 

nostris, ąuorum interest vniuersis et singulis, ąuod posteaąuam mercatores 
omnesąue artifices ciuitatis nostrae Cracouiensis a multis annis vehementer 
conquererentur de Iudaeis, quod illi contra pacta antiąua cum ijsdem inita, 
in mercatura involassent victusque rationem prorsus praeripuissent, quo no- 
mine ijdem cives actionem solennem senioribus totique communitati Iudaeo- 
rum ad Cracouiam Casimiriae commorantium, coram officio palatinali Iudaico 
Cracouiensi instituerant, quae per varias instantias agitata, tandem per magni- 
iicum Nicolaum Zebrzydowski palatinum Cracouiensem ad conuentum regni 
generałem remissa fuit; cum vero in conuentione regni generali propone- 
retur, nos cum senatoribus regni nostri eam ad comitia non pertinere iudi- 
caueramus, atque eo considerato, quod de pactis vel antiquis retinendis, vel 
nouis faciendis agebatur, certos in eam rem commissarios nos daturos fuisse 
promiseramus, prout postea eos dederamus. Qui quidem commissarij nostri 
tentata multis vicibus moderatione et compositione aliqua inter partes, cum 
res non succederet, causam integram ad nos remiserunt, prout varij causa- 
rum processus, decretum nostrum et actus commissorialis praefatus latius 
de praemissis testantur. In termino itaque hodierno iudicij relationum nostra- 
rum propriarum , ex eadem remissione tum et post varias limitationes ex 
receptione causae et ad nos per assessores iudicij nostri facta atque nouissime 
ex deliberatione nostra incidente et hucusque continuato, partes praefatae, 
actorea per spectabilem Casparum Gutteter , Ioachimum Ciepielowski, Lu- 
dovicum Kromer et Casparum Okurowski necnon nobilem Matthiam Wa- 
zynski ; assistentibus multis mercatoribus, artificibus et ciuibus ex plebe, citati 
vero per infideles Marcum generum Ielen, Isaacum Iacubowicz, Davidem 
Daycz et Iosephum Abrahamowicz, assistentibus itidem plerisque ex com- 
munitate Iudaica ; coram nobis comparuerunt, vbi actorea pars repetitis sta- 
tutis regni de pactis per Iudaeos cum ciuitatibus seruandis sancitis ; productis 
quoque pactis et ordinationibus per Iudaeos illius temporis factis, idiomate 
Iudaico conscriptis ; manibus seniorum Iudaeorum illius temporis subscriptis, 
per magnificum olim Ioannem Amor de Tarnów palatinum Cracouiensem et 
per serenissimum Sigismundum primum regem antecessorem nostrum appro- 
batis, productis et contuberniorum multis priuilegijs necnon certo actu ex 
actis consularibus Cracouiensibus, quo probabant, seniores Iudaeos illius tem- 
poris in anno millesimo quingentesimo trigesimo sexto sese submisisse, 
pacta antiqua iuxta priuilegia ciuitatis seruare velle, productis denique ex 
parte laniorum certis ordinationibus, altera ex actis consularibus Cracouien- 
sibus anni millesimi quadringentesimi nonagesimi quarti, altera ex actis con- 
sularibus Casimiriensibus anni millesimi quingentesiir.i secundi, petebant 
Iudaeos intra cancellos eorundem actorum antiquorum constringi et cohiberi ; 
Iudaeis in contrarium suis quoque priuilegijs, per serenissimos antecessores 
nostros ipsis concessis, inhaerentibus et pactorum per ciues productorum 
nullam se habere notitiam asserentibus: nos cum consiliarijs nostris lateri 
nostro assidentibus, audita et vt par fuit, perpensa partium controuersia, 
munimentisque et priuilegijs earum perpensis, quamuis videamus intercessisse 
inter easdem partes pacta antiqua, per serenissimos antecessores nostros 
approbata, tamen quia longa temporum mutatione res quaedam in illis pactis 
specificatae, in vsu esse desierunt, quaedam vero recens adinuentae sunt, 



102 



ąuarum nunc nullus vsus fuit, ideo vicissitudini huic temporum subseruien- 
tium moderationem eorundem pactorum in vim ordinationis nostrae facien- 
dam esse duximus, prout iam exnunc facimus in hunc, qui sequitur, modum. 
Primum ąuidem volumus et decernimus, vt Iudaei omnes Casimiriae ad Cra- 
coviam commorantes et negotiationem exercentes, depositorium ciuitatis 
Cracouiensis non subterfugiant neque praetereant , sed omnes suas merces 
in depositorio Cracouiensi deponant, sub poena amissionis earundem mer- 
cium ; ąuarum medietas pro nobis fiscoąue nostro, medietas vero pro repa- 
ratione et munitione ciuitatis conuerti debet. Pannos Morauicos licebit lu- 
daeis Cracouiam aduehere, distrahere tamen eos non poterint, nisi tempore 
nundinarum idąue non vlnatim, sed integris staminibus atąue ligaminibus 
alias postawami y heliami; extra nundinas vero eos vendere Cracoviae po- 
terint, sed ciuibus tantum Cracouiensibus instar externorum mercatorum ; 
Sylesicos etiam pannos pro Moravicis vlla ratione obtrudere non debent 
sub paena łalsi. A venditione vero et negotiatione pannorum pretiosorum, 
vulgo szkariaty, granaty, puiszkariacie, pułgraiiacie, falandisze tum et mer- 
cium sericarum et auro textarum penitus abstinere neąue eiusmodi merces 
in permutationibus recipere debent, sub paena confiscationis earundem mer- 
cium , ąuarum dimidium ad nos, dimidium vero in reparationem ciuitatis 
pertinere debet: exceptis rebus sericeis, quas ipsi Iudaei vel eorum mulieres 
manibus suis laborare et conficere consueuerunt. Rebus item aromaticis et 
pharmacis omnibus, nec non saccaro tam confecto quam simplici mercari 
Iudaei non debent, neąue illud laborare et conficere debent sub eadem con- 
fiscatione ; pro vsu tamen domestico suo et aliorum Iudaeorum ea in do- 
mibus suis habere poterint. Telae exoticae et peregrinae mercaturam eisdem 
Iudaeis permittimus, non tamen per petias, sed ligaminibus alias heliami, 
excepta tella in regno nostro vbicunque elaborata et Sylesica, quas Iudaei 
tractare eiusmodique negotiationem excerere non debent, quod etiam de 
mappis ac manutergijs et mantilibus peregrinis et domesticis atque Sylesicis 
intelligi debet. Pelles quod attinet, decernimus et ordinamus, vt Iudaeis liceat 
res et vestes quibuscunque pellibus subductas, apud illos obpignoratas et 
in vsuris deperditas vendere, idque diebus forensibus et tempore nundina- 
rum ; pelles vero zebellinas vendere poterint, sed nonnisi sigillatim, non 
autem per quadragenas, neque per tabulas alias poiedynkiem nie Sorokami 
ani Mamami, similiter et pelles panterinas alias rysich, idque non circumcisas 
sed integras, et tam has quam illas non alibi, quam in suis domibus Iudaicis ; 
alias vero pelles, vtpote hermelinas, mustelinas, agninas, ovinas itidem certo 
consueto numero idque crudas vendere poterint, eas tamen in frusta et ta- 
bulas consuere non debent, alias na Mamy przerabiać ich nie maią, neque 
alibi consutas vendant; tamen mitras muliebres et alias res ad artificium 
pellionum quomodocumque pertinentes, non laborent neque conficiant sub 
amissione earundem rerum. Praeterea decernimus, ne Iudaei praefati Casi- 
mirienses in nundinis omnium ciuitatum regni nostri pro civibus et pellio- 
nibus Cracouiensibus \dlas pelles et merces ad artificium eorum pertinentes, 
intercipiant, neque eas a mercatoribus per speciem monopolij coemant, in 
praeiudicium ciuium et pellionum Cracouiensium. Similiter ab auro, argento 
tam formato, quam non formato, clenodijs, monilibus, torquibus eorumque 



103 

negotiatione et artificio prorsus abstineant neque familiam vllam eius arti- 
ficij foueant, neque aurum et argentum conflare praesumant. Licebit tamen 
eis res eiusmodi aureas et argenteas et clenodia apud ipsos oppignorata et 
in vsuris deperdita, vendere. Praeterea decernimus et ordinamus, ne ijdem 
Iudaei mercari praesumant cera, seuo, equis, bobus (nisi ad mactandum pro 
macellis Iudaicis), cutibus tam bovinis, quam illis, quae vulgo iuchty, kor- 
dybany et szafiauy dicuntur, tum et frumentis, butiro, lacticinijs ; vino, neque 
res eiusmodi in permutationibus recipiant ; sub paena confiscationis, modo 
suprascripto conuertenda; mulsum tamen, vinum, pisces et lacticinia pro 
domestico tantum vsu habere poterint. In testudinibus quoque, quas in ciui- 
tate conducere consueuerunt, nullas alias res et merces habere debent, praeter 
eas, quae illis superius permissae sunt, neque easdem testudines aperire ad 
vendendum debent, praeter dies forenses et nundinas; quod si nobilis quis- 
piam extra tempus forense re aliqua ex testudine Iudaica opus habuerit, 
extunc Iudaeus poterit eam aperire, cum scitu tamen proconsulis pro tem- 
pore existentis, quod etiam proconsul denegare non debet. Artifices et fami- 
liares artificum quorumcunque tum et aliam quamcunque familiam Christia- 
nam et nutrices Christianas prorsus fouere non debent Iudaei, sub paena in 
constitutionibus regni expressa. Vinum quoque crematum conficere Iudaei 
non debent, neque illud aliunde aduehere, sed illud a nostris emere eis lice- 
bit. In rebus furtiuis decernimus, vt Iudaei per omnia iuxta praescriptum 
statutorum regni sese conseruent, sub paenis in eisdem statutis descriptis. 
Decernimus quoque, vt Iudaei emptores quosuis apud Christianos aliquid 
emere volentes, quacumque arte abducere et avocare non audeant, neque 
in emporijs vel locis smelerchaus dictis, pannicidijs vel alijs publicae merca- 
turae destinatis, obambulent, sed loco illis antiquitus iuxta pacta assignato 
sese contineant, sub paena carceris. De lanijs Iudaicis, quoniam sunt speciales 
ordinationes antiquae inter lanios Casimirienses et Cracouienses et inter 
Iudaeos in anno millesimo quadringentesimo nonagesimo quarto et millesimo 
quingentesimo secundo factae, decernimus, vt Iudaei iuxta easdem ordina- 
tiones sese conseruent; ab alijs vero omnibus artificijs prorsus abstineant. 
In reliquis omnibus rebus, quae hic specificatae non sunt, pacta antiqua et 
ordinationem tempore Ioannis Amor de Tarnów factam, in robore conser- 
uamus ad tempus inferius expressum. Quae quidem ordinatio et moderatio 
nostra non nisi inter ciues Cracouienses et Iudaeos Casimirienses idque Cra- 
couiae tantum sese extendere atque ad trium duntaxat annorum decursum 
durare debet; quo tempore elapso eam reassumendi, prorogandi et corri- 
gendi facultatem nobis reseruamus. Decernimus autem , vt Iudaei eam in 
omnibus obseruent sub paena (vti praemissum est), priuationis et confisca- 
tionis rerum et mercium, si quas contra praesentem ordinationem nostram 
tractare praesumpserint. Vt autem Iudaei merces, quas ad praesens habent, 
quamuis hac ordinatione prohibitas, distrahere commode possint, assignamus 
eis tempus distrahendi hinc ad nundinas sancti Stanislai proxime futuras, 
inclusiue, a quo tempore ordinatio praesens quoad mercimonia obseruari 
incipiet. Quod etiam magistratus competens, cuius interest, seruare et ma- 
nutenere debet, tum illud quoque magistratus, quorum interest, diligenter 
animaduertant, vt res et merces omnes iustum pretium non excedant, prae- 



io4 

sentis decreti nostri vigore. In ciuius rei fidem sigillum regni nostri prae- 
sentibus est appensum. Datum Cracoviae feria secunda post festum sancti 
Thomae apostoli proxima, anno Domini millesimo sexcentesimo octauo, 
regnorum nostrorum Poloniae vigesimo primo, Suetiae vero decimo ąuinto. — 
Mathias episcopus Yladislauiensis, regni Poloniae vicecancellarius mppa. — 
Rellatio reuerendissimi in Christo patris, domini Matthiae Pstrokonski Roza 
episcopi Yladislauiensis et Pomeraniae, regni Poloniae cancellarij. — Paulus 
Sczerbicz. 

Kodeks Zaleskiego, karta 195. 



869. 1609. die 3. m. Alaii, Cracoviae. 

Senatus consultum de civitate impertienda. 

Actum sabbato pridie dominicae Misericordiarum, anno Domini 1609. — 
Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses, in praetorio per schae- 
dulas eo in negotio conuocati et congregati existentes, petitis honestae com- 
munitatis [quae saepius conąuerebatur, non mediocre damnum tam ciuitatem 
totam, quam aerarium publicum per id pati 7 quod aduenae seu extranei 
ąuiuis nimis facilem aditum ad suscipiendum jus ciuitatis habeant], annuentes 
eisąue satisfacere cupientes, vnanimi voto et sententia concluserunt, statue- 
runt inuiolabiliterąue tam per se, quam per successores suos tenendum san- 
xerunt, vt amodo nemo tam extraneorum quam aliorum ąuorumuiś adue- 
narum, siue mechanicorum, siue mercatorum numero ciuium adscribatur et 
ad libertates siue iura ciuitatis hujus admitatur, nisi prius domini consules 
omnes per schaedulas [in ąuibus nomina et cognomina ius ciuile petentium 
inscribi debebunt], ad id legitime vocati et ad minimum tredecim congre- 
gati fuerint, qui mutuo consilio praehabito, non ijs ; qui victum alijs incolis 
praeripere debere putarent, verum bene meritis ad jus civitatis per vota sua 
admittent (s), juramentumąue solitum ab eis exigent. Si vero dominorum 
consulum ad id vocatorum numerus suprascriptus integer non fuerit, vel ex 
alia quocumque causa id concludere non poterit, extunc secundo et tertio 
eo nomjne per schaedulas vocari debebunt; alias si tertio vocati non con- 
uenerint, liberum erit domino proconsuli pro illo tempore existenti ; pro 
arbitrio suo et aliorum dominorum pro tunc praesentium, negotium tale per- 
ficere, eosque ad ius ciuitatis aspirantes, praeuio juramento, catalogo ciuium 
inscribi mandare. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 255. 



i°5 



STO. ióog. die 3. m. Decembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de depositis servandis. 

Actum feria sexta pridie J ) festi s. Barbarae virginis, anno Domini 
1609. — Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses, die hodierna 
per schaedulas pleno in numero conuocati congregatique in praetorio Cra- 
couiensi existentes, prout in omni negocio hac in republica bonum ordinem 
promouere et augere cupiunt, ita et deposita ad meliorem ordinem redigere 
volentes, vnanimi voto et sententia sua concluserunt et amodo perpetuis 
temporibus obseruari sanxerunt: inprimis, vt omnia ad officium suum con- 
sulare peccuniaria deposita per ąuasuis personas tradenda ac deponenda, 
iuxta antiąuum vsum et consuetudinem ad acta publica inserantur et inscri- 
bantur, ac in scrinio ferreo, hic in testudine in praetorio Cracouiensi extante, 
maneant seruariąue debent; a quo ąuidem scrinio claues, primum specta- 
bilis dominus proconsul vnum et pro tempore existens ; secundum senior 
dominus ex dominis consulibus, tertium notarii jurati ciuitatis Cracouiae 
habebunt. Quae ąuidem deposita in regestrum hoc speciale, quod in eodem 
scrinio circa deposita semper extabit ; diligenter connotabuntur. Deinceps 
spectabilis dominus proconsul nunc et pro tempore existens ; sigillo siue 
annulo proconsulari ąuodlibet depositum obsigillabit, eademąue deposita 
quotquot fuerint, vna cum dominis residentibus quandocumque voluerit ac 
libitum illi fuerit, reuidebit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 259. 



STI. 16 10. die 19. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de censibus, qui ex bonis civilibus percipi solent, 
augendis. 

Actum feria quinta post festum Assumptionis b. Mariae virginis pro- 
xima. — Spectabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, die 
hodierna tercia vice per schaedulas ad infrascripta conuocati atque in loco 
solitae residentiae pleno in numero congregati existentes, satagendo, vt de- 
liberationes suae anteactis temporibus de emolumentis vrbis hujus saepenu- 
mero habitae, praesertim ratione publicorum negociorum seu verius prouen- 
tuum ex bonis ciuilibus prouenientium, ad vlteriorem perfectionem commo- 
dumąue, quantum fieri potest inter tantas publicorum negotiorum occupationes, 
serio perducantur ; cum magis ac magis in dies et rei ipsius intuitu diligenti 
admoniti, tum vero ex biennali locationum reuisione edocti, magnam omnino 
vim vtilitatum quotannis tenutariorum artibus elabi ; quae jurę optimo ad 
aerarium ciuile vti fundi proprietarium conferri debebant, atque ita longe 



') Jestto myłka, gdyż w roku 1609 dzień św. Barbary właśnie na sam piątek przypadał. 



ioó 

majoribus vtilitatibus priuatis locatoribus, quam ciuitati fructificant : quare 
matura super id deliberatione praehabita, immo etiam senatus consulta priora 
et veteres consultationes suas ad efFectum deducendo, vnanimi voto et con- 
sensu statuerunt et concluserunt in futura tempora observandum, quod ho- 
nestae communitati huius ciuitatis, dum ea in praetorio congregata fuerit, 
intimabunt et denunciabunt, quia ipsi iuxta intentionem et praescriptum 
decreti diui olim Stephani regis de augendis censibus ciuilibus lati, debito 
officii sui id quoque exigente, ad auctionem censuum ex bonis ciuitatis huius, 
quocumque nomine appellatis, ad aerarium ciuitatis prouenientium , et ad 
alia, quae idem decretum exposcit, sint iam iam accessuri, et ex tenore de- 
creti praememorati aduitalitates omnes, vsusfructus bonorum praefatorum 
sublaturi seu annihilaturi atque de nouo siue pristinis possesoribus [dum- 
modo ij certi fuerint et honeste sese gesserint], siue personis aliis, quae maio- 
rem censum obtulerint, ad annos certos inscripturi et collaturi. 

Praetera, quod ipsi edocti sunt, multos reperiri, qui obtenta super vsum- 
fructum bonorum talium inscriptione, bona in personam suam inscripta, di- 
uersis personis ex multo maiori censu in damnum aerarij publici locare, ita 
in eo passu concluserunt, quod censum omnem , tam videlicet ab vsufruc- 
tuario, quam ab ipso locatore prouenientem, ipsi aerario ciuitatis tanquam 
proprietario sint applicaturi et percepturi. 

Vacantias item omnes bonorum ciuitatis quorumcunque in schaedulis 
ad valuas praetorii Cracouiensis affigendis, connotari curabunt, vt tanto fa- 
cilius ciuibus et incolis ad notitiam deueniant. 

Denique vt omnes [si possibile esset] personae consulares ad commune 
hoc aerarii ciuilis bonum incrementumque et ad mutuam operam et consilia 
socia charitate conferrendo conuenire possent, spectabiles domini proconsules 
duabus in septimana diebus, vtpote die Martis et Iouis, curabunt schaedulas 
conuocatorias super collegas suos eo nomine emitti. Caeterum dominus pro- 
consul cum ijs, qui conuenerint, vlterius nequaquam negocium differendo 
[quia damnum in mora] in nomine Domini rem aggredi, et quod bonum, 
vtile ac fructiferum rationibus aerarii ciuilis deprehenderint, id memores 
officii sui accurate peragere et ad exequcionem actualem deducere, non 
obstante absentia horum, qui inuitati venire neglexerint, tenebuntur plenam- 
que in premissis habebunt facultatem. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 262. 



Sfi. 16 1 o. die 8. m. Novembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de armis civilibus perlustrandis. 

Feria secunda antę festum s. Martini pontificis proxima. — Spectabiles 
domini proconsul et consules Cracouienses, per schaedulas hoc in negotio 
in praetorio conuocati hodieque congregati existentes, pro debito officij sui, 
prout omnia reipublicae bona augere et promouere cupiunt, ita et honestatem 
praetorij omniumąue bonorum mobilium ac suppelectilis ipsius nec non 



107 

armatae, pulueris et omnium ad id spectantium prouidere et procurare vo- 
lentes, vnanimibus et conformibus votis ac sententijs suis concluserunt et 
sanxerunt, ąuatenus ea omnia primo quoque tempore inąuirantur, reuidean- 
tur et in bonum ordinem redigantur. 

Act;i Cons. Crac. q, str. 266. 



^73. 161 1, die 18. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus Cracoviensis consules ąuosdam ad augendos census civiles 
designat. 

Sabbato post festum s. Vitti martyris proximo. — Spectabiles domini 
Abraham Ronenberg proconsul 7 Casparus Guteter, Anthonius Franckowic, 
Adamus Nagot, Georgius Scholcz, Lucas Bohoroczki, Andreas Barscz, Hie- 
ronimus Horlemes, Nicolaus Zalasowski , loannes Czirus, Stanislaus Rap, 
Ludouicus Cromer, Hieronimus Belza ; Hieronimus Conrad et Iacobus Rosz- 
kowicz, consules Cracouienses, inhaerendo senatus consultui de augendis cen- 
sibus ex bonis ciuilibus, per se non ita pridem sancito, praecludendoąue viam 
omnibus difficultatibus et inconuenientijs, quae exinde oriri possint, vnanimi 
voto et sententia sua ad augendos seu aestimandos census omnium tam 
pannicidiorum, quam institarum ac aliorum bonorum ciuilium [ąuoniam totus 
senatus propter expedienda reipublicae negocia ad id perficiendum tantum 
temporis habere non potest], spectabiles dominos e medio sui ; videlicet Hie- 
ronimum Horlemes lonherum, Nicolaum Zalasowski, Stanislaum Rap, Ludo- 
uicum Cromer et Hieronimum Conrad elegerunt et authoritate sua deputa- 
uerunt, dantes et concedentes ijsdem dominis collegis suis plenam omnimo- 
damąue potestatem seu facultatem, census eiusmodi hic in praetorio captato 
certo tempore augendi et taxandi spectabiliąue senatui deinceps referendi, 
qui ąuidem perpensa eiusmodi aestimatione seu auctione, seu potius taxa 
bonorum praetactorum, eandem auctoritate sua ; si videbitur, confirmabit. 
Quod onus debite perficiendum ijdem spectabiles domini supranominati vltro 
ac beniuole in se susciperunt, pro virilique id ipsum obeundum sese sub- 
miserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 266. 



S74. 1613. die 30. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut suppetiante palatino Cracoviensi tumultum imminentem prohibere 
studeant. 

Spectabilibus et famatis proconsulibus consulibusąue ciuitatis nostrae 
Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. ■ — Zigmunth III z łasky Bozey kroi 
polsky, wielkie xiąze litewskie, ruskie, pruskie, mazowieckie, zmudckię, 
inflancskię ii. i swedzky, gottsky, vandalsky dziedzyczny kroi. Spectabiles 



io8 

et famati, fideliter nobis dilecti ! Isz nass dochodzy taka wiadomość, iakoby 
w mieście naszęm stołecznem Krakowie na tumulty się przess niektóre swo- 
wolne y lozne osoby miało zanosić, przetho zabięgaiąc temu, aby do żadnego 
wzruszenia pokoiu pospolitego nie przyszło, zliecilichmy wielmożnemu woie- 
wodzie krakowskiemu, zęby sie z Wiern. Waszęmy zniosszy, de securitate 
publica tuenda y sposobie namówił, ktoremby authorow wszeliakiego tumultu 
y swowolenstwa mogło się hamować y karać. Przetho napominamy Wiern. 
Wasz. abyście za obwiesczęniem przerzeczonego wielmożnego woiewody 
krakowskiego y zniesieniem się z niem ostrożność wszelką około miasta 
miely w gotowości same y cechy mieiskię bely, gdzieby się iakię tumulty 
wzniecały, onescie za zdaniem pomięnionego woiewody krakowskiego y po- 
kazaniem potrzeby wczass gasili. W czem Wiern. Wasz. serio napominamy. 
Dan w Warszawie dnia XXX miesiąca kwietnia, roku Pańskiego M DC XIII, 
panowania królestw naszych polskiego XXVI, swedzkiego XX roku. — 
Sigismundus rex. 

Oryginał pargaminowy, po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



J§75. 1613. die 25. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
significat, se nuncium misisse, qui reducem ab expeditione Moscovitica exer- 
citum admoneret, ne civitatem Cracoviensem iniuriis affligat. 

Spectabilibus et famatis proconsuli et consulibus totiąue magistratui 
ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Sigismundus III Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, 
Samogitiae, Liuoniaeąue etc. necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque 
haereditarius rex. Spectabilibus et famatis, fideliter nobis dilectis (s) ! Po 
wszystek czas panowania naszego napierwsze to staranie nasze było, aby 
nam od pana Boga powierzonych ludzi wiernych i życzliwych poddanych 
naszych żadne vtrapienie nie dotknęło, czemu tez za złożeniem blisko prze- 
szłego seymu zabiegaliśmy y za zgodnym wszytkiey tey rzeczypospolitey 
stanów postanowieniem y vchwałą podatki są naznaczone y czas constitucią 
namieniony zapłaty zołnierstwu temu, co z Moskwy wyszło, którym obmy- 
slawaniem naszym y rzeczypospolitey o ich satisfactiey rozumieliśmy, ze 
contentowac się mieli y wstrzymać od dalszych exactiy, widząc blizki czas 
tey swoiey nadgrody. Iż iednak nad nasze y rzeczypospolitey rozumienie 
y nad ich własne vpewnienie co inszego się od nich dzieie y nie tylko insze 
miasta y dobra rzeczypospolitey vcisnione są, ale y to miasto stołeczne 
y Wier. W. takie dolegliwości cierpią, załuiemy nie pomału tego y do tam- 
tego rycerstwa vrodzonego Mikołaia Koryckiego sekretarza naszego z listem 
w tey mierze naszym posyłamy. Same też Wier. W. dobrymi y ludzkimi 
sposobami vymuycie tho rycerstwo, y od iakiey temu miastu czynienia 
szkody pohamuycie. A co Wier. W. o swoiey w tym mieście przeciwko 
niebespieczenstwom z rożnych mieysc zachodzącym, ostrożności oznaymuią, 



iog 

znosząc się z tamecznymi pp. radami naszymi, pochwalamy to Wier. W. 
y żądamy, abyście w tey czułości pod takowe czasy nie vstawa1i, gdyż nie 
tylko samym Wier. W. ale y wszystkiey rzeczypospolitey na tym należy. 
Przytym łaskę nasze królewską Wier. W. ofiaruiemy, życząc wszego do- 
brego od pana Boga. Dan w Warszawie dnia XXV miesiąca maia, roku 
Pańskiego M° DC XIII , panowania królestw naszych polskiego XXVI , 
a szwedzkiego XX . — Sigismundus rex. 

Oryginał papierowy, po stronie adresowej wyciśnięta mniejsza pieczęć koronna. 



876. 1613. die 1. m. Iunii, Warsoviae. 

Sigismundi III. regis Poloniae decretum, inter capitulum ecclesiae cathe- 
dralis Cracoviensis et cives Cracovienses de restaurandis moeniis civitatis 
litem dirimens. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue etc. necnon Suecorum, 
Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Significamus praesentibus literis 
nostris, ąuorum interest, vniuersis et singulis, citatos fuisse ad nos iudicium- 
que nostrum literis citationis nostrae tertiae spectabiles et famatos procon- 
sulem et consules ciuitatis nostrae Cracouiensis, ex officijs bonisąue illorum 
omnibus, ad instantiam venerabilis Thomae Oborski canonici totiusąue vene- 
rabilis capituli ecclesiae cathedralis Cracouiensis, inhaerendo constitutionibus 
regni de reparandis et restaurandis ex reditibus publicis moeniis et pro- 
pugnaculis alijsąue locis publicis, latis, ideo quia ipsi ab actore multoties 
existentes reąuisiti, ąuatenus murum ciuitatis a tergo domus capitularis resi- 
dentiae actoris, a multo tempore ruinam minantem et collapsum, reparare 
et restaurare noluerunt, quo facto poenas constitutionibus regni sancitas 
succubuerunt, prout citatio praefata taxam decem millium marcarum Polo- 
nicalium continens, de praemissis latius testatur. In termino itaąue hodierno 
ex eadem citatione incidente et hucusąue continuato, parte citata per no- 
bilem Matthiam Wazynski, plenipotentem suum coram iudicio nostro com- 
parente eumąue terminum attentante, actorea vero ter et vltra formam iuris 
ąuater voce ministerialis terrestris generalis, nobilis Christopheri Czyżowski 
ad iudicium nostrum clamata et nec per se nec per plenipotentem suum 
comparente, nos cum consiliarijs et iurisperitis nostris audita ministerialis 
praefati relatione de acclamatione partis actoreae facta, in contumaciam 
eiusdem, ad legitimam vero partis citatae affectationem , eandem partem 
actoream in euasione perpetua parti citatae iudicialiter condemnauimus atque 
eandem partem citatam a causa et impetitione partis actoreae perpetuo absol- 
uimus liberamque pronuntiauimus, absoluimusque et pronuntiamus praesentis 
decreti nostri vigore. In cuius rei fidem śigillum regni nostri praesentibus 
est appressum. Datum Warssouiae sabbatho antę festum sanctissimae Trinitatis 
proximo, anno Domini millesimo śexcentesimo decimo tertio, regnorum nos- 
trorum Polonici vigesimo sexto, Suetici vero anno vigesimo. — Henricus 



IIO 



Firley de Dambrowicza vicecancellarius regni manu propria. — Relatio 
reuerendi Henrici Firley de Dambrowicza Plocensis Miechouiensisąue etc. 
praepositi, regni Poloniae vicecancellarij. — Ioannes Octauianus Wacławo- 
wicz manu propria. 

Kodeks Zaleskiego, karta 203. 



#77. 1613. die 30. m. Iulii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae telonariis mandat, ne a civibus Craco- 
viensibus in foris et nundinis tributum exigant. 

Zygmunt III z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiąźę litewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudckie ifląnckie y swedzki, gotsky, wandalsky dzie- 
dziczny kroi. — Wszem wobecz y każdemu zosobna, komu tho wiedzieć na- 
leży, a mianowicie poborcom y ieich succolectorom, do wybierania poborów 
na przeszłym seimie koronnym warszchawskim postanowionym, wiadomo 
czyniemy, isz się uskarżali poddani miesczanie naszy krakowscy, ze aczkol- 
wiek na mieiscu swym urzęndowi swemu mieiskiemu krakowskiemu pobór 
albo sosz płacą, a gdy na iarmarki albo targi do miast y miasteczek tak 
naszych yako duchownych albo tesz slacheckich z tow T armi przyiezdzaią, 
tedy niektorzi z Wier. Waszich zwykli ich beli przed tym molestować y po- 
wtore do płacenia poborów w tych mieiscach, gdzie na iarmark przyiezdzali, 
przimuszac, z wielką ich krziwdą y uciążęniem. Prosili nas, abyśmy the an- 
garie zachamowali y znieśli. Co my bacząc, ysz tho iest z ubliżeniem ich 
wielkym, iednę rzecz kilkakroc płacić, vstrzegaiąc uciąźęnia poddanich na- 
szich, Wier. Wasz. roskazuięmy, zęby miesczanie krakowscy, ktorzikolwiek 
od urzęndu swego krakowskiego, ze są miesczany krakowskiemy, list swia- 
deczny ukażą, aby do żadnego poboru płacenia na tamtych mieiscach przy- 
muszani nie beli, ale wolno wszędzie przyiezdzaly y thowary swe rosprze- 
dawali, gdysz vrząnd miasta Krakowa z obywatelow swych pobór rzeczy- 
pospolitey, tam gdzie iest powynien, oddaię. Inaczey aby Wier. Wasz. nie- 
czynieły dla łaski naszey y z powinności swey. Na co dla lepszy wiary pod- 
pisalizmy się y pieczęć koronną przycisnąć roskazalichmy. Dąn w Warsza- 
wie dnia XXX myesiąca lipca roku pańskiego M. DC. XIII, panowania 
królestw naszich polskiego XXV, swedckiego XXVI (s). — Sigismundus 
rex. — Iac. Zadzik s. r. M. 

Oryginał papierowy, poniżej tekstu wyciśnięta jest pieczęć pokojowa. 



1 1 1 



STU. 1613. die 10. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de praeceptis peste grassante observandis. 

P"eria tertia post festum Natiuitatis beatissimae virginis Mariae. — Spec- 
tabiles domini prcconsul et consules Cracouienses, die hodierna ad id per 
schaedulas conuocati et in praetorio congregati existentes, animaduertentes, 
pestem in dieś magis grassari, eiusąue vitandae gratia tam spectabiles do- 
minos consules Cracouienses, quam etiam ciues ex ciuitate discedere, qua- 
propter tempestiue ciuitati prospicere et eo plures ex sui munere ac ordine 
alacriores reddere, [vt hoc periculoso tempore hic maneant et reipublicae 
curam gerant], volentes, ynanimi voto et sententia sua ordinationem tempore 
etiam grassantis pestis anni domini 1601 de pensione dominis proconsulibus 
et consulibus hic manentibus praestanda ; sancitam, ac alia multa continen- 
tem, in toto reassumpserunt et approbauerunt. 

Quoniam vero spectabiles domini Iacobus Roszkowic, qui proconsulare 
officium sabbato proxime praeterito ex ordine suscipere debebat, ab vrbe 
[in officium eiusmodi proconsulare spectabili domino Gregorio Skropkowic 
priuatim suffecto] discessit, hic autem die hodierna in residentia consulari, 
se ąuidem per hoc tempus pestiferum in ciuitate manere, officium vero procon- 
sulare administrare nolle, se declarando, vtque alius dominus ad administra- 
tionem officij proconsularis per dominos eligatur, petijt, ideo spectabiles do- 
mini proconsul et consules hoc audito spectabilem dcminum Lucam Boho- 
rocki, vt hoc officium proconsulare per totum pestiferum tempus, si illud 
spectabilis dominus Iacobus Roszkowic administrare, prout ex literis eius 
missiuis patet, neglexerit, administret, salariumque proconsulare vna cum 
salario in praetacta ordinatione anni 1601 dominis proconsulibus assignato, 
ex aerario reipublicae septimanatim proueniens accipiet. Quod quidem offi- 
cium proconsulare spectabilis dominus Lucas Bohorocki, si illud dominus 
Roszkowic non administrauerit, ac in loco aliorum subsequenter dominorum 
proconsulum se administraturum declarauit et suscepit. 

Ceterum idem spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses 
ex debito officii sui praecauendo, ne sub hoc tempus discessus eorum a ciui- 
tate, eidem ciuitati seu potius ciuibus a vagis et insolentibus hominibus 
aliquid diuersi accidat, constituerunt et sanxerunt, ad vigiles seu pedites 
nocturnos decem, alij quatuordecem pedites ex aerario ciuili suscipiantur, 
ita videlicet, vt duodecem nocturni, duodecem vero in die in praetorio custo- 
diant, securitatemque ciuitatis ciuiumque per hoc tempus hic manentium 
prouideant. Si vero ex aerario solutio ijsdem praestari non poterit, aliunde 
peccuniam acquirendi tam domino proconsuli moderno dominisque collegis 
secum hic manentibus, quam officialibus aerarij ciuilis plenam ac omnimo- 
dam dederunt et contulerunt facultatem, quae successu temporis ex aerario 
eodem ciuili persolui et restitui debebit. 

Acta. Cons. Crac. 9, str. 270. 



112 



879. 1Ó14. die 7. m. Martii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Casimiriensibus 
tributum » czopowe « dictum, intra biennium percipiendi facultatem tribuit. 

Zygmunth III z łaski Bozey kroi polski, wielkie xiąze lithewskie, ru- 
skie, pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflątskie i szwedzki, gotski, wandalski 
dziedziczny kroi. Wszem wobec y każdemu zossobna, komu tho wiedzieć 
należy, oznaimuiemy, isz w gwałthowney rzeczypospolitey potrzebie dla 
prętkiego odprawienia żołnierza sconfederowanego y zniesienia tak nie- 
znośnego z oyczyzny czięzaru, burmistrz y raice miasta naszego Kazimierza 
przy Krakowie z miesczany y wszytkim pospólstwem tak w samym Kazi- 
mierzu iako y na Stradomiu bendącym, czięszko sobie czyniąc y chudoby 
swoie na tho zawodząc, daią wprzód na dwie lecie przyszłe dwoie razem 
copowe z miasta naszego Kazimierza y Stradomia z vniwersału seymu war- 
szawskiego w roku pańskim tysziąnc sesczseth trzynastim , dnia XIX mie- 
sziąca luthego opisanego, należące, tho iest pierwsze, które szię ma począć 
w roku theraznieiszym po expirowaniu arendy vrodzonego Samuela Dem- 
bińskiego podstolego krakowskiego, a drugie w roku tysziąc sesczseth pię- 
tnastym : tedy my vwazaiąc tho, ze anticipuiąc czas summę we Lwowie we- 
dle słuszney y theraznieiszemu czasowi corresponduiącey taxy y proportij 
pp. commiszarzow thamecznych oddacz maią, takową pomienionemu vrzę- 
dowi y miesczanom kazimirskim y Stradomia daiemy assecuratią, ze tho 
copowe bez wszelakich przeszkód przes dwie lecie całe y zupełne pocąwszy 
w roku theraznieiszym po expirowaniu arendy vrodzonego Samuela Dem- 
bińskiego podstolego krakowskiego na zapłathę swoię przes szię albo suc- 
collectory swoie spokoinie wybierać maią. Waruiemy im przythym casus 
fortuitos, powietrze, ogień, incursie albo deuastatie iakie y insze przypadki, 
dla których prorogatie zwykły bydz pozwolone. Co tak spokoinie przes dwie 
lecie wytrzimać y wybrać maią, źe tesz y vchwała potym seimowa ani co- 
powe trzeciego roku w roku tysziąc sesczseth trzynastim iusz pozwolone, 
przeskadzać themu wybieraniu nie ma. Co wszytko do wiadomości wiel- 
możnego podskarbiego koronnego, poborców, szafarzów, exactorow y aren- 
darzow wszelakich teraz y napotym bendących przywodząc, roskazuiemy, 
aby spokoinie Kazimierzanie y Stradomianie przy they exacty copowego 
zachowani beli. Wczym my ich tez y vrząnd nas skarbowy bronyc powinni 
będziemy, wcale ich prawa zachowuiąc. Na co szię ręką naszą podpisawszy, 
pieczęcz koronną przyczisnąć roskazalizmy. Dan w Warszawie dnia VII mie- 
sziąca marca roku pańskiego M. DC. XIV, panowania królestw naszych 
polskiego XXVII, swedzkiego XX roku. — Sigismundus rex. — Iac. Za- 
dzik secr. r. M. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową poniżej tekstu wyciśniętą. 



H3 



8*frO. 1O14. die 10. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de tributo a navibus in rippa Vistulae fluminis 
exstruendis, solvendo. 

Feria tertia post octauam festi sacratissimi Corporis Christi 1614. — 
Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses, die hodierna in rei- 
publicae negocijs per schaedulas conuocati congregatique in praetorio exis- 
tentes, cupientes prouentus ciuitatis huius promouere et augere, et conside- 
rantes ac perpendentes illud, quod per aedificationem nauium vulgo byki et 
komicgi rippae fiuuii Istulae corrumpuntur ; vnanimi voto et sententia sua 
concluserunt et sanxerunt, vt amodo quicunque ciuium naues praetactas in 
rippa Istulae aedificare voluerit ; is a ąualibet naue minori vulgo byka duo 
floreni Polonici (s), maiore vero vulgo koniiega quatuor floreni Polonici (s) 
ad aerarium reipublicae ciuitatis huius, absque quauis contradictione et reni- 
tentia soluat et pendat. Quae quidem concessio duratura est, quousque ijdem 
spectabiles domini de eiusmodi littoribus aliam ordinationem iuxta bene- 
placitum suum non fecerint vel sanxerint. Cjuod ad notitiam eorundem 
ciuium personaliter comparentium , qui eiusmodi naues aedificare seu com- 
parare consueti sunt, deductum est. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 275. 



SS1. 1 6 1 5. die 20. m. Iulii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
significat, se episcopo et palatino Cracoviensibus ; ut tumultum Cracoviae 
exortum subprimant, mandasse. 

vSpectabilibus et famatis proconsuli consulibusque ciuitatis nostrae Cra- 
couiensis, fideliter nobis dilectis. — Zygmunt III z Bozey łaski kroi polski ; 
wielkie xiążę litewskie, ruskie, pruskie, mazoweckie, zmudzkie, inflantckie 
etc y szwedzki, gotski , wandalski dziedziczny kroi. Spectabiles et famati, 
fideliter nobis dilecti ! Odnieśli nam sławni Ludwik Cromer y Hieronim Bełza 
posłańcy Wier. Wass. to wszystko, co mieli od Wier. Wass. do nas w po- 
ruczęniu. Załuiemy, ze to swowolenstwo tak wielgą gorę bierze, ze ludzie 
spokoini w domach swych w pokoiu zostawać nie mogą; czemu aby się za- 
biezało, posełamy listy nasze do xiedza biskupa y pana woiewody krakow- 
skich, także do academiey tameczney, aby srzodkow y sposobów poszukali, 
zęby ta swawola poskromiona bydz mogła. Nic nie wątpięmy, że im ta praca 
dla pokoiu pospolitego cięszka nie będzie. Co gdy się stanie, będą mogli 
y ci w mieście nieprzeprowadzaiąc się na insze mieysca zostawać , którzy 
dla bespieczenstwa swego to przedsiębrać chcieli. Iakosz Wier. Wass. prze- 
strzegać tego nie zaniechaią, aby się nikt, który w tamtym mieście przes 
chandle y kupie do dobrego mienia przyszedł, niewyprowadzał. W inszych 

15 



IM 

rzeczach vstnie posłowie Wier. Wass. dadzą sprawę Wier. Wass. którym 
my dobrego zdrowia od pana Boga życzymy. Dan w Warszawie dnia XX 
miesiąca lipca roku pańskiego M° DC XV , panowania królestw naszych 
polskiego XXVIII, szwedzkiego XXII. — Sigismundus rex. 

Oryginał papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



882. 1616. die 13. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de nuraero licturum augendo. 

Sabbato pridie festi sancti Valentini, anno Domini millesimo sexcen- 
tesimo sedecimo. - - vSpectabiles domini proconsul et consules antiąui (et) 
praesidentes vrbis huius, aliąuoties per schaedulas eo in negotio conuocati. 
die vero hodierna pro finali in praetorio pleno numero existentes congregati. 
animaduerso et considerato eo, quod securitatem ac proinde autoritatem 
spectabilium dominorum vrbis huius proconsulum, qui ex gremio suo eli- 
guntur, anteactis annis et non ita pridem elapso tempore certis casibus pe- 
riclitari et labefactari probatum expertumque est, prouidendo itaque, vt se- 
curitas et autoritas spectabilium dominorum proconsulum vrbis huius, nunc 
et pro tempore existentium [quae aliis huius regni ciuitatibus ad instar 
exempli esse debet], tum etiam pax publica in posterum salua et illaesa 
permaneat, ad quam conseruandam familia ciuilis, quae ad praesens fouetur, 
non sufficit, vnanimibus votis sanxerunt ac in futura tempora obseruandum 
inuiolabiliter concluserunt, quatenus praeter hanc, quae ad praesens foue- 
batur, familiam, quatuor satellites ad omnem vim in casibus quibusuis re- 
pellendam et coercendam, habiles ac idonei abhinc in futura tempora ad 
latus spectabilium dominorum proconsulum nunc et pro tempore existentium, 
habeantur, alantur et foueantur, semperque praesto sint. Quibus pensio septi- 
manalis, vestibus vero annualibus, ex aerario publico prouidebitur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 280. 



883. 1616. die 17. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario proconsulum augendo. 

Feria quinta post diem Cinerum proxima 161 6. — Spectabiles domini 
proconsul et consules Cracouienses, per schaedulas hoc in negotio in prae- 
torio Cracouiensi conuocati plenoque in numero congregati, animaduertentts 
functionem officij consularis sibi onerosam propterque expensas, quae ne- 
cessario proconsulare munus subsequuntur , praesertim dominis praesiden- 
tibus, in quos ex ordine administratio proconsulatus per spacium sex septi- 
manarum peragenda ineumbit. admodum damnosam esse, nam proconsulatum 
gerentes expeditionique causarum vacantes. rem suatn domesticam curasque 



'1.5 

rei familiaris negligere et victns rationem propterea ommittere [cum vale- 
tudinis interdum euidenti discrimine] coguntur, ac insuper non minus etiam 
ad superiores sollicitudines et molestias accidit, vt cum dispendio iacturaąue 
rerum ac facultatum suarum sagittarios domi continue alere ; famulos etiam 
praetorii necessario, qui in promptu ad obseąuium et citationes expediendas 
esse consueuerunt, in hac potissimum caritate annonae sustentare solent 
propterea, quod dum diuersae personae tam nobilis quam ciuilis conditionis, 
qui frequenter in ijs, quae opus requirit, dominum proconsulem adeunt, 
quos non satis est hilari fronte excipere, loco honorare , sed etiam prout 
mores hominum et tempora ferunt, vino inuitare, ac si intempestiue sub 
tempus prandij accedunt et mensae assident, id quod apparatum est, affere, 
sin secus spernisse et posthaberi existimando, fastum dominis proconsulibus 
et id genus alia inconuenientia obijcientes discedunt : quibus quidem incom- 
modis et expensis sartiendis non nisi triginta marcae in sex septimanas ex 
aerario ciuili dominis proconsulibus, quae ipsis duntaxat famulis alendis nec- 
dum sufficiunt, hucusque numerantur. Quapropter iustum aequumque cen- 
sentes, vnanimi voto, praehabita longa ac diligenti deliberatione consulta- 
tioneque sanxerunt et constituerunt, cuilibet ex dominis praesidentibus, 
officium proconsulare ciuitatis huius primariae administranti, pro sex septi- 
manis quadraginta marcas [quamlibet grossis 48 computando] ex aerario 
ciuitatis ad sustentatidnem ipsius [siąuidem nemo suis stipendijs militare 
teneatur] amodo ac in posterum pendi soluique tenere, vt hoc pacto alacrior 
ad perferendas praemissas, aliasque omnes incidentes ; hic non recensitas 
molestias, impensasque faciendas reddatur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 281. 



$84. 1616. die 8. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de consulibus a solutione portorii vinarii liberandis. 

Feria quarta intra octauam festi sacratissimi Corporis Christi, 16 16. — 
Spectabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, ad infrascripta 
exequenda pro die hodierna solito morę per schaedulas conuocati et in loco 
residentiae suae pleno in numero congregati existentes, vnanimibus votis 
suis constituerunt et concluserunt, quod amodo cuilibet dominorum consu- 
lum Cracouiensium licitum erit et esse debebit, quotannis a sex soliis seu 
vasis vini in vsum domesticum conuertendis, nullam pensionem ad aerarium 
ciuitatis dare, siquidem hucusque sine vllo respectu soluere instar aliorum 
ciuium soliti erant. A cuius quidem pensionis solutione non solum moderni 
domini consules verum et successores eorum in similibus officiis pro tem- 
pore existentes, pro quolibet anno liberi ac immunes esse debebunt, prae- 
sentis constitutionis et senatusconsulti vigore. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 283. 



n6 

S85. 1617. die 11. m. Maii, Cracoviae. 

Senatus consultum de popina civili alibi transferenda. 

Feria ąuinta post dominicam Exaudi, anno Domini 1617. — Spectabiles 
domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, die hodierna prout et antea 
per schaedulas conuocati et ad infrascripta pleno in numero congregati 
existentes ; deliberationes suas super instanti postulatione et ąuerela reue- 
rendorum patrum societatis Iesu expedire cupientes, ridelicet ex parte po- 
pinae publicae ciuilis, quae in tam populosa vrbe propter indigentes aduenas 
tum etiam indigenas egenos, quibus lar priuatum refectionem non suppetit, 
antiąuitus extructa erat in propinąua admodum yicinia ecclesiae s. Barbarae, 
quae fere subiacet domui professae praefatorum patrum societatis Iesu, ex 
qua quidem culina publica seu potius ex turba frequentante tam diurna 
quam nocturna, non semper sobria, dictorum patrum religiosorum pax et 
tranquilitas spiritualium occupationum et operatio sacrorum in ecclesia miris 
incommodis laeditur per strepitum et voces probis auribus vix tollerabiles. 
insuper etiam [quod non minorem solicitudinem et timorem mouet] propter 
periculum ignis, quod Deus auertat, ex fomento tantae ligneae et iam vetu^- 
tate aridae molis culinariae , in tanta propinquitate imminente, animaduer- 
tentes iustam patrum postulationem, tam ex parte discriminis. quod ex incen- 
dio oriri possit ob propinquitatem culinae \rbanae, quam conuiuarum popi- 
nariorum perennes molestias et distractiones, maxime vero satis superque 
perspecta habentes praefatorum reuerendorm patrum erg"a ciuitatem hanc 
praeclara merita, quae indeffessis laboribus semper vbique incunctanter et 
large cum per omnigena charitatis opera, tum in fundendis ad Deum pre- 
cibus auctiora reddunt, concionatores excellentissimos populo gratuite sup- 
peditando caeterasque caelestes diuitias subministrando ; matura deliberatione 
praehabita, commode modus medendorum tantorum incommodorum sine vllo 
reipublicae damno sese obtulit, quo et postulationi patrum et reipublicae 
necessitati opportune consuli poterit. Siquidem relata est in medium certa 
domus lapidea, non procul ab eodem veteris propinae yrbanae loco 7 in platea 
sancti Spiritus penes deuastatam synagog-am Anabaptistarum sita 7 super qua 
lapidea non ita pridem ciuitas ius haereditarium acquisiuit, quae etiam vti 
prorsus ruinosa, non mediocri ad restaurationem impensa opus habet, quam 
ob angustias aerarij ciuilis modernas restaurare nullo modo datur , prius 
quam tota funditus corruere posset. Cuius lapsu census reemptionales, quales 
ab antiquo domus ea sustinet, tam ad ecclesiam parochialem beatae Mariae 
virginis ; quam etiam ad hospitale ss. Sebastiani et Rochi necessario perirent, 
siquidem et ad praesens hospitale memoratum censum annuum florenos 
(piindecem vix inde emonebat, verum ecclesiae a sua summa nihil prorsus 
reddebat emolumenti. Postquam vero ea domus restaurata debite fuerit et 
ciui idoneo ad exercendam popinam locabitur, feret censum et ecclesiae et 
hospitali integrum denique ciuitati in censu sedecim marcarum [qui ex po- 
pina yeteri prouenire solebat], abunde satisfacere poterit. Quapropter \na- 
nimi consensu et pleno numero in loco residentiae suae consularis existentes 
»tatuerunt, vt praetacta domus ciuilis in platea hospitaliensi sita primo quo- 



1 1 



que tempore reparetur aedificijsąue necessarijs restauretur. Ad quam reaedi- 
ficationem peragendam duos e medio sui collegas ; videlicet spectabiles do- 
minos Adamum Nagot et Hieronimum Horlemes petierunt et deputauerunt, 
darent operam cum artificibus conueniendo, vt dicta domus competenter 
reparetur et restauretur. Pro cuius fabricae .sumptu suppeditando pecuniam, 
quam spectabiles domini Abraham Ronenberg" et (ieorgius Pipan consules 
Cracouienses ex prouentibus pro praedicatore ecclesiae parochialis beatae 
Mariae yirginis antiąuitus fundatis, exactam collig'ent, patres vero societatis 
Iesu vna cum praedictore ex illorum societate pro tempore catedram obti- 
nente, ad quem merę hi census ex fundatione pertinent, eos percipere tan- 
quam precium laborum nolunt [vetante nimirum reguła ipsorum, iuxta quam 
pro laboribus nullam mercedis compensationem sumere licet], quinimo omnes 
eiusmodi prouentus ad concionatorem ecclesiae parochialis spectantes, dicti 
reuerendi patres societatis Iesu nulli alteri praeter magistratui integram 
reliquerunt et commiserunt pro rationabili voluntate totius consulatus con- 
uertendi facultatem. Ouoniam vero eiusmodi pia expensa pertinent non 
minus ad commoditatem ecclesiae s. Barbarae domuique illorum professae ; 
quam ad emolumentum ecclesiae parochialis, denique etiam hospitali dieto 
seruit, iure et merito ad hoc opus impenditur: hac tamen cautella adiecta, 
vt si successu temporis census ex eadem domo ad popinam destinata, auge- 
bitur summamque florenorum sexaginta octo excedet 7 tunc ille census, qui 
superfuerit annuus, exactoribus pecuniae dictae, quam diu durabunt, pertinens 
restituetur. Quae domus lapidea postquam reparata fuerit 7 popina ciuilis in 
eam transferetur, atque conductori, qui maiorem censum obtulerit, locabitur. 
Haec vero antiqua popina lignea, quae propter vetustatem ruinae vicina ; 
quae (s) durare diu, nisi restauretur, non potest, inde tolletur, vel etiam cuipiam 
cum pacto, vt eam quamprimum auferat, vendetur, pecunia vero exacta in 
structuram nouae popinae conferetur. Postquam vero haec vetus popina sub- 
lata et loeus vacuus ; quem nunc oceupat, relictus fuerit, tunc area illa libera 
perpetuis temporibus planaque manebit ; nec ullo praetextu deinceps aedifi- 
cijs quibusuis impediri et oceupari poterit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 28C. 



880. 1617. die 26. m. Octobris, Cracoviae. 

Senatus consultum de 40 viris ad audiendas rationes civiles conyocandis. 

Feria quinta antę festum sanctorum Simonis et Iudae apostolorum, 
anno domini 161 7. — Spectaibilis dominus proconsul cum collegis suis sibi 
in pleno numero assidentibus, hodie in praetorio propter tractanda reipubli- 
cae negotia congTegati, constituerunt et concluserunt vnanimiter ? quod ho- 
norati quadraginta viri a feria quinta proxime ventura incipiendo conuo- 
canda erit (s) pro quolibet die Iouis et sabbati ad reuidendas rationes lonhe- 
ricas 7 diebus festis exclusis. Ouos quidem quadraginta viros capitaneus prae- 
torij Cracouiensis iuxta veterem morem obdestinare et conuocare tenebitur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 288. 



n8 



887. 1618. die 12. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de puteis civilibus expurgandis restaurandisque. 

Feria tertia post dominicam sanctissimae Trinitatis proxima 1618. — 
Consules ciuitatis Cracouiae in negocio infrascripto per schaedulas eonuocati 
et congregati existentes, considerato eo, quod putei aąuarum in ąuatuor 
angulis seu puteis fori publici vrbis huius consistentes, hactenus fecibus et 
sordibus defedati aedificijsąue ruinosi, aąuam sufficientem eamąue non sine 
detrimento sanitatis humanae vsui publico suppeditare non possunt, rolentes 
itaąue hac in parte tam sanitati humanae, quam et ciuitatis huius ornamento 
prouidere, vnanimi voto statuerunt et spectabilibus dominis lonheris collegis 
suis pro tempore existentibus ; iniunxerunt, ąuatenus ipsi pro officij sui de- 
bito dictos puteos ąuadrangulares aedificijs nouis [siąuidem iam magna ex 
parte putredine labefactati seu verius consumpti sunt] restaurent et renouent, 
sordibusque, ąuibus ad praesens conspurcati conspiciuntur, expurgari faciant, 
et canalia ductusąue aąuarum multipliciter diuisos ita ordinari curent, vt in 
dictis puteis sufficientia aąuae nunąuam desideretur. Deraum si id ipsis pro 
commodiori praemissorum expeditione visum fuerit, artificem seu magistrum 
canalium, qui ducendis aąuis et extruendis ac ordinandis canalibus quam 
peritissimus sit, etiam in exteris locis ac nationibus investigari et indagari 
faciant, praesenti senatus consulto ad praemissa mediante. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 290. 



888. 16 iq. die 19. m. Iunii, Cracoviae. 

Plebiscitum de actione Iudaeis intendenda. 

Feria 4 antę festum s. Ioannis Baptistae. — Spectabiles domini Lu- 
douicus Cromer proconsul, Ioachimus Ciepielowski. Christopherus Szober, 
Hieronimus Horlemes, Nicolaus Zalasowski, Abraam Ronenberk, Hieronimus 
Bełza, Paulus Hippolit, Christopherus Słowikowski, Nicolaus Pernus et Sta- 
nislaus Conrat consules Cracouienses , prout antea multoties ita et die ho- 
dierna per schaedulas in praetorio Cracouiensi eonuocati congregatiąue vna 
cum dominis ab honorata communitate ciuitatis huius deputatis, videlicet 
honesto Casparo Polner, Alberto Olchowic, Luca Francowic et Christophero 
Słowikowski, suo aliorumąue dominorum deputatorum nomine comparentium, 
existentes, ac super negocio cum perfida gente Iudaica ciuitati intercedente 
plurimumąue nociua sedulo consultantes, vnanimis votis et sententijs suis 
concluserunt et sanxerunt, ad hoc idem negocium promouendum et conti- 
nuandum iuris peritos quam plurimos conuocandos et assumendos, nactoąue 
salubri consilio citationes quam primum fieri poterit, a sacra Maiestate re- 
gia expediendas esse. Verum quoniam hoc negocium non exiguum sumptum 
indiget ciuesque ad praesens contributionibus generalibus regni non minus 



lig 

grauati exhaustique sunt, a quibus dum collecta ad praesens exigi debeat 
non exiguum tempus assumeret et contereret, ąuapropter ex aerario publico 
vti in negocio totam ciuitatem et rempublicam spectante omnesąue libertates 
eiusdem ciuitatis conuellente, eiusmodi sumptum prouidendum esse [idque 
ad vlteriorem cum honorata communitate de resartiendo seu restituendo 
eiusmodi sumptu consultationem] concluserunt, vtque spectabilis dominus 
proconsul dominis ciuitatis huius ąuaestoribus seu lonhaeris nomine tptius 
reipublicae id ipsum demandet, commiserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 292. 



SS9. 1619. die 30. m. Iulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de privileg'iis civitatis inspiciendis conscribendisąue. 

Feria 3* antę festum s. Petri vinc. — Spectabiles domini proconsul et 
consules Cracouienses, pro die hodierna ad exequenda infrascripta per schae- 
dulas conuocati et congregati existentes, vnanimiter concluserunt faculta- 
temque plenariam spectabili domino proconsuli Cracouiensi moderno et illi, 
qui in hoc munus successerit (dederunt), priuilegia ciuitati Cracouiae ser- 
uientia, conuocatis ad id dominis collegis reuidere et conscribere, quando- 
cunque illi opportunum visum fuerit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 294. 



§0O. 1Ó19. die 27. m. Novembris, Yarsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ne arma quaecunque e civitate et regno educere permittant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli et consulibus totique magistratui 
ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Sigismundus III Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, 
Samogitiae, Liuoniaeque necnon Sueccorum ; (rottorum, Vandalorumque he- 
reditarius rex. Spectabiles, famati, fideliter nobis dilecti ! Mamy tę wiad- 
mosc, ze ludzie obcy a osobliwie z "Węgier przyiezdzaiący, zbroie y inne 
rynstunki woienne w Krakowie kupuią y sporządzaią y ztamtąd zas do 
obcych kraiow wywożą. Należy natym wiele pod ten czas zwłascza niebes- 
pieczny, aby w rynstunki woienne y armatę miasto nasze y kraie tamte 
ogołocone niebyły, dla czego chcemy to mieć po W. W. y napominamy, 
abyście żadnych rynstunkow ludziom cudzoziemskim kupować y gotować 
niedopusczali, także wszelakim sposobem zabiegali, aby żadne ztamtąd wy- 
wożone niebyły, pilne staranie maiąc, iakobyscie wolei naszey w tey mierze 
wygodzili. Życzymy zatym W. W. dobrego od pana Boga zdrowia. Dan 
w Warszawie dnia XXVII miesiąca listopada, roku pańskiego M DC XIX, 



120 

panowania królestw naszych polskiego XXXII, szwedzkiego XXVI roku. 
Sigismundus rex. 

Oryginał papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 

801. 1 619. die 29. m. Novembris, Varsoviae. 

Sigismundi III. regis Poloniae decretum, inter cives Cracovienses et 
Iudaeos Casimirienses ratione mercaturae litem dirimens. 

vSigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae ; Liuoniaeque necnon Sueccorum, 
Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Significamus praesentibus literis 
nostris, ąuorum interest, vniuersis et singulis : citatos fuisse ad nos iudicium- 
que nostrum literis citationis nostrae infidos seniores ac totam communitatem 
Iudaeorum Kasimiriensium ad Cracouiam degentes, de bonis et personis 
eorum in genere omnibus causaąue infrascripta ad instantiam spectabilium 
et famatorum proconsulis, consulum ; aduocati, scabinorum, mercatorum, arti- 
ficum, contubernalium totiusąue communitatis ciuitatis Cracouiae, ad paratam 
causam et actionem eisdem in anno millesimo sexcentesimo coram officio 
palatinali constitutam per variasque instantias coram diuersis subsellijs mo- 
tam atąue agitatam, praecipue vero ad paratum decretum nostrum yltimarie 
inter eos et praefatos actores in vim moderationis seu ordinationis ad trium 
annorum tantum duraturae, Cracouiae feria secunda post festum sancti Tho- 
mae apostoli proxima, anno millesimo sexcentesimo octauo latum, "quo tem- 
pore elapso eam reassumendi prorogandique facultatem nobis reseruauimus, 
per quod triennij tempus et deinde post expirationem triennij per octennium 
non solum iuxta ordinationem praefatam sese non conseruarunt, verum eodem 
in toto seu in quolibet puncto contrauenerunt et clemencia nostra abusi, 
maiorem quam antea licentiam peccandi et mercandi contra iura et priuilegia 
ciuitatis Cracouiae et pacta cum eis inita sibi temere vsurparunt et hucusque 
vsurpant ; videlicet ingerendo se in omnem fermę mercaturam et exercitium 
omnium artificiorum sibi prohibitorum. Per quem suum abusum et licentiam 
non solum pacta praefata et iura praecipua ciuitatis depositoriumque \iola- 
runt et in suo vico seu platea depositorium quoddam nouum omnium mer- 
cantiarum instituerunt, verum et praefatis actoribus, ciuibus nostris priuile- 
giatis, magnam iacturam in substantijs eorum fecerunt, quo facto paenas in 
dieto decreto nostro ratione variarum mercantiarum eisdem prohibitarum, 
specificatas, sub illo triennio incurrunt: citando eosdem ad videndum et 
audiendum ordinationem seu moderationem praefatam iuxta reseruatam 
facultatem corigi vel etiam cassari, actoresque circa iura et priuilegia eorum 
atque pacta cum eisdem inita conseruari, exercitium mercaturae et artificio- 
rum prohiberi ac nihilominus in paenis ratione contrauentionis decreti nostri 
tempore ordinationis nostrae per triennium suceubitis necnon in damnis post 
expirationem per eosdem illicita mercatura et exercitio artificiorum illatis, 
condemnari idque quod iuris ratio postulauerit, in ea causa statui, prout 
citatio ipsa taxam centum millium Hungaricalium in se continens, latius 



12 I 



praemissa omnia in se complectitur. In termino itaąue hodierno iudicij rela- 
tionum nostrarum propriarum post decreta procedendi, respondendi et directe 
respondendi, ex receptione causae per assessores iudicij nostri ad nos facta, 
incidente et hucusąue continuato, partibus praefatis, actorea per spectabiles 
et famatos Christopherum Szober, Ludouioum Cremer, Hieronymum Bełza, 
Paulum Hyppolith, Christopherum Słowikowski sendicum, consules Craco- 
uienses, Casparum Polner ; Paulum Bruzik, Ioannem Lang" et Erasmum Hyp- 
polith ciues Cracouienses, citata vero perfidis Iudaeis Casimiriensibus per 
infideles Isaacum Iakubowicz, Samuelem doctorem, Iosephum Abrahamowicz 
et alios Iudaeos necnon per Martinum Swieżynski plenipotentes ac inter- 
nuntios suos coram nobis comparentibus eumąue terminum attentantibus, 
atąue actoribus circa iura et priuilegia sua ordinationemąue et pacta tem- 
pore olim magnifici Ioannis Amor de Tarnów palatini Cracouiensis facta ac 
per serenissimos antecessores nostros nosąue ipsos confirmata, se conseruari 
postulantibus, ordinationem vero nostram non ita pridem inter se et citatos 
factam, quae effectum suum nunąuam sortita fuit, iuribus suis praeiudicio- 
sam fuisse asserentibus ; citatis quoque ex aduerso itidem priuilegia tam a 
nobis quam a serenissimis antecessoribus nostris, regibus Poloniae, super 
liberam mercandi facultatem exhibentibus et praefatam ordinationem nostram 
priorem sibi quoque onerosam fuisse allegantibus : nos cum consiliarijs no- 
stris, lateri nostro assidentibus, audita diligenterque examinata partium con- 
trouersia, iuribusque ac priuilegijs earundem reuisis et consideratis, eoque 
attento, quod licet quidem inter partes praefatas ordinatio nostra de modo 
mercandi antę aliquot annos facta intercessit, verum tamen quoniam et tem- 
pus triennij, ad quod saltem durare debuit, tam diu expirauit et ad exe- 
quutionem debitam, prout actores asserunt ; eadem ordinatio deducta non 
fuit, ideo volentes bono regimini in illa ciuitate consulere dissensionibusque ; 
quae ratione mercaturae inter partes oriuntur, obuiam ire ; cupientesque 
ordinationem eandem priorem in quibusdam punctis reassumendam, in non- 
nullis vero meliorandam et declararandam esse existimauimus. In vim itaque 
ordinationis nostrae praesentis inprimis decernimus et statuimus: 

i. Vt Iudaei omnes Kazimiriae ad Cracouiam commorantes et negotia- 
tionem in ciuitate Cracouiensi exercentes ; depositorium ciuitatis Cracouiensis 
non subterfugiant neque praetereant, sed omnes suas merces ; quibus ijsdem 
praesenti ordinatione nostra mercari permissum est, in ciuitate nostra Cra- 
couiensi, eo ; qui sequitur ; modo deponant. Posteaquam recte merces suas 
Iudaei Cracouiam aduexerint, easdem quamprimum magistratui ciuitatis Cra- 
couiae aut ijs 7 quos idem magistratus ad id deputauerit, manifestare debe- 
bunt ac tenebuntur. Quod si idem magistratus ea ipsa die commode mani- 
festationem eiusmodi , interueniente videlicet aliauo legitimo impedimento, 
attendere non poterit, tum mane diei sequentis sine quauis procrastinatione 
expedire tenebitur ac debebit. Post manifestationem vero mercium modo 
praemisso factam, Iudaei in lapideis ac testudinibus a se conductis, merces 
suas deponendi liberam habebunt facultatem. Caeterum si idem magistratus 
eandem manifestationem mercium attendere noluerit aut neglexerit, extunc 
liberum erit Iudaeis merces easdem irrequisito eodem magistratu in eisdem 
lapideis et testudinibus deponere. 

16 



122 

2. Nundinas vero quod attinet, Iudaei tempore nundinarum omnia liberę 
ement, commutabunt atąue eas tantum merces, quae illis praeterita ordina- 
tione nostra conceduntur, cuicunąue voluerint, vendant staminibus 7 ligami- 
nibus, centenarijs et lapidibus ; porro liceatne ludaeis sub tempus nundina- 
rum merces suas vlnatim et per libram diuendere nec ne? eius rei cognitio- 
nera in aliud commodius tempus, certis de causis animum nostrum mouen- 
tibus, reijciendam esse duximus, vti quidem reijcimus. Extra nundinas vero 
tarn diebus forensibus quam alijs Iudaei tam nobilibus quam ciuibus Cra- 
couiensibus merces suas yendant, maioribus saltem mensuris et ponderibus, 
nempe staminibus, ligaminibus, centenarijs, lapidibus, non vero per \inas et 
libras. Post elapsum vero spatium vnius septimanae a tempore manifesta- 
tionis mercium extra nundinas computando, tempore vero nundinarum post 
finitas ipsas nundinas, liberam habebunt Iudaei mercium sibi concessarum 
et praesenti ordinatione specificatarum, quas videlicet Cracouiae non vendi- 
derint, extra ciuitatem Cracouiensem evehendi et vbiuis locorum diuendendi 
et distrahendi facultatem et potestatem. 

Quas quidem suprascriptas conditiones Iudaei obseruare illasque manu 
tenere debebunt sub paena amissionis mercium per officium palatinale Cra- 
couiense recipiendarum, quarum medietas pro nobis fiscoque nostro, medietas 
vero pro reparatione et munitione ciuitatis illius conuerti debet. Quod si 
vero officium palatinale legitime requisitum existens, eiusmodi exequtionem 
intra triduum facere noluerit aut neglexerit, extunc denuo per magistratum 
ciuilem elapso eodem triduo pro facienda eadem exequtione requiratur. 
Quod si nec tunc quidem ad eandem progredi yoluerit, tum demum licebit 
magistratui ciuili Cracouiensi vna cum senioribus Iudaeorum eandem exe- 
qutionem perficere et ad effectum deducere. Porro si seniores Iudaeorum 
ad eandem exequtionem et mercium receptionem descendere noluerint vel 
in ea facienda cum magistratu ciuitatis Cracouiae non consenserint eo in 
passu, idem magistratus ciuitatis Cracouiae causam ad nos pro informatione 
nostra remittet. 

3. Pannos Morauicos licebit ludaeis Cracouiam aduehere, distrahere 
tamen eosdem tam tempore nundinarum quam extra nundinas integris tan- 
tum staminibus alias postawami y heliami atque vendere Cracouiae idque 
ciuibus tantum Cracouiensibus instar externorum mercatorum poterint. Ytrum 
vero ludaeis tempore nundinarum pannos eosdem etiam vlnatim vendere 
licebit, de eo cognitionem nostram etiam in aliud tempus reijcimus. Sylesicos 
etiam pannos vendere non debent neque eosdem pro Morauicis vlla ratione 
obtrudere audebunt, sub paena falsi. A yenditione vero pannorum pretioso- 
rum, vulgo szarłaty, granaty, pulszarlacia, pulgraiiacia, falcndiszcrw alijsque 
quibusuis pannis (s) tum et mercium sericearum et auro textarum penitus absti- 
nere neque eiusmodi merces in permutationibus recipere debent, sub paena 
earundem mercium modo praemisso recipiendarum, quarum itidem dimidium 
ad nos, dimidium vero in reparationem ciuitatis pertinere debet: exceptis 
rebus sericeis, quas ipsi Iudaei vel eorum mulieres manibus suis laborare 
et conficere consueuerunt, vtpote pętlice, guziki, taśmy, sznurki, farbotki, 
koronki. 

4. Ouod ad res iiromaticas attinet, in eo puncto ordinationem priorem 



reassumendo statuimus, ne Iudaei rebus aromaticis et pharmacis omnibus 
necnon saccaro tam confecto, quam simplici mercari audeant, neque illud 
laborent ac conficiant, sub earumdem rerum confiscatione et receptione modo 
praemisso facienda; pro vsu tamen domestico suo et aliorum Iudaeorum 
ea in domibus suis habere poterint. 

5. Telae quoque exoticae et peregrinae mercaturam iuxta ordinacionem 
nostram Iudaeis permittimus tam tempore nundinarum, quam extra nundinas 
ligaminibus alias heliami. Caeterum quod ad nundinas attinet ; vtrum etiam 
sub tempus illarum Iudaei tela praefata vlnatim et per petias mercari pos- 
sint, decisionem eius negotij alio commodiori tempore reseruandam duximus 
reseruamusque, excepta tamen tela in regno nostro vbicunque elaborata et 
Sylesica 7 quam Iudaei tractare eiusmodique negotiationem exercere non 
debent. 

6. Quod etiam de mappis, manutergijs et mantilibus peregrinis et do- 
mesticis atque Sylesicis intelligendum erit. 

7. Caeterum quod pelles attinet, ordinationem nostram priorem melio- 
rando decernimus et ordinamus, vt Iudaeis liceat res et vestes quibuscunque 
pellibus subductas, apud ipsos oppignoratas et in vsuris deperditas, omni 
tempore vendere ; pelles vero zebellinas etiam vendere poterint, sed tantum 
singilatim, non autem per quadragenas neque per tabulas alias poiedynkiem 
nie szorokami atii błamami, nisi sint elaboratae per ipsos contubernales ciui- 
tatis Cracouiensis. Similiter et pelles pantherinales alias rysie idque non 
circumcissas sed integras et tam has quam illas non alibi, quam in suis tes- 
tudinibus Iudaicis ; alias vero pelles, vtpote hermelinas, mustellinas, agninas 
ouinas itidem certo consueto numero idque crudas vendere poterint, eas tam 
in frusta et tabulas consuere non debent, alias na biąmy przerabiać ich nie 
matą, neque alibi consutas vendent. Tum mitras muliebres et alias res ad 
artificium pellionum quomodocunque pertinentes non laborent neque con- 
ficiant sub amissione earundem rerum, modo praemisso recipiendarum. 

8. Praeterea decernimus, ne Iudaei praefati Kazimirienses in nundinis 
omnium ciuitatum regni prae ciuibus et pellionibus Cracouiensibus merces 
ad artificium eorum pertinentes, intercipiant, neque eas a mercatoribus per 
specimen monopolij coemant, in praeiudicium ciuium et pellionum Craco- 
uiensium. 

9. Ab auro quoque et argento, tam formato, quam non formato, cle- 
nodijs, monilibus, torquibus eorumąue negotiatione et artificio Iudaei iuxta 
priorem ordinationem nostram prorsus abstineant neque familiam vllam eius 
artificij foueant neque aurum et argentum conflare praesumant. Licebit tamen 
eis res eiusmodi aureas, argenteas et clenodia, apud ipsos oppignorata et in 
vsuris deperdita, vendere. 

10. Praeterea decernimus et ordinamus, ne ijdem Iudaei mercari prae- 
sumant equis, cera, seuo, cutibus, quae vulgo iuchty, kordybany, szafiany 
dicuntur, tum et frumentis, butiro, lacticinijs, vino, neque res eiusmodi in 
permutationibus recipiant, sub paena confiscationis et receptionis earundem 
modo suprascripto. Mulsum tamen, vinum, pisces et lacticinia pro domestico 
tantum vsu habere poterint. 

11. In testudinibus quoque, quas in ciuitate conducere consueuerunt, 



I2 4 

nullas alias res et merces [udaei habere debent, praeter eas, quae illis su- 
perius permissae sunt, neąue easdem testudines ad vendendum aperire de- 
bent, praeter dies forenses et nundinas. Quod si nobilis ąuispiam aut aliąuis 
alius extra tempus forense re aliąua oppignorata ex testudine Iudaica opus 
habuerit, aut ad wsuram pecuniam accipere yoluerit, extunc Iudaeus poterit 
eam aperire cum scitu tamen proconsulis pro tempore existentis, quod etiam 
proconsul denegare non debet. 

12. Ratione porro artificum et familiae Christianae ordinationem prio- 
rem in toto reassumendo, statuimus, ne Iudaei artifices et familiam Christia- 
nam et nutrices Christianas prorsus foueant sub paena in constitutionibus 
regni expressa. 

13. Yinum quoque crematum Iudaei conficere non debent neque illud 
aliunde aduehere, sed illud a Christianis tam yidelicet Cracouiensibus quam 
Kazimiriensibus et Stradomiensibus ciuibus emere licebit, idque pro vsu et 
necessitate eorum, non vero pro diuenditione et propinatione. 

14. In rebus furtiuis ordinationi nostrae priori innitendo, decernimus, 
vt Iudaei per omnia iuxta praescriptum statutorum regni sese conseruent, 
sub paenis. in eisdem statutis descriptis. 

15. Decernimus quoque, vt Iudaei iuxta priorem ordinationem nostram 
emptores quosuis apud Christianos aliquid emere volentes, quacumque arte 
abducere et euocare non audeant, neque in emporijs vel locis sincterhaus 
dictis, pannicidijs vel alijs publicae mercaturae destinatis, obambulent. sed 
loco illis assignato sese contineant sub paena carceris. 

iO. De lanijs vero Iudaicis ; quoniam sunt speciales antiquae ordinationes 
inter lanios Kasimirienses et Cracouienses atque Iudaeos in anno millesimo 
quadringentesimo nonagesimo quarto et millesimo quingentesimo secundo 
factae, decernimus innitendo itidem anteriori ordinationi nostrae, vt Iudaei 
iuxta easdem ordinationes sese conseruent ; ab alijs vero omnibus artificijs 
prorsus abstineant, praeter vsum suum, idque sub amissione earum rerum et 
paenis in priuilegio artificum super damnificatores eorum et contrauentores 
descriptis. 

17. In reliquis vero omnibus artificijs et rebus, quae hic specificatae 
non sunt, pacta antiqua et ordinationem tempore Ioannis Amor de Tarnów 
factam, ad tempus inferius exprimendum in robore reseruamus. 

Quae quidem ordinatio et moderatio nostra nonnisi inter ciues Craco- 
uienses et Iudaeos Kasimirienses idque Cracouiae tantum sese extendere 
atque ad quinque duntaxat annorum decursum durare debet; quo demum 
tempore elapso, eam reassumendi, prorogandi et corrigendi facultatem nobis 
reseruamus: decernentes, vt Iudaei eandem in omnibus obseruent sub paena, 
vti praemissum est, amissionis et confiscationis rerum et mercium , modo 
praemisso recipiendarum , si quae contra praesentem ordinationem nostram 
tractare praesumpserint. Yt autem Iudaei merces, quas ad praesens habent, 
quamuis hac ordinatione prohibitas, distrahere commodius possint, assigna- 
mus eis tempus distrahendi hinc ad festum Natiuitatis sancti Ioannis liap- 
tistae in anno proxime futuro millesimo sexcentesirno \igesimo inclusiue, 
a quo tempore ordinatio praesens quoad mercimonia oliseruari incipiet, quod 
etiam magistratus competens. cuius interest. seniare et manutenere sub paena 



125 

in statutis regni descripta debet. Tum etiam illud magistratus diligenter 
animaduertat, vt res et merces iustum pretium non excedant, imo exequutio- 
nem idem magistratus in contraueniendo iuxta praescriptum constitutionum 
regni sine intermissione faciat, praesentis decreti nostri vigore. In cuius rei 
fidem sigillum regni nostri praesentibus est appressum. Datum Varsouiae 
feria sexta in vigilia festi sancti Andreae apostoli ; anno Domini millesimo 
sexcentesimo decimo nono, regnorum nostrorum Poloniae trigesimo secundo, 
Sveciae vero vigesimo sexto anno. — Relatio reuerendissimi in Christo pa- 
tris domini Andreae Lipski a Lipie, episcopi Luceoriensis, regni Poloniae 
vicecancellarij. — Andreas Lipski episcopus Luceoriensis, vicecancellarius 
regni manu propria. — Ioannes Gumowski mppa. 

Kodeks Zaleskiego, karta 205, str. odwrotna. 



802. 1620. die 4. mv Ianuarii, Cracoviae. 

Plebiscitum de salario syndici augendo. 

Sabatto post festum Circumcisionis Domini proximo, 1O20. — Specta- 
biles domini Christopherus Szober proconsul, Ioachimus Ciepielowski, Ada- 
mus Nagot, Lucas Bochorocki, Hieronimus Horlemes, Abraam Ronenberg-, 
Ioannes Cyrus, Stanislaus Rapp, Ludouicus Cromer, Sigismundus Alantse, 
Georgius Pipan, Llieronimus Bełza, Paulus Hipolit, Daniel Zaidlic, Paulus 
Celary, Ioannes Yisemberg, Nicolaus Pernus, Gregorius Klauswic et Mathias 
Wonieyski consules Cracouienses, per schaedulas eo in negocio conuocati 
et in praetorio congregati existentes, consultantes super petito spectabilis 
domini Christopheri Słowikowski, consulis et sindici Cracouiensis, tam ad 
senatum, quam ad totam communitatem illato, qui munus sindicaturae se ex 
salario. tam exiguo florenorum yidelicet ąuatuor Polonicalium, ąualibet septi- 
mana eidem solui solitorum, absąue iactura sua magna obire non posse, 
rationibus sufficientibus deduxit: siąuidem huic officio inuigilando causas seu 
actiones omnes ciuitati intercedentes, tam per se, quam per alios iuris pe- 
ritos in diuersis subselijs iudiciorum terrestrium, castrensium, ciuilium, spi- 
ritualium, sacrae Maiestatis regiae , tribunalitiorum ac comitialium pera- 
gendo, attentando et de illis notitiam sufficientem habendo, victum aliunde 
ąuaerere non posset, habentesąue dignam rationem laborum ipsius fidelium 
ac sincerarum, senatui et toti reipublicae ciuitatis huius in obeundo hoc 
munere sindicaturae per annos octo non grauatim praestitorum, quae etiam 
eidem in aliquot actionibus, bonum publicum seu commune tangentibus, 
a multis annis determinari desideratis, favente diuina gratia dextre successe- 
runt, atque yolentes eundem in futurum eiusmodi praemio promptiorem et 
alacriorem reddere, intercessioni solenni et consensui speciali honestae com- 
munitatis feria secunda post festo solennia Natiuitatis Domini anno proxime 
praeterito 16 19 super id facto, inhaerendo, concordibus votis et sententijs 
suis concluserunt, mercedem seu sallarium ipsius septimanale augendum 
esse, prout auxerunt, ita, quod amodo eidem domino sindico ex aerario 



I2Ó 

ciuitatis per notarium prouentuum ciuilium quolibet die sabbati floreni octo 
Polonicales, ąuoad eiusmodi officio sindicaturae fungetur, pro labore ipsius 
soluentur. Quod ąuidem salarium idem spectabilis dominus sindicus a specta- 
bili senatu cum ea, qua decet, gratitudine suscepit, seque curam et dili- 
gentiam, quam maximam poterit, adhibere velle pollicitus est, vt labore suo 
sumptum hunc, qui pro ipso expendetur, ciuitati non sine commodo re- 
compenset. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 296. 

$93. 1620. die 24. m. Februarii, Casimiriae. 

Senatus consultum de plebe ad conciones non convocanda. 

Actum feria secunda in vigilia festi sancti Mathiae apostoli. — Specta- 
biles d. proconsul, consules antiqui et residentes, aduocati et scabini Casi- 
mirienses et Stradomienses, cum duodecim viris et senioribus contuberniorum 
die hodierna in praetorio Casimiriensi congregatis, vnanimi voto, consensu 
et laudo in posterum perpetuo duraturo concluserunt, vt amodo in poste- 
rum communitas ad tractanda publica negotia in praetorium non vocetur, 
solummodo magistratus, aduocati, scabini, duodecem viri et contuberniorum 
seniores proposita ad contubernia referent et demum omnia concludere ple- 
nam et integram facultatem et potestatem habebunt, praesentis publici laudi 
vigore. 

Acta Consul. Casim. 790, str. 132. 
894. 1620. die 13. m. Martii, Cracoviae. 



Consules Cracovienses syndico mandant, ut privilegia civitatis inspiciat 
et conscribat. 

Feria sexta post dominicam Invocavit proxima 1620. — Spectabiles 
domini Abraam Ronenberg proconsul, Adamus Nagot, Christopherus Szober, 
Stanislaus Rapp, Sigismundus Alantse, Georgius Pipan, Hieronimus Bełza, 
Paulus Hipolith, Stanislaus Chodowicz, Daniel Zaidlic, Christopherus Słowi- 
kowski, Nicolaus Pernus, Stanislaus Conrat, Christopherus Naymanowic, con- 
sules Cracouienses hoc in negocio per schaedulas in praetorio Cracouiensi 
conuocati congregatique existentes, vnanimi voto et sententia sua spectabili 
domino Christophero Słowikowski, consuli et sindico Cracouiensi commise- 
runt, quatenus isidem priuilegia ciuitati Cracouiensi seruientia, iuxta reges- 
trum excellentis olim Stanislai Aichler doctoris et ciuitatis huius secretarij, 
in anno domini 1545 conscriptum, reuideat, denuo conscribat, et si aliqua 
deluerint, deligenter inquirat. Quod quidem munus spectabilis dominus 
Christopherus Słowikowski consul et sindicus Cracouiensis vltro ac beniuole 
se obiturum submisit et declarauit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 298. 



12' 



89.5. IÓ20. die 13. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de victu militibus regiis subpeditando. 

Feria sexta post dominicam Inuocavit proxima 1Ó20. — Spectabiles 
domini proconsul et consules Cracouienses, hoc in negocio per schaedulas 
in praetorio Cracouiensi conuocati congregatiąue existentes , ac de proui- 
sione victus peditibus S. M. R. in Cerdonia collacatis consultantes, vnanimi 
voto et sententia sua concluserunt et spectabilibus dominis lonhaeris ciuitatis 
huius Commiserunt [ąuoniam in aerario ciuitatis iuxta affectationem hono- 
ratae communitatis ad praesens pecunia non extat], vt ijdem ex refectionibus 
dominorum consulum hunc victum praetactis peditibus ad maius ad decur- 
sum duarum septimanarum , quousque responsum a S. M. R. super literas 
transmissas habuerunt, prouideant. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 298. 



896. 1Ó20. die 16. m. Martii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsulem consulesąue Cracovienses 
certiores facit, se praefectum peditum Teutonicorum monuisse, ne cives 
Cracovienses vexari permittat. 

Spectabilibus et famatis proconsuli ; consulibusąue ciuitatis nostrae Cra- 
couiensis, fideliter nobis dilectis. -- Sigismundus tertius Dei gratia rex Po- 
loniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Li- 
uoniaeąue necnon Suecorum, Gotthorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Wyrozumiawszy z listu Wier. 
Wass. ze tam ta niemiecka piechota, którą vrodzony hetman polny koronny 
pod ten czas niebespieczenstw na Koronę następuiących, dla bespieczenstwa 
miasta thamecznego na przedmieściu zostawił, rożne miesczanom thamecz- 
nym krzywdy czyni, daiemy pisanie nasze do starszego pomienioney pie- 
choty, aby one w dobrym porządku y surowey disciplinie maiąc, przestrze- 
gał tego, iakoby krzywd żadnych y cięszkości nikomu nieczyniła; piszemy 
y do wielmożnego woiewody krakowskiego, aby się powagą swą do tego 
przyczynił, zęby poborcy krakowski y oświęcimski (do których tesz ossobne 
daiemy pisanie nasze), piechocie tamtey prędką y nieodwłoczną z rest pobo- 
rowych obmysleli zapłatę, zęby za odniesieniem żołdu swego, w który chce- 
my, aby to, co za zywnosc przez ten czas przydzie, iei potrącono a przed- 
miesczanom zapłacono beło, od dalszey obmyslawania iei żywności uwolnieni 
beli tamci ludzie. v których stoią. Zyczemy przytym Vprz. Wass. dobrego 
od p. Boga zdrowia. Dan w Warszawie dnia XVI miesiąca marca, roku 
Pańskiego M DC XX, panowania królestw naszych polskiego XXXIII, 
a swedzkiego XXVI roku. — Sigismundus rex. 



128 



897. IÓ20. die 22. m. [unii, Yarsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ne ludaeos Cracovienses vexare permittant. 

Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Pithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue necnon Suecorum, 
Gotthorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabilibus et famatis pro- 
consuli, consulibus totiąue magistratui ciuitatis nostrae Cracouiensis, fidelibus 
nobis dilectis, gratiam nostram regiam. Spectabiles et famati, fideliter nobis 
dilecti ! Vwazaiąnc tho, zęby za tym swiezo z tego świata zesciem wielmo- 
żnego woiewody krakowskiego, żydzi krakowscy od ludzi swowolnych przez 
gwałth iaki vciązeni y vcisnieni nie beli, chcemy to mieć po Wier. Wass. 
abyście miasta thamecznego obywatelom surowemi edictami zakazali, iakoby 
żadnych krzywd, gwałtów y przykrości pomienionym żydom nieczynili y 
owszem onych przy takowym, w iakim ich prawo pospolite mieć chce, bes- 
pieczenstwie y pokoiu zachowali, czego dozór poruczelizmy pod ten czas 
vrodzonemu wielgorządcy krakowskiemu. Dogodzą w tym Wier. Wass. woli 
naszey y rzecz powinności swey należącą vczynią dla łaski naszey. Dąn 
w Warszawie dnia XXII miesiąca czerwca roku Pańskiego M DC XX, pa- 
nowania królestw naszych polskiego XXXIII a swedzkiego XXVII . Sigis- 
mundus rex. — Iac. Zadzik secr. M. r. 

Oryginał papierowy; poniżej tekstu wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



898. 1620. die 30. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de inventario armamentarii civilis conscribendo. 

Feria tertia in crastino festi ss. Petri et Pauli apostolorum, 1620. — 
Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses, die hodierna hoc in 
negocio per schaedulas in praetorio Cracouiensi conuocati congregatiąue 
existentes, concluserunt et sanxerunt, ąuatenus spectabiles domini lonhaeri 
ciuitatis huius armamentarij ciuilis inuentarium faciant et dominis armamen- 
tarijs nempe spectabilibus dominis Ioanni Visemberg et Paulo Celary iuxta 
illud ipsum inuentarium reddant. Ad quem (s) quidem inuentarium conficien- 
dum ad praefatos dominos lonhaeros spectabiles dominos Gregorium Klausnic 
et Christopherum Naymanowicz collegas suos (s). 

Acta Cons. Crac. 9, str. 299. 



129 



£90. IÓ20. die 5. ni. Novembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de moeniis civitatis perlustrandis reficiendisque. 

Feria ąuinta post festum Omnium Sanctorum Dei. — Spectabiles do- 
mini Christopherus Naymanowicz proconsul, Ioachimus Ciepielowski, Ada- 
mus Nagot, Ioannes Cyrus, Stanislaus Rapp, Hieronimus Bełza, Ludouicus 
Cromer, Paulus Hipolit. Stanislaus Chodowicz, Paulus Cellary, Stanislaus 
Conrad, Gregorius Klauswic consules Cracouienses, die hodierna hoc in ne- 
gocio per schaedulas in praetorio Cracouiensi conuocati congregatiąue exi- 
stentes et super modernis periculis a Scitis fere toti regno ac praecipue ciui- 
tati Cracouiensi ad praesens imminentibus, consultantes, vnanimi voto et 
sententia sua spectabilibus dominis collegis suis Nicolao Pernus et Mathiae 
Wonieyski [cum vniuersi huic negocio alijs reipublicae ciuitatis huius mu- 
nijs distenti , vacare non possint] plenam et omnimodam facultatem et po- 
testatem concesserunt et omnino dederunt, ąuatenus ijdem sine quauis reni- 
tentia et contradictione ąuarumuis personarum omnia moenia seu propugna- 
cula circumcirca ciuitatem reuideant et prospiciant, ac omnia impedimenta, 
tam in moeniis, quam in propugnaculis, si quae apparuerint, deijciant ac 
prorsus libera faciant, et quae pro deffenssione ac munitione moeniorum 
ciuitatis [facta cointelligentia cum cuiusuis generis artificibus ad id perti- 
nentibus], aedilicent, restaurent ac constituant, eaque omnia, quae praesens 
necessitas exposcerit, debite prouideant ac perficiant. Quod quidem munus 
sibi impositum, praefati spectabiles domini amore reipublicae ciuitatis ducti, 
pro virili obeundum vltro ac beniuole se submiserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 301. 

900. 162 1, die 4. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae officialibus quibusdam rationes civitatis 
Cracoviensis perscrutandas committit. 

Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque necnon Suecorum, Gotto- 
rum, Vandalorumque haereditarius rex. Venerabilibus et generosis Thomae 
Oborski sufFraganeo, Andreae Łukowski canonicis Cracouiensibus, Gabrieli 
comiti a Tarnów capitaneo Cracouiensi, Stanislao Witowski vexillifero Lan- 
ciciensi, arcis nostrae Cracouiensis magno procuratori, Melchiori Michałow- 
ski tribuno Lublinensi, Ioanni Rogoziński burgrabio arcis Cracouiensis et 
secretario nostro, deuote et fideliter nobis dilectis, gratiam nostram regiam. 
Venerabiles et generosi, deuote et fideliter nobis dilecti ! Cum omnis bene 
administrandarum ciuitatum ratio in eo potissimum consistat, vt ij, qui ciui- 
tatibus praesunt, summa diligentia et opera prouideant, quo prouentus annui 
aliaque emolumenta ciuitatis, quae publicae vtilitati atque commoditati de- 
seruire debent, salua et integra conseruentur bonaque fide administrentur, 

17 



neue vlla ratione priuatis aliorum vsibus quicquam inde applicetur : hinc fit, 
vt ciuitatum quoque nostrarum, quae immediate imperio nostro parent et 
inprimis ciuitatis nostrae Cracouiensis primariae, in qua potissimum maies- 
tatis nostrae regiae conspici decus debet, bono publico consultum esse veli- 
mus, atque eo fine negotium exigendarum eiusdem ciuitatis rationum magni- 
fico olim Nicolao Zebrzydowski palatino et generali Cracouiensi Sniatynensi- 
que nostro capitaneo et plerisąue ex Deuotionibus et Fidelitatibus vestris 
ac olim generoso Petro Kochanowski secretario nostro duobus circiter ab 
hinc annis demandaueramus. Verum cum propter interuenientem suprascripto- 
rum duorum commissariorum mortem et alia certa impedimenta superior 
Ula commissio suum effectum sortita non sit, nos inhaerendo et huic priori 
commissioni et constitutionibus regni, tam recentioribus in aliquot generalibus 
comitijs ad intercessionem nunciorum palatinatus Cracouiensis promulgatis, 
quam antiquis diui olim .Sigismundi Augusti millesimi quingentesimi sexa- 
gesimi quinti , sexagesimi sexti et septimi ; Deuotionibus et Fidelitatibus 
vestris ; quarum fides, integritas et in rebus gerendis dexteritas diligenter 
admodum nobis commendata est, hoc idem negotium exigendarum rationum 
de prouentibus publicis dictae ciuitatis Cracouiensis committendum esse 
duximus ; vti quidem committimus praesentibus literis nostris, hortantes atque 
mandantes, vt communicato inter se consilio, ciiptatoque tempore aliquo 
certo et competenti ; vocatis ad sui praesentiam per literas innotescentiae 
cum magistratu et consulibus, tum quaestoribus aerarij vulgo lonheris appel- 
latis et senioribus contuberniorum eiusdem ciuitatis Cracouiensis, ibidem ad 
praetorium descendant atque inprimis librum rationum tam perceptorum 
quam expensorum exhiberi sibi faciant, tum de singulis censibus et reditibus 
tam ex locatione domorum, officinarum, macellorum, aliorum locorum publi- 
corum, quam etiam ex contributionum et vectigalium partim vero constitu- 
tione anni millesimi quingentesimi octuagesimi noni liberaliter a nobis pro 
reficiendis muris eiusdem ciuitatis concessorum, exactione atque aliunde pro- 
uenientibus diligenter inquirant, rationes omnium et singulorum perceptorum 
et expensorum iam inde a tempore faelicis coronationis nostrae; incipiendo 
ab ijs ; qui huic rei praefuerunt aut etiam nunc praesunt, sedulo exigant, et 
si quid forte ex publicis hisce prouentibus in iilios vsus quam publicos con- 
uersum apparuerit, vel si qui in rationibus huiusmodi reddendis defecerint 
aut inde quid reliquum penes se habuerint, id totum vt integre ab illis resti- 
tuatur atque de eo plene satisfiat, prouideant, tum quoque de alienationibus 
fundorum ciuilium a magistratu factis, diligentem inquisitionem faciant. ac 
denique ; quid in reficiendis muris erig'endisque. eiusdem ciuitatis propugna- 
culis hactenus ab illis praestitum animaduertant, omniaque, quae ad bonum 
publicum et inerementa eiusdem ciuitatis partim vero aerarij publici acco- 
modata esse iudicauerint, sententia sua commissoriali cognoscant eaque 
omnia pro \lteriori declaratione nostra ad nos cum sufficienti informatione 
remittant. Absentia vnius, duorum aut trium huic rei non obstante. Facturi 
idipsum pro gratia nostra et ex debito officiorum suorum. Datum \'.irsauiae 
die quarta mensis Februarij, anno Domini M DC XXI, regnorum nostrorum Po- 
loniae XXXIV, Sueciae XX Vn. Sigismundusrex. — Petrus Gembickj s. R. M. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową poniżej tekstu wyciśniętą. 



i3i 



DOI. 1621. die 19. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat ; ut caveant, ne pretium aureorum et thalerorum augeatur. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totiąue magistratu! ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Sigismundus III Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Mazouiae, 
Samogitiae, Liuoniaeąue nec non Sueccorum, Gottorum, Vandalorumque 
haereditarius rex. Spectabiles ac famati, fideliter nobis dilecti! Dochodzi 
nas to, ze tak czerwone złote iako y talery wyższą ceną niektórzy iusz vda- 
waią, nizli przeszłego seymu constitutia mieć chce. W czym iż wielka rze- 
czypospolitey szkoda dziać by się musiała, chcemy to mieć po W. W, 
abyście pod iurisditią swoią pilnie tego przestrzegali y executią nad prze- 
stępcami bez folgi wszelakiey dobra confiscuiąc czynili, gwoli czemu też 
rossyłamy vniuersały nasze. Co vczynicie W. W. z powinności swey dla 
łaski naszey. Dan w Warszawie dnia XIX miesiąca lutego, roku Pańskiego 
M DC XXI, panowania królestw naszych polskiego XXXIV a szwedzkiego 
XXVIII. — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, wyciśniętą po stronie adresowej. 



0O2. 1 62 1, die 18. m. Martii, Cracoviae. 

. Senatus consultum de numero yigilum nocturnorum augendo. 

Actum feria secunda in crastino dominicae Reminiscere, anno Domini 
1 62 1. — Spectabiles domini Christopherus Szober, Adamus Nagoth, Nicolaus 
Zalassowski, Abrahamus Ronnenbergk, Stanislaus Rapp, Sigismundus Alant- 
see, Georgius Pipan, Hieronymus Bełza, Paulus Hyppolit, Christopherus 
Słowikowski, Stanislaus Conradt, Gregorius Klausuic, Matias Wonieyski et 
Christopherus Naymanowicz, consules Cracouienses hoc in negocio per schae- 
dulas in praetorio Cracouiensi conuocati congregatiąue existentes, vnanimi 
voto et sententia sua concluserunt, ad duodecem vigiles nocturnos seu pe- 
dites ciuitatis huius, octo adiungendos, ita vt yiginti ex integro sint, quibus 
solutionem ex aerario ciuili iuxta consensum honoratae communitatis designa- 
uerunt. His decem adiunctis ad festa Paschalis saltim connumerandis salarium 
assignauerunt septimanatim per grossos triginta sex, ab hoc vero tempore 
prout et prioribus per solidos centum ; rothmagistro vero seu praefecto illo- 
rum Ioanni Czarnecki florenos ąuatuor septimanatim ex aerario ciuili sol- 
uendos concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 303. 



0O3. iÓ2i. die 29. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de numero peditum augendo. 

Actum feria 2 ,la in crastino dominicae Iudica, a. 162 1. — Spectabiles 
domini proconsul et consules Cracouienses, hoc in negotio per schaedulas in 
praetorio Cracouiensi conuocati concluserunt, inhaerendo consensui honoratae 
communitatis, vt ad viginti pedites decem adiungantur. ita vt simul iuncti 
triginta sint vestiti sumptu ciuitatis. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 304. 

904. 1 62 1. die 20. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut ciritatis defendendae gratia exercitum pedestrem conducant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totiąue magistratui ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Sigismundus III Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, 
Samogitiae, Liuoniaeąue necnon Sueccorum, Gottorum, Yandalorumąue hae- 
reditarius rex. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Acz rozumiemy, 
że Wier. W. vwazaiąc, co pod teraznieisze rzeczypospolitey niebeszpi-eczne 
czaszy na pilnym mieyscza tamtego opatrzeniu należy, poczuwacie się w po- 
winności swey w chowaniu y trzymaniu piechoty, iako na opatrzenie bram 
mieyskich, tak też na pohamowanie wszelakiey sweiwoli, o którą przy tak 
wielgim mieście nie trudno, iednak chcieliśmy dac to piszanie nasze do 
Wier. W. napominaiąc W. W. abyście piechotę wedle zwyczaiu dawnego 
chowali, która gdy się złączy pod wszelaki przypadek z piechotą vrodzo- 
nego starosty krakowskiego, snadny może wstręt uczynić wszelakiemu swo- 
wolenstwu. Nic nie wątpiemy, źe w tym wygodzicie iako wolei naszey tak 
tesz y potrzebie samey. Zyczemy przytym W. W. dobrego od pana Boga zdro- 
wia. Dan w Warszawie dnia XX miesiąca maja roku Pańskiego M DC XXI, 
panowania naszego polskiego XXXIV, szwedzkiego XXVIII. — Sigismun- 
dus rex. 

Dokument papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 

0O5. 1 62 1. die 14. m. lulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de controversiis. 

Actum feria ąuarta postridie festi s. Mitrgaretae \irginis. — Specta- 
biles domini Hieronymus Bełza proconsul, [oachymus Ciepielowski, Adamus 
Nagoth, Christopherus Szober, Hieronymus ] Iorlemes, Abraham Ronenberg, 
loannes Cyrus. Sigismundus Alantse, Nicolaus Pernus consules Cracouienses, 



133 

considerata nimia aduocatorum seu procuratorum causarum Maydeburgen- 
sium huius ciuitatis in porrigendis ad causas controuersiis licentia, cum graui 
et ingenti principalium suorum iactura et damno, obuiando eiusmodi licen- 
tiae concluserunt et vnanimi voto constituerunt, ąuatenus iidem procuratores 
omnes Maydeburgenses, cuiuscunąue conditionis sint, causas coram officio 
seu magistratu praesenti consulari tractantes et peragentes, controuersias ad 
causam quamcunque seruientes, in triduo ad cancellariam seu acta officij 
sui consularis offerrant et porrigant. Quod si eorum aliąuispiam ordinationi 
praesenti contrauenerit, is toties, ąuocies suprascriptas controuersias intra 
concessum tempus non reddiderit, conditioniąue huic contrarius extiterit, 
eundem paena decem marcarum irremissibiliter succumbenda, puniri debere 
autoritate officij sui consularis decreuerunt concluseruntque, prout praesen- 
tium tenore decernunt concluduntąue. 

Acta Cons. Crac. 35, pag. 30. 



906. 162 1, die 17. m. Septembris, Cracoviae. 

Proconsul et consules Cracovienses ianitoribus mandant, ut portas urbis 
ipsimet claudant. 

Actum feria sexta antę festum s. Mathaei apostoli et euangelistae pro- 
xima. — Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses autoritate 
officij consularis, accersitis et conuocatis ad se in conspectum officij sui 
omnium ciuitatis huius portarum clauigeris seu portulanis, iisdemąue per- 
sonaliter comparentibus serio praeceperunt et demandauerunt, ąuatenus 
exnunc et amodo portas ciuiles per se ipsi praesentes, non autem per fa- 
mulos suos aut ąuempiam alium claudant aperiantąue idąue sub paena mar- 
carum ąuatuordecem irremissibiliter toties, ąuoties aliąuis eorum ea prae- 
sumpserit, officio praesenti consulari per eum succumbenda. 

Acta Cons. Crac. 35, pag. 52. 



OOT. 162 1, die 25. m. Septembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae legatum suum Cracoviam mittit , ut 
cum proconsule consulibusąue Cracoviensibus de munitione civitatis de- 
liberet. 

Spectabilibus et famatis proconsuli et consulibus ciuitatis nostrae Cra- 
couiensis, fideliter nobis dilectis. — Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, 
magnus dux Lituaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue, 
necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. vSpectabiles 
et famati y fideliter nobis dilecti ! Isz niebespieczęstwa od pogan y scianey 
węgierskiey niemałe nasz y rzeczpospolitą zachodzą, a na dobrym opatrzeniu 



134 

miasta naszego stołecznego Krakowa y na pilnosciey vrzędowy koło niego 
sieła należy, dlatego za swiezemi tego niebespieczęstwa ponowami, possi- 
łamy do Wier. W. vrodzonego .Samuela Targowskiego, secretarza naszego, 
który wolą nasze w tey sprawie Wier. W. opowie. Dacie mu Wier. W. całą 
wiarę. Życzymy zatym Wier. W. dobrego od pana Boga zdrowia. Datum 
w Warszawie, die XXV mensis Septembris, anno Domini MDCXXI, regno- 
rum nostrorum Poloniae XXXIV, Sueciae vero XXVIII. Sigismundus rex. 

Oryginał papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



908. 1 62 1, die 12. m. Novembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de aditu ad civitatem Hungaris prae- 
cludendo. 

Actum feria sexta in crastino festi s. Martini pontificis. 

Ad officium et acta consularia Cracouiensia personaliter veniens pro- 
uidus Stanislaus Ostrowski, ministerialis terrarum regni generalis et ófficij 
aduocatialis Cracouiensis protunc bedellus iuratus, in vim fidelis relationis 
suae recognouit, quod mandato et iussu spectabilium dominorum proconsulis 
et consulum Cracouiensium die hodierna in ąuatuor solitis fori publici locis 
cum sono tubae voce sonora publicauerit, ne vllus tam ex ciuibus quam 
incolis Cracouiensibus, Vngaros vndecunque venientes sine sufficienti magis- 
tratus attestatione in domum suam suscipere sub paena capitis super contra- 
uentore huius inhibitionis extendenda, his praesertim pestiferam suspicionem 
praeseferentibus temporibus, audeat. 

Acta Cons. Crac. 35, pag. 76. 



0O9. 162 1, die 15. m. Norembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de novo sigillo civitatis conficiendo. 

Actum feria secunda antę festum s. Helisabethae proxima, anno Do- 
mini 1621. — Spectabiles domini Mathias Wonieijski proconsul, Christopherus 
Szober, Stanislaus Rapp, Ludovicus Cromer, Sigismundus Alantsee, Chri- 
stopherus Słowikowski, Ioannes Wisembergk, Nicolaus Pernus, Gregorius 
Klausuic, die hodierna hoc in negotio per schaedulas conuocati et in prae- 
torio Cracouiensi congregati existentes, matura eo in negotio habita delibe- 
ratione, illudąue potissimum considerando, vrbis huius primariae splendorem 
per amplitudinem sui stemmatis inter alia ornamenta non solum apud suos 
et magnates, sed etiam apud exteros antę hac creuisse, nunc vero per quan- 
dam imminutionem eiusdem ornamentum vrbis imminutum esse, amore vrbis 
eius inflammati, vt ea quam maxime per diligentiam suam ornetur et amplie- 
tur atque pristinum decorem rursus resumat, vnanimi voto suo nullo refra- 



135 

gante concluserunt et constituerunt, vt insigne siue sigillum ciuitatis, quod 
ciuitati tanąuam metropoli pro singularibus meritis in rempublicam cum stu- 
pore omnium concessum est, tres turres rubeas cum affixa corona tanąuam 
signo metropolitanae et primariae regni Poloniae vrbis exprimens, conficia- 
tur et quam primum fieri potest, procuretur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 307. 

910. 162 1, die ió. m. Novembris, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de itinere in Hung-ariam prohibendo et 
de ordine publico servando. 

Actum feria tertia post festum s. Martini pontificis proxima. 

Coram officio consulari Cracouiensi personaliter comparens prouidus 
Stanislaus Ostrowski, ministerialis terrarum regni generalis, in vim fidelis 
relationis suae recognouit, quia iussu spectabilis senatus Cracouiensis infra- 
scripta in ąuatuor fori publici locis solitis, tum in platea castrensi atąue extra 
portam s. Nicolai cum sono tubae, voce sonora publicauit ad omniumąue 
notitiam deduxit tenore tali: Pp. wiedzcie o tym, że z roskazania IchMci 
pp. burmistrza y radziec krakowskich zakazano: naprzód, aby miesczanin 
żaden vrzędowi się nieopowiedziawszy, nie ważył się do Węgier pod vtra- 
ceniem swego gardła y maiętności iachać ; druga ; aby także do domu swego 
z Węgier się wracaiąc imo (s) wiadomość vrzędową nie wchodził, w czym 
domowniki ich pod tymże karaniem vrząd przestrzega y napomina. Trzecia, 
aby się żaden z Węgier albo z gor iadący gdzie indziey, nisly iedno pod 
Kazimierzem tu v Krakowa pod vtraceniem także zdrowia swego przeiez- 
dzac (s). Czwarta, iz nikogo do miasta bez vrzędownego świadectwa nie 
pusczą, oznaymuie ; a ktoby sie vpornie ważył wniść, taki na swym gardle 
karany będzie. Piąta, aby każdy gospodarz pod winą dwoiaką 14 |j grzywien 
pierwey niżeli siedm dni wynidą, błoto przed domem swym będące wywiózł, 
a napotym, aby żaden wszelakich plugastw z domu pod taż winą wylewać 
się tak nocnym iako y dniowym sposobem nie ważył. 

Acta Cons. Crac. 35, pag. 78. 



911. 162 1, die 22. m. Norembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de provisoribus peste infectorum constituendis. 

Actum feria secunda antę festum s. Catharinae virginis proxima, 162 1. — 
Spectabiles domini Mathias Wonieyski proconsul, loachymus Ciepielowski. 
Adamus Nagoth, Christopherus Szober, Hieronymus Horlemes, Nicolaus Za- 
lassowski, Abraham Ronnebergk, Stanislaus Rapp . Sigismundus Alantsee, 
Georgius Pipan, Christopherus Słowikowski, Stanislaus Conradt et Gregorius 
Klausuic, consules Cracouienses die hodierna hoc in negocio per schaedulas 
legitime conuocati et in praetorio Cracouiensi congregati existentes, ani- 



136 

maduertentesque, quod in ciuitate hac primaria pestilentiae virus paulatim 
serpat viresque de die in diem magis huius infectionis per negligentiam et 
temeritatem incolarum crescant, obuiando, ne ii, qui eiusmodi pestilentiae 
curam habent seruitiisąue ciuilibus dediti sunt, inficiantur, constituerunt votis 
suis mediantibus, eligendos esse duos prouisores siue aduocatos, qui eam 
curam infectionis habeant, domos pestiferas curent, habitantes ibidem victu 
et amictu prouideant, ipsiąue eam pestilentiam pro viribus euitent, atque in 
omnibus iuxta iuramentum per illos praestandum de fideli opera conseruent. 
Quibus et salarium per vnam marcam Polonicam singulis septimanis vnicui- 
que eorum dandum esse concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 308. 



012. 1 62 1, die n. m. Decembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, dent operam, ne moneta adulterina Silesiaca a civibus Cracovien- 
sibus accipiatur. 

Spectabilibus et famatis proconsuli et consulibus totique magistratui 
ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Sigismundus III Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Mazouiae, 
Samogitiae, Liuoniaeque necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque hae- 
reditarius rex. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Zrozumieliśmy 
z pisania Wier. Wasz. że v niektórych miesczan krakowskich w vrtach 
summę pewną pieniędzy vrodzony starosta chęciński zabrał; nie tayną iest 
W. W. constitucia o wnoszeniu obcey monety vczyniona, rozkazaliśmy, żeby 
ludzi takich, którzy pieniądze z Śląska fałszywe przywożą, wszędzie areszto- 
wano, a mianowicie pomienionemu staroście poruczylismy to staranie, aby 
na celnych komorach przestrzegał w tey mierze szkody rzeczypospolitey, 
daiemy iednak pisanie nasze do niego, żeby te pieniądze miał w sequestrze 
do tąd, aż dalsza w tey mierze nastąpi nasza z strony tych pieniędzy infor- 
matia. A iż się barzo zagęściły te vrty czeskie ku wielkiey rzeczypospolitey 
szkodzie, rozesłaliśmy vniwersały nasze, żeby nigdziey brane y vdawane nie- 
były : zaczym y po W. W. mieć chcemy, żebyście pilnie tego przestrzegali, 
iakoby ta fałszywa moneta cudzoziemska a mianowicie vrty śląskie, które 
w dobroci srebra barzo małą wagę maią, vdawane y w tak wielkiey cenie, 
na iaką ie prywatni ludzie dla zysków swych wynieśli, brane niebyły, y 
owszem ci, ktorzyby przeciwko prawu w tey mierze opisanemu, y woli na- 
szey wykroczyli, zęby bez surowego karania niezostali. W czym wszytkim 
przestrzegać niezaniechaią Wier. Wasz. publicowawszy tę wolą nasze, iako 
szkody rzeczypospolitey, tak y rozkazania naszego. Życzymy przy tym W. 
W. dobrego od p. Boga zdrowia. Dan w Warszawie dnia XI miesiąca gru- 
dnia, roku pańskiego M DC XXI, panowania naszego polskiego XXXIV, 
szwedzkiego XXVIII. — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



137 



013. IÓ22. die 14. m. Martii, Cracoviae. 

Advocatus et scabini Iuris supremi Magdeburgensis in castro Craco- 
viensi militum confoederatorum expediendorum gratia subsidium porrigunt. 

Actum feria secunda in crastino dominicae Iudica anno Domini 1622. — 
Spectabiles ac honorati aduocatus prouincialis et scabini Iuris suppremi May- 
deburgensis castri Cracouiensis, inhaerendo laudo vnanimi tam senatus spec- 
tabilis quam et communitatis totius inclytae huius vrbis, in praetorio Cra- 
couiensi die 8 Martij anni currentis 1622 ex parte expediendorum militum 
confoederatorum concluso illudąue considerando , quod ipsimet iure ciuili 
obtento, ciuitate fruantur et negociationes suas exerceant bonaque in ciuitate 
possideant, ideo ipsi quoque pro posse et sorte sua ex bonis suis in ciuitate 
possessis, certam quotam pecuniae in regno currentis per honoratos Samue- 
lem Cyrum et Nicolaum Pipan, collegas suos ad cistam eiusmodi collectioni 
per ciues Cracouienses faciendae destinatam, deposuerunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 314. 



914. 1622. die 30. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae capitaneo Cracoviensi mandat, ne cives 
Cracovienses in iudicium castrense vocare permittat. 

Vrodzonemu Gabrielowi hrabi z Tarnowa, staroście naszemu general- 
nemu krakowskiemu, wiernie nam miłemu. — Zygmunth III z Bozey łaski 
kroi polski, wielkie xiąże lithewskie, ruskie, pruskie, mazowieckie, zmudz- 
kie, inflanckie y szwedzky, gotski, vandalski dziedziczny kroi. Wodzony, 
wiernie nam miły ! Częste nas skargi dochodzą od miesczan naszych kra- 
kowskich, isz przesz vrząd grodzky Wierności Twey do nienależnego sobie 
sądu pociągani y do sprawowania się przimuszani bywaią. Iakosz y teraz 
wzięliśmy tę wiadomość, isz niektorzi obywatele woiewodztwa krakowskiego, 
a mianowicie vrodzony Mikołay Yieysky, komornik ziemie krakowskiey, 
pewnych miesczan krakowskich do vrzędu Wier. Twey, a to strony exequo- 
wania constituciey w roku 1620 uczynioney, zapozwali, ktorato constitucia 
aczkolwiek na seymie mianowanym stanęła beła, isz iednak na blisko prze- 
szłym seymie dla wielkiego miesczan vciążenia podniesiona beła y szacunek 
rzeczy wszystkich commissarzom wysadzonym (ktorzi na pewny czas do dworu 
naszego dla odprawienia tego szacunku stawić sie maią, iakośmy przedtym 
do Wier. T. pisali) w moc podany iest y constitucia na seymie mianowanym 
uczyniona, do executiey zadney dotąd nie prziszła, napominamy przeto Wier. 
T. abyś weyrzawszy w to, isz miesczanie naszy krakowscy vrzędowi Wier. 
T. niepodlegaią y constitucia ta, którą ich do vrzędu Wier. T. pociągaią, 
poslednieyszą constitucia iest podniesiona, onych od przenagabania takowego 
bronił y nic mimo prawo w tey mierze sobie niepostępował; a iesliby w czym 

18 



138 

uciązenie w vrzędzie Wier. T. mieli, appellatiey do nas y sądu naszego onym 
nie bronił. Co uczynisz Wier. T. dogadzaiąc iako woley y zadaniu naszemu 
tak y słuszności samey. Któremu zatem dobrego od pana Boga zdrowia 
życzymy. Dąn w Warszawie dnia XXX miesiąca maia, roku pańskiego 
M° DC XXII° ; panowania naszego polskiego XXXV , szwedzkiego XXVII 
roku. — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



1)15. 1622. die 6. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de praeceptis peste grassante observandis. 

Actum sabbato antę festum s. Laurentij martyris proximo, anno Do- 
mini 1622. — Spectabiles domini Gregorius Klausnic proconsul, Georgius 
Pipan, Mathias Wonieyski et Fabius deli Benico, consules Cracouienses, 
sicut antea aliąuoties ita et die hodierna infrascriptae ordinationis causa 
sanciendae per schaedulas conuocati et in praetorio Cracouiensi congregati 
existentes, eo in matura deliberatione habito, quod [diuina sic permittente 
gratia] , pestis in ciuitate hac de die in diem maius capiat incrementum 
onusąue infectionis suae profusius diffundat, ita vt ciues et sedes suas pa- 
ternas linąuere et tutiora loca conseruandae valetudinis causa ąuaerere co- 
gantur, magistratui autem interest id potissimum praeuidere, vt virulento 
eidem mało publice serpenti omni conatu occuratur, vt ne per eiusmodi 
ciuium et incolarum ciuitatis discessum, ciuitas haec inclyta et primaria regni 
metropolis aliąuod periculum [ąuod Deus auertat] subeat vel insolentium 
rapinae exponatur domusąue latrociniis vastentur ; ecclesiae atąue thesauri 
earum expilentur: ideo obuiando his insolentijs maleuolorum securitatiąue 
publicae consulendo, talem tempore hoc toto periculoso duraturae eiusdem 
infectionis ordinationem boni regiminis causa sanxerunt et concluserunt. 
Inprimis dominum proconsulem, quem ordo muneris sui obeundi tanget, vel 
ipsum per se vel per alium ąuempiam ex ordine tamen consulari munus 
suum obire et magistratum consularem administrare debere concluserunt. 
Cum vero eo tempore maior cura tam in mitigando eo pestilentiae mało 
saluteąue hominum conseruanda, quam et securitate ciuitatis prouidenda non 
sine graui periculo et iactura rerum suarum per eundem dominum procon- 
sulem nunc et pro tempore existentem impendatur, idcirco eidem in sola- 
tium laborum ipsius septimanatim sex florenos Polonicales, dominis vero 
consulibus, quicunque domino proconsuli hac iniąuitate temporis praesto 
adesse voluerint, [facta tamen declaratione et submissione sua] ąuatuor floreni 
similiter septimanatim ex aerario publico ciuitatis dandos esse assignauerunt. 
Notario autem hic mansuro vel in locum sui idoneam personam hoc tem- 
pore collocaturo, septimanale salarium per ąuatuor florenos dandum esse; 
ille vero vel substitutus ipsius domino proconsuli protunc existenti, in causis 
securitatem ciuitatis tangentibus, praesto adesse atąue ea, quae opus fuerint 
pro temporis exigentia, in librum seorsiuum conscribere et connotare tene- 



139 

bitur. Capitaneo praetoriano curam praetorii et haydonum habituro loco 
rothmag-istri ciuilis Ioannis Czarnecki [qui hoc tempore periculoso inscio 
magistratu Iaroslauiam migrauit, nullaąue obseąuia ciuitati ob discessum 
suum praestat] salarium septimanale ąuatuor florenorum dari debere ; ille 
vero tam ea, quae praetorii commodum et securitatem tangent, curare, quam 
et haydonum curam gerere, illis praeesse atque eos pro necessitate temporis, 
quocunque opus fuerit, dirigere debebit ac tenebitur curabitque, vt hac ad- 
ministratione sua securitas omnimoda ciuitatis esse queat, domos praeterea 
pestiferas visitare, dum et quando dominus proconsul mandauerit, illas clau- 
dere tenebitur; sagittariis quippe, qui domino proconsuli semper assistere 
tenebuntur et quorum prouentus forenses suspecto hoc tempore cessare coacti 
sunt, vt victum sibi hisce diebus, quibus a custodia domini proconsulis vaca- 
bunt, prouideant, quindecem grossos septimanatim ex aerario ciuili dari cen- 
suerunt. Similiter et famulis praetorii, lictoribus et nocturno domini procon- 
sulis custodi considerata penuria annonae et victus, salarium augendum esse, 
illorumque vnicuique in septimana per florenum vnum et grossos sex nume- 
rari debere constituerunt, qui ex isto salario victum sibi illis diebus, quibus 
a mensa domini proconsulis arcebuntur, prouidere debebunt. Deinde quoniam 
interest, vt publica pax et tranquillitas potissimum hoc tempore conseruetur, 
insolentibusque via insolentiarum praecludatur, concluserunt triginta haydo- 
nes tempore hoc fouendos et sumptu publico suscipiendos esse, atque quin- 
decem eorum interdies cum suis pixidibus et bombardis plateas ciuitatis 
vbique perlustrare, insolentes domino proconsuli deferre, pacemque et secu- 
ritatem publicam pro posse custodire, alios vero quindecem de noctu simi- 
liter cum pixidibus et suis bombardis accensis etiam et pullulantibus lignis, 
fornices et institas ciuium clausas reuidere, per vicos atque plateas ciuitatis 
deambulare, insolentes compescere, tumultus mitigare atque omnimodo secu- 
ritati publicae prouidere iniunxerunt. Quibusquidem triginta peditibus pro 
labore et vigilia eorum hebdomadatim per (s) numerandos 

esse. Porro vt hominum labę eiusmodi pestilentiae infectorum cura habeatur, 
victus iisdem sufficiens pro necessitate suppeditetur, concluserunt eligendos 
esse prouisores eiusmodi tres vel quatuor, qui onus curandae valetudinis 
humanae victu et alia prouisione necessaria habeant, atque iis salarium septi- 
manale iuxta arbitrium domini proconsulis dari debere statuerunt. Quiqui- 
dem super veram officii sui administrationem, iuramentum dominis consulibus 
antę omnia praestare tenebuntur. Vt autem pauperes per ciuitatem non va- 
gentur, pestisque, quae ex famę potissimum initium sumpsisse videtur, per 
eiusmodi vagos non extendatur, sanxerunt, eligendos esse aduocatos paupe- 
rum quatuor adminimum, qui eiusmodi vag - antes a ciuitate pellant, infirmos 
vero ad destinatum s. Sebastiani locum deducant. Cjuibus quidem praestito 
tamen per eos fidelitatis iuramento, salarium septimanatim per grossos de- 
cem octo dari debere constituerunt. Ad efferenda tandem cadauera sepultu- 
ramque mortuorum praestandam, suscipiendos esse quinque vespillones dictos 
grubarze, qui induti vestes lugubres, omnes mortuos sepulturae tradere eruut 
adstricti. Pro quo labore singulis eorum ex praetorio hebdomadatim per 
florenum vnum Polonicum soluetur. Caeterum si solutio suprascripta iisdem 
ex aerario ciuili praestari non poterit, aliunde pecuniam acquirendi tam do- 



140 

mino proconsuli nunc et pro tempore existenti, dominisąue collegis secum hic 
manentibus, quam officialibus aerarii ciuilis plenam ac omnimodam dederunt 
et contulerunt facultatem, qui successu temporis ex aerario eisdem ciuili per- 
solui et restitui debebit. In reliąuis deniąue punctis et articulis, bonum re- 
gimen tempore hoc concernentibus, ne quid ad bonum ordinem conseruan- 
dum desideretur, ordinationem tempore eiusmodi pestis obseruandam annis 
suprascriptis omnibus, potissimum vero 1543 et 1599 reassumpserunt et appro- 
bauerunt, atque eam ordinationem a die hodierna initium suum sumere de- 
bere concluserunt. 

Post quam ordinationem modo praemisso factam, spectabilis Sigismun- 
dus Alantsee consul Cracouiensis declarauit et submisit se, hoc toto tempore 
suspectae pestilentiae in ciuitate mansurum dominoque proconsuli in omni- 
bus causis et actionibus publicis, dum accersitus per sag"ittarium fuerit, pro 
rei exigentia praesto adfuturum. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 319. 



910. 1623. die 3. m. Ianuarii, Cracoviae. 

Promulgatio mandati reg"ii de praeceptis peste grassante observandis. 

Actum feria tertia post festum Circumcisionis Domini Iesu Christi pro- 
xima. — Veniens personaliter ad acta consularia Cracouiensia prouidus Sta- 
nislaus Ostrowsky, ministerialis terrarum regni generalis, in vim fidelis rela- 
tionis suae recognouit, quia ad mandatum spectabilis domini proconsulis 
Cracouiensis in quatuor fori publici locis voce sonora cum tubicine infra 
sequentia omnibus ad notitiam deduxerit et publicauerit, vt sequitur: 

Bvrmistrz y rada miasta stołecznego Krakowa wszytkim w obec, któ- 
regokolwiek stanu ludziom, wiadomo czyniemy, iż zabiegaiąc niebespieczen- 
stwu, ktoreby za nieopatrznością iaką na Nowy Rok z przeszłych morowych 
chorób na miasto to przypaść mogło, za wolą y roskazaniem króla lego 
Mci pana naszego miłościwego, przykazuiemy to z vrzędu naszego, aby każdy 
w domach, kamienicach, iakichkolwiek mieyscah powietrzem morowym od 
Pana Boga nawiedzonych, mieszkaiący y rzeczy swe iakiekolwiek tam po- 
deirzane dla tego niebespieczenstwa maiący, od dnia dzisieyszego, ilekol- 
wiekby się mroź podał, one bądzto na dachy, ogrody lub to mieysca na to 
pod niebem sposobne, ku wyczysczaniu y wysuszaniu ich z teyze zarazy na 
drągach, kiiach albo żerdziach ostrożnie wykładał. Na co dla dozoru lepszego 
deputuiemy pewne stateczne osoby, którzy z vrzędu takowego porządku do- 
glądać bendą; a gdzieby sie ktokolwiek vporny y roskazanie króla lego 
Mci y vrzędowe lekce powazaiący znalasł, y rewidowacby takowych rzeczy 
nie dał, takowy vtraceniem dóbr wszytkich y wygnaniem z miasta, albo 
gdzieby dóbr takowych nie miał, na gardle karany będzie. Zakazuiemy y to, 
aby żadnych rzeczy, iako sukien, chust wszelakich na wendetę nosić, ani po 
mieście chodząc przedawać nikt sie nie ważył aż do święta naświętszey 



I 4 I 

Panny Maryey Gromniczney bliskiego, bo ktoby sie temu sprzeciwił, takowy 
srogo karany będzie. 

Co aby każdemu było wiadomo, opowiada się wszytkim. 

Acta Cons. Crac. 35, pag. 199. 



917. 1623. die 9. m. Novembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de medicamentis hominibus peste infectis gratis 
offerendis. 

Actum feria quinta antę festum s. Martini póntificis proxima 1623. — 
Spectabiles domini Mathaeus Grusczyński proconsul, Christopherus Szober, 
Hieronymus Horlemes, Nicolaus Zalassowski, Abrahamus Ronnebergk, Sta- 
nislaus Rab, Sigismundus Alantsee, Georgius Pipan, Daniel Zaidlic, Chris- 
topherus Słowikowski, Paulus Cellari, Nicolaus Pernus, Stanislaus Conradt, 
Mathias Wonieyski, Georgius Biderman, Ioannes Kotlicki, consules Craco- 
uienses in negocio infrascripto per schaedulas conuocati et in praetorio Cra- 
couiensi pleno in numero congregati existentes, maturaąue deliberatione de 
serpenti pestiferae luis per ciuitatem mało habita, illudąue potissimum con- 
siderato, quod homines pleriąue Dei permissu eius pestiferi veneni sentina 
infecti, per medicinas aliaąue salubria praeparata ex hoc calamitoso et afflicto 
pestilentiae statu eripi et pristinae sanitati suae restitui possint, quas medi- 
cinas cum iisdem ob periculum ciuitatis sumptu proprio prouidere non pos- 
sunt, magistratui autem interest, ne per improuidentiam atąue defectum me- 
dicamentorum tot homines mortis faucibus destinentur, ciuitasąue futuro 
exposita periculo, ciuibus suis priuetur, ideo vnanimibus votis et sententiis 
suis concluserunt, in ea parte afflictae eorum hominum conditioni succurren- 
dum et obuiandum in taliąue statu existentes ciues et incolas suos medica- 
mentis atąue omnibus apothecae necessariis sumptu publico aerarii ciuitatis 
prouidendos et adiuuandos esse. Vt autem cura et opera solertior circa eos- 
dem homines haberi possit, constituerunt chyrurgum vnum et duos contu- 
bernales [prout necessitas ipsa postulauerit], sumptu similiter aerarii ciuilis 
conducendos, illisque salarium per decem florenos Polonicales (s) 

metus pro temporis necessitate competens assignandum esse. Quemquidem 
chyrurgum contubernium chyrurgorum Cracouiensium magistratui praesenti 
die hodierna ad solis occasum, pluresque pro exigentia rei iuxta arbitrium 
d. proconsulis pro tempore existentis, praesentare tenebuntur. Si vero prae- 
senti conclusioni et mandato suo satisfacere et ciuitatem in tam praegnanti 
necessitate, cuius res atque totius regni agitur, adiuuare noluerint, extunc 
magistratui suo et domino proconsuli nunc et pro tempore existenti, libe- 
rum erit socium vnum et duos artis chyrurgicae peritos, aliunde accersere, 
qui in eo casu ciuitati operam suam praestare hominesque pestiferae con- 
tagioni expositos, seruitiis suis adiuuare possit. Quiquidem socius modo 
praemisso per officium suum repertus, ad ius ciuitatis sine vlla solutione 
admitti debebit, artificiumque suum chyrurgicum extra contubernium chy- 



142 

rurgorum liberę et sine vlla perhorrescentia contubernalium exercere neąue 
ab iisdem chyrurgis vllo modo sub grauissima poena sua irremissibiliter 
officio praesenti luenda, in tractando eodem artificio tam per se, quam per 
submiśsas ąuasuis personas impediri poterit. Si autem praedictus socius chi- 
rurgicus boni regiminis causa contubernium vltro ingredi voluerit, extunc 
ab iisdem contubernalibus sine ulla solutione circa susceptiones praestari 
solita, ad contubernium admitti debebit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 329. 



918. 1624. die 25. m. Februarii ; Cracoviae. 

Senatus consultum de salario proconsulum augendo. 

Actum feria sexta antę dominicam ąuadragesimalem Inuocavit proxima, 
anno Domini 1624. — Spectabiles domini Sigismundus Alantsee proconsul, 
Christopherus Szober, Nicolaus Zalassowski, Abraham Ronneberg, Ioannes 
Cyrus, Stanislaus Rab, Christopherus Słowikowski, Ioannes Wizemberg, Ni- 
colaus Pernus, Stanislaus Conradt, Mathias Wonieyski, Christopherus Nay- 
manowicz, Mathaeus Grusczyński, Ioannes Kotlicki et Ludouicus Bianki, con- 
sules Cracouienses in reipublicae negociis per schaedulas conuocati et in 
praetorio Cracouiensi congregati existentes, prae oculis habita his praesertim 
temporibus annonae caritate et omnium fermę victualium, quae in summum 
excreuere pretium, tanta caristia, vnanimi voto et sententia sua ad salarium 
dominis proconsulibus pro tempore existentibus dari solitum, marcas decem 
pro hoc tantum anno currenti ex publico aerario addendum esse con- 
cluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 333. 



019. 1624. die 2. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario pixidarii civilis augendo. 

Actum sabbato pridie dominicae Reminiscere, anno Domini 1624. — 
Spectabiles domini Stanislaus Conradt consul Cracouiensis, protunc specta- 
bilis Pauli Hyppolith proconsulis Cracouiensis locum tenes, Christopherus 
Szober, Nicolaus Zalassowski, Ioannes Cyrus, Sigismundus Alantsee, Geor- 
gius Pipan, Mathias Wonieyski, Christopherus Naymanowicz, Mathaeus 
Grusczyński et Ioannes Kotlicki, consules Cracouienses per schaedulas in 
praetorio Cracouiensi conuocati et congregati existentes, petitoąue Martini 
Reyman pixidarii ciuitatis huius ex parte salarii sibi augendi, annuere vo- 
lentes, vnanimi voto et sententia sua eidem Reyman pixidario ad salarium 
ąuartualatim i lii dari solitum, florenos duos, ad vestituram autem eidem con- 
ferri solitam, vlnam panni addendam esse, ita, vt salarium ąuolibet ąuartuali 



143 

florenos sex et vestiturae solitae vlnae quinque sibi ex aerario publico red- 
dantur, concluserunt. 

Acta. Cons. Crac. 9, str. 335. 



920. 1624. die 13. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de rebus cancellariae civili necessariis compa- 
randis. 

Actum feria ąuarta antę dominicam quadrag"esimalem Laetare proxima, 
anno Domini 1624. — Spectabiles domini Stanislaus Conradt proconsul, Chri- 
stopherus Szober, Hieronymus Horlemes, Abraham Ronneberg, Ioannes Cy- 
rus, Stanislaus Rabb, Sigismundus Alantsee, Georgius Pipan, Paulus Hyp- 
polith, Christopherus Słowikowski, Mathias Wonieyski, Georgius Biderman, 
Mathaeus Grusczyński, Ioannes Kotlicki et Ludowicus Bianki, consules Cra- 
couienses, in reipublicae negociis pleno in numero in praetorio Cracouiensi 
congregati existentes, eo in consideratione habito , quod penuria temporis 
res fermę omnes in immensum excreuere precium, vt necessitates ciuiles 
praesertim vero cancellariae } quae praesto vnicuique semper esse debet, 
pristino nequaquam prouideri possint sumptu, interest autem, ne per defectum 
sufficientis prouisiunis ex aerario publico hactenus suppeditatae, ea magis 
ac magis debilitetur et vilescat, vnanimibus votis et sententiis suis ea ne- 
cessaria praefatae cancellariae, vtpote papyrum pro conficiendis protocollis, 
processibus aliisque extractis, atramentum atque ceram non duodecem [vt 
antea] sed viginti ^marcis Polonicalibus, quamlibet per grossos quadraginta 
octo computando, idque durante hac caritate papyri, cuius volumen qua- 
tuor vix emitur florenis, ex aerario ciuili publico per dominos aerarii eius- 
dem praefectos procuranda esse concluserunt et constituerunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 335. 




031. 1624. die 28. m. Aprilis, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ne urbem sacris aedibus coarctare admittant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totique magistratui ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis! — Sigismundus III Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, 
Samogitiae necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! lako w innych miastach tego 
pilnie przestrzegać każemy, aby budinkami klasztornemi y koscielnemi miasta 
scisnione a zatym podatki publiczne y mieyskie zmieyszone (s) w nich nie- 
były, tak ossobliwie w mieście tamecznym stołecznym, na którego prze- 



144 

strzenstwie y rozszerzeniu nam y rzeczypospolitey wiele należy, pilnie tego 
przestrzegać trzeba, iakoby takimi budinkami scisnione nie było. Przeto ia- 
kosmy przed tym wolą nasze w tey mierze Wier. WW. declarowali, tak 
y teraz roskazuiemy, abyście wszelakich budinkow klasztornych y kościel- 
nych bez wiadomości y woli naszey nie dozwalali y owszem onych bronili, 
rzemiesnikom koło nich robie nie dopusczali, tak zęby ani te domy przes 
vrodzonego starostę gniewkowskiego mniszkom darowane, ani przez zakon- 
niki z Srebrney gury skupione, na klasztor obrócone nie były, ale zęby po- 
staremu pod iurisdictią mieyską y powinnościami wcale zostawały. Z strony 
czego daięmy także pisanie nasze do vrodzonego starosty krakowskiego, 
aby spoinie z Wier. WW. takich budinkow bronili, tudzież y do wielebnego 
xiędza biskupa krakowskiego, aby na nie ku scisnieniu y zmnieyszeniu miasta 
tamtego consensu swego nie dawał y owszem z władze y zwierzchności swey 
duchowney onych zakazał, więc aby y w to weyrzał, zęby domy osób du- 
chownych receptacula nie beły ludzi loznych y swowolnych, a zwłascza pra- 
wem przekonanych. Zyczemy zatym Wier. WW. dobrego od pana Boga 
zdrowia. Dąn w Warszawie dnia XXVIII miesiąca kwietnia, roku Pańskiego 
M DC XXIV , panowania naszego polskiego XXXVII, szwedzkiego XXX. 
Sigismundus rex. 

Oryginał papierowy; pieczęć snąć większa koronna, która po stronie adresowej wyciśnięta była, 
odpadła. 



922. 1624. die 10. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae tributum potulentis et sali impositum, 
civibus Casimiriensibus hoc fine exigendum confert, ut eodem reditu vias et 
pontes moeniaąue urbis reficienda curent. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux l.ithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue necnon Suecorum, 
G-ottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Significamus praesentibus literis 
nostris, quorum interes-t, vniuersis et singulis, quod cum nobis ciuium et 
incolarum ciuitatis nostrae Cazimiriensis ad Cracouiam nomine expositum 
esset, eos his retroactis annis inundationibus aquarum Istulae fluuij, ciuitatem 
ipsam circumcirca alluentis, tam in priuatis quam in publicis bonis, domo- 
rum videlicet, maeniorum et pontium funditus disruptione aliorumque aedi- 
ficiorum et structurarum collisione magnas iacturas ac damna percepisse, 
maioraque in dies dictae ciuitati a rapido Istulae cursu pericula imminere, 
nisi violentiae aquae tempestiue obuietur pontesque fracti et maenia colisa 
restaurentur : quare cum ea omnia etiam nuntij terrestres in comitijs regni 
generalibus saepius nobis exponerent, vtquae (s) his damnis et iacturis prae- 
dictae ciuitatis prouideatur, intercederent supplicesque peterent, nos aequi- 
tate rei perspecta, volentesque necessitatibus et calamitatibus praedictae 
ciuitatis subuenire, ad intercessionem certorum consiliariorum nostrorum pro 
dictis ciuibus factam, eisdem ciuibus et subditis nostris illam pensionem, 



145 

,quam antea ab omnis generis liquoribus, quoscunque vectores siue merca- 
tores ad et per ciuitatem Cazimiriensem, Stradomiam et vicum Iudaeorum 
vehent et inferent, et praeterea a sale, quem mercatores seu etiam vectores 
circa ciuitatem praedictam in foueis ad ripas Istulae fluuij recondent , pro 
pontium structura maeniorumque, catharactarum seu obstaculorum et viarum 
reparatione ac alijs publicis ciuitatis eiusdem necessitatibus ad decursum 
duodecem annorum integrorum dederamus et concesseramus, ad alios duo- 
decem annos ex speciali gratia nostra concedendam et prorogandam hoc 
priuilegio nostro duximus, prout concedimus et prorogamus praesentibus, 
volentes, vt sicut anteactis annis, ita et his subsequentibus a qualibet vrna 
vini Morauici, Eidemburgensis et sancti Georgij nuncupati, per grossos duos, 
a vase vini tranśmarini itidem per grossos duos, Vngarici per grossos sex, 
Malmatici et Muscatelini per grossos decem, a medonis siue mulsi tunna 
per grossum vnum, similiter a qualibet tunna ceruisiae per grossum vnum 
omnes vectores siue mercatores, liquores supranominatos ad et per ciuitatem 
ipsam Casimiriensem, Stradomiam et vicum Iudaeorum vehentes et inferentes, 
persoluere, item a singulis bancis ac vasis salis per grossos duos omnes 
similiter mercatores seu eorum vectores, illum in ripa fluminis Istulae circa 
ciuitatem praedictam recondentes, sine quouis impedimento, contradictione 
et difficultate soluere et numerare ad publicum eiusdem ciuitatis aerarium 
teneantur, ad decursum specificatorum duodecim annorum: ea tamen legę 
et conditione, vt magistratus ipse ciuitatis praedictae de communitatis con- 
silio ita eos prouentus ordinet, ne vnquam in priuatos vsus distrahantur, sed 
tantummodo in proprias publicas grauesque ciuitatis necessitates, pontium 
structuras, viarum et catharhactarum seu obstaculorum reparationes, maenio- 
rumąue et id genus aliorum aedificiorum ciuilium magis necessariorum re- 
staurationes conuertantur, sub amissione praesentis concessionis et donationis 
nostrae. Quod quidem ad notitiam omnium et singulorum, quorum interest, 
deducimus, mandantes, vt iam ab eo tempore siue a publicatione praesen- 
tium omnes mercatores et vectores, quicunque ad et per ciuitatem nostram 
Casimiriensem, Stradomiam et vicum Iudaeorum supraexpressos liquores 
vehent et sal in foueis ad rippas Istulae fluuij circa candem ciuitatem recon- 
dent, de ipsa recensita tam a liquoribus quam a sale praedicto vigore huius 
praesentis priuilegij nostri gratiose data et concessa pensione ciuitati nostrae 
praedictae Cazimiriensi respondeant, eamque sine quauis difficultate soluant 
et numerent neque eam subterfugiant, sub paena amissionis mercium, vide- 
licet liquorum et salis supramemorati, quorum medietas altera nobis, altera 
in reparationem dictae ciuitatis cedere debet. In cuius rei fidem praesentes 
manu nostra subscriptas sigillo regni communiri mandauimus. Datum Var- 
sauiae die X" mensis Maij, anno Domini M DC XXIV, regnorum nostrorum 
Poloniae XXXVII, Sueciae vero XXXI anno. — Sigismundus rex. — 
Iac. Max. Fredro s. r. mpp. 

Dokument papierowy; poniżej tekstu wyciśnięta wielka pieczęć koronna. 



19 



146 



923. IÓ24- die 18. m. Iunii, Varsoviae. j ; 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ne cives iure nondum convictos, vinculis coerceri audeant. 

i 
Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae^ 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue necnon Suecorum, 
Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabilibus ac famatis pro- 
consuli, consulibus ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis, gra- 
tiam nostram regiam. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Dochodzą 
nas skargi na Wierności Wasze, iakobyście mimo insze bezprawia y krzywdy, 
które przedtym imieniem pospólstwa miasta Krakowa nąm przełożono, y o 
co przed sąd nasz zapozwani iesteście, miesczany krakowskie, ludzi dobrze 
osiadłych, o krzywdy swe z Wier. W. czyniących, prawem nie przekona- 
nych, imać y więzić y wiele inszych krzywd y bezprawia czynić im mieli. 
Nie pomału nas taki postępek Wier. W. obchodzićby musiał. Roskazuiemy 
przeto Wier. W. abyście takowych krzywd poniechawszy, ludzi niewinnie 
y prawem nieprzekonanych, do więzienia przez Wier. W. wsadzonych, z wię- 
zienia wypuścić roskazali y prawnie, ieśli w czym przeciwko powinności 
wykroczyli , z niemi postąpili , przywilegiow y praw mieyskich im vżyczali 
y wypisów ich authentice nie bronili : potrafiaiąc w to, iakoby takowe skargi 
na Wier. W. do nas nie przychodziły. Co vczynicie y dla łaski naszey y 
powinności swey. Dan w Warszawie dnia osiemnastego miesiąca czerwca, 
roku Pańskiego tysiącznego sześćsetnego dwudziestego czwartego, panowania 
królestw naszych polskiego trzydziestego siódmego , szwedzkiego XXXI* 
roku. — Sigismundus rex. — Ioannes Lipski manu propria. 

Kodeks Zaleskiego kar. 207, str. odwrotna. 



924. 1624. die 5. m. Decembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae inhibet, ne argentum e regno educatur. 

Zygmunt III z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiąże litewskie, ruskie, 
pruskie, mazoweckie, zmudzkie, inflantckie a szwecki, gocki, wandalski dzie- 
dziczny kroi. Wszem wobec y każdemu zosobna, iakieykolwiek conditij lu- 
dziom, mianowicie vrzedowi mieyskiemu y wszytkim obywatelom miasta 
naszego Krakowa, wiernie nam miłym, łaskę nasze królewską. Wiernie nam 
mili! Dochodzi to do wiadomości naszy, ze niektórzy ludzie s Krakowa, 
mianowicie żydzi, srebro skupuiąc y pieniądze dobre miencuiąc, do Węgier 
wywożą y wysiłaią. Co yz sie dzieie ku znaczney rzeczypospolitey szkodzie, 
gdy srebra y inne rzeczy, ktoremi sie bogacić zwykła, wywożone z niey 
bywaią, pilnie napominamy y roskazuiemy, aby sie żaden napotym srebra 
skupować y onego wywozie niewazył, pod utraceniem tak tego wszytkiego 
srebra, iako y podpadnieniem win tych y karania, które przeciwko wywożą- 



147 

cym srebro s Corony prawo pospolite opisało. Który vniuersał nasz aby tym 
prędzey wszech do wiadomości doszedł, roskazuiemy vrzędowi, aby wszyt- 
kim był publicouany y do wiadomości podany. Inaczey nie czyniąc dla łaski 
naszy y s powinności swey. Dan w Warszawie dnia V miesiąca grudnia, 
roku Pańskiego MDCXXIV, panowania naszego polskiego XXXVII, 
szweckiego XXXI roku. — Sigismundus rex. — Iac. Zadzik secr. m. 

Dokument papierowy ; poniżej tekstu wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



925. 1625. die 17. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum, quo negotiatores exteri et mechanici civitate donati, 
bombardas dare obstringuntur. 

Actum feria secunda in crastino dominicae ąuadragesimalis Inuocavit, 
1625. — Spectabiles domini Stanislaus Rabb proconsul, Christopherus Szo- 
ber, Hieronymus Horlemes, Nicolaus Zalassowski, Georgius Pipan, Nicolaus 
Pernus, Stanislaus Conradt, Albertus Celesta, Mathaeus Grusczyński, Ada- 
mus Nagoth et Ludouicus Bianki, consules Cracouienses, in reipublicae ne- 
gociis per schaedulas conuocati existentes, conclusionibus suis et antecesso- 
rum suorum feria secunda post dominicam Inuocauit proxima anno 1600 et 
feria sexta post festa Paschatis 1606 ea in materia satis abunde factis, reas- 
sumptis et in suo robore seruatis, attento eo, quod cum omnes negociatores 
extranei atque mechanici ad immunitates et priuilegia ciuitatis huius con- 
currentes iusque ciuitatis suscipere volentes, circa susceptionem eiusdem 
iuris et iuramentum praestari solitum, cum pensione pecuniaria pro condi- 
tione cuiusque et facultatum ipsius iuxta arbitrium senatus huius etiam bom- 
bardas satis longas, bene instructas, cum puluere tormentario ad ipsam spec- 
tante, munitioni ciuitatis publicae tum dedicare et realiter offerre teneantur, 
permulti ipsorum suscepto iure et iuramento super obedientiam praestito, 
praemissis satisfacturos se debite submittentes, procrastinationibus vsi, tan- 
dem sub recenti eiusdem submissionis memoria verbo et submissioni non 
satis facientes, tum demum ipso obliuioni mandato immorigeros se praebeant 
et temeraria quadam negligentia ducti, tum cum iis placuerit, sclopeta qua- 
liacunque, nulli vsui apta, ciuitati obtrudere eoque modo magistratum elu- 
dere soleant: proinde praecauendo in posterum his et similibus inconuenien- 
tijs, edocti exemplis laudabilibus eadem apud nationes exteras hucusque 
obseruari solitis , vnanimiter concluserunt, id ipsum inviolabiter perpetuo 
manutenendum esse constituerunt, amodo circa susceptionem per negocia- 
tores extraneos iuris eiusdem ciuilis, fideiussiones, intercessiones, interposi- 
tiones sese quorumvis personarum etiam e medio collegii huius, promissa, 
procrastinationes et alia eiusmodi similia importune obtrudenda, nullum 
locum habere posse, neminemque externorum mercatorum in ciues nouiter 
ereandorum, ad iuramentum iuxta conspectam antiquitus formam praestan- 
dum admitti debere, donec prius praemissis debite satisfecerit, bombardam 
longam muszkiet dictam vna cum puluere et pensione peccuniaria in instanti 



148 

praesentauerit realiterque aerario publico reddiderit ; quo realiter praestito, 
tum demum ad iuramentum praefatum ciuis ille, extraneus negociator, me- 
chanicus autem postquam praemissa ad contubernium iuxta conclusionem 
in actis officij cons. Crac. feria 6 ipso die festi s. Galii 1620 contentam 
reposuerit, nouiter creandus accedet. Quoad vero negociatores sive mechanicos 
artifices, filios ex ciuibus Cracouiensibus natos, spectat, senatusconsultum per 
antecessores nostros ea in materia de praestando nimirum super obedientiam 
magistratui huic iuramento, feria secunda ipso die decolationis s. Ioannis 
Baptistae 1588 sancite laudatum, in suo robore conseruari et manu teneri 
concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 349. 



926. 1625. die 3. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de bonis civilibus vacantibus, aucto censu elocandis. 

Actum feria secunda in crastino dominicae quadragesimalis Oculi, anno 
Domini 1625. — Spectabiles domini Georgius Pipan proconsul, Christopherus 
Szober, Hieronymus Horlemes, Nicolaus Zalassowski, Stanislaus Rabb, Paulus 
Hyppolith, Paulus Cellary, Nicolaus Pernus, Stanislaus Conradt, Christopherus 
Naymanowicz, Albertus Celesta, Mathaeus Grusczyński et Adamus Nagoth, 
consules Cracouienses, in negotio infrascripto per schaedulas conuocati et 
in pleno numero in praetorio Cracouiensi congregati existentes, consideran- 
tesque, quod bona ciuilia post expirationem quinquennii multa existant, quae 
hucusque nemini inscripta, per varias personas ex levi eoque exiguo, alia 
vero etiam ex nullo censu contra ordinationem serenissimi olim Stephani 
regis eo nomine factam possidentur, possessorum autem nemo aduertens 
tenutae suae expirationem, sciens ex deaffixione ad valuas praetorii iuxta 
praescriptum praedictae ordinationis facta, inscriptionem aliam eiusdem 
tenutae suae et possessionis bonorum ciuilium faciendam [vt solummodo 
ea bona ex leui possideat censu] affectat, idcirco praeuidentes cum bono 
ciuitatis communi, volentes et aerarium ciuitatis locupletius per inscriptiones 
nouas auctionesque censuum efficere, vnanimibus votis et sententijs suis eius- 
modi bona vaccantia, ad praesens ad valuas praetorii affixa, tribus in hebdo- 
mada quauis diebus, nimirum die Martis, die Iouis et die sabbati per eos 
dominos consules, quicunque eo nomine per schaedulas per spectabilem do- 
minum proconsulem modernum vocati, siue in pleno, siue extra plenum nu- 
merum [cum omnes aliis reipublicae distenti negotiis, atque ob absentiam 
suam in causis reipublicae eiusmodi inscriptionibus faciendis in pleno adesse 
nequeunt numero], ad minimum tamen tres ad dominum proconsulem con- 
uenerint, cuicunque voluerint, ex censu auctiore iuxta mentem decreti s. r. 
Maiestatis auferenda et inscribenda esse concluserunt. Quamquidem ordina- 
tionem ad actum solummodo praesentem [nihil derogando ea in re factis 
antehac prioribus senatus consultis, quinimo eadem in robore suo reseruando], 
videlicet ad faciendum inscriptiones eorum bonorum, quae ad praesens tan- 



149 

quam vaccantia ad valuas praetorii sunt affixa, vigorem et robur suum ha- 
bere debere constituerunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 351. 



027. 1625. die 5. m. Aprilis, Cracoviae. 

Consules Cracovienses senatus consultum de salario proconsulari augendo, 
iam pridem constitutum, prorogant. 

Actum sabbato pridie dominicae Conductus Paschae, anno Domini 
1625. — Spectabiles domini Georgius Pipan proconsul, Paulus Hyppolith, 
Stanislaus Conradt, Mathias Wonieyski, Christopherus Naymanowicz et 
Mathaeus Grusczynski consules Cracouienses, reipublicae in negociis per 
schaedulas conuocati et in praetorio Cracouiensi congregati existentes, con- 
siderantesque, quod senatus consultum feria sexta antę dominicam Inuocauit 
proxima 1624 de augendis marcis decem ad salarium dominis proconsulibus 
ex aerario ciuitatis dari solitum, quod ob caritatem victualium omniura, quae 
tunc temporis durabat, pro illo saltem anno constitutum fuerat, iam expi- 
rauit, eiusmodi vero caritas annonae atque victualium ad praesens durat, 
neque dominus proconsul pro tempore existens, familiam praetorii, ad latus 
sibi negociorum publicorum expediendorum causa existentem, eo antiquo 
salario prouidere et sustentare potest, ideo vnanimi voto et sententia sua 
ad annum praesentem hoc idem senatusconsultum in anno praeterito sanci- 
tum, pro hoc solo anno reassumpserunt, decemque marcas ad salarium do- 
minis proconsulibus ex aerario ciuitatis dari solitum, adiungendas et soluen- 
das esse constituerunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 354. 



028. 1625. die 26. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de processu iuris abbreviando. 

Actum feria tertia post festum s. Bartholomaei proxima, 1625. — Spec- 
tabiles domini Christopherus Naymanowicz proconsul, Christopherus Szober, 
Hieronymus Horlemes, Paulus Hyppolith, Christopherus Słowikowski, Nico- 
laus Pernus, Stanislaus Conradt, Mathaeus Grusczynski et Adamus Nagoth, 
consules Cracouienses, in negotio infrascripto per schaedulas conuocati et in 
praetorio Cracouiensi congregati existentes, eo in consideratione habito, 
quod circa expeditionem causarum et actionum, quae in officio praesenti 
institui et agitari solent, subterfugiis et protractionibus quibusdam non tam 
ex legum voluminibus transsumptis, quam abusu causidicorum seu procura- 
torum in meram debitae iustitiae retardationem et lucri priuati causa fieri 
solitis, fastidium et multas exosas difficultates atque tricas oriri conspiciatur, 



150 

multamąue rerum iacturam ąuibuslibet actiones suas instituentibus et de- 
bitae iustitiae administrationem petentibus obtrudantur, ita vt nonnulli a 
ceptis actionibus suis vlteriori protractione, damnis atque infinitis taediis 
perterriti, recedere easąue causas vltro deserere, nonnulli autem omisso foro 
competenti, ad iuridictiones exteras seu minus competentes celeriorem causae 
expeditionem fore sperantes, contra iura et priuilegia ciuitatis huius recurrere 
ibidemąue grauamina sua maximo cum magistratus praesentis opprobrio 
exponere cogantur, tum quod ipsa communitas ciuitatis huius longitudine 
processus se grauari praetendit et conqueritur: proinde pro bono ciuitatis 
publico, vt priuilegia ciuitatis sarta tectaąue in posterum maneant, obuiando 
vlterioribus causidicorum dissolutis subterfugiis et litium supervacaneis 
anfractibus, intentioni communitatis, prout aeąuitas ipsa exigit, succurrere 
volentes, vnanimi voto et sententia sua processum iuris singilatim et puncta- 
tim per terminos iuri congruos in cancellaria officii praesentis consularis 
succincte, intelligibiliter, non implicate seu obscure, reiectis ambiguitatibus 
amputatisąue superfluis protractionibus, connotandum seu conscribendum, 
eumąue censurae collegii praesentis subiciendum esse concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 360. 



929. 1625. die 10. m. Septembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae, proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ne cives Cracovienses in iudicium castrense vocare permittant. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque ; necnon Suecorum, 
Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabilibus et faroatis pro- 
consulibus et consulibus totiąue magistratui ciuitatis nostrae Cracouiensis, 
fideliter nobis dilectis, gratiam nostram regiam. Spectabiles et famati, fide- 
liter nobis dilecti! Expositum nobis est graui cum ąuerela nomine famati 
Ioannis Krautauz ciuis Cracouiensis, ipsum ex instantia cuiusdam Zachariae 
Bruchmąn conciuis sui ad officium seu iudicium castrense capitaneale Cra- 
couiense, ipsi forum incompetens, ratione quasi violentae receptionis vino- 
rum, morte olim famati Danielis Forbes ciuis Cracouiensis relictorum, per 
eundem Zachariam Bruchmąn primum ąuidem ciuili ac tandem castrensi 
Cracouiensi arrestis nulliter et contra praescriptum iuris communis euoca- 
tum esse. In qua causa cum citatus forum vti ciuis exciperet tum et alias 
defensas suas iuridicas inferret, idem officium castrense onerosissimis decretis 
eundem, stantibus citationibus nostris prosequutionum aggrauauit, vina con- 
trouersa citato praefato Krautauz, licet illa non recepisset, contra decretum 
Fidelitatum restrarum in triduo in locum arresti sub paena carcerum sta- 
tuere iniunxit, tandemque institas mercimoniales ipsius et domicilium totum 
vna cum vxore eius, pueris et familia occludere et obsigillare demandauit 
ac insuper familiae officij sui vi et violenter foribus domicilij ipsius effractis, 
mansiones citati ingredi iussit ac ad extremum bannitionem super eodem 



i5i 

decreuit et eandem publicari iussit. Quod sanę egre ferimus, quod Fideli- 
tates vestrae contra priuilegia sua conciues suos processibus castrensibus 
onerari patiamini. Quare nos tam iura communia quam et priuilegia nostra 
et antecessorum nostrorum ciuitati Cracouiensi concessa, illaesa habere vo- 
lentes, cupientesque, ne ciues nostri extraordinarijs processibus per incom- 
petentes iudices aggrauentur, serio Fidelitatibus vestris mandamus, ąuatenus 
dum idem Bruchman ad officium Fidelitatum vestrarum ab eodem Krautauz 
vocatus fuerit, serio in eum animaduertant, quod conciuem suum processu 
tam rigido castrensi contra decretum officij Fidelitatum vestrarum aggraua- 
uerit atque prouideant, vt institae et mansiones praefati Krautauz sigillatae 
et occlusae aperiantur et sigilla amoueantur, neque vlla exequutio processus 
castrensis in persona praefati Krautauz fiat, donec haec causa per prose- 
quutiones ad nos et iudicium nostrum deuoluta decisa fuerit. Secus Fideli- 
tates vestrae pro gratia nostra et graui animaduersione non facturae. Datum 
Varsauiae die decima mensis Septembris, anno Domini millesimo sexcente- 
simo vigesimo quinto, regnorum nostrorum Poloniae trigesimo octauo, Sue- 
ciae vero trigesimo secundo anno. — - Sigismundus rex. — Ioannes Milecki. 

Kodeks Zaleskiego, karta 208. 



930. 1625. die 19. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de processu iuris abbreviando. 

Actum feria sexta antę festum s. Mattbaei apostoli et evangelistae 
proxima. — Spectabiles domini Christopherus Naymanowicz proconsul, Chri- 
stopherus Szober, Hieronimus Horlemes, Paulus Hippolits, Nicolaus Pernus, 
Stanislaus Conrad, Albertus Celesta et Adamus Nagoth consules Cracouienses, 
in negocio infrascripto per schaedulas aliquotiens conuocati et in praetorio 
Cracouiensi congregati existentes, animaduertentesque, quod plerique tam 
huius, quam alterius iurisdictionis homines ob prolixas processus ciuilis rao- 
derni ambages contumacias inusitatas, dilationes aliasque exceptiones friuolas, 
quae in omnibus fermę causis per citatos eorumąue procuratores in elisionem 
suorum actorum adhibentur, causas suas quantumuis iustissimas deserere et 
a prosequcione earundem saepenumero discedere coguntur, pauperes vero 
atque miserabiles personae tantis et tam fraudulentis litium anfractibus per- 
territae, suas iniurias nec vindicare volunt nec propter nimios sumptus officio 
eas deferre possunt, idcirco inhaerendo cum voluntati atque mandato sac. 
reg. Mttis, domini, domini sui clementissimi, tum et omnium litigantium, 
praesertim vero personarum nobilium quaerellis, pro debito officij sui, vna- 
nimibus votis et sententijs suis talem in posterum in Iure et causis quibusuis 
seruandum per partes constituere modum: 

Dum causa ad officium deuoluetur, post oblatam per actorem propo- 
sitionem liberum erit citato in primo propositionis, secundo et tertio denun- 
ciationum termino (aresto nihilominus super tertiam contumaciam imposito), 
non comparere ; quibus contumacijs tribus, semel citato concessis, idem cita- 



152 

tus per totum processum et causae agitationem, tribus non poterit vti con- 
tumacijs ; hae enim tres ideo concessibiles visae ; vt citatus in causa procu- 
ratorem querat, cum eo colloąuatur atque munimenta ad causam seruientia, 
si quae habuerit, eidem communicet. In tertio porro vel ex aresto ąuarto 
proueniente termino, si citatus comparuerit, auditaąue reiteratione proposi- 
tionis per actorem facienda, exceptionem aliąuam in protractionem causae 
intullerit, extunc super eam exceptionem dilationem nullam petere poterit, 
verum officium super eam exceptionem in instanti vlteriorem processum 
decernere debebit. Quo vlteriori processu iniuncto, neąue appellatione vti 
ab accessorio admissa, citatus contumax ab officio discedere poterit, quam 
tamen contumaciam sub amissione causae arestare debebit et erit adstrictus. 
Quod cum de exceptionibus in prima instantia inferendis agitur, id totum 
de subsequenti processu vsque ad decretum directae responsionis intelligen- 
dum esto. Post quam responsionem directam decretam, tum dilationes de 
iuridica in iuridicam per partes peti poterint; qua obtenta si pars alterutra 
in termino, pro quo dilationem obtinuit, non comparuerit, in amissione cau- 
sae per partem comparentem et terminum attentantem, condemnari poterit 
sine quouis beneficio aresti. Legem enim, quam quisque sibi tulerit, prae- 
sertim in officio vel iudicio, eam ferre et exequi tenetur. (Liberum tamen 
parti in termino pro offerenda controuersia, alteri parti concessa, si voluerit, 
aresto tamen super condemnatione imposito, non comparere). Si vero partes 
vtraeque de termino ad terminum vsque ad punctum controuersiarum com- 
paruerint, tunc alterutra earum, quae voluerit, processum ad cancellariam 
offerre intra tempus per magistratum pro deliberatione assignatum, debebit. 
Atque cum sic iuxta praescriptum modum vnicuique in causa sua procedere 
liberum sit, ita magistratus non praecludit viam vnicuique in primo termino 
sese iustificare et conquerenti atque quaerulanti actori directa sua respon- 
sione in instanti satisfacere. 

Quem talem per partes seruandum in posterum modum praedicti specta- 
biles domini proconsul cum consulibus sub amissione causae concluserunt. 
Si vero quidpiam per procuratores in causis ad officium praesens postmo- 
dum deuoluendis, in contrarium praesentis ordinationis actum gestumque 
fuerit, id arbitrio eorundem dominorum consulum, quomodo ijdem delin- 
quentes puniendi sint, subiacebit. 

Acta Cons. Crac. 35, pag. 598. 



031. 1625. die 3. m. Decembris, in Ciemiernik. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ut urbem munitionibus firment. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totique magistratui ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Zygmunt III z łaski 
Bozei kroi polski, wielkie xiąze litewskie, ruskie, pruskie, mazowieckie, 
zmodzkie, inflantskie y szwedzki, gotski, vandalski dziedziczny kroi. Specta- 



153 

biles et famati, fideliter nobis dilecti ! Ze nas częste z rożnych miesc wiado- 
mości y przestrogi dochodzą, iakoby się nam y rzeczypospolitei z Węgier 
coś hostile obawiać potrzeba, tedy nie lekce sobie tych przestróg powazaiąc, 
Wier. Wasz. roskazuiemy, koniecznie mięć chcąc, abyście miasto munitią, 
żywnością y strażą dobrze y warownie opatrzyli y tego pilnie z powinności 
sw r ei przestrzegali, zęby zkąd co aduersum strzeż Boże niespodziewanie na 
miasto nieprzypadło, maiąc mianowicie pilne oko na ludzie obce tam przy- 
chodzące y przyiezdzaiące y pilną inąuisitią o condiciei ich, coby ząc y zkąd 
byli y dla czego tam przyiachali, czyniąc, a z vrodzonem się starostą naszem 
krakowskim, do któregośmy tesz iusz pisanie nasze dali, o bespieczenstwie 
miasta znosząc. Inaczei Wier. Wasz. nie vczynicie z powinności swei y dla 
łaski naszey. Ktorem zatym zyczemy dobrego od pana Boga zdrowia. Dan 
w Ciemierniku dnia III miesiąca grudnia, roku Pańskiego M DC XXV, 
panowania naszego polskiego XXXVIII, szwedzkiego XXXII. — Sigis- 
mundus rex. 

Oryginał papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



932. 1626. die 30. m. Martii, Varsoviae. 

Sigismundus III rex Poloniae communitati civitatis Cracoviensis man- 
dat, ut magistratui consulari obtemperet obediatąue. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue etc. necnon Suecorum, 
Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Honoratis et famatis aduocato 
et scabinis totiąue communitati ciuium Cracouiensium, fidelibus nobis dilectis 
gratiam nostram regiam. Honorati ac famati, fideles nobis dilecti! Należy 
na tym bespieczenstwie y całości miasta naszego stołecznego Krakowa, 
aczby acz zawsze, ale mianowicie pod teraznieysze czasy, które w sąsiedz- 
kich mieszaninach muszą nam bydz podeirzane, w zgodzie, dobrym rządzie 
także y posłuszeństwie winnym zwierzchności swoiey zostawało : co ze za 
pewnymi prawnymi akcyami vrzędowi od pospólstwa przed sąd nasz zada- 
nemi, z rezy y kluby swoiey wyszło a z uważnych przyczyn teraz vznane 
bydz niemogły, roskazuiemy y mieć to koniecznie chcemy, aby przes ten 
wszytek czas, póki te sprawy decretem naszym decydowane albo iaką oso- 
bliwą ordinacyą vspokoione nie będą, vrzedowi radzieckiemu krakowskiemu 
iako zwierzchności swoiey communitas wszytka tak iako przed zaczęciem 
y wytoczeniem spraw do sądu naszego, we wszytkim posłuszeństwo, vcciwosc 
y poszanowanie winne oddawała, dotego aby cokolwiek należy do przyspo- 
sobienia żywności, do zporządzenia rynsztunków, do wydania soszow tak 
zatrzymanych iako y nowo vchwalonych, vchodząc rigorem decretu trybu- 
nalskiego radomskiego, zadney contradykcyey y omieszkania nieczyniła, ani 
sie żaden iakieykolwiek przeszkody ex communitate ważył czynić pod sro- 
gim nad sobą karaniem. Więc zęby per communitatem zbożne pieniądze od 
publicacyey tego mandatu w miesiąc na sposobienie wczesne publici con- 

20 



»54 

uentus były sub paena duorum millum Vngaricalium wydane. Co zęby w do- 
brym porządku y szafunku za następuiącą potrzebą a wiadomością magistra- 
tus było, powinien vrząd radziecky z miesczan krakowskich administratorów 
rei frumentariae dwuch ludzi całey a niepodeirzaney wiary obrać. Pod ta- 
kimze karaniem zakazuiemy, aby żaden ex communitate niesmiał w pry- 
watnych domach pod ten czas schadzek y consilia vllo praetextu czynie, 
ale exigente necessitate aby w podobnych schadzkach y radach dawny zwy- 
czay y sposób miasta naszego Krakowa był porządnie y skutecznie zacho- 
wany. Gdzie iako kupcy przedni tak starsi z rzemieślników, gdyż o tym co 
publicam tranquillitatem, securitatem et commodum zachodzi, wszytkim wie- 
dzieć należy, maią bydz personaliter obeczni; od czego starszy z pospólstwa 
onych vwolniac zadney nie maią mieć facultatem. Co wszytko aby skutecznie 
wykonano y póki decyzya nasza dalsza w sprawach między vrzędem a po- 
spólstwem zaczętych nienastąpi, zachowano nienaruszenie per communitatem 
było, sub graui animaduersione także y paena arbitraria eaque irremissibili 
wskazuiemy. Dan w Warszawie dnia XXX mca Marca, roku Pańskiego 
MDCXXVI, panowania naszego polskiego XXXIX, szwedzkiego XXXII 
anno. — Sigismundus rex. — Petrus Gębicki s. r. (M. P.) 

Acta Cons. Crac. 35, pag. 645. 



933. 1626. die 15. m. Aprilis, Cracoviae. 

Proconsul consulesque Cracovienses collegis ąuibusdam suis constitu- 
tionem pretii bonorum committunt. 

Actum feria quarta post festa solennia Paschatis proxima, 1626. — 
Spectabiles domini Nicolaus Pernus proconsul, Christopherus Szober, Sigis- 
mundus Alantsee, Georgius Pipan, Paulus Hypolith, Christopherus Słowi- 
kowski, Paulus Cellari, Ioannes Wizemberg, Christopherus Naymanowicz, 
Ioannes Kotlicki, Adamus Nagoth, Andreas Węgrzynowicz et Georgius 
Cromer, consules Cracouienses, die hodierna in negptio infrascripto per schae- 
dulas conuocati et in praetorio Cracouiensi pleno in numero congregati 
existentes, ad constituendam taxam siue moderationem , iuxta quam vnus- 
quisque ciuium contributiones publicas, tam retentas, quam in conuentu ge- 
nerali Varsouiensi proxime praeterito laudatas, soluere teneatur, spectabiles 
dominos Nicolaum Zalassowski, Stanislaum Rabb, Stanislaum Conradt, Alber- 
tum Celesta, Mathaeum Grusczynski et Ludouicum Bianki consules et colle- 
gas suos [vnius tamen absentia minime obstante] elegerunt et constituerunt 
iisque plenam et omnimodam facultatem, taxam seu moderationem eiusmodi 
proportionalem pro rei exigentia et secundum vallorem ciuis alicuius bono- 
rum, iuxta quam omnes coniunctim et diuisim ciues suprascriptas contri- 
butiones sine quauis molestia et contradictione [idque iuxta praescriptum 
literarum S. R. M. domini, domini nostri clementissimi, ad communitatem 
sub data Varsouiae die 30. Martij 1616 eo nomine datarum], ne ciuitas in 
bannitionem et duplicem pensionem per decreta tribunalis Radomiensis eo 



155 

nomine peragentia, incurrat, ąuamprimum facere et constituere dederunt et 
concesserunt. 

Lib. Cons. 9, str. 365. 



934. 1626. die 10. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut seditionem moventes compescere studeant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totiąue magistratui ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Sigismundus III Dei gra- 
tia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samo- 
gitiae, Liuoniaeąue necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haeredita- 
rius rex. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Aczesmy iusz nie po 
ieden raz Wier. Wasz. napomnieli, abyście się w tym, co do pokoiu miasta 
tamtego należy, poczuwali y niedopusczali, aby się tam takie insolentie y 
tumulty, o iakich nas y przedtym y teraz wiadomości dochodzą, działy, 
iednak tak częste vpominania nasze nieposzły Wier. Wasz. w posłuch, y 
owszem przez spary patrzycie na te tumulty, które się przez młodz aka- 
demicką, a przy niey przez inne swowolniki dzieią, nieznosząc się z vrzędem 
grodzkim według roskazania naszego y onemu w zabieganiu takim zbro- 
dniom y gwałtom niepomagaiąc. Co iz nas wielce obchodzi nietylko z tey 
miary, ze się w powinności vrzędu swego przestrzeganiem pokoiu w mieście 
niepoczuwacie, ale tez że na roskazanie y napominanie nasze w tey mierze 
mniey dbacie, surowo Wier. Wasz. roskazuiemy, koniecznie mieć chcąc, 
abyście napotym czulszemi y pilnieyszemi w tym byli, co do powinności 
Waszey y pokoiu miasta tamtego należy, imaiąc y karząc seditiosos et tu- 
multuantes, iako prawa y pokoiu pospolitego gwałtownikow, którym żadne 
praerogatiwy ani exempty in hoc passu niemogą suffragari ; gdyż kiedy- 
byscie w tym remisse postępowali y takim napotym tumultom rzetelnie y 
skutecznie niezabiegali, przyszłoby nam surowszych z Wier. Wasz. srzodkow 
zazyc y taką zniewagę roskazania naszego y w powinności się swey niepo- 
czuwanie surowo zganić. Zyczemy zatym Wier. Wasz. dobrego zdrowia od 
pana Boga. Dan w Warszawie dnia X miesiąca Maia, roku Pańskiego 
M DC XXVI, panowania królestw naszych polskiego XXXIX, szwedzkiego 
XXXII . — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



136 



935. IÓ2Ó. die 29. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundi III. regis Poloniae decretum, inter scabinos, Quadraginta 
viros communitatemque civitatis Cracoviensis et proconsulem consulesąue 
eiusdem civitatis litem dirimens. 

Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae,' Mazouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue nec non Sueccorum, Got- 
thorum, Vandalorumque hareditarius rex. Significamus praesentibus literis 
nostris, ąuorum interest, vniuersis et singulis. Adcitatos fuisse ad nos iudi- 
ciumąue nostrum seorsiuis adcitationum nostrarum literis venerabiles et ge- 
nerosos Ioannem Foxium archidiaconum, Lucam Doctorium, canonicos Cra- 
couienses, Martinum Kłociński praepositum sacratissimi Corporis Christi 
Casimiriae ad Cracouiam, Nicolaum Korycinski capitaneum Oycouiensem, 
Ioannem Wielżynski, Hieronimum Mielunski, secretiirios nostros, Maximi- 
lianum Iarzyna notarium castrensem Cracouiensem, commissarios nostros de 
officijs, nec non famatos scabinos, Quadraginta viros totamąue communi- 
tatem ciuitatis nostrae Cracouiensis, ąuorum nomina et cognomina hic pro 
insertis et expressis habere volumus, de causa infrascripta bonisąue eorum 
in genere omnibus, ad instantiam spectabilium proconsulis et consulum ciui- 
tatis eiusdem nostrae Cracouiensis, ad proseąuendam iureąue continuandam 
appellationem suam a decreto praefatorum commissariorum nostrorum, quo 
actoribus modernis super citationem adcitatorum modernorum, videlicet com- 
munitatis ciuitatis nostrae praefatae Cracouiensis, procedere iniunxerant, in- 
terpositam, non tamen admissam, idąue in causa et actione ratione certorum 
grauaminum et iniurarium inferius specificandarum , in citatione originali 
expressarum, modernis actoribus per memoratos scabinos, Cjuadraginta viros 
totamąue communitatem ciuitatis Cracouiensis prius ad iudicium nostrum 
instituta ac propter nostram ad praesens a Cracouia absentiam certis com- 
missarijs nostris ad decidendas easdem iniurias totamąue causam inter partes 
praefatas sopiendam, designatis, agitata. In qua causa cum actores moderni 
commissionem eandem sub priore data, quam ipsamet citacio posita et insi- 
nuata est, extraditam esse assererent, seque a termino illo liberos pronun- 
ciari peterent, praefati commissarij nostri eo attento, quod deuolutio causae 
ad nos, quam tunc communitas ciuitatis Cracouiensis contra actores moder- 
nos promouebat, per editam ex cancellaria nostra citationem principaliter 
causaretur et editio citationis eius antecessisset literas commissionis nostrae, 
tum ex alijs rationibus in decreto suo descriptis, ideo amputata exceptione 
actorum modernorum, partes praefatas terminum ex innotescentia commis- 
soriali contra citatos legittime extradita et posita pro tunc habere debere 
adinuenerant, eijsdem actoribus modernis super contenta citationis adcitato- 
rum modernorum videlicet communitatis Cracouiensis procedere iniunxerant, 
nec eisdem actoribus modernis ab huiusmodi sententia ad nos iudiciumque 
nostrum prouocandi appellationem admiserant, quinymo postquam ijdem acto- 
res moderni, magistratus consularis Cracouiensis, post huiuscemodi decretum 
contra se prolatum, a iudicio illo commissoriali discessissent, ac se in vlte- 



157 

riori processu condemnari passi essent, praefati commissarij nostri magistra- 
tum eundem consularem Cracouiensem in contumaciam eoruńdem in ruitione 
causae condemnauerant decreuerantque, ąuatenus ijdem consules Cracouienses 
taxam in citacione originali expressam, nimirum centum millium flprenorum 
Polon icalium communitati Cracouiensi reponerent et persoluerent ; et pro 
damnis litisąue expensis ad viginti millia florenorum Polonicalium per actores 
taxatis, satisfacerent eaąue refunderent. Caeterum de paena arbitraria tum 
et de alijs punctis citationis causam praesentem pro vlteriori decisione 
nostra cum toto ipsius effectu ad nos et iudicium nostrum remiserant. Nihi- 
lominus tamen idem magistratus consulum Cracouiensium memoratos com- 
missarios nostros ac praefatos scabinos, Quadraginta viros totamąue commu- 
nitatem ciuitatis Cracouiensis ad proseąuendam iureque continuandam appella- 
tionem suam, a decreto procedendi interpositam non tamen admissam, modo 
superius praemisso ad nos iudiciumąue nostrum adcitauerunt. In eo vero 
termino, tam ex eisdem adcitationibus ad proseąuendum appellationem edi- 
-tis, quam ex receptione causae per assessores iudicij nostri ad nos facta, 
coram nobis et iudicijs relationum nostrarum propriarum incidente, cum 
partes praefatae de admissibilitate appellationis a decreto procedendi non 
admissae in controuersiam descendissent, nos cum consiliarijs nostris lateri 
nostro protunc assidentibus, appellationem praefatam a decreto procedendi 
per commissarios denegatam , admissibilem non fuisse neąue protunc pro- 
seąuibilem esse adinueneramus. Quoniam tamen actores modernos magistra- 
tum consularem Cracouiensem paenas ob temeritatem ąuandam suam com- 
meruisse videbatur, ideo cognitionem nostram de eadem paena ex arbitrio 
nostro irroganda, ad decisionem causae et negotij principalis suspenderamus. 
Caeterum quod causam et negotium principale ratione grauaminum et 
iniuriarum earundem spectabat, partes praefatas ad experiendum de eisdem 
ad assessores iudicij nostri remiseramus, prout actus commissorialis et pro- 
cessus causae istius latius de praemissis testatur. In termino itaąue hodierno 
iudicij relationum nostrarum propriarum, tam ex appellatione a decretis in 
nonnullis punctis citationis per assessores iudicij nostri latis, ad nos inter- 
posita, quam receptione causae per eosdem ad nos facta, incidente et hu- 
cusąue continuato, partibus praefatis, actorea principalis causae, videlicet sca- 
binis, Quadraginta viris atąue communitate ciuitatis nostrae Cracouiensis, per 
honoratos et famatos Erasmum Hippolit, Venceslaum Sławecki, Sebastianum 
Kłossowic atąue Ioannem Łyskowic, internuncios et plenipotentes suos e me- 
dio sui ad id deputatis, citatis autem magistratum consularem Cracouiensem 
per excellentem et spectabiles Georgium Pipan philosophiae et medicinae 
doctorem, Christopherum Słowikowski consules atąue nobilem Andream 
Bełza notarium ciuitatis eiusdem Cracouiensis, itidem internuncios suos coram 
nobis comparentibus eumąue terminum attentantibus, et actorea communitate 
Cracouiensi grauamina eadem punctatim recensendo, inprimis citatos prae- 
fatos magistratum consularem Cracouiensem decreta nostra inter communi- 
tatem ciuitatis eiusdem Cracouiensis et Iudaeos Casimirienses ad Cracouiam 
degentes, per nos prolata, ąuibus modus mercandi et depositorij mercium 
tum et exequutio eiusdem, qua ratione et a quo peragi deberet, vel in de- 
fectu exequutionis quid faciendum esset, praescriptum est, multoties tam 



i'58 

a scabinis quam a Ouadraginta viris ac tota communitate reąuuisiti , ad 
exequutionem debitam hucusąue non deduxisse nec calculum ex perceptis 
fecisse, vnde mercatores et ciues nostros Cracouienses ob praepeditionem 
mercaturae ad inopiam redactos esse conquerebatur, citati vero producto 
processu coram magnifico moderno palatino Cracouiensi cum eisdem Iudaeis 
agitato, se statim post memoratum decretum nostrum vltimum inter commu- 
nitatem Cracouiensem et Iudaeos Casimirienses prolatum, omnem curam et 
diligentiam , vt hoc idem decretum nostrum debitae exequutioni demanda- 
retur, adhibuisse, ac officium palatinale iuxta praescriptum eiusdem decreti 
nostri de facienda exequutione eadem requisiuisse causamque Iudaeis ijśdem 
tanquam transgressoribus depositorij ibidem instituisse ; sese iustificabant ac 
incompetentiam actionis in eo puncto opponebant : nos cum consiliarijs no- 
stris lateri nostro assidentibus, partium controuersijs exauditis, eoque attento, 
quod nulla negligentia citatorum circa exequutionem decreti nostri apparet, 
ideo in ea parte actione incompetenti adinuenta, citatos eosdem magistra- 
tum consularem Cracouiensem a causa et impetitione ratione eiusmodi ne- 
gligentiae per actores ipsis obiectae, liberos et absolutos pronunciandos esse 
duximus, vti quidem absoluimus liberosque pronunciamus. 

Postmodum actores contributiones non iuxta iiteras vniuersales consti- 
tutionum regni a citatis exigi, nimirum eosdem conuentos loco contributionis 
vnius simplae szos dictae, duplicem exigere, quando vero plures contribu- 
tiones instituuntur, illos in duplo extorquere nullasque quietationes ciuibus 
eo nomine dare, similiter ad pensionem seu solutionem a victu quemlibet 
ciuium iuxta arbitrium suum et aestimationem adigere proponebant; econ- 
uerso citati productis quietationibus ab exactore contributionis publicae et 
iudice terrae Cracouiensis, nimirum generoso quondam Ioanne Pieniążek in 
anno millesimo quingentesimo vigesimo de persoluta contributione simplici, 
quae tum duo millia florenorum Polonicalium efficiebat, tum et alia a gene- 
roso Hieronimo Philipowski itidem exactore contributionis publicae terrae 
Cracouiensis illius temporis in anno millesimo quingentesimo sexagesimo 
tertio de duplici contributione, quae quatuor millia florenorum Polonicalium 
efficiebat, alijsque sequentibus annis de persolutione contributionum earun- 
dem publicarum in comitijs regni generalibus laudatarum, obtentis, ijsdem 
vti praemissum est, simplicem exactionem duo millia florenorum Polonica- 
lium, duplicem vero quatuor millia florenorum efficere allegabant, ac ijs sic 
deductis, se non iuxta arbitrium et libitum suum, sed iuxta vniuersales Iiteras 
et regestra tam exactorum quam thesauri regni exigere ac eas contributiones 
eo modo exactas, exactoribus contributionis extradere asserebant: nos cum 
eisdem consiliarijs nostris, lateri nostro assidentibus, ex earundem partium 
controuersia quietationibusque ac alijs documentis coram nobis reproductis, 
eo attento, quod ex quietatione praefata anni millesimi quingentesimi vige- 
simi simplam duo millia florenorum Polonicalium, ex altera autem quieta- 
tione supra scripta anni millesimi quingentesimi sexagesimi tertij duplam 
contributionem quatuor millibus florenorum Polonicalium exactoribus solu- 
tam esse apparebat, ideo in ea parte actionem eandem incompetentem esse 
adinuenimus, citatosque praefatos magistratum consularem Cracouiensem in 
hoc puncto liberum et absolutum pronunciauimus pronunciamusque. 



159 

Quod autem contributionem a victu per citatos exactam attinet, quam 
citati vsui antiąuo inhaerendo, ad explendam summam contributionis szos 
dictae a victu se merito exigere asserebant, in ea parte super citationem 
actorum eosdem citatos procedere teneri decreuimus. Procedentibusąue ita- 
que citatis atąue se, vti praemissum est, ad explendam summam contribu- 
tionis in conuentu laudatam, eiusmodi exactiones a victu a ciuibus exigere 
allegantibus ac contributionibus huiusmodi exactis easdem iuxta laudum con- 
uentus in thesaurum regni, si vero ex exactis ąuidpiam superfuerit, id se in 
ciuitatis aerarium inferre asserentibus, nos cum eisdem consiliarijs nostris 
lateri nostro assidentibus, partium earundem controuersijs exauditis, eoque 
attento, quod citati moderni contributiones controuersas ratione victus a ci- 
uibus prouenientes 7 se ąuidem exigere non negant, ex eisdem tamen sum- 
mis, si ąuidpiam vltra solutas contributiones in conuentu regni laudatas su- 
peresset, id se in ciuitatis aerarium inferre ac in vsus et necessitates pro- 
prias ciuitatis conuertere asserunt, ideo melius in ea parte informari volentes, 
ne aliąuid parti vtrique praeiudiciosum statuamus, certos commissarios nostros 
illuc dandos et deputandos esse duximus, vti ąuidem damus et deputamus, 
videlicet venerabilem et generosos Andream Łukomski canonicum Craco- 
uiensem, Stanislaum Witowski vexilliferum Lenciciensem et magnum pro- 
curatorem arcis Cracouiensis, Hieronimum Mielunski secretarium nostrum 
et administratorem zupparum nostrarum Wieliciensium, Hieronimum Kaza- 
nowski burgrabium arcis Cracouiensis, ąuibus mandamus, vt absentia vnius 
non obstante, vocatisque ad sui praesentiam literis innotescentiae suae par- 
tibus, ąuarum interest, ad ciuitatem nostram Cracouiensem descendant, ibi- 
demąue citati memorati coram eisdem commissarijs nostris summam exactam 
a victu prouenientem, regestris et ąuietationibus liąuident, et ąuonam eandem 
conuerterint et num ex ea aliąuid superfuerit et quo conuersum sit, dedu- 
cant et declarent, praefati vero commissarij liąuidationem eandem per prae- 
dictos consules Gracouienses factam, connotent ac eam scripto concipiant 
eamąue rotulo in occluso ad nos transmittant; nos vero tandem in ea causa 
id, quod iuris fuerit, statuemus ac decernemus. Quam in rem partibus prae- 
fatis iterum coram nobis iudicioąue nostro comparendis et sententiam no- 
stram vlteriorem audiendis, terminum in quatuor septimanis post peractam 
eandem inquisitionem computandis, praefigimus, assignamus et conseruamus 
peremptorie. 

Deinde actores, quod citati praefati, dum contributiones in conuentu 
regni generali constituuntur, a quibus nemo excipitur, ipsi tamen praetextu 
officiorum suorum, licet multas lapideas, domus, fornices, institas, hortosque 
possideant, nullas tamen contributiones soluant, citatos eosdem accusabant 
productisque priuilegijs tam diui olim Casimiri regis in anno Domini mille- 
simo trecentesimo quinquagesimo octauo datis , quam alio serenissimi olim 
Sigismundi Augusti itidem regis et auunculi nostri, eisdem ab huiusmodi 
oneribus neminem excipi posse asserebant; e conuerso citati antiquum vsum 
et consuetudinem aliarum ciuitatum regni nostri allegabant, et si in alijs 
ciuitatibus officiales ciuitatum nulla onera ferunt, multo magis se ea praero- 
gatiua tanquam officiales ciuitatis nostrae primariae ac totius regni metro- 
polis gaudere debere asserebant, seque et in ea parte liberos ab impetitione 



ióo 

actorum pronunciari petebant: nos cum eisdem consiliarijs nostris lateri no- 
stro assidentibus, ex arundem partium controuersijs eo attento, quod citati 
antiquissimae consuetudini innitantur, et actores contrarium non probant, 
ideo inhaerendo consuetudini etiam aliarum ciuitatum regni nostri, eosdem 
citatos consules Cracouienses ad soluendas contributiones tam a victu, quam 
a fundis per ipsos possessis, non teneri adinuenimus, cum ea tamen decla- 
ratione nostra, vt ea immunitas ad vnam saltem domum, in qua quispiam 
consulum residet, spectet et referatur. 

Tandem praefati actores, quod ijdem citati contributiones szos nuncu- 
patas e domibus tam personarum spiritualium, quam etiam equestris ordinis 
prouenientes, non repetunt neque exigunt, proponebant ; citati vero productis 
aliquot processibus iuris ratione eiusmodi contributionum cum nonnullis per- 
sonis inchoatos, se in hoc passu negligentiae argui non posse alegabant. 
Caeterum quod aliquod personas senatorij et equestris ordinis domos et fun- 
dos in ciuitate possidentes attinet, earum quidem in exigendis contributio- 
nibus respectum se habere non negabant, hac tamen ratione magis ciuitati 
illi consultum iri asserebant ac se liberos pronunciari postulabant: nos cum 
eisdem consiliarijs nostris lateri nostro assidentibus, ex earundem partium 
controuersijs eo attento, quod citati processus ratione praefatae contribu- 
tionis szos nuncupatae, cum nonnullis personis inchoatos producunt, ideo 
eosdem citatos ad praesens ratione huius puncti liberos et absolutos pro- 
nunciandos esse duximus, vti quidem liberos facimus ac pronunciamus. Nihi- 
lominus tamen in posterum citatos praefatos contributiones huiusmodi a do- 
mibus et fundis szos nuncupatas, ab omnibus, qui eas dare et persoluere 
tenentur, sine vllo respectu repetere et exigere sub paena ex arbitrio nostro 
decernenda, teneri decernimus ac statuimus. 

Insuper actores recensiti magistratum eundem, quod iuxta ordinationem 
serenissimi Stephani regis Poloniae, antecessoris nostri anno millesimo quin- 
gentesimo septuagesimo octauo factam, quinquaginta pedites ex aerario pu- 
blico ciuitatis ad propulsandum iniurias a ciuibus continue non fouet, quin- 
imo tempore cuiusuis tumultus nullam defensionem praebet, pecuniamque 
in eam rem constitutam et assignatam nescitur quo conuertit, accusabant; 
citati vero se ordinationi eiusdem Stephani regis satisfacere cupere, nisi 
caritas annonae et rerum omnium precij augmentum in dies magis ac magis 
excrescens obstaret, angustaeque rationes aerarij citatis impedimento essent, 
allegabant, nihilominus tamen viginti quidem ordinarie peditos exceptis be- 
dellis et alia familia praetorij, ingruente vero necessitate etiam plures in 
hac rerum omnium moderni temporis caritate se allere asserebant, pecuniae 
vero residuum, si aliquantum remanserit, id in aerario publico asseruari 
allegabant, incompetentiamque actionis obijciebant: nos cum ijsdem consi- 
liarijs nostris, lateri nostro assidentibus, controuersijs partium exauditis ac 
ex eisdem eo animaduerso, quod ad praesens rerum caritas maior, quam 
tempore ordinationis regis Stephani fuit, intercessit, vnde pro ratione tem- 
poris ordinationes quoque mutari possibile est, ideo quoad annos praeteritos 
citatos memoratos in hac parte liberos fecimus et pronunciauimus, vti qui- 
dem liberos facimus et pronunciamus, caeterum quodnam pedites in defen- 
sionem ciuitatis in posterum citati fouere debeant, eius rei cognitionem ad 



iói 

expeditionem commissionis ratione calculi ex prouentibus ciuitatis faciendi 
intercedendae ; susspendendum esse duximus suspendimusąue. 

Deniąue actores memorati, quod citati iura, priuilegia, plebiscita ciui- 
tatis vigore decreti serenissimi olim Sigismundi primi regis Poloniae. certis 
et congTuis temporibus communitati non exhibent, imo temere detrectant, 
conquerebantur, citati autem se iura, priuilegia ac plebiscita ciuitatis com- 
munitati legere non denegare, verum eorundem rescripta authentica extra- 
dere non teneri asserebant, inordinatamąue citationem ; siąuidem ea in cita- 
tione sua non specificarunt, declarabant ac se liberos pronunciari declara- 
bant: nos cum ijsdem consiliarijs nostris, lateri nostro assidentibus, ex con- 
trouersijs partium eo attento, quod actores priuilegia, iura et plebiscita, ratione 
ąuorum agunt, in citatione non expresserunt, ideo inordinata citatione adin- 
uenta, eosdem citatos liberos et absolutos pronunciandum esse duximus pro- 
nunciamusąue. 

Demum ijdem actores producto decreto serenissimi olim Sigismundi 
primi regis Poloniae, aui nostri materni, anno Domini millesimo ąuingen- 
tesimo vigesimo primo inter antecessores suos et magistratum itidem con- 
sularem Cracouiensem lato et promulgato, contra eosdem citatos, quod lon- 
heros et Quatuor viros e medio sui non vero e communitate, qui omnia, 
quae in bonum et vtile ciuitatis vergerent, contulerent et procurarent, cal- 
culumąue sufficienter ąuotannis facerent, non eligunt proponebant; e conuerso 
citati lonheros duos semper ex hominibus bonae fidei beneąue possessionatos 
electos fuisse asserebant, quod vero Quatuor viros concernit, eos ad custo- 
diam tantum priuilegiorum idque per senium pertinere deducebant, et insuper 
lonheros ciuitatis rationem reddere quouis tempore paratos esse, dummodo 
commissarij nostri ad excipiendum ab ijs easdem rationes et calculum descen- 
derent, declarabant, incompetenciamque actionis eo nomine obijciebant : nos 
cum eisdem consiliarijs nostris lateri nostro assidentibus, controuersijs par- 
tium exauditis ac eo animaduerso , quod actores decreto per se producto, 
citatos contrauenisse non probant neque deducunt, quinimo contrarium citati 
declarant, ideo incompetenti actione adinuenta, eosdem citatos ab impetitione 
actorum in hoc puncto liberos et absolutos facimus et pronunciamus. 

Ad haec commemorati actores exhibitis literis toties memorati diui 
olim Sigismundi primi regis Poloniae, anni millesimi quingentesimi septimi, 
quod citati contra iura, priuilegia, ordinationemque ciuitatis non ex Quadra- 
ginta viris, verum ad libitum suum homines ad gerenda officia inhabiles et 
priuilegiorum rerumque ignaros in scabinos eligunt, instabant; ex aduerso 
citati nulla priuilegia nullasque ordinationes de eiusmodi electione scabino- 
rum disponere replicabant, seque homines semper idoneos et qualificatos ad 
eiusmodi officia eligere allegabant, exindeque actores incompetenter agere 
deducebant : nos cum ijsdem consiliarijs nostris lateri nostri assidentibus, ex 
controuersijs partium eo attento, quod licet quidem electio scabinorum con- 
sulatui Cracouiensi competebat, quoniam tamen actores ex Quadraginta viris 
scabinos tantum eligi debere nullo priuilegio speciali aut aliqua consuetu- 
dine probant, ideo actores praefatos incompetenter agere adinuenimus cita- 
tosque praefatos hac in parte liberos et absolutos pronunciandum esse duxi- 
mus, vti quidem pronunciamus. 

21 



IÓ2 

Praeterea ijdem actores eidem priuilegio diui olim Sigismundi primi 
regis Poloniae anni millesimi quingentesimi septimi, quod expresse consules 
non nisi ex scabinis elligi debere disponit, inhaerendoque, quod magistratus 
palatinis Cracouiensibus pro tempore existentibus, contra priuilegia sua non 
ex scabinis tantum, verum etiam eos ciues ; qui in scabinatu antea non fue- 
runt, in consules eligere permittit, conquerebantur, citati vero consuetudinem 
eiusmodi eligendi consulum allegabant: nos cum ijsdem consiliarijs nostris, 
lateri nostro assidentibus , ex controuersia partium eo animaduerso, quod 
actores priuilegia super electionem consulum ex scabinis producunt ac se 
circa illud conseruari petunt, ideo eosdem actores circa priuilegium prae- 
fatum super electionem consulum ex numero scabinorum seruiens, conser- 
uandum esse duximus conseruamusque, cum ea tamen declaratione nostra, 
vt doctores iurisprudentiae, medicinae, syndici , notarij ciuitatis, licet antea 
in scabinatu non fuerint, in consules eligi possint, saluo nihilominus recursu 
magistratui consulari Cracouiensi, si per palatinum Cracouiensem pro tempore 
existentem, huic ordinationi nostrae contrauentum fuerit, ad nos reseruato. 

Insuper actores, quod citati bonis reipublicae ciuitatis non iuxta ordi- 
nationem serenissimi regis Stephani absque consensu communitatis dispo- 
nunt, personisque ex gremio sui ex leui censu eadem locant eoque modo 
aerarium publicum diminuunt, contra citatos proponebant; e conuerso citati 
bona eadem semper plus offerenti se in arendam locasse contractusque 
huiusmodi in acta publica inseruisse deducebant, ac exinde se liberos pro- 
nunciari postulabant : nos cum ijsdem consiliarijs nostris lateri nostro eissi- 
dentibus, ex partium controuersia eo considerato, quod actores bona ciui- 
tatis, quae in praeiudicium ordinationis diui Stephani regis arendata sint, 
in citatione non exprimunt, et in contrarium conuenti bona ea, quae arendae 
subiecta sunt, se publice plus offerenti proposuisse deducunt, eosque con- 
tractus arendae in acta publica inscriptos esse probant, quos nemo ex acto- 
ribus se aliquando requisiuisse eosdemque sibi denegatos esse, protestatione 
aliqua comprobat, ideo citatos praenominatos ab impetitione actorum, vti 
incompetenti liberos et absolutos in hoc puncto facimus ac pronunciamus. 

Postmodum actores calculum ex bonis siue prouentibus ciuilibus pro 
anteactis annis vigore decreti et commissionis nostrae caeptae, citatos non 
perfecisse neque eundem quotannis, licet eo nomine requisiti essent et te- 
neantur, facere velle inferebant ; e conuerso citati calculum eundem se coram 
commissarijs nostris ad id deputatis, vsque ad annum millesimum sexcente- 
simum vigesimum primum fecisse deducebant. Ouod vero easdem rationes 
ad annum vsque praesentem non reddiderint, non sua sed commissariorum 
nostrorum ad excipiendas rationes easdem deputatorum, causa accidisse, 
commissariosque eosdem ad rationes controuersas excipiendas non conuenisse 
respondebant. Nos cum consiliarijs nostris, lateri nostro assidentibus, ex 
earundem partium controuersia eo attento, quod continuatio commissionis 
calculi et rationum non per citatos, verum per ipsosmet commissarios ad 
finem deducta non est, ideo et in ea parte citatos memoratos a causa et 
impetitione actorum praefatorum liberos fecimus et pronunciauimus, nihilo- 
minus tamen decreuimus decernimusque, quatenus ijdem citati in posterum 
calculum et rationes easdem de prouentibus ciuilibus in praesentia scabino- 



1Ó3 

rum et deputatorum ex communitate coram memoratis commissarijs nostris 
perficiant et continuent. 

Postea ijdem actores, ciues et mercatores Cracouienses in Vngaria per 
modum ąuorundam repressaliorum graciari, nihilominus tamen citatos huic 
mało exemplo et damno ciuium obuiare nolle, atque ne id contra iura pu- 
blica et ciuitatis eadem fierent, prouidere velle asserebant ; e conuerso citati 
se quidem, ne ea fierent, ąuantum in se est obuiando, huic mało non deesse, 
verum tamen huic violentiae per se occurri impossibile esse respondebant : 
nos cum eisdem consiliarijs nostris, lateri nostro assidentibus, eo attento, 
quod magistratus ad impossibilia obligari non potest, ideo et in ea parte 
actione eadem incompetenti adinuenta, citatos eosdem in hoc puncto a causa 
et impetitione actorum liberos et absolutos pronunciamus. 

Tandem actores, fundos ad ciuitatem pertinentes, citatos deuastare, non- 
nullos sua incuria et negligentia amittere, neąue eosdem recuperare, summis 
pecuniarijs bona ciuilia onerare et in ijsdem bonis ciuilibus summas pecu- 
niarum non exiguas inscribere, pecuniam vero receptam nescitur quo con- 
uertere, eosdem conuentos accusabant: nos cum eisdem consiliarijs nostris 
lateri nostro assidentibus, partium controuersijs exauditis eoque attento, 
quod actores, quinam fundi ciuiles per citatos deuastati, amissi summisue 
pecuniarijs sine legittima causa onerati sint, expresse non specificant, ideo 
citationem in hoc puncto inordinatam adinuenimus ac citatos eosdem ratione 
praemissorum in hac parte liberos et absolutos itidem pronunciamus. 

Ad haec actores, prouisiones seu refectiones quasdam respectu officio- 
rum consularium citatos ex aerario publico citra communitatis consensum 
accipere inferebant; e conuerso citati se quidem refectiones controuersas 
accipere non negabant, id tamen inhaerendo antiquissimae consuetudini ab 
immemorabili tempore receptae, facere ac pecuniam perceptam pro orna- 
mento et ad splendorem ciuitatis illius Cracouiensis vergere respondebant: 
nos cum consiliarijs nostris lateri nostro assidentibus, ex partium contro- 
uersijs eo considerato, quod citati praefati antiquissimam et nunquam ab 
immemorabili tempore interruptam consuetudinem deducunt, et id ad orna- 
mentum et splendorem magistratus ciuitatis illius Cracouiensis tanquam regni 
nostri primariae vergere allegant ; actores vero nihil contrarium probant, 
ideo in ea parte citatos praefatos, magistratum consularem ciuitatis Craco- 
uiensis liberum et absolutum fecimus et pronunciauimus, vti quidem facimus 
et pronunciamus. 

Tandem actores, honoraria seu pensiones, quae sese ad non exiguam 
summam extendunt, a suscipientibus ius ciuitatis ciuibus citatos vsurpare, 
neque ea in bonum reipublicae et aerarium ciuitatis conuertere, similiter ab 
ijs, qui e ciuitate migrant, non proportionaliter decimam partem substantiae 
et facultatum eorundem iuxta constitutiones regni percipere, perceptamque 
nescitur quo conuertere conquerebantur ; e conuerso citati, quod attinet 
huiusmodi honoraria a suscipientibus ius ciuitatis exacta, contenta citationis 
negantes, nihil pro se vtilitateque seu commodo proprio ex huiusmodi ho- 
norarijs vsurpare, imo vero prouentum seu honoraria eadem in regestra ciui- 
tatis, quae coram nobis producebant, inscribere demonstrabant, atque quod 
praefati actores peculatum eisdem obijcere praesumunt, paenas super iisdem 



164 

decerni postulabant; quod vero decimam partem bonorum a migrantibus 
e ciuitate spectabat, itidem et in ea parte contenta citationis non agnosce- 
bant: nos cum eisdem consiliarijs nostris, lateri nostro assidentibus, partium 
controuersijs exauditis, inprimis autem, quod honoraria eadem a suscipien- 
tibus ius ciuitatis spectat, eo attento, quod actores puncti huius contenta 
non probant, in contrarium vero citati honoraria huiusmodi se in regestra 
perceptorum inscribere et rationes de eisdem facere deducunt, ideo et in 
ea parte eosdem citatos a causa et impetitione actorum liberos facimus et 
pronunciamus. Quoniam vero actores memorati citatis magistratui consulari 
Cracouiensi crimen peculatus in citatione sua obijcerunt, quod tamen pro- 
bare non potuerunt ; ideo ex actoribus praefatis, quos citati ipsimet ad prae- 
sens coram nobis nominant et quos authores et principales causae istius 
contra se susceptae esse asserunt, nimirum famatos Nicolaum Szołomonski, 
Ioannem Łyskowic, Erasmum et Stanislaum Hippolitos fratres, Venceslaum 
Sławęczki, Nicolaum Szwarcz, Iacobum Soszyc ad paenam et sessionem car- 
ceris in turri Cracouiensi per vnam septimanam integram sustinendam con- 
demnauimus condemnamusque, decernentes, quatenus eandem sessionem car- 
cerariam in termino sex septimanarum a data praesentium computando, 
inchoent, eamque per vnam septimanam integram subeant ac sustineant, 
quam tamen obiectionem per actores citatis factam, bonae famae et existi- 
mationi citatorum nocere minime debere statuimus et pronunciamus. Caete- 
rum, quod decimam partem a migrantibus e ciuitate spectat ; eo attento, 
quod huiusmodi summae in perceptorum regestris continentur, et calculum 
de ijs citati quotiescumque id opus fuerit, faciunt, neque actores diserte 
contenta citationis suae probant, ideo et in ea parte eosdem citatos liberos 
et absolutos pronunciauimus pronunciamusque. Nihilominus tamen decreui- 
mus decernimusque, quatenus magistratus praefatus consularis Cracouiensis 
in posterum diligenter animaduertat, vt migrantes ex ciuitate decimam partem 
bonorum iuxta constitutionem regni eo nomine sancitam, ciuitati pendant. 
Denique actores, magistratus diuersos contra iura et priuilegia ciuitatis 
super priuatis ciuibus iurisdictionem sibi vsurpare ac eos de facto processi- 
bus aggrauare et incarcerari, citatos vero nullam defensam ijsdem praebere 
nec eo nomine agere velle conquerebantur ; citati vero actores memoratos 
alicui ciuium iniuriam ab aliquo contra iura ciuitatis Ulatam esse non pro- 
bare neque eosdem ciues, qui iniuriati praetenduntur, specificare contende- 
bant, ac quod publico sumptu iniurias priuatorum vindicare non teneantur, 
respondebant : nos cum eisdem consiliarijs nostris lateri nostro assidentibus, 
partium earundem controuersia diligenter perpensa ac examinata, eoque 
attento, quod actores iniuriam aliquam in derogationem iurium et priuile- 
giorurn ciuitatis alicui ex ciuibus factam esse non probant, ideo eosdem 
citatos ab impetitione actorum liberos et absolutos pronunciandos esse duxi- 
mus, vti quidem absoluimus liberosque pronunciamus. Nihilominus tamen 
decernendum esse duximus decernimusque, quatenus praefati citati magistra- 
tus consulum Cracouiensium in causa quidem libertates et priuilegia ciuitatis 
concernenti, ciues publico sumptu ab alijs magistratibus et alijs personis 
tueatur; in causis vero ratione priuatarum iniuriarum ciuibus illatarum, 
eosdem sumptu iniuriatorum defendat assistentiamque eisdem praebeat. 



1 6 5 

Caeterum quod paenam nostram arbitrariam ob discessum eiusdem ma- 
gistratus consulum Cracouiensium a iudicio illo commissoriali, cuius antea 
cognitionem ad decisionem negotij ipsius principalis in suspenso reliąuera- 
raus, attinet, eo animaduerso, quod ijdem consules Cracouienses innocentiam 
suam aperte in hoc puncto ad praesens probant nullaąue temeritas ipsorum 
in hac parte apparet, siąuidem mętu vlterioris processus id se facere adactos 
fuisse deducunt, ideo eosdem ab eadem paena nostra arbitraria liberos simi- 
liter facimus et pronunciamus praesentis decreti nostri vigore. In cuius rei 
fidem sigillum regni nostri praesentibus est appensum. Datum Varsouiae 
feria sexta antę festa solennia Pentecostes proxima, anno Domini millesimo 
sexcentesimo vigesimo sexto, regnorum nostrorum Poloniae trigesimo nono, 
Sueciae vero trigesimo tertio anno. — Stanislaus Lubieński episcopus Lu- 
ceoriensis R. P. vicecancellarius. — Relatio reuerendi in Christo patris do- 
mini Stanislai Łubinskj episcopi Luceoriensis, regni Poloniae vicecancel- 
larij. — Ioannes Gumowski. — Correxit Dembowicz. 

Dokument pargaminowy w formie zeszytu o 7 kartach in folio, z których przedostatnia opa- 
trzona pieczęcią pokojową z czerwonego wosku w puszce blaszanej, zawieszoną na sznurku z jedwabiu 
pąsowego i nici złotych. 



030. 1626. die 3. m. Iunii ; Varsoviae. 

Sigismundi III. regis Poloniae decretum, inter scabinos et consules 
Cracovienses litem dirimens. 

Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, magnus duxLithuaniae, Russiae, 
Prussiae, Mazouiae, Samogitiae, Liuoniaeque nec non Sueccorum ; Gottorum, 
Vandalorumque haereditarius rex. Significamus praesentibus literis nostris, 
quorum interest, vniuersis et singulis ; adcitatos fuisse ad nos iudiciumque 
nostrum seorsiuis adcitationum nostrarum literis, venerabiles et generosos 
Ioannem Foxium archidiaconum, Lucam Doctorium, Lucam Dabski canonicos 
Cracouienses, Martinum Kłoczynski, praepositum sacratissimi Corporis Christi 
Cazimiriae ad Cracouiam, Maximilianum Iarzyna, iudicem terrestrem Socha- 
couiensem, Nicolaum Korycinski, capitaneum Oycouiensem, Ioannem Wiel- 
zynski et Hieronimum Mielonski secretarios nostros, vti commissarios nostros 
de officijs eorundem, nec non honoratos Iacobum Cieniowic seniorem, Gas- 
parum Polner, Sebastianum Kłoszowic, Stanislaum Hippolit, Venceslaum 
Sławecki aliosque litis comparticipes, in adcitatione specificatos, atque totam 
communitatem ciuitatis nostrae Cracouiensis de causa infrascripta bonisque 
eorum in genere omnibus, ad instantiam spectabilium et famatorum procon- 
sulis et consulum ciuitatis nostrae Cracouiensis ad prosequendas iureque 
continuandas appellationes suas, a decretis quibusdam praedictorum com- 
missariorum nostrorum ad nos et iudicium nostrum interpositas non tamen 
admissas, idque in causa et actione modernis actoribus magistratui consulari 
Cracouiensi per praedictos adcitatos videlicet communitatem Cracouiensem 
ratione degradationis ex officio scabinali et officio senioratus Cjuadraginta 



ióó 

virorum aliarumąue iniuriarum per adcitatos praefatos scilicet communita- 
tem ciuitatis Cracouiensis praetensarum, prius ad iudicium nostrum institu- 
tam ac propter nostram ad praesens a Cracouia absentiam, commissarijs nos- 
tris suprascriptis ad decidendum commissa et demandata: in qua causa cum 
actores moderni citationem contra se editam, tum et commissionem ipsam, 
quae positionem citationis antecessit, inordinatam esse assererent ac se a 
termino illo liberos pronunciari peterent, praefati commissarij nostri post 
fundatam iurisdictionem commissorialem, citatione et commissione ordinata 
adinuenta, modernis actoribuś super citationem originalem procedere ac 
postmodum respondere iniunxerant, nec a singulis huiusmodi decretis eidem 
magistratui consulari Cracouiensi ad nos et iudicium nostrum prouocandi 
appellationem admiserant, ąuinimo in vlteriori processu, ąuantum attinebat 
scabinos, eo attento, quod citati tempore litispendentiae personas in scabi- 
natu existentes et causam coniunctam bonum commune ciuitatis concernen- 
tem, contra se promouentes, officijs ipsorum priuauerunt, cuius priuationis 
causam iustam nul lam dederunt, ideo ąuatenus praefati citati, yidelicet ma- 
gistratus consularis Cracouiensis personas depositas, in citatione specificatas, 
ad idem officium illorum scabinale exnunc restituerent, sub paena taxae in 
citatione positae, nimirum duorum millium Vng"aricalium iniunxerant, quod 
vero attinebat damna ex huiusmodi depositione perpessa, causam eandem 
pro cognitione et liąuidatione eorundem, ad nos et iudicium nostrum remi- 
serant; ąuantum deniąue Quadraginta viros attinebat, eo attento, quod ijdem 
citati ex officio eosdem Ouadraginta viros deposuisse negabant, ideo eosdem 
in eodem officio suo et loco permanere ac iuribus ac praerogatiuis suis 
gaudere debere decreuerant, a qua sententia pars vtraque ad nos et iudicium 
nostrum prouocauerat, nihilominus tamen idem magistratus consularis Cra- 
couiensis ad prosequendum illas priores appellationes per memoratos com- 
missarios nostros a decretis procedendi et respondendi ad nos et iudicium 
nostrum interpositas non tamen admissas, tam praefatos commissarios nostros 
quam eiusdem partem adhaerentem, scilicet ciues et personas suprascriptas 
totamque communitatem Cracouiensem modo superius praemisso ad nos et 
iudicium nostrum adcitauerant, prout adcitationes praefatae et processus 
causae istius latius de praemissis testantur: in termino itaąue hodierno iudicij 
relationum nostrarum propriarum tam ex eisdem adcitationibus, quam re- 
ceptione causae per assessores iudicij nostri in negotio principali post adin- 
uentum, quod appellationes praefatae per commissarios nostros a supradictis 
decretis procedendi et respondendi denegatae, admissibiles non fuerint nec 
prosequibiles sint ; ad nos facta, incidenti et hucusque continuato, partibus 
praefcitis actorea principalis causae, yidelicet praefata communitate ciuitatis 
nostrae Cracouiensis per honoratos et famatos Erasmum Hippolit, Venceslaum 
Sławęcki, Sebastianum Kłosowic atque Ioannem ł.yskowic plenipotentes et 
internuntios suos, citatis autem magistratu consulari Cracouiensi per excel- 
lentem et spectabilem Georgium Pipan, philosophiae et medicinae doctorem, 
Christopherum Słowikowski consules ;itque nobilem Andream Bełza secre- 
tariuin et notarium ciuitatis eiusdem, itidem plenipotentes suos, coram no- 
bis comparentibus eumque terminum attentantibus et controuersias snas co- 
ram commissarijs nostris agitatas repetentibus : nos cum consiliarijs nostris, 



ióy 

lateri nostro assidentibus, partium controuersijs exauditis eoque attento, 
quod citati, magistratus videlicet consularis Cracouiensis in vsu eligendorum 
scabinorum Cracouiensium ab immemorabili tempore semper fuerit eandem- 
que electionem certis et statis diebus ąuotannis expediuerit ; decretaąue eo 
nomine aliąuot, praesertim autem diui olim Sigismundi primi regis et aui 
nostri materni in vim perpetuae legis, vnum ąuidem in anno millesimo quin- 
gentesimo vigesimo primo ; alterum vero in anno millesimo ąuingentesimo 
trigesimo secundo , inter communitatem et magistratum Cracouiensem lata, 
nouissime vero etiam decretum commissariorum nostrorum, inter consula- 
tum et scabinos illius temporis Cracouienses anno Domini millesimo ąuin- 
gentesimo nonagesimo nono, a quo neutra partium appellauit, ąuibus libera 
electio scabinorum magistratui consulari adiudicata est, intercesserint, neque 
citati eosdem, quos communitas officio scabinatus motos esse conqueritur ; 
degradauerit, sed interueniente electione annua ipsimet ab officijs suis super- 
sedere ex antiquissimo vsu et consuetudine tenebantur, proinde sententia 
praefata commissariorum nostrorum retractata et annihilata, actioneque eadem 
incompetenti adinuenta, citatos eosdem magistratum videlicet consularem 
Cracouiensem ab eadem causa et impetitione actorum ratione eiusdem de- 
gradationis liberos et absolutos pronunciandos esse duximus, vti quidem 
absoluimus liberosque pronunciamus. In cuius rei fidem sigillum regni nostri 
praesentibus est appressum. Datum Varsouiae feria quarta antę festum 
sanctissimae et indiuiduae Trinitatis proxima, anno Domini millesimo sexcen- 
tesimo vigesimo sexto, regnorum nostrorum Poloniae trigesimo nono, Sue- 
ciae vero trigesimo tertio anno. — Stanislaus Lubieński episcopus Luceo- 
riensis, r. P. vicecancellarius sst. — Relatio reuerendissimi in Christo patris 
domini Stanislai Lubieński episcopi Luceoriensis, regni Poloniae vicecan- 
cellarij. — Ioannes Gumowski. — Correxit Dembowicz. 

Dokument pargaminowy. Na sznurku z pąsowych jedwabnych i złotych nici wisi w puszce bla- 
szanej pieczęć pokojowa, w czerwonym wosku wyciśnięta. 



D3T. 1626. die 8. m. Iunii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsulem et consules ciritatis Cra- 
coviensis ; criminis laesae maiestatis accusatos ; culpae immunes esse declarat. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque necnon Suecorum, 
Gotthorum, Vandalorumque haereditarius rex, significamus praesentibus lite- 
ris nostris, quorum interest, vniuersis et singulis, citatos fuisse ad nos et 
iudicium nostrum spectabiles et famatos proconsulem et consules ciuitatis 
nostrae Cracouiensis, quorum nomina et cognomina pro insertis et expressis 
habere volumus, de personis, officijs bonisque eorum in genere omnibus ad 
instantiam instigatoris nostri et reipublicae ex delatione honoratorum et fa- 
matorum ciuium ac totius communitatis Cracouiensis propterea, quia illi fide, 
qua nobis obstricti sunt, posthabita, inmemores iuramentorum suorum, dum 



i68 

et ąuando causae ratione certarum iniuriarum, per illos communitati ciuitatis 
eiusdem Cracouiensis illatarum, coram commissarijs a nobis deputatis pera- 
g-ebantur, contra officia sua ad obedientiam nobis iidelitatis praestandam, 
spectabilem Christopherum Słowikowski, qui scitu, iussu ac mandato illorum, 
fidelitatis nobis praestitae et iuramenti immemor, contra Maiestatem nostram 
rebelliter ipsis scientibus, assistentibus iubentibusque restitit, subordinarunt 
et illi restiterunt, mandatis nostris parere et satisfacere noluerunt, ob idque 
in paenas criminis lesae maiestatis incurrerunt: citando eosdem ad videndum 
et audiendum ipsos paenis, facto illorum demeritis, puniri easąue super 
ipsis decerni, prout citatio praefata latius de praemissis testatur. In termino 
itaąue hodierno iudicij relationum nostrarum propriarum, tam ex eadem 
citatione, quam receptione causae per assessores iudicij nostri ad nos facta, 
incidente et hucusąue continuato, partibus praefatis, actorea instigatore no- 
stro ac ipsius delatoribus per nobilem Ioannem Rudawski plenipotentem 
suum, citata autem magistratu consulari Cracouiensi per excellentes et spec- 
tabiles Georgium Pipan, philosophiae et medicinae doctorem, Christopherum 
Słowikowski consulem atque nobilem Andream Bełza notarium ciuitatis ■ 
eiusdem nostrae Cracouiensis, internuntios suos coram nobis comparentibus 
eumąue terminum attentantibus, et actorea ex sua actione contra citatos 
proponebat, citati autem actores contenta citationis nequaquam probare posse 
asserebant contentaque citationis actorum praefatorum non agnoscebant, 
quinimo paenam talionis contra eosdem decerni expetebant: nos cum con- 
siliarijs nostris, lateri nostro assidentibus, partium controuersijs exauditis, 
eoque attento, quod actores praefati intentionem suam contra citatos dedu- 
cere non possunt, is idemque Christopherus Słowikowski ratione eorum 
verborum, quae actores crimen laesae maiestatis sapere allegant, a causa et 
impetitione actorum, vti minus competenti, die hodierna per decretum no- 
strum absolutus est, ideo actione eadem incompetenti adinuenta, citatos quo- 
que praefatos a causa et impetitione actorum eorundem liberos et absolutos 
pronuntiandos esse duximus, vti quidem absoluimus liberosque pronuntiamus. 
Caeterum quod paenam talionis per citatos super actoribus affectatam spectat, 
eo attento, quod citati praefati per obiectionem sibi ab actoribus criminis 
laesae maiestatis, grauiter iniuriati sunt, ideo internuntios actorum praefa- 
torum, qui causam praesentem coram nobis contra citatos promouebant, 
videlicet famatos Ioannem Łyszkowicz, Nicolaum Szołomanski, Stanislaum 
Hyppolit, Erasmum Hyppolit, Venceslaum Sławęcki, Valentinum Burkat, 
Nicolaum Szwarc, Simonem Respondowski, Ioannem Piątkowicz, Andream 
Małaszek ad paenam talionis, nimirum ad detentionem in turri praetorij 
Cracouiensis per duodecem septimanas sustinendam, tum et ad perśolutionem 
centum marcarum ratione personae cuiuslibet eorum citatis praefatis con- 
demnandos esse duximus condemnamusque, decernentes, quatenus ijdem su- 
pranominati ciues Cracouienses carceres eosdem praetorij in termino sex 
septimanarum a data praesentium computandarum, subeant, eosque per duo- 
decem, vti praemissum est, septimanas continuent ac sustineant, et nihilo- 
minus antequam ex eisdem carceribus exierint, paenam centum marcarum 
Polonicalium, quilibet illorum pro se et persona sua ijsdem citatis reponant, 
numerent et persoluant. Saluam tamen insuper contra alios, quos idem ma- 



169 

gistratus consularis Cracouiensis motuum istorum contra se excitatorum 
authores aut seąuaces fuisse existimauerit, ratione itidem paenae talionis, 
ąuantum de iure competierit ; ijsdem citatis actionem relinąuimus ac reser- 
uamus, praesentis decreti nostri vigore. In cuius rei fidem sigillum regni 
nostri praesentibus est appressum. Datum Varsauiae feria secunda postridie 
festi sanctissimae et indiuiduae Trinitatis, anno Domini millesimo sexcente- 
simo vigesimo sexto ; regnorum nostrorum Poloniae trigesimo nono, Sueciae 
vero trigesimo tertio anno. — Stanislaus Lubiński episcopus Luceoriensis, 
regni Poloniae vicecancellarius manu propria. — Relatio reuerendi in Christo 
patris, domini Stanislai Łubieński episcopi Luceoriensis, regni Poloniae vice- 
cancellarij. — Ioannes Gumowski manu propria. — Correxit Dembowicz. 

Kodeks Zaleskiego, karta 210. 



93$. 1626. die 14. m. Iulii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut victui munitioniąue civitatis provideant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totiąue magistratui ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Sigismundus III Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Mazouiae, 
Samogitiae, Liuoniaeąue necnon Sueccorum, Gottorum, Vandalorumque 
haereditarius rex. Spectabiles ac famati, fideliter nobis dilecti ! Iusz sie 
na to iawnie Gabor, iako nas wieści dochodzą, zawziął, aby złe zamysły 
swe przeciwko Coronie z woyskiem swym y pogańskim nastąpiwszy, wyko- 
nywał: przeto abyście miasto w zywnosc y munitią opatrzyli, ludzi przyieli 
y wszelaką prouisią do obrony należącą uczynili, pilnie napominamy, obo- 
wiązuiąc w tym wiarę y powinność Wier. Wasz. którym zyczemy dobrego 
od pana Boga zdrowia. Dan w Warszawie dnia XIV miesiąca lipca roku 
Pańskiego MDCXXVI, panowania naszego polskiego XXXIX, szweckiego 
XXXIII roku. — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



030. 1626. die 16. m. Iulii, Cracoviae. 

Proconsul consulesąue Cracovienses Cjuatuor viros ad privilegia civitatis 
perscrutanda deligunt. 

Actum feria 5* post festum s. Margaretae virginis proxima, anno Do- 
mini 1626. — Spectabiles domini Mathaeus Grusczynski proconsul, Christo- 
pherus Słowikowski, Ioannes Wizemberg, Stanislaus Conradt, Mathias Wo- 
nieyski, Christopherus Naymanowicz, Albertus Celesta, Ioannes Kotlicki et 
Andreas Węgrzynowicz, consules Cracouienses, die hodierna in negotio 

22 



170 

infrascripto per schaedulas conuocati et in praetorio Cracouiensi congregati 
existentes, inhaerendoąue senatusconsulto e meclio sui ex senioribus domi- 
norum Quatuor viros per antecessores suos in anno 1604 sancitos, vnani- 
mibus votis et sententijs suis spectabiles dominos Christopherum Szober, 
Nicolaum Zalassowski, Stanislaum Rabb et Sigismundum Alantsee, collegas 
suos in Quatuor viros elegerunt et constituerunt, eisdem onus hoc qua- 
tuorviratus commendauerunt, videlicet, vt priuilegia ciuitatis et alia muni- 
menta ; ąuanta fieri potest diligentia, reuideant et perlustrent, omniaąue ea ; 
ąuaecunąue ad bonum et vtile ciuitatis pertinere videbuntur, in praemissis 
exequantur. 

Lib. Cons. 9, str. 368. 



040. 1626. die 2$. m. Iulii ; Varsoviae. 

Sigismundus III. proconsuli consulibusąue Cracoviensibus mandat, ut 
urbis defendendae gratia milites pedestres conducant, aliisąue ad defensio- 
nem necessariis provideant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totiąue magistratui ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Zigmunth III z łaski 
Bozey kroi polski, wielkie xiąze litewskie, ruskie, pruskie, mazowieckie, 
zmudzkie, inflantskie y szwedzki, gocki, wandalski dziedziczny kroi. Spec- 
tabiles et famati , fideliter nobis dilecti ! Dochodzi nas to , ysz Wiem. W. 
w tak wielkiem niebespieczenstwie od Gabora zachodzącym, o którym z ro- 
żnych mieisc pewne mamy wiadomości, zadnei opatrzności około miasta Kra- 
kowa niemacie y gotowości zadney do dania odporu nieprzyiacielowi nie- 
czynicie. Co iako nas niepomału obeszło, słysząc o takiei oziębłości Wiem. 
W. tak y to koniecznie mieć chcemy y Wiern. W. napominamy, abyście 
iako nailepszy porządek do obrony między sobą uczyniwszy, piechoty podług 
potrzeby przyieli, strasz potężną trzymali, bramy aby wczas zamykane y nie 
wszystkie otwierane były, doirzeli, przez częste monstry ludzie do gotowości 
spasabiali, y tego przestrzegali, iakoby y mury miedzy mieszcząny podzie- 
lone były y kozdy miał sposobną do obrony strzelbę, gotowym bendąc 
mieisca albo ąuatery sobie ukazany pilnować y odpór nieprzyiacielowi czy- 
nie. W czym pewni iestesmy, że Wier. W. poczuwszy sie, wszystko to iako 
naiprędzy wykonać zechcecie y wszelakich sposobów szukać bendziecie, 
iakoby pretkoscią y resolutią swoią ten nieprzyiaciel niemogł nic szkodli- 
wego miastu tamtemu uczynić y odpór wziąć mógł. Vczynicie to Wiern. W. 
y z powinności swoi y dla łaski naszy, którym na ten czas dobrego od pana 
Boga zdrowia życzymy. Dąn w Warszawie dnia XXIII miesiąca lipca roku 
Pańskiego M DC XXVI, panowania naszego polskiego XXXIX, szwedz- 
kiego XXXIII. — Sigismundus rex. 

Dokument papierowy; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



i7i 



041. IÓ2Ó. die 18. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de armamentario civili moeniis adiungendo. 

Actum sabbato in vigilia ] ) festi s. I.aurentij martyris, 1626. — Specta- 
biles domini Mathaeus Grusczynski proconsul, Nicolaus Zalassowski, Stani- 
slaus Rabb, Sigismundus Alantsee, Georgius Pipan , Christopherus Słowi- 
kowski, Stanislaus Conradt, Adamus Nagoth et Christopherus Szedell, con- 
sules Cracouienses, die hodierna in negotio infrascripto per schaedulas 
conuocati et in praetorio Cracouiensi congregati existentes, facultatem omni- 
modam dederunt spectabilibus dominis Stanislao Conradt et Mathaeo Gru- 
sczynski collegis suis et aerarii ciuilis praefectis, vt ipsi armamentarium 
ciuitatis muro contignent fornicemąue ibidem extrui inceptum ąuamprimum 
continuent. 

Lib. Cons. 9, str. 369. 



042. 1626. die 27. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de ordine, quo consules Cracovienses munus nuntio- 
rum obire debent. 

Actum feria quinta antę festum s. Aegidii abbatis proxima, anno Do- 
mini 1626. — Spectabiles domini Christopherus Szedel proconsul, Christo- 
pherus Szober, Stanislaus Rabb, Sigismundus Alantsee, Daniel Zaidlic, 
Christopherus Słowikowski, Ioannes Wizemberg", Stanislaus Conradt, Alber- 
tus Celesta, Mathaeus Grusczynski, Ioannes Kotlicki, Adamus Nagoth, An- 
dreas Wegrzynowic et Georg-ius Cromer, consules Cracouienses, in negotio 
infrascripto per schaedulas conuocati et in praetorio Cracouiensi pleno in 
numero congregati existentes, eoque animaduerso, quod in eligendis e me- 
dio sui ad conuentus regni generales, aliaque boni publici promouenda ne- 
gocia nunciis ableg'andis, graues variaeque saepe orerentur (s) difficultates, 
plerique etenim priuatis distenti curis, vel hoc munus subterfugere con- 
sueuerunt, vel sanę legitime electi, illud vltro subire recusauerunt, ita vt 
saepenumero locus inter regni nuncios per antecessores suos summa cum 
industria et labore magno partus, in graui amissionis periculo versaretur, 
cui mało obuiando [praesertim cum omnes iuramento ad promouendum bo- 
num publicum obstricti sunt, vnusque pro altero plus onerum, cum summo 
rerum et fortunarum suarum dispendio ferre non cogitur], vnanimibus votis 
et sententijs suis, maturaque deliberatione praehabita concluserunt, vt amodo 
ad comitia regni hoc munus legationis per se et alios dominos collegas suos 
ordine a domino collega suo seniore spectabili Christophero Szober cum 



J ) Jestto myłka zamiast „in vigilia vigiliae." W roku bowiem 1626 przypadał dzień św. Wa- 
wrzyńca w poniedziałek, sobota była zatem Wiliją wilii. 



172 

altero in ordine decimo tertio spectabili Stanislao Conradt [qui ad proxime 
ventura regni comitia munus hoc obibunt] incipiendo, et sic conseąuenter 
per succedentes praefatis spectabilibus dominis Christophero Szober et Sta- 
nislao Conradt dominos collegas, nullo penitus excepto vel [etiam legali 
impedimento non obstante] exempto, idque sub paena ąuingentarum mar- 
carum, atque per schaedulas sui amplius non vocationis, in contrauenientem 
ąuempiam dominum collegam suum huic ordinationi, boni publici causa 
conclusae, exnunc et de facto irremissibiliter soluendarum, sancita obeatur 
et perficiatur. Quibus ąuidem dominis collegis modo praemisso munus hoc 
obeuntibus, pro praemio per ducentos florenos vnicuique eorum ex aerario 
ciuitatis per spectabiles dominos aerarii ciuilis praefectos nunc et pro tem- 
pore existentes, solui debere constituerunt. 

Lib. Cons. 9, str. 370. 



043. 1626. die 29. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de uxoribus consulum in viduitate relictis, ab omni 
contributione liberandis. 

Actum sabbato antę festum s. Aegidii abbatis proximo, 1626. — Spec- 
tabiles domini Christopherus Szedell proconsul, Christopherus Szober, Nico- 
laus Zalassowski, Stanislaus Rabb, Paulus Hypolith, Daniel Zaidlic, Stani- 
slaus Conradt, Mathias Wonieyski, Albertus Celesta, Matheus Grusczynski, 
Ioannes Kotlicki, Andreas Wegrzynowic et Georgius Cromer, consules Cra- 
couienses, die hodierna in negotio infrascripto per schaedulas conuocati et 
in praetorio Cracouiensi pleno in numero congregati existentes, illudąue 
animaduertentes, quod spectabilium olim dd. collegarum suorum consulum 
Cracouiensium relictae viduae, prout maritorum suorum conditionem secutae 
sunt, sic ex antiqua consuetudine, vt et defuncti mariti ipsarum ad soluendas 
contributiones non tenebantur, indignumque esset, vt iure antiquitus sibi 
seruiendo post mortem maritorum suorum priuarentur, idcirco inhaerendo 
consuetudini antiquae aequitatique ipsi vnanimibus votis et sententijs suis 
easdem relictas dominorum collegarum suorum viduas, quaecunque in vi- 
duali post mortem eorundem maritorum suorum statu existunt, ad soluendas 
contributiones et ferenda onera ciuitati stringi et cogi non debere con- 
cluserunt. 

Lib. Cons. 9, str. 370. 



944. 1626. die 29. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de pecunia, quae redit ex poenis, inter consules 
partienda. 

Actum sabbato antę festum s. Aegidii abbatis proximo 1626. — Spec- 
tabiles dd. Christopherus Szedell proconsul, Christopherus Szober, Nicolaus 



173 

Zalassowski, Stanislaus Rabb, Paulus Hyppolith ; Daniel Zaidlic, vStanislaus 
Conradt, Mathias Wonieyski, Albertus Celesta, Mathaeus Grusczynski ; Ioan- 
nes Kotlicki, Andreas Wegrzynowic et Georgius Cromer, consules Craco- 
uienses, die hodierna in negocio infrascripto per schaedulas conuocati et in 
praetorio Cracouiensi congregati existentes, eoque considerato, quod paenae 
super certos ciues officio suo renitentes ob patratam ąuandam petulantiam 
per dd. collegas suos iuxta conclusionem sabbato pridie festi sacrosanctae 
et indiuiduae Trinitatis a. D. 1624 decretae, officio presenti per decretum 
S. R. M. adiudicatae sunt, ideo easdem paenas ad officium praesens perti- 
nere, non autem in alium ąuempiam vsum conuerti debere concluserunt. 
Quoniam vero paena talionis ex citatione per communitatem ex parte earun- 
dem paenarum edita, solummodo eos dd. collegas suos, qui praefatae con- 
clusioni in atino 1624 interfuerunt, easąue paenas peccuniarias decreuerunt, 
iuxta praeiudicata similia remansisset, aliiąue absentes ab ea conclusione 
ad sustinendam eandem talionis paenam non tenerentur, ideo spectabilem 
d. proconsulem nunc et pro tempore existentem, schaedulas eo nomine, qui- 
nam ex ista paena participare debeant, et an omnibus illa protunc consuli- 
bus ac vero circa eandem conclusionem praesentibus seruire possit, et an 
his omnibus nec ne dare debere , ad mutuam consultationem capiendam 
constituerunt. 

Lib. Cons. 9, str. 371. 



945. 1 62 6. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de consule praeter ius delecto, ad iusiurandum non 
admittendo. 

Actum feria tertia in crastino festi s. Thomae apostoli, anno Domini 
1626. — Spectabiles domini Christopherus Szober proconsul, Nicolaus Za- 
lassowski, Stanislaus Rabb 7 Sigismundus Alantsee, Georgius Pipan ; Paulus 
Plypolith, Daniel Zaidlic, Christopherus Słowikowski, Nicolaus Pernus, Sta- 
nislaus Conradt, Mathias Wonieyski, Christopherus Naymanowicz, Albertus 
Celesta, Mathaeus Grusczynski, Ioannes Kotlicki, Adamus Nagoth, Andreas 
Wegrzynowic et Georgius Cromer, consules Cracouienses, die hodierna in 
negotio infra scripto per schaedulas conuocati et in praetorio Cracouiensi 
pleno in numero congregati existentes, priuilegio serenissimi olim Sigismundi 
primi regis Poloniae de anno Domini 1507 ex parte electionis consulum ex 
scabinis diligenter perlecto , quo praememoratus rex consules Cracouienses 
non nisi ex scabinis per magnificos palatinos pro tempore existentes ; creari 
debere firmiter praecipit, considerantesque illud priuilegium per decretum 
S. R. M. domini d. clementissimi Yarsouiae feria sexta antę festa solennia 
Pentecosten proxima anno currenti 1626 inter magistratum et communitatem 
latum, approbatum et confirmatum esse, modusque eligendi consulum per 
eandem S. R. M. sufficienter praescriptus est, cui decreto, si in futuram 
electionem contrauentum esset, consulque in locum spectabilis olim Hiero- 



174 

nymi Horlemes non is ; qui in eodem decreto praescriptus est, eligeretur, 
procul dubio et S. R. Mtas grauiter offenderetur, et decretum frustra ferretur, 
nisi debitam exequtionem sorciatur, elusorium foret, ideo obuiando tanąuam 
fideles subditi suae S. R. M. ne per conniuentiam aut taciturnitatem suam 
in aliąuam ad S. R. M. incurrant suspicionem, vnanimibus votis et sententiis 
suis concluserunt, quod si illustris et magnificus dominus palatinus Craco- 
uiensis pro futura electione in consulem non ex scabinis, doctoribus, nota- 
riis et syndico aliquem . alium eligere roluerit, talem eo modo indebite 
electum, ad praestandum iuramentum per d. proconsulem non esse yocan- 
dum, neque pro consule habendum, sed causam praesentem prius ad S. R. M. 
iuxta contenta decreti supra allegati pro informatione, quid nam faciendum 
esset, transmittendam esse. 

Lib. Cons. 9, str. 374. 



946. 1627. die 11. m. Februarii, Yarsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut camerario regis in explorando cive ąuodam, pulverem nitratum 
e regno contra legem educente ; praesto adsint. 

Spectabilibus et famatis proconsuli et consulibus totiąue magistratui 
ciuitatis nostrae Cracouiensis ; fideliter nobis dilectis. — Sigismundus III Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux I.ithuaniae, Russie, Prussię, Masouię, 
Samogitię, Liuonięąue necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque here- 
ditarius rex. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Zleciliśmy vro- 
dzonemu łanowi Bogatkowi komornikowi naszemu, aby pilną uczynił inqui- 
sicyą o miesczaninie krakowskim, który maiąc porozumienie z pewnym ży- 
dem krakowskim , prochy nad zakaz nasz y prawo pospolite do Mansfelda 
cicho wywozieł. Co gdy czynie będzie, chcemy to mieć y roskazuiemy Wier. 
W. abyście z powinności vrzędu swego pomienionemu komornikowi naszemu 
w tern wszytkim, co do wywiedzienia inąuisicy y pokarania takowego ex- 
cessu należeć będzie, pomocnemi beli. Dla łaskj naszey, którym od pana 
Boga zdrowia dobrego życzymy. Dąn w Warszawie dnia XI miesiąca lutego, 
roku Pańskiego M DC XXVII, panowania naszego polskiego XXXX a 
swedzkiego XXXIII roku. ■ — ■ Sigismundus rex. 

Dokument papierów}' ; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



947. 1627. die 13. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut de custodia urbis provideant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totiąue magistratui ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis! — Sigismundus III Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, 



175 

Samogitiae, Liuoniaeąue nec non Suecorum, Gottorum, Vandalorumque hae- 
reditarius rex. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti! Za podemknie- 
niem się y wzięciem niektórych miast na Śląsku, granicom coronnym przy- 
ległych, od woyska Mansfeldowego, przychodzi się nam obawiać, aby ludzie 
ci, którzy łupem telko zyią, daley się pomykaiąc do państw naszych, z nie- 
małem miasta naszego stołecznego niebespieczeństwem niewtargnęli. Zaczym 
aby w takim niebespieczenstwie co do ostrożności miasta tamecznego należy, 
nic nie schodzieło, iakosmy w ty mierze listy nasze do pp. senatorów y in- 
nych vrzędnikow y obywatelow tamecznych dali, tak W. W. donosząc to 
do wiadomości, chcemy mieć po Wier. W. abyście s powinności swy bes- 
pieczenstwa miasta tamecznego pilnie strzegli, mury, wały i bramy opatrzyli 
y nic nieopuszczali, co do bespieczeństwa y obrony miasta tamecznego bę- 
dzie należało: znosząc się w tym wszytkim tak z wielmożnym woiewodą 
iako vrodzonemi starostą y wielgorządzcą naszymi krakowskimi. Zyczemy 
zatem Wier. W. dobrego zdrowia od pana Boga. Dan w Warszawie dnia 
XIII miesiąca lutego roku Pańskiego Al DC XXVII, panowania polskiego 
XXXX, szwedzkiego XXXIII . — Sigismundus rex. 

Oryginał papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową wyciśniętą po stronie adresowej. 



04S. 1627. die 20. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario syndici augendo. 

Actum sabbato pridie dominicae ąuadragesimalis Inuocauit. — Specta- 
biles dd. Georgius Pipan medicinae doctor, proconsul, Christopherus Szober, 
Nicolaus Zalasowski, Sigismundus Alantsee, Paulus Hypolit, Daniel Zaidlic, 
Christopherus Słowikowski, Ioannes Wizemberg, Stanislaus Conrad, Mathias 
Wonieyski, Christopherus Naymanowic, Albertus Celesta, Mathaeus Grusczyn- 
ski, Ioannes Kotlicki, Ludouicus Bianchi, Christopherus Szedell, Andreas 
Wegrzynowic, Georgius Cromer et Andreas Bełza, consules Cracouienses, 
in praetorio Cracouiensi per schaedulas legitime conuocati et in praetorio 
congregati existentes, habita protunc ratione, quod omnia ad victum amic- 
tumąue pertinentia, in summum excreuere precium, ita vt praeterita tem- 
pora praesentibus aeąuiparari nequaquam valeant, proinde petito honorati 
viri Christopheri Karniowski ciuitatis Cracouiensis syndici, illato, annuentes, 
vnanimibus votis et sententijs suis salarium septimanale ipsi ex publico 
aerario augendum esse, ita vt non quinque floreni, verum septem floreni 
salarii septimanalis ex publico aerario ciuitatis eidem dentur. 

Lib. Cons. 9, str. 378. 



1 76 



940. 1627. die 24. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de emolumentis, quae refectiones dicuntur, consulibus 
Cracoviensibus denuo praestandis. 

Actum feria ąuarta in vigilia festi Annunciationis beatae virginis Ma- 
riae antę dominicam Palmarum proxima. — Spectabiles dd. Daniel Zaidlic, 
medicinae doctor, proconsul, Christopherus Szober, Nicolaus Zalassowski, 
Sigismundus Alantsee, Nicolaus Pernus, Stanislaus Conradt, Christopherus 
Naymanowicz, Mathaeus Grusczynski, Ioannes Kotlicki, Ludouicus Bianchi, 
Christopherus Szedell et Georgius Cromer, consules Cracouienses, in negotio 
infrascripto per schaedulas legitime conuocati et in praetorio Cracouiensi 
congregati existentes, id ipsumąue considerantes, quod tot et tantos reipu- 
blicae labores in hoc collegio agitari continuo solitos per dd. consules, etiam 
cum rei domesticae iactura haud mediocri, valetudinisque dispendio indefesse 
sustentos et sustinendos, vnica saltim eaque satis exigua gratificatione refec- 
tionum ex publico aerario sibi ipsis stato tempore dari solitarum, aliąuan- 
tulum releuari apparet, ąuarum vsus ad tempus biennii suspensus erat nulla 
alia consideratione, praeterąuam vt ingruente negotii publici, nimirum causae 
cum communitate in iudicio S. R. M. intercedentis mole, dum publicum 
aerarium extenuatum ac pene exhaustum conspiceretur, neąue impensas ad 
causam eiusmodi suppeditare posset, necessitates ex hisce refectionibus per 
modum mutui ad tempus concessis, expedirentur [prout id ipsum ex con- 
clusione spectabilis senatus de data feria sexta post festum Natiuitatis 
s. Ioannis Baptistae proxima a. D. 1624 facta liąuet], proinde post elapsum 
eiusmodi biennium, cuius cognitio de hisce refectionibus retentis, iterum ad 
vsum collegii conuertendis, ad aliud tempus reiicitur, refectiones pro quar- 
tualibus tribus retentas, vt pote pro ąuartuali s. Crucis atque s. Luciae, nec 
non festis Natalis Domini piscium et refectiones anni praeteriti 1626, tum 
pro ąuartuali Cinerum proxime praeterito piscium et pro festis solennibus 
s. Paschatis proxime imminentibus, refectiones prouenientes ex aerario pu- 
blico in vsum collegii huius dari debere vnanimiter concluserunt. 

I-ib. Cons. 9, str. 379. 



05O. 1627. die 2Ó. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de defensione urbis. 

Actum feria sexta in crastino festi Anuntiationis beatae virginis Mariae 
antę dominicam Palmarum proxima, a. D. 1627. — Zacna rada Krakowska 
Ichmość pp. Daniel Zaidlic, doctor w lekarstwie, burmistrz, Krzystoph Szo- 
ber, Paweł Hypolit, łan Wizemberg, Mikołay Pernus, Maciey Wonieyski, 
Woyciech Celesta, Mathaeus Grusczynski, Ludwik Bianchi, Krzystoph Sze- 
dell, Ierzy Cromer rayce, wespół y z uczciwym pospolitym człekiem, zgro- 



177 

madzeni na ratuszu Krakowskim bedac, a niebespieczenstwom pogranicznym 
z Slaska tymi czasy od woyska Mansweldskiego nastepuiacym, zabiezec se- 
curitatemąue publicam sobie y miastu stołecznemu obmyślić chcąc, iedno- 
staynie sposób do ostrożności należący opisali, namówili, postanowili y 
wszyscy wobec mocno trzymać, chować y pełnić obowiazali sie. 

§ i. Naprzód p. burmistrz natenczas bedacy, zaraz dzisiodniowey nocy 
ma pp. radne na ratusz obesłać, a godzinę dla znaku nizey opisanego dania 
naznaczyć, tak, ze skoro trębac mieyski na ganku wieże ratusza Krakow- 
skiego w miedzianą trąbę na znak trwogi piosnkę starodawną, w Polscze 
wiadomą chrzescianstwu »Bogarodzica Dziewica« etc. zatrąbi, iednak ią tamże 
będzie trąbie powinien na czterech stronach wieże, na każdym rogu po trzy 
wiersze, aby skoro tak trębacz ten potrębowac będzie, wnet zarazem każdy 
gospodarz osobą swą w zbroi, z bronią y wszytką mezką czeladzią y domo- 
wymi, kogokolwiek do rzeczy woienney sposobnego, albo do władania bro- 
nią mieć będzie, armatno iako do własney potrzeby na mieysce naznaczone 
do swego dziesiatnika, a z dziesiatnikiem do rotmistrza pokwapic y stawie 
sie ma y powinien, pod winą 14 grzywien. Stanąwszy tam żaden zwady 
wsczynać ani strzelania iakiego wazyc sie nie ma, pod srogim na g-ardle 
karaniem, iedno każdy ma z pilnością czekać, kędy go iego rothmistrz 
y z dziesiątniki obróci za wskazaniem p. burmistrza y pp. radziec, gdzie 
każdy rothmistrzom y dziesiątnikom swym powolne posłuszeństwo czynie 
powinien. 

§ 2. Każdy w domu swoim powinien sporządzić w nocy, aby z domu 
świeca w latarniey goraiąca była wywiezszona ; którą sprawą aby sie iakie 
zamieszanie y burda w mieście nie działa, albo zęby sie tym ludzie za takową 
próbą nietrwozyli, maią to wprzód z vrzedu pp. radni dostatecznie zamkowi 
opowiedzieć y oznaymic. 

§ 3. A iz na cztery ąuartały miasto iest rozdzielone, y dziesiątnicy 
pewni są postanowieni, tedy rotmistrzom do każdego kwartału albo wiertela 
mieysca y stanowiska pp. radni naznaczała y stanowią: 

na wierteł Laniorum za rotmistrza iest obrany Matyas Sypinski, który 
z sw T ymi dziesiątnikami y rotą będzie sie sprawował, a czasu dania znaku 
pomienionego z nimi y z rotą stanąć ma do sukiennic; 

na wierteł Castrensc za rothmistrza obrany iest Krzystoph Ambrozowic 
passamonnik, który z swymi dziesiątnikami y z rotą czasu dania znaku po- 
mienionego stanąć ma na spiklerzu mieyskim ; 

na wierteł Figulorum za rothmistrza obrany jest Ierzy Bekowiecki, 
który z swymi dziesiątnikami y z rotą czasu dania znaku pomienionego sta- 
nąć ma w ratuszu na piętrze ; 

na wierteł Słaucoiviense za rothmistrza obrany iest Michał Swander do 
czasu, na mieysce Woyciecha Godorowskiego, którego teraz w mieście nie 
masz, a ten z swymi dziesiątnikami y z rotą na rynku przed ratuszem stanąć 
ma, czasu dania znaku pomienionego. 

§ 4. Za starszego nad tymi rotmistrzami wszytkimi obrany iest Szymon 
Muty, który autoritatem iako rothmistrzami, tak y rotą każdego z nich dispo- 
nować będzie miał, z wiedzeniem y dokładem pp. radnych. Na co iednak 
super fidelitatem tento iuramentum powinien vczynic. 

23 



i 7 8 

§ 5. Iz są deputowani pp. ceykwarterowie z posrodka pp. radnych, 
którzy w swey dispositiey armatę, publiczną maią, tedy ku pomocy im de- 
putowany iest Woyciech Olchowic, który to, co iemu od pp. ceykwarterow 
zlecono będzie, pilnie odprawować powinien. 

§ 6. lego Mość p. burmistrz ossob 12 z miesczan, to iest kupców, 
zawsze przed wieczorem obwieści, który nazaiutrz, skoro dzień, armatim po- 
winni sie na ratusz stawić , to iest w zbroi, z których z muszkietami szesc, 
a z alabartami szesc będą, a z tych do bron po czterech poydą, y przy pie- 
chocie tam na strazey bedacey, cały dzień bydz y straż wiernie odprawo- 
wać będą; co powinni każdy vczynic pod winą 14 grzywien. 

§ 7. Cechowie ossobami swymi nie przes czeladź po czterech na kazdey 
bascie albo wieży sobie zleconey każdą noc, dziś zacząwszy, straż odprawo- 
wać powinni, a tych starszy deputuią y zawsze o nich p. burmistrzowi oznay- 
mią, pilnie tego starszy doglądaiąc, zęby takowa straż w bastach y wieżach 
sie odprawowała w czuynosci ; a g-dzieby sie iakie niedbalstwo znalazło, cze- 
goby starszy doyrzec zaniechali, tedy samisz starszy karani będą 14 grzy- 
wien. Ażeby sie czuynosc większa po basztach strazey pokazała, tedy zegara 
na wieży kościoła P. Mariey pilnie słuchaiac, każdy za każdą godziną, ile 
zegar ten vderzy, maią sie do siebie okołem miasta w pisczałki odezwać; 
a któryby sie odezwać za godziną zaniedbał, teyze winie podlegać będzie. 

§ 8. PP. kupce wiertelami powinni stanąć ossobami swymi, żadnego 
nie wyymuiąc, na ratusz, zaraz po wybiianey na noc, y tu całą noc nie spać, 
ale w czuynosci armatnie, z strzelbą y z orężem straż odprawować, którą 
straż dziś wierteł laniornm ma zacząć; a ktokolwiekby sie vtaił, a na straż 
sam swą ossobą nie stawił wespół y z czeladzią mezką, którą ma, takowy 
grzywien 14 karan będzie; a nazaiutrz rozchodząc sie z takowey strazey 
z ratusza, cicho, nic nie strzelaiąc, do domów swych roschodzic sie będą za 
dozwoleniem p. burmistrza, gdzie na każdą noc będą przytym bywać osso- 
bami swymi dway z pp. radziec, zacząwszy od p. burmistrza y z drugim 
p. collegą, y tak nemine penitus excepto, sub poena priuationis refectionum 
za cały rok, per ordinem, niczym sie niezasłaniaiąc, do tey powinności sta- 
wie sie maią. 

§ 9. Miesczanie, którzy przy swych domach łańcuchy żelazne mieyskie 
przykowane maią, powinni zaraz, skoro wieczór przyidzie, łańcuchami tymi 
założyć y kłotkami vlice zamknąć; co ma trwać całą noc, y nie otwierać, 
az po otworzeniu miasta rano; co czynie maią pod winą 14 grzywien tyle- 
kroć, ilekroć by kto tey powinności omieszkał. 

§ 10. Każdy powinien mieć w domu haki, ossęki, drabiny, siekiery, 
także wody pełno w naczyniach, pod dachem y na dole, czego będzie vrze- 
downa reuisia, w czym gdzieby sie kto niedbały znalazł, karan będzie winą 
14 grzywien. 

§ 11. Reuizia będzie nie odwłoczna w domach, wiele gdzie ossob, 
armaty y inszych rzeczy, ad integritatem publicam należących, gdzie przed 
pp. reuizorami nato deputowanymi, żywność swoie pokazać każdy miesczanin 
powinien będzie, także tez armatę, oręze, strzelbę, także czeladź y wszytkich 
domowych komorników y gości, iesliby miał, zęby zupełna była informacia 
vrzedowi, kto sie w mieście zamykać będzie. A gdzieby kto zataił kogo, 



i?9 

bądź iakiey rzeczy do oznaymienia potrzebney, takowy iako niewierny oy- 
czyznie swoiey karan będzie grzywien 50 y więzieniem na wieży w ratuszu 
pod dzwonkiem. Sąsiedzi tez dway, którzy pp. rewizorom przydani będą 
w każdym dziesiątku 7 powinni z pp. reuisorami isć y oznaymic wszytko, 
cokolwiek by ku oznaymieniu bydź widzieli potrzebnego. 

§ 12. Aby sie reuisia iako napilniey y gruntowniey odprawie mogła, 
deputowani są nato z posrodka pp. radnych ossob ośm, także z ławników 
ossob ośm do nich, y z cechowych pierwszych starszych ośm. 

§ 13. Trzeba tego, aby wszytko pospólstwo było gotowe na kozdy czas 
ku monstrze, gdy z vrzedu będzie oznaymiono, na którą to monstre każdy 
ossobą swą y z czeladzią wszytką mezką, także domowymi mezkiey płci, 
którzy są do broni władania sposobni, zstawic sie ma armatno z strzelbą 
y gotowością wszelką, nikogo nie wyymuiąc, ale wszyscy zstawic sie po- 
winni pod wina 14 grzywien. 

§ 14. Do tey piechoty, która tymi czasy dla bespieczenstwa pospolitego 
kosztem publicznym zaciagnioną iest, aby sie skuteczniey potrzebie terazniey- 
szey nagłego niebespieczenstwa wyg-odzić mogło, piechoty ieszcze pięćdzie- 
siąt zaciągnąć postanowiono. 

Które to wyzey opisane postanowienie pp. radni z pospolitym człowie- 
kiem w zgromadzeniu zgodnie wypełnić, y to, cokolwiek by iedno ad con- 
seruandam integritatem publicam należało, wykonać submittowali się. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 380. 



951. 1627. die 27. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de civibus refractariis poena perseąuendis. 

Actum sabbato pridie dominicae Palmarum. — Spectabiles domini vti 
supra (Daniel Zaidlic, medicinae doctor, proconsul, Paulus Cellari, Ioannes 
Wizemberg, Mathias Wonieyski, Nicolaus Pernus, Christopherus Nayma- 
nowic, Albertus Celesta, Mathaeus Grusczynski et Ludouicus Bianchi) con- 
sules Cracouienses, ad consultandum de securitate publica ciuitatis Craco- 
uiensis et auertendum a milite Mansueltico, de hostilitate suspecto, impen- 
denda pericula congregati existentes, animaduertentes, plures ciuium eo teme- 
ritatis progressos esse, quod nec amore patriae nec periculi mętu ad ea, 
quae senatus ex consensu totius istius reipublicae pro bono communi lau- 
data sanciuit, exequenda moueantur, ąuinimo varijs subterfugiis, vt ea sancita 
etiam authoritate officii consularis eludant, laborent, proinde in vim ordinatio- 
nis etiam in futurum aestuante similibus reipublica hac procellis duraturae, 
omnes et singulos ciues et incolas Cracouienses refractarios, qui excubias 
tam diurnas quam nocturnas ferre et sancitis seu etiam mandatis officii con- 
sularis, turbulento tempore editis, securitatem publicam dirigentibus, parere 
neglexerint, et vocati eo nomine ad officium consulare non comparuerint, 
summarie et sine figura iudicii iudicandos, et in vna contumacia vera con- 
demnatos, extunc in personas ipsorum captiuandas et tantisper carcere prae- 



i8o 

toriano, donec culpam paena ąuatuordecim marcarum redemerint, manci- 
pandos esse, vnanimibus votis et sententijs concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 384. 

i).y*2. 1627. die 9. m. Iulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de civitate impertienda. 

Actum feria sexta in octaua Visitationis B. M. V. — Spectabiles do- 
mini Mathias Woniejski proconsul, Nicolaus Zalassowski, Georgius Pipan, 
Paulus Hippolith, Stanislaus Chodowie, Christopherus Słowikowski, Stani- 
slaus Conradt, Paulus Celary, Ioannes Wisemberg, Albertus Celesta, Mathias 
Grusczynski, Ioannes Kotlicki, Ludouicus Blanow, Georgius Cromer, per 
schaedulas conuocati et in praetorium congregati, edocti exemplis nonnullo- 
rum extraneorum, ad ius eiuitatis susceptorum , ex ąuibus nonnulli tumul- 
tuum et discordiarum in ciuitate Cracouiensi occasionem dissidionis religionis 
praebuerunt, nonnulli multa collecta pecunia e ciuitate nullo gratitudinis 
testimonio ciuitati relicto, discesserunt, proinde talibus ac paci publicae con- 
sultum ire cupientes, quam religionis dissimilitudo interturbare solet, nemi- 
nem extraneorum ad ius eiuitatis, nisi catholicum possessionatum vel fideius- 
soriam cautionem de acąuirenda possessione habentem et onera ferentem, 
ad ius eiuitatis admittendum esse, vnanimibus votis et sententijs suis con- 
cluserunt. 

Et ąuoniam saepius fit, vt artifices operę mechanico viuentes et pro 
artificibus ad ius eiuitatis admissi, ad mercaturam etiam prosiliant, leuissimo 
honorario ciuitati obiato, proinde in vim perpetuae ordinationis sanciuerunt, 
ut artifices ijdem, quicunque mercaturam exercere velint, iterum honorarium 
mercaturae nomine ad aerarium publicum conferant, alioąui ipsis mercaturae 
studium interdictum esse. 

Inhaerendo rescripto sacrae regiae Maiestatis , domini nostri clemen- 
tissimi, patritios omnes, quicunque modum aliąuem viuendi honestum sibi 
elegerint, teneri nomina sua in cathalogum ciuium praestito iuramento con- 
ferre atąue onera eiuitatis portare decreuerunt. 

Et ąuoniam plures ciuium reperiuntur, qui sub titulo ciuis bona ter- 
restria possidentes, nulla eiuitatis onera ferunt, proinde contra tales, qui 
onera ferre noluerint, ad priuationem iuris ciuilis agendum esse concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 386. 

0.53. 1627. die 12. m. Iulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de nundinis. 

Actum feria secunda pridie festi sanctae Margarethae virginis 1627. — 
Spectabiles dd. Matthias Woninski (s) proconsul, Georgius Pipan, Paulus 
Hyppolith, Christopherus Słowikowski, Matthaeus Grusczynski, Ioannes Ko- 



i8i 

tlicki, Ludouicus Blanco, Georgius Cromer, per schaedulas conuocati et in 
praetorium congregati, raodum querellis, quae contra mercatores ad nun- 
dinas Cracouienses aduentantes, saepius ad officium consulare Cracouiense 
adferebantur, quod vltra tempus nundinarum mercaturam exercerent cum 
praepedimento ciuium Cracouiensium, imponere volentes, animaduertentesque, 
tempus nundinarum quoad durationem non esse praescriptum, vnanimibus 
sententijs suis primas nundinas die 7 Maij incipere et ad 28 diem Maij du- 
rare inclusiue ; secundas ipso die Vitti videlicet 15 Iunij incipere et ad vige- 
simam quintam Iunij durare; tertias nundinas 26 Septembris incipere, et ad 
vigesimam quartam Octobris inclusiue durare debere, declarauerunt et con- 
cluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 387. 



054. 1627. die 16. m. lulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario notariorum civilium augendo. 

Actum feria sexta post festum sanctae Margarethae virginis proxima. — 
Spectabiles dd. Matthias Wonieyski proconsul ; Christopherus Szober, Stani- 
slaus Rap, Sigismundus Halantse, Paulus Hippolit, Stanislaus Chodowie, Sta- 
nislaus Conradt, Matthaeus Grusczynski, Ioannes Kotlicki, Georgius Cromer, 
in negacio infrascripto per schaedulas conuocati et in praetorio congregati 
existentes, animaduertentes rerum omnium precium excreuisse exindeque 
difficiliorem victus rationem sequi, proinde postulatis dd. notariorum ciuilium 
actorum, in facie officii praesentis propositis, . volentes aequum fauorem exhi- 
bere amanuensibus ipsorum, sex vlnas panni falandyszu dicti, ad duodecim 
vlnas quotannis dari eisdem solitas, addendas esse, tum nouem florenos Po- 
lonicos quolibet quartuali ad manus eorundem notariorum pro beneplacito 
ipsorum ac merito ammanuensium diuidendos, ex aerario publico dandos 
esse, vnanimibus sententijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 388. 



i).55. 1627. die 16. m. Iulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de inspectoribus domorum civilium constituendis. 

Actum feria sexta post festum sanctae Margarethae virginis proxima. — 
Spectabiles dd. vti supra, animaduertentes arendas domorum ciuilium plus 
detrimenti, quam commodi allaturas ciuitati, si saepius non reuideantur, et 
quae in eis collapsa fuerint, sine mora, quae quo longior eo grauius secum 
damnum trahit, reparentur, attendentesque dd. loneros multiplicibus negotijs 
et curis distentos non sufficere, vt omnia ea, quae par est acie oculorum 
intueantur, proinde rnanimibus votis et sententijs suis famatos lacobum Ce- 



182 

lesta et Georgium Słowikowski ex scabinis, Thomam Golla et Nicolaum 
Tochniewic ex Cjuadraginta viris in reuisores domuum (s) eiuilium omnium 
elegerunt et constituerunt. Oui quidem reuisores bis in anno seu ąuolibet 
semestri domos easdem ciuiles reuidebunt, et quae in eis viderint reparanda, 
dd. loneris deferent, et dd. loneri iuxta dispositionem senatusconsulti feria 
sexta antę festa solennia sacri Pentecostes proxima 1623 conclusi, ad rela- 
tionem dd. reuisorum sine vlla mora reparare curabunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 389. 



1)56- 1627. die 16. m. Iulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de arg - ento civitatis oppignerato, redimendo. 

Actum feria sexta post festum sanctae Margarethae virginis proxima. — 
.Spectabiles dd. vti supra, per schaedulas conuocati in praetoriumąue con- 
gregati existentes, ne bona ciuilia, ąuorum curam quam maximam pro onere 
officii sui gerere debent, neglexisse videantur, aduertentes argentum ciuile 
et nonnullorum consulum apud spectabilem olim Hieronimum Bełza sub 
tempus publicae expeditionis alias na pospolite ruszenie pro necessitate graui 
ciuitatis istius oppignoratum, longo iam tempore in pignore manere, illud 
de pignore eliberare volentes, vnanimibus votis et sententijs suis 627 flo- 
renos in orthonibus Sylesicis, ex contributione alias z soszu in a. 1621 col- 
lectos et restantes, tum ducentos viginti tres fiorenos in sesąuigrossis alias 
7V orlikach ex exactione custodiarum, itidem in a. 1Ó21 collectos, tum et 
centum nonaginta tres fiorenos in orthonibus et sesąuigrossis, ex rationibus 
restancium soszowych per spectabiles d. Conradt et Grusczynski ad elibera- 
tionem eiusdem argenti oppignorati, summa residua aliunde complenda con- 
uertendos esse concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 388. 



0.37. 1Ó27. die 3. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum eiusdem argumenti. 

Actum feria tertia antę festum s. Laurentij martyris proxima. — Spec- 
tabiles dd. (Matthias Wonieyski proconsul, Nicolaus Zalaszowski , Paulus 
Hippolit, Stanislaus Chodowie, Christopherus Słowikowski, Ioannes Wisem- 
berg, Stanislaus Conradt, Mathaeus Grusczynski, Ioannes Kotlicki, Adamus 
Nagoth, Christophorus Schedel et Andreas Bełza, consuleś Cracouienses, in 
negocio infrascripto per schaedulas legitime conuocati et in praetorio Cra- 
couiensi) congregati existentes, matura intra se deliberatione praehabita de 
modo eliberationis pignorum, spectabili olim domino Hieronymo Bełza col- 
legae suo, expeditionem protunc publicam sua pecunia expedienti, per spec- 



i8a 

tabiles dominos collegas suos nonnullos sub tempus arduae necessitatis pu- 
blicae concessorum seu depositorum, ibidemąue hucusąue extantium, con- 
sultantes neąue pecuniam paratam, qua promptius eadem pignora eliberari 
eisque, ąuibus pertinent, extradi possent, praesto habentes, inhaerendo con- 
clusioni suae eo nomine feria sexta post festum sanctae Margarethae vir- 
ginis, anno currenti 1627 factae, vnanimibus votis et sententijs suis tam prae- 
fata pignora quam et argentum ciuile apud memoratum dominum Hierony- 
mum Bełza inuadiatum, argento ex orthonibus et sesąui grossis Sylesiticis 
conflato, alias z ortów y orlików slązkich zlane, eliberandum seu eximendum, 
et quid adhuc exemptioni eorundem pignorum defuerit, honestae commu- 
nitati prima vice conuocandae [vt contributione sua circa exactionem pro- 
ximam publicam respectu florenorum per vnum aut alterum grossos, prout 
tulerit necessitas, ad eliberationem huiusmodi pignoris ad vsum et necessi- 
tatem publicam inuadiatorum, adesse velit] id ipsi persuadendum esse eoaue 
modo reliquum pignorum eliberandum esse concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 390. 



1)5H. 1628. die 4. m. Novembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ut tumultus concitantes compescant. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae ; 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque, necnon Suecorum, 
Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabilibus, faroatis praecon- 
sulibus, consulibus ciuitatis nostrae regiae Cracouiensis, gratiam nostram 
regiam. Spectabiles, famati, fideliter nobis dilecti! Powielekroc dochodzą 
nas ludzi vkrzywdzonych skargi, ze w mieście naszym stołecznym Krakowie 
co daliei tym bardziei ludzi lekkich y na ostrość prawa się nie oglądaiących, 
swowolenstwo gorę bierze. O czym dawane były po wielekroc do vrzędu 
Wier. Wa. listy y mandaty nasze, chcąc abyście z vrzędu y powinności 
Wier. Wa. w tym się zachowali podług praw y statutów, przeciwko gwałty 
pokoiowi publicznemu w miastach czyniącym. W czym obawiamy się, abyście 
Wier. Wa. tempi niżeli prawa ostrość y napominanie nasze potrzebuie, nie 
postempowali, bo swiezo nam iest przełożono, ze ludzie lozni złączywszy się 
z scholarami acadmiey krakowskiey, krwią y szarpaniną ludzi prawem vbes- 
pieczonych, a mianowicie zydow, wbrew prawu pospolitemu y pokoiowi vczy- 
niwszy, ieszcze coś daliei przegrazaiąc zamyslaią. Przetho y powtore napo- 
minamy Wier. Wa. abyście serio w to weirzeli, iakoby to swowolenstwo 
iuz kiedy się zachamowac mogło, a mianowicie, aby zniowszy (s) się Wier. 
Wa. z wielebnym academiey krakowskiey rectorem zobopolnie, w to po- 
trafili, iakobv ani wolnościami akademickimi ludzi lekkich swawola sie nie 
okrywała ani złym przykładem młodzi dla nauk vcciwych posłany, zabawy 
gorszone nie były. Co vczynicie Wier. Wa. z powinności swey y dla łaski 
naszey. Dąn w Warszawie dnia IV miesiąca listopada roku Pańskiego 



1 84 

M DC XXVIII, panowania królestw naszych polskiego XXXXI, szwedz- 
kiego XXXVI roku. — Sigismundus rex. — Petrus de Zeronice Zeronsky. 

Oryginał papierowy, opatrzony większą pieczęcią koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



1)59. 1628. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de armis contuberniorum in praetorio asservandis. 

Actura feria sexta in crastino festi sancti Thomae apostoli. — Specta- 
biles dd. Andreas Bełza proconsul, Georgius Pipan, Stanislaus Conradt, 
Christopherus Naymanowic, Mathaeus Grusczynski, Adamus Nagoth et An- 
dreas Wegrzynowic, consules Cracouienses, per schaedulas in praetorio eon- 
gregati existentes, summumąue disordinem in conseruanda armatura publica, 
per artifices mechanicos circa susceptionem iuris ciuilis ad sua contubernia 
dari solita, reperiri aduertentes, volentesque id ipsum ad rectum deducere 
ordinem, prouidendo bono publico et erroribus multis obuiando, vnanimiter 
concluserunt firmiter perpetuo manutenendum , vt nimirum omnes artifices 
ex genere et specie ius ciuitatis in posterum suscepturi , pulueres et bom- 
bardas huc ad praetorium circa susceptionem iuris ciuilis reddant, quorum 
seorsiuum regestrum dd. lonhaeri protunc existentes habere, easque in arma- 
mentario ciuili vel vbi commodius videbitur, conseruare casuąue necessitatis 
vnicuique contubernio ad manus seniorum communicare, postmodum autem 
iterum ad seąuestrum suum recipere debebunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 408. 



90O. 1Ó29. die 16. m. Martii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae statuit, civitates Cracoviam, Stradomiam, 
Casimiriam, Clepardiam, Cerdoniamque tredecem millia florenorum titulo 
contributionis »donativum« dictae solvere debere. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus, aduocato, scabinis, toti- 
que magistratui ac communitati ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis 
dilectis. — Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeque, necnon Suecorum, 
Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabiles et famati, fideliter 
nobis dilecti ! Z uchwały seymu przesłego stanęła constitutia, aby miasta 
wszytkie generaliter koronne na teraznieyszą gwałtowną rzeczypospolitey 
potrzebę donatiuum sta tysięcy złotych polskich złozeli y onę na dwie racie 
wedle opisania w constituciach do wielmożnego podskarbiego koronnego 
y commissarzow oddali. Wczym aczesmy życzyli, zęby się beły miasta z sobą 
zniosły y coby na które proportionaliter przyszło, spoinie namowieli, lecz 
ze dla odległości miast w szerokości państw naszych do tego przyść trudno 



1-8.5 

miało, przeto co które miasto dać powinno, powagą naszą naznacamy, na- 
pominając W. W. żebyście z miasta naszego stołecznego Krakowa y iemu 
miast iako Stradomia, Kazimierza, Kleparza, Garbarzow także y innych 
mieysc przyległych, złotych polskich trzynaście tysięci, do ktorey summy 
złożenia declaruiemy, ze maią należeć burmistrze, rayce, woyt wyszego pra- 
wa, wszyscy ławnicy y inne vrzędy, w czym żadna osoba niiakiey ochronie 
podlegać ma. A poniewasz y mnieysze miastecka do wyrównania summy 
sta tysięcy złotych rozumiemy należeć, przeto miasto Kraków wedle taxy 
naszey pieczęcią koronną zapieczętowaney, miasta woiewodztwa krakowskiego 
obwieści, co y my przez yniuersały nasze czyniemy, aby wedle naznaczenia 
naszego do vrzędu krakowskiego summy wyrażone odszełali y quity od 
niego brali. A ktoreby miasto wcześnie nie oddało, to vrząd ma podać iu 
delatis do skarbu naszego. Napominamy przeto W. W. żebyście w tym 
zadney zwłoki nieczynieli a naznaconą summę iako z miasta Krakowa tak 
y z innych woiewodztwa tego miasteczek odebrane, wcześnie wedle consti- 
tuciey odszełali. W czym y potrzebie rzeczypospoiitey y woliey naszey dosić 
vczynicie. Życzymy zatym W. W. dobrego od pana Boga zdrowia. Dan 
w Warszawie dnia XVI miesiąca marca roku Pańskiego M DC XXIX ; pa- 
nowania królestw naszych polskiego XXXXII, szwedzkiego XXXVI. ■ — 
Sigismundus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, po stronie adresowej wyciśniętą. 



001. 1629. die 17. m. Martii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Casimiriensibus 
et Stradomiensibus mandat, ut contributionem »donativum« dictam, magi- 
stratui Cracoviensi persolvant. 

Zygmunth III z łaski Bozey kroi polski, wielkie xiąże lithewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflanckie y szwedzki, gotski, wandalski dzie- 
dziczny kroi. Sławnym burmistrzowi, raicom, woitowi, ławnikom y wszyst- 
kim miast naszych Kazimirza y Stradomia obywatelom, wiernie nam miłym, 
łaskę nasze królewską. Wiernie nam mili ! Z uchwały seimu blisko prze- 
szłego stanęła constytucia, aby miasta wszystkie koronne na teraznieiszą 
gwałtowną rzeczypospoiitey potrzebę donatiuiim sta tysięcy złotych polskich 
złozeły y one na dwie racie wedle opisania w constytuciach do wielmożnego 
podskarbiego koronnego y commissarzow oddali. Do ktorey summy wy- 
równania, ponieważ wszytkie generaliter miasta należą y miasteczka, napo- 
minamy przetho y roskazuiemy Wier. Wasz. abyście złotych polskich pię- 
tnaście seth, które przes nas na Wier. Wasze są włożone, zadney ossoby 
ani burmistrza, ani raicow, ani woita, ani ławników, ani innych na vrzęndzie 
bendących albo iakimkolwiek wolności praetextęm się sczycących, nie excy- 
puiąc, zlozeli y one do vrzęndu krakowskiego za kwitem iego iako naiprę- 
dzy oddali y odliczeli. Czym y potrzebie teraznieiszy rzeczypospoiitey wcze- 
śnie według uchwały seimowy wygodzicie y woli naszy dosyć uczynicie. 

24 



1 86 

Inaczy nie czyniąc dla łaski naszey y pod surowym karaniem. Dan w War- 
szawie dnia XVII miesiąca marca, roku Pańskiego M° DC XXIX, pano- 
wania królestw naszych polskiego XXXXII, szwedzkiego XXXVII roku. — 
Sigismundus rex. — Stanislaus Grochowski. 

Oryginał papierowy, poniżej tekstu wyciśnięta pieczęć wielka koronna. 



902. 1629. die 28. m. Maii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae statuit, portorio nuper sancito, etiam panni, 
resąue e cupro, plumbo, stanno, orichalco et ferro paratas, subiectas esse. 

Zygmunth trzeci z łaski Bozei kroi polski, wielkie xiąze litewskie, 
ruskie, pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflanckie a szwedzki, gottski, wan- 
dalski dziedziczny kroi. Wszem wobec y każdemu zosobna, komu to wie- 
dzieć należy, a mianowicie vrzędom mieiskim y wszelkiem ludziom kupie- 
ckiem w państwach naszych będącym, oznaimuiemy. Postanowione iest na 
przeszłem seymie za powszechną wszytkich stanów vchwałą cło od rzeczy 
pewnych, w constitutiei o tern vczynionei, wyrażonych ; między ktoremi ysz 
sukna przez niedozor iakis w constitutiei teize nie są specifikowane, lubo 
y te gwoli teraznieiszym rzeczypospolitei potrzebom temusz postanowieniu 
podlegać miały, roskazuiemy y chcemy to mieć po Wiern. W. aby od sukien 
wszelakich po szelągu od złotego, także od miedzi nietelko tei, co siew bla- 
chach ale tesz y w sztukach zrobionych przedawa, wedle opisania consti- 
tutiei kupcy y przekupniowie płacili, także od sztuk ołowianych, cenowych, 
mosiężnych, żelaznych robionych ma to cło bydz płacone, czego vrzędy 
z pilnością doglądać maią pod obowiąskiem przysiąg swoich, aby te podatki 
sprawiedliwie beły wydawane, y iesli kto ich od Wielkieinocy niepłacieł, 
zęby tego słuszną recompensę vczynieł; a ynaczei nieuczynicie dla łaski 
naszei y sub paenis nostris arbitrarijs. Który vniwersał chcemy aby od vrzę- 
dow mieiskich beł publikowany. Dan w Warszawie dnia XXVIII miesiąca 
maia, roku Pańskiego M DC XXIX , panowania królestw naszych polskiego 
XXXXII, szwedzkiego XXXVI roku. — Sigismundus rex. — Stanisław 
Grochowski. 

Dokument papierowy; poniżej tekstu wyciśnięta wielka pieczęć koronna. 



903. 1629. die 2$. m. Novembris, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae mandat, ut a bobus ceterisąue pecudibus 
mercatui destinatis. civitati Cracoviensi portorium solvatur. 

Zygmunth III z Bozey łaski kroi polsky, wielkie xiążę lithewskie, 
ruskie, pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflanckie a szwedzky, gotsky, wan- 
dalsky dziedziczny kroi. Wszystkim wobecz y każdemu zosobna. komu to 



1 8 7 

wiedzieć należy, wiadomo czynimy, iz za przełożeniem nam posłów od miasta 
naszego stołecznego Krakowa na seym teraznieyszy wysłanych, iakoby nie- 
ktorzi kupcy państw naszych y ci wszyscy, co wołmi handluią, woły za gra- 
nice niezwyczaynemi drogami przeciwko prawom na skład miastu Krakowu 
służącym, prowadzieli, tym sposobem (udawaiąc ze wołmi handlować nie iest 
kupiectwo) cła zwyczaynego miastu z praw iego należącego uchraniaią się. 
Co isz z wielką krziwdą y szkodą miasta pomienionego być widziemy, a nam 
należy, aby prouenta mieyskie na obronę prziczyniane, nie zmnieyszane beły, 
przeto tym vniuersałem naszym wszem w obecz y każdemu z osobna ros- 
kazuiemy, aby woły y bydło cuiuscunąue generis każdy ktokolwiek zagra- 
nice prowadzić będzie chciał, zwyczayną drogą na Kraków one prowadził 
y cło wedle zwyczaiu, które się od inszych kupi płacić zwykło, miastu na- 
leżące, od tych wołów y bydła innego odprawowali, a to pod utraceniem 
takowego bydła, które wolno będzie vrzędowi miasta Krakowa kędykohviek 
one prziscignie, zabierać y na obronę mieyską obracać. Bydło iednak szla- 
checkie od szlachty zimowane y ich własne, od tego płacenia wolne zosta- 
wać ma. Co aby wszystkich wiadomości doszło, roskazuiemy vrzędowi miasta 
naszego Krakowa, aby ten vniuersał nasz do act lubo grodzkich, lubo miey- 
•skich krakowskich wwiedli y on zwyczaynie publikować kazali. Na co dla 
lepszey wiary list ten ręką naszą podpisany, pieczęcią koronną utwierdzić 
roskazalismy. Dan w Warszawie dnia XXV miesiąca listopada, roku Pań- 
skiego M° DC XXIX , panowania naszego polskiego XXXXII, swedzkiego 
XXXVII roku. — Sigismundus rex. — Stanislaus Grochowski. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojowa poniżej tekstu wyciśnięta. 



004. 1630. die 28. m. Februarii, Varsoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae, commissariis ąuibusdam, ad litem, quae 
inter civitatem Cracoviensem et conventum ordinis s. Francisci pendebat, 
diiudicandam designatis, potestatem prorogat. 

Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue necnon Suecorum, 
Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Venerabilibus et generosis Pe- 
tro Gembicki decano, secretario nostro, Ioanni Foxio archidiacono, Iacobo 
Ostrowski canonico Cracouiensibus, Stanislao Witowski vexillifero Lanci- 
ciensi, magno procuratori arcis nostrae Cracouiensis, Ioanni Komorowski 
pocillatori Belzensi, vicecapitaneo, Ioanni Starski vicesgerenti, Francisco 
Krzyzakowski notario castrensi Cracouiensibus et Zbigneo Bobrownicki se- 
cretario nostro, Alberto Mirosłowski yicepalatino Cracouiensi, deuotis et fide- 
liter nobis dilectis, graciam nostram regiam. Venerabiles et generosi, deuote 
et fideliter nobis dilecti ! Dederamus nuper ad Deuotiones et Fidelitates 
vestras commissionis nostrae literas, ąuibus mandaueramus, ut causam et 
actionem spectabilibus proconsuli et consulibus, aduocato, scabinis totiąue 
communitati ciuitatis Cracouiensis cum religiosis patribus et fratribus guar- 



1 88 

diano atąue toto conuentu ordinis sancti Francisci, fratrum Minorum con- 
uentualium Cracouiae in platea Fratrum sito, nec non cum domorum, arearum 
et fundorum inter eundem conuentum ac maenia ciuitatis consistentium pos-i 
sessoribus, ratione appropriationis et usurpationis sibi eorundem bonorum 
publicorum, portarum, fenestrarum aliorumque aedificiorum in eis extructio- 
nis, decursus aquae, faecium et cloacarum, per quae muri ciuitatis conuel- 
luntur, in eadem immissionis et erectionis, necnon aliarum differentiarum et 
grauaminum . quae ciuitas Cracouiensis patitur. intercedentem , Deuotiones 
et Fidelitates Yestrae diiudicarunt et id, quod iuris ratio dictaret, in eadem 
causa statuerent et decernerent. Quae commissio ąuoniam post emanatas 
Deuotionum et Fidelitatum vestrarum innotescentias, ob absentiam protunc 
guardiani, quem idem conuentus Cracouiensis sancti Francisci certis de causis 
non habebat, est desertata, ideo eandem commissorialem autoritatem Deuo- 
tionibus et Fidelitatibus yestris prorogamus et denuo committimus. mandantes, 
ut captato certo et competanti tempore, in domum aliquam lapideam, mae- 
nibus et conuentui praefato proximam, vel aliquem alium locum pro commo- 
ditate sua conueniant, uocatisque per literas innotescentiae suae partibus, 
quarum interest, uidelicet suprascriptis patribus et fratribus Franciscanis nec 
non alijs possessoribus uicinis, a quibus grauamina ciuitati Cracouiensi infe- 
runtur, (quorum nomina et cognomina hic pro expressis habentur) eiusmodi 
diiferentias et grauamina diiudicent, ne quid detrimenti eadem ciuitas Cra- 
couiensis patiatur ; uideant, ut muri ciuiles atque intermuralia serta tectaque 
maneant, prouideant, iura eiusmodi possessorum , si quae habent, sedulo 
inspiciant, testimonia, si opus fuerit, excipiant ; et tandem, quod iuris ratio 
dictauerit, in ea causa statuant, definiant et decernant: appellatione ad iudi- 
cium nostrum non nisi ab ipsa definitiua sententia et non a quibusuis acces- 
soriis parti grauatae salua permanente. Vnius, duorum pluriumue ex Deuo- 
tionibus et Fidelitatibus vestris absentia non obstante. Quod si negotium 
hoc uno atque altero die absolui non poterit, in plures pro necessitate eius 
commissorialem facultatem Deuotionibus et Fidelitatibus yestris prorogatam 
esse uolumus. Datum Yarsauiae die XXVIII mensis Februarii, anno Domini 
M DC XXX, regnorum nostrorum Poloniae XXXXIII, Sueciae uero 
XXXVII. — Ex commissione sacrae regiae maiestatis propria. — Lucas 
Zdroiewski. 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



90.5. 1630. die 28. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de pauperibus valetudine affectis, in hospitio ad 
ss. Sebastianum et Rochum curandis. 

Actum feria quinta antę dominicam Oculi proxima. — Spectabiles 
dd. Sigismundus Alantse proconsul, Paulus Hippolith, Stanislaus Chodowie, 
Daniel Zaidlicz, Christophorus Słowikowski, Ioannes Wisemberg. Stanislaus 
Conradt, Matthias Wonieyski, Christophorus Naymanowic, Matthaeus Grus- 



1 89 

czynski, Andreas Wegrzynowic, Andreas Bełza, consules Cracouienses, in 
reipublicae negociis per schaedulas legitime conuocati et' in praetorio Cra- 
couiae congregati existent.es ; sub tempus praesens, quo omnia praesertim 
ad annonam pertinentia, in summum excreuerunt precium, exindeque prae 
summa inopia numerosas pauperum turmas hic ad ciuitatem conuenire, multos 
ipsorum inaedia periculosisąue et suspectis morbis e vita decedere persaepe 
cernitur, securitati publicae in futura tempora consulendo. imminenti peri- 
culo obviam ire rolentes, vnanimibus votis et sententijs suis concluserunt, 
pauperes huiusmodi infirmos, languidos, per ciuitatem diuagantes, ad hospi- 
tale sanctorum Sebastiani et Rochi, vbi aedificia non adeo arcta reperiuntur, 
congregandos, necessario ibi reparanda, atque ipsos pauperes ex eleemosina 
sacra apud pios Christianos impetranda sustentando, interim autem ex pecu- 
nia hospitalis praedicti mutuatim pro hac re fiorenos quingentos a dominis 
prouisoribus acquirendos esse ; post modum vero ex sacra eleemosina resti- 
tuendos vel si hoc non suffecerit, in rationibus dd. prouisoribus inter distri- 
buta suscipiendos, tum et aduocatos pauperes alias woytow dziadowskich anti- 
quitus fieri solitos, assignandos et deputandos esse, vnanimibus votis et sen- 
tentijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 416. 



060. 1630. die 25. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario proconsulari augendo. 

Actum feria tertia in crastino festi sancti Ioannis Baptistae. — Specta- 
biles dd. Daniel Zaidlicz proconsul, Sigismundus Alantse, Georgius Pipan 7 
Paulus Hippolith ; Stanislaus Conradt, Christophorus Naymanowic ; Mathaeus 
Grusczynski, Christophorus Schedell, Andreas Wegrzynowic, Georgius Cro- 
mer, Andreas Bełza, consules Cracouienses, in negocio infrascripto per schae- 
dulas in praetorio congregati et legitime conuocati existentes, experientia 
edocti, quod hac iniquitate temporum, qua omnia in summum excreuerunt 
precium, summa octuaginta florenorum Polonicorum, quae hactenus cuilibet 
proconsuli ex aerario ciuitatis pendebatur, non sufficit oneri proconsulari 
sufferendo et familiae praetorianae, quae ad publicam necessitatem sumptu 
proconsulis fouetur, alendae, graue vero est vna cum onere sentire damnum, 
cum naturalis aequitas ipsa suadeat, eum sentire debere commodum, qui sen- 
serit onus, proinde naturalem aequitatem secuti, vt incommoditatis et sedu- 
litatis proconsularis comes foret aliqua commoditas et animi tranquillitas, 
vnanimibus votis et sententijs suis abhinc in futurum pro sustinendo onere 
proconsulari centum marcas cuilibet proconsuli ex aerario ciuitatis dandas 
esse concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 421. 



IQO 



OOT. 1630. die 10. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de alimentis, civibus Clepardiensibus peste infectis, 
exhibendis. 

Actum feria tertia post festum Natiuitatis beatae Mariae virg"inis pro- 
xima. — Spectabiles domini Andreas Bełza proconsul, Sigismundus Alantse, 
Georgius Pipan, Daniel Zaidlicz, Stanislaus Conradt ; Mathias Wonieyski, 
Christophorus Naymanowic, Albertus Celesta ; Mathaeus Grusczynski, Ada- 
mus Nagoth, Christophorus Schedell, Georgius Cromer et Nicolaus Zalaszow- 
ski, consules Cracouienses, in reipublicae negociis per schaedulas conuocati 
et in praetorio congregati existentes, securitati et sanitati publicae consu- 
lendo, vnanimibus votis et sententijs suis concluserunt, victualia prouidenda 
esse sumptu publici aerary peste infectis Clepardiae in domo recenter occlusa, 
ea tamen conditione, vt postmodum eaedem impensae a domino proconsule 
et consulibus Clepardiensibus exigantur et aerario publico Cracouiensi 
restituantur. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 423. 



DOS. 1630. die 15. m. Norembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de tributo in naves ; in rippa Vistulae fluminis 
exstruendas ; imponendo. 

Actum feria sexta post festum sancti Alartini episcopi proxima. — 
Spectabiles domini Nicolaus Zalaszowski, Sigismundus Alantse, Paulus Hip- 
polith ; Matthaeus Grusczynski ; Georgius Cromer, Andreas Bełza, consules 
Cracouienses, in negociis reipublicae in praetorio congregati existentes, pro- 
uidere volentes commodo publico, vnanimibus votis et sententijs suis con- 
cluserunt, ąuatenus omnes ciues in littore ciuitatis publico iuxta fluuium 
Istulam nauigia alias statki aedificantes, ex nunc et de facto quilibet eorum 
florenos Polonicales tres łądo7vego soluat. 

Acta Cons. Cnie. 9, str. 424. 



0(H>. 163 1, die 6. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum, quo civitati ascribendi pulveris nitrati vice pecuniam 
dare astringuntur. 

Actum feria quinta ipso die sanctae Dorotheae. — Spectabiles domini 
(ieorgius Pipan, medicinae doctor, proconsul, Sigismundus Alantse, Stani- 
slaus Chodowie, Christopherus Słowikowski, Ioannes Wisemberg, Stanislaus 



IQI 

Conradt, Christopherus Naymanowicz, Albertus Celesta, Matthaeus Grusczyn- 
ski, Ioannes Kotlicki, Nicolaus Zalaszowski, consules Cracouienses, in rei- 
publicae negociis per schaedulas conuocati et in praetorio pleno in nuraero 
congregati existentes ; id ipsumąue prae oculis habentes, quod ciues, qui 
nouiter ad ius ciuitatis suscipiuntur, pulueres ad publicum vsum publicum (s) 
dari solitos, non bene elaboratos exinde minus durabiles et corruptioni valde 

obnoxios ob (s) soleant, qui paulo post nulli vsui accomodari pos- 

sunt ; prospicere in melius huic rei volentes ; vnanimibus votis et sententijs 
suis concluserunt, manu firmiter per se et successores suos dd. consules Cra- 
couienses tenendum. ąuatenus onines et singuli in posterum ad ius ciuitatis 
suscipiendi ; tam mercatores, quam artifices et cuiuscunąue conditionis exis- 
tentes, circa susceptionem iuris honorarium ciuitati debitum atąue bombar- 
dam offerentes, loco pulueris pecuniam paratam [quae postmodum non alias, 
nisi pro coemendo puluere ad publicum vsum per dd. armamentarii praefectos 
conuerti debebit], dare et reponere actualiter, prius tamen anteąuam iura- 
mentum praestent, teneantur, lapidem videlicet pulueris iuxta praesens pre- 
cium florenis ąuatuordecem aestimando ; quod si vero pulueris maius pre- 
cium creuerit, tunc solutio pecuniae modo praemisso conuertenda ; etiam 
augeri debebit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 425. 



OTO. 1 63 1, die 25. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de processu iudiciario abbreviando. 

Actum feria tertia in crastino festi s. Mathiae apostoli. 

Spectabiles domini proconsuh et consules Cracovienses, per schaedulas 
legitime ad praetorium conuocati, iuxta iuramentum suum ciuitati consultum 
iri volentes, eo considerato, quod in processu iudiciario hucusąue in causis 
coram officio suo consulari agitatis, ferendariorum potius licentia, quam iuris 
positiui permissu contumaciae in vno processu numerum centum sexaginta 
excedentes, non solum litigantes exhaurirent sed etiam sanctam remorarentur 
iustitiam, proinde saluis omnibus beneficijs iuris hucusąue de iure vsitatis ; 
de ijsdem contumacijs atąue dilacionibus minus necessarijs in omnibus causis 
processum iuris reąuirentibus, coram officio suo consulari tam institutis iam 
et in ąuocunąue gradu punctoąue iuris dependentibus, ąuam in posterum 
instituendis, eam legem exnunc tenendam ac in perpetuum obseruandam 
esse voluerunt, salua in eo auctoritate S. R. M. domini sui clementissimi, 
tanąuam legislatoris supremi , ąuam ad approbandum pium suum intentum 
hoc aliąuo repugnante, accessuram non dubitauerunt. 

§ 1. Ouod attinet inprimis contumatias. — Primae duae contumaciae 
in ipso litis ingressu sint simplices, tertia vero peremptoria, beneficio tamen 
aresti gaudens; in rlteriori vero processu post gradus decretandi, videlicet 
post: procede, responde, directe responde, nec non in terminis ex dilacione 
concessa ex deliberacione officij et ex citacione in processu ad translapsum 



192 

terminum, si id fiat intra duas hebdomadas a translapso terminu, omnes eon- 
tumaciae peremptoriae, itidem cum beneficio aresti. Post amputatam vero 
dilacionem tam in accessorio quam in negocio principali, omnis contumacia 
sine beneficio aresti peremptoria. 

§ 2. Quod attinet dilaciones. — In accessorijs nullae dilaciones, nisi 
sint accessoria peremptoria, idque saltem ad probandum illa, quae erunt in 
controuerso, non vero ad simplices replicaciones. In negotio vero principali, 
vbi necessitas reąuiret, dilationes saltem ad ąuadruplicandum inclusiue, vlte- 
riores vero nimirum ad contradicendum et refntandum exnunc amputantur, 
sed is, qui contradicere et refutare voluerit, in instanti id praestare poterit. 

§ 3. In causis vero boni regiminis, testimonii ferendi, causis fisci, con- 
tributionum ciuilium, censuum reemptionalium, aedilium, prouisorum hospi- 
talis, diuisionum, causarum inter consanguineos exortarum, miserabilium per- 
sonarum, spiritualium et aliarum causarum, moram non patientium, causis 
hospitum, recentium criminum nec non emigrationum, modo sit citatio lite- 
ralis cum expressa causa et praefixione termini peremptorij et citatus per- 
sonaliter praeueniatur, primus terminus peremptorius cum beneficio tamen 
aresti, et processus de die in diem. 

§ 4. Et ąuoniam errore ąuodam vel potius abusu ferendariorum appel- 
lationes a decretis officij consularis cum praefixione termini die tertia post 
felicem aduentum sacrae Mtis regiae in arcem Cracouiensem, sub praetextu 
iurium et priuilegiorum ciuitatis huius admittebantur, super cuiusmodi appel- 
laciones commissiones in cancellariam S. R. M. pro libitu partium impetra- 
bantur, iura autem specialia seu priuilegia de eiusmodi commissionibus im- 
petrandis inter priuilegia ciuitatis non reperiuntur, tutn, quod commissiones 
huiusmodi non solum moram magnam in asseąuenda iustitia faciunt, sed 
etiam in immensas impensas ciues adducunt, et neque notarios commissio- 
num iuratos neąue acta commissorialia certa habent, qui notarii partes liti- 
gantes nimium depactant et pro suo placito decreta scribunt: proinde eius- 
modi errores et abusus tollere volentes, obuiamąue eundo protractioni iustitiae 
et aggrauationi ciuium, concluserunt : appellationes omnes a modo non nisi 
directe ad iudicium sacrae regiae Mtis domini domini nostri clementissimi 
cum praefixione termini ąuatuor septimanarum, vbicunque sacra maiestas 
regia cum sua curła constituta fuerit, idque ad instar omnium aliarum ciui- 
tiitum regni admittendas esse. 

Actum in praetorio Cracouiensi feria tertia in crastino festi s. Mathiae 
apostoli, die 25 Februarii , anno Domini millesimo sexcentesimo trigesimo 
primo. 

Acta. Cons. Crac. 36, str. 274. 

Ustawę powyższą zatwierdził dopiero król łan Kazimierz przywilejem, wydanym w Warszawie 
dnia 28 marca 1667 r., którego oryginał pargaminowy, nieco zniszczony, opatrzony był niegdy pie- 
częcią, na różowej jedwabnej wstążeczce zawieszoną, która już dziś nie istnieje. 



195 



4)71. 1631. die 6. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de contumaciis , dilationibus, rotulis actorum et 
testimoniis. 

Actum feria ąuinta antę dominicam Inuocauit proxima. — Spectabiles 
domini Matthias Wonieyski proconsul, Georgius Pipan , Stanislaus Chodo- 
wicz, Paulus Cellary, Stanislaus Conradt ; Christophorus Naymanowicz, Chri- 
stophorus Schedell, Andreas Węgrzynowicz, Ioannes Cyrus ; Nicolaus Zala- 
szowski, Christophorus Szober, Nicolaus Zaidlicz, consules Cracouienses, in 
negocio infrascripto per schaedulas conuocati et legitime in praetorio con- 
gregati existentes, cum publico ciuitatis istius bono prouidere volentes. pro- 
cessum officii consularis Cracouiensis in causis agitatis et agitandis abbre- 
uiarent et iam eodem respectu boni publici, ne ciues sumptibus exhauriantur, 
iustitia sancta retardaretur, processum in causis coram iudicio ordinario sca- 
binali Cracouiensi agitatis et agitandis, talem obseruandum esse, vt duae 
contumaciae primae sint simplices, tertia vero et aliae omnes post decretum 
procedendi subseąuentes, sint peremptoriae cum beneficio arresti ; dilationes 
omnes non nisi ad primam iuris concedantur; rotuli omnes vt aperti exhi- 
beantur; testimonia vero vt occlusa partibus extradantur 7 vnanimibus votis 
et sententijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 426. 



972. 1 63 1, die 7. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de testamentis derelictis aperiendis. 

Actum feria sexta antę dominicam Inuocauit proxima. — Spectabiles 
domini Matthias Wonieyski, medicinae doctor, proconsul, Sigismundus 
Alantse, Georgius Pipan, Stanislaus Chodowie, Christophorus Słowikowski, 
Paulus Cellari, Stanislaus Conradt, Christopherus Naimanowic, Albertus Ce- 
lesta, Mathaeus Grusczynski, Christopherus Schedell, Andreas Węgrzynowic, 
Georgius Cromer, Ioannes Cyrus, Nicolaus Zalaszowski, Christophorus Szo- 
ber, Nicolaus Zaidlicz, consules Cracouienses, in neg'ocio infrascripto per 
schaedulas legitime conuocati et in praetorio congregati existentes, innitendo 
mandato S. R. M. domini, domini clementissimi, ratione infrascriptorum 
illato, vnanimibus votis et sententijs suis testamenta in occluso ad seąuestrum 
officii a multo tempore deposita, neąue post testatores iam dudum demor- 
tuos, hucusąue aperta, praesertim ąuibus post mortem defuncti annus et sex 
septimanae elapsae sunt, officiose aperiri actisąue inseri debere concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 427. 



25 






073. 1 631. die 20. m. AFartii, Cracoviae. 

Sigismundus III. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
tributum a hominibus civitati noviter ascriptis, solvendum, confert. 

Sigismundus tertius Dei gratia rex Poloniae ; magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue necnon Suecorum, 
(xottorum ; Vandalorumque hareditarius rex, significamus praesentibus literis 
nostris, ąuorum interest, \niuersis et singulis. Regalem munificentiam non 
solum publicas necessitates prouidere, sed etiam priuatorum subditorum, 
eorum potissimum, qui integram fidem constanti animo regibus et principibus 
suis testari consueuerunt, merita praemijs augere decet, vt hisce praemijs 
tanąuam stimulo ąuodam excitati, et promptiores ad obseąuia principibus 
reddenda et alacriores ad obeunda ąuaeuis munia cffici possint. Quam lidem 
et constantis animi argumentum spectabilium proconsulis et consulum Cni 
couiensium erga praedecessores nostros, serenissimos reges Poloniae, nosąue 
ipsos praesertim sub faelici coronatione , dum inclyti huius regni insignia 
susciperemus, et postmodum dum multoties praestitam cognouimus, eosdem 
regia nostra liberalitate oblata quauis occasione ornare semper studuimus. 
Cum vero compertum habeamus, eosdem proconsulem et consules Craco- 
uienses grauia in officijs suis sufferre teneri onera, ąuibus implicati nec 
proprij victus rationem recte ducere ; nec rem suam familiarem, vt integra 
officij authoritas maneat, rite administrare possint ; officium vero nemini no- 
ciuum esse debet ; proinde hac occasione oblata, rolentes munificentia nostra 
eos proseąui et promptiores ad ąuaeuis obseąuia nostra in posterum exhi- 
benda reddere, memoratis proconsuli et consulibus nunc et pro tempore 
existentibus ; prouentum solitum a personis suscipientibus ius ciuitatis Cra- 
couiensis, in perpetuum dandum et concedendum esse duximus, damusąue 
et concedimus praesentibus literis nostris. Quem ąuidem prouentum ijdem 
proconsul et consules ciuitatis nostrae Cracouiensis nunc et pro tempore 
existentes 7 liberę percipere, in vsus proprios eosdemąue priuatos conuerter( % 
absąue cuiusuis contradictione et impedimento in perpetuum poterunt. In 
cuius rei fidem praesentes manu nostra subscriptas. sigillo regni communiri 
iussimus. Datum Yarsauiae die vigesima mensis Martij, anno Domini mille- 
simo sexcentesimo trigesimo primo, regnorum nostrorum Poloniae ąuadra- 
gesimo ąuarto. Sueciae \ero trig"esimo octauo anno. — Sigismundus rrx. 

Kodeks Zaleskiego, karta 215, strona odwrotna. 



074. 1631. die 20. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de privilegiis civitatis conscribendis. 

Actum feria ąuinta post dominicam Reminiscere proxima. — Specta- 
biles dd. Matthias Wonieyski proconsul, Georgius Pipan, Christopherus Sło- 



i Q5 

wikowski, Stanislaus Conradt, Christopherus Naimanowic, Mathias Grusczyn- 
ski, Nicolaus Zalaszowski, Nicolaus Zaydlicz, consules Cracouienses, in negotio 
infrascripto per scłuiedulas in praetorio conuocati et legitime congregati 
existentes, publieo bono prouidere uolentes, ut priuilegia ciuitatis istius accu- 
ratius ; quam in hucusąue seruentur, ordinationem talem, ut nimirum priui- 
legia omnia ciuitatis istius per notarios ciuitatis et d. syndicum in praesentia 
spectabilis domini proconsulis inuententur, deinde ut inuentata dd. ąuatuor 
collegis consularibus in ordine senioribus tradantur, demum, ut eadem pri- 
uilegia ab ijsdem nemini concedantur ; niśi facta prius officiosa per recepto- 
rem de integro restituendis ijsdem priuilegiis inscriptione, in futurum serio 
seruandam ; vnanimibus votis et sententijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 427. 



975. 1631. die 4. m. Aprilis, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario consulis senioris. 

Actum feria sexta antę dominicam Iudica proxima. — Spectabiles do- 
mini Matthias Wonieyski proconsul , Stanislaus Chodowie , Christopherus 
Słowikowski, Stanislaus Conradt ; Georgius Cromer, Nicolaus Zalaszowski, 
Andreas Petricouius ; Nicolaus Zaidlicz ; consules Cracouienses, in negotio 
infrascripto per schaedulas in praetorio conuocati et legitime congregati 
existentes ; manutenere volentes praerogatiuam senioris primi collegae sui, 
spectabili Sigismundo Alantse, primo in ordine ad praesens collegae suo, 
viginti quinque florenos Polonicales, ąuolibet ąuartuali ex pensa maiori 
soluendos esse, vnanimibus votis et sententijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. q, str. 428. 



970. 1Ó31. die 8. m. Octobris, Cracoviae. 

Proconsul Cracoviensis incolas plateae castrensis monet, ne sint tumul- 
tuum participes. 

Actum feria ąuarta post festum s. Francisci. — Spectabilis d. Christo- 
pherus Szober proconsul, conuocatis ad se ciuibus, plateae castrensis incolis, 
serio ipsos ratione infrascriptorum admonendo, his vsus est verbis : Dla 
tegoście W. M. są tu na ratusz obesłani , isz Ieg'o Mść p. podstarości kra- 
kowski vskarza sie na to, iakoby niektórzy mieszcanie ciskać mieli kamienie 
na piechotę grodową wtenczas/ gdy z studentami kiedyśtam zwadę mieli. 
Przetosz aby sie to nieznaydowało, srodze napominam z vrzedu mego, abyście 
vchoway Boże iakiego roztyrku, iako to z żakami zwykło bywać (s) ; gdyby 
sie co takowego zawaśnienia kiedy pokazać miało, zaraz drzwi w domach 
swoich zamykaycie, z okien nie wyglądaycie, czeladzi wychodzić nie do- 



puszcaycie, komornikom albo uaiemnikom swym tosz zlecaycie, nietylko 
vczynkiem bądź ciskaniem albo iakim inszym sposobem, ale ani słowem 
occaziey wszelkiey strzeszcie sie, bo ktokolwiekby sie do tego przymieszać 
miał iakim sposobem , srogimu karaniu nietylko na maietności ale na 
gardle podlegaćby musiał. Aby tedy napomnienie to vrzedowe wagę swa 
miało, drugim to oznaymiaycie. 

Quae admonitio actis praesentibus est inserta. 

Acta Cons. Crac. 36, str. 371). 



077. 1631. die 27. m. Novembris ; Cracoviae. 

Senatus consultum de armis contuberniorum perlustrandis. 

Actum feria quinta antę festum s. Andreae apostoli proxima. — Spec- 
tabiles domini Nicolaus Zaydlicz proconsul, Stanislaus Chodowicz, Matheus 
Grusczynski, Georgius Cromer, loannes Cyrus et Christopherus Szober, con- 
sules Cracouienses, in reipublicae negotiis per schaedulas conuocati et in 
praetorio congregati existentes, propter faciendas in foribus ciuilibus arma- 
turas apud contubernales, reuisionem hisce temporibus accuratissime pera- 
gendam unanimibus votis suis concluserunt, armaturam, videlicet bumbardas 
hic ad praetorium per artifices aduenientes recentioribus temporibus dari 
solitis (s), senioribus contubernalibus, ąuibus pertinet, communicanda' esse 
ita tum et postmodum easdem bombardas iterum referant atąue propter 
meliorem hac in parte seruari ordinem (s). 

Acta Cons. Crac. 9, str. 431. 



078. 1632. die 27. m. Martii, Cracoviae. 

Proconsul et consules Cracovienses senioribus contubernii sartorum 
mandant, ne ullum societati suae ascribant, donec pecuniam pro pulvere 
nitrato emendo solverit. 

Actum sabbato pridie dominicae ludica. — Spectabiles domini pro- 
consul et consules Cracouienses, in praetorio congregati, senioribus iuratis 
sartoribus personaliter comparentibus et ratione infrascriptorum sese suppli- 
citer submittentibus, serio demandarunt, ąuattenus in posterum neminem 
fratrum sine peccunia parata pro puluere tormentario emendo ad ius ciui- 
tatis suscipiendum praesentent, siąuidem interest, vt omnes ius ciuile suscep- 
tum (s) non puluerem, qui saepius vilis et nullius frui obtruditur, sed peccu- 
niam pro pulvere coemendo offerant. 

Acta Cons. Crac. 36. >tr. 474. 



197 



970. 1632. die 11. m. Maii, Cracoviae. 

Senatus consultum de centum militibus pedestribus, urbis defendendae 
gratia conducendis. 

Actum feria tertia post dominicam Cantate proxima. — Spectabiles do- 
mini Adamus Nag^oth, spectabilis domini Christopheri Słowikowski, protunc 
proconsulis locum tenens, Paulus Hippolith, Georgius Pipan, Stanislaus Cho- 
dowicz, Stanislaus Conradt, Chri^topherus Naymanowicz, Mathaeus Grusczyn- 
ski, Andreas Węgrzynowicz, Georgius Cromer, Andreas Bełza, Ioannes Cy- 
rus, Stanislaus Rap, consules Cracouienses ; in negotio infrascripto per schae- 
dulas in praetorio conuocati et legitime congregati existentes, volentes sub 
tempus interregni seruituti (s) ciuitatis istius prouidere, centum pedites colli- 
gendos et suscipiendos esse, vnanimibus votis et sententijs suis concluserunt 
ac spectabilem dominum Paulum Cellary, consulem Cracouiensem, collegam> 
suura rogarent, vt eam curam colligendorum eorundem peditum et instituendi 
rotmagistrum, per quem ijdem pedites, praemisso tamen per ipsum rotma- 
gistrum de fidelitate ciuitati seruanda iuramento, ad beneplacitum officij 
praesentis regerentur, in se suscipiat: pecuniam pro ijsdem peditibus ex 
fumalijs tribus, per se de consensu communitatis laudatis, assignantes. Quam 
curam spectabilis dominus Paulus Cellary rogatus in se suscepit. 

Acta Cons. Ciac. 9, str. 434. 



OSO. 1632. die 18. m. Maii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de hominibus vagis extra urbem eliminandis. 

Actum feria tertia post dominicam Rogationum. — Ad officium et 
acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter veniens prouidus Petrus 
Zagorowski, ministerialis generalis regni, in vim fidelis suae relationis re- 
cognouit eidem officio, se infrascripta ex mandato domini proconsulis et dd. 
consulum in ąuattuor locis ciuitatis populo ad se conuocato et congregato 
publicasse et ad notitiam publicam deduxisse die hodierna : aby ludzie 
wszyscy luźni, którzy służby nie maią albo tesz z warzstatow powstali, 
z miasta zaraz wychodzieli do zachodu słońca, bo który po publicatiey tey 
znalezion będzie, na garle karany będzie ; także y ci, którzy bądź w służbie 
bądź u rzemieślników są, aby się do żadnych kup y dziwowiskow nie mie- 
szali, ani się dziwowali, gdysz zarówno karani będą tak ci, ktorzyby gro- 
mady albo iakie kupy czynili, iako y ci, ktorzyby kupom się dziwowali. 
Praemissa sic et non aliter esse facta referens , hac sua relatione praesenti 
facta. 

Acta Cons. Crac. 36, str. 493. 



ig8 



0£1. 1632. die 19. m. Maii, Cracoviae. 

Senatus consultum, quo genus bombardarum a donatis civitate porri- 
gendarum, praescribitur. 

Actum feria ąuarta post dominicam Rogationum proxima. — Specta- 
biles domini proconsul et consules Cracouienses, in reipublicae negotiis con- 
uocati et in praetorio congregati existentes, meliori bono reipublicae pro- 
uidere cupientes, praesertim exemplis edocti, quod bumbardae per ciues 
nouiter ad ius ciuile susceptos, dari solitae, tales ąuales obtrudi solent, quae 
etiam nulli penitus vsui applicari possunt, ideo concluserunt, quatenus a modo 
ciues ius ciuile suscepturi, bombardas longas vulgo muszkiety z krzesani/' nie 
z jubbami, z kluczem i -ładownicą ad aerarium ciuitatis offerant: hoc insuper 
adiecto, vt ąuelibet bombarda, antequam ad aerarium inferatur ; prius explo- 
datur, idąue propterea, vt eiusmodi experimento bombardae non viciatae 
dari praestaret. 

Lib. Cons. Crac. 9, str. 434. 



9S2. 1632. die 29. m. Octobris, Cracoviae. 

Senatus consultum, quo civibus facultas argillae fodendae gratis con- 
ceditur. 

Actum feria sexta in crastino festi śs. Simonis et Iudae apostolorum. — 
Spectabiles domini iidem qui supra (Nicolaus Zaydlic proconsul, Sigismundus 
Alantse, Paulus Hippolith, Stanislaus Chodowie, Stanislaus Conradt, Mathias 
Wonieyski, Christopherus Naymanowic, Mathias Grusczynski, Ioannes Ko- 
tlicki, Christopherus Schedell, Ioannes Cyrus, Stanislaus Rab, consules Cra- 
couienses, per schaedulas in praetorio conuocati et legitime congregati 
existentes), praemoti quaerelis ciuium , qui ad vsum et necessitatem suam 
argillam se habere non posse, conąueruntur, eiusdem argillae liberum vsum 
omnibus ciuibus in fundo praedij Gutteterowskie, versus Rakowice permit- 
tendum esse, vnanimibus votis et sententijs suis concluserunt, atque specta- 
biles Stanislaum Conradt, Christopherum Naymanowic et Mathaeum A\'o- 
nieyski, Christopherum Schaedell ad assignandum eundem locum, in quo 
eadem argilla fodi et recipi liberę possit, deputauerunt et deputant praesen- 
tibus ad praemissa mediantibus. 

Lib. Cons. Crac. 9, str. 436. 



199 



983. 1632. die 30. m. Octobris, Cracoviae. 

Senatus consultum de fructibus, qui consulibus competunt, ex ferra- 
mentorum pannorumąue tabernis perceptione. 

Actum sabbatho in vigilia x ) festi ss. Omnium, die 30 Octobris, 1632. — 
Spectabiles domini Nicolaus Zaidlic proconsul, Sigismundus Alantse, Paulus 
Hippolith, Stanislaus Chodowie, Christopherus Słowikowski, Stanislaus Con- 
radt, Mathias Wenieyski (s) ; Christopherus Naymanowic, Ioannes Kotlicki, 
Nicolaus Zalaszowski et Stanislaus Rabb ; consules Cracouienses, Christophe- 
rus Schedell, Ioannes Cyrus ; in negocio infrascripto per schaedulas conuocati 
et in praetorio leg-itime congreg"ati existentes ; id ipsum considerando, quod 
in ista temporum angustia, publicum ciuitatis huius aerarium propter sura- 
mam rerum caristiam, expensis ąuotidianis tot et tantis exhaustum ; hono- 
rarijs, quae dominis proconsulibus respectu officii ratione salarij solui debent, 
tum et refectionibus, collegio huic consulari idąue in recompensam laborum, 
[qui in eo officio subeuntur], soluendis non sufficiat, multaque hucusque de- 
bita contraxerit, obuiando ne in dies maioribus ac maioribus debitis one- 
retur, consequenter, ne Collegium istud consulare in repertandis (s) postmo- 
dum refectionibus difficultatem sustineat ? matura deliberatione praehabita ; 
locum ; vnde refectiones collegio consulari in posterum solui debeant, assi- 
gnando, omnia in vniuersum ciuilia pannicidia, quae sunt N° (s) 7 nec 
non omnes institas ferramentarias , quae sunt N° (s) cuius (s) negotio 
vnanimibus votis et sententijs destinauerunt, prout praesentibus destinant, 
et assignant 7 ita videlicet ; ut census et emolumenta ex hisce pannicidijs 
et ferramentarijs institis quotannis prouenientia, exinde per notarios pu- 
blici aerarij hucusque quartualatim exigi consueta ; modo solito per eos- 
dem aerarij notarios quam diligentissime exigantur, exactique ab hinc et in 
posterum in nullas penitus necessitates publicas expendantur, uerum integre 
ad manus spectabilium dd. Stanislai Conradt et Christopheri Naymanowic 
consulum Cracouiensium, quibus pro anno currenti administratio huius pro- 
uisionis commititur, vt ea res tutius suum sortiatur effectum, ad faciendam 
inter dd. consules distributionem reddantur; et quicquid quantumue ex emo- 
lumentis censibusue eiusmodi exigendis ? ad expediendum praefatas refectio- 
nes defuerit, tantum ex prouentibus pensae ciuilis maioris per dd. admi- 
nistratores eiusdem pensae pro tempore existentes, suppleri ad manusque 
dictorum dd. administratorum ad praesens deputatorum vel pro tempore 
existentium, reddi quartualiter debebit. 

Lib. Cons. Crac. 9, str. 436. 



J ) Byłato rzeczywiście vigilia vigiliae, gdyż dzień Wszystkich Świętych przypadał w tym roku 
na poniedziałek. 



200 



!>S4. 1632. die 30. m. Octobris, Cracoviae. 

Senatus consultum de foeno ex prato civili in consules distribuendo. 

Actum sabbatho in vigilia *) festi ss. Omnium die 30 Octobris, 1032. — 
Spectabiles domini Nicolaus Zaydlic proconsul, Sigismundus Alantse, Paulus 
Hippolith, Stanislaus Chodowie, Christopherus Słowikowski, Stanislaus Con- 
radt, Mathias Wonieyski, Christopherus Naymanowic, loannes Kotlicki, Ni- 
colaus Zalaszowski et Stanislaus Rabb, consules Cracouienses, in riegotio 
infrascripto per schaedulas legitime conuocati et in praetorio congregati 
existentes ; id ipsum considerando, quod pratum ciuile, ex quo antiąuitus 
fenum collegio consulari quotannis cedere solebat, retractis annis saepius 
depastum, nullum fermę emolumentum aut vix aliquod bene offerebat, ad 
meliorem conditionem illud reducere cupientes, hoc idem pratum ad manus 
fideles spectabilibus dominis Stanislao Conradt et Cristophero Naymanowic 
dd. collegis suis consularibus, eo nomine rogatis, administrandum pro toto 
integro anno tradendum esse vnanimibus concluserunt, tali videlicet decla- 
ratione per expressum adiecta, quod pratum eiusmodi, ne in posterum de- 
pascatur, cura quidem et opera dominorum administratorum conseruabitur, 
nihilominus impensae sectionis graminis colligendique feni et inter dd. con- 
sules in posterum distribuendi, ex publico ciuitatis huius aerario expediri 
debebunt. 

Lib. Cons. rj, sir. 437. 



DS5. 1632. die 7. m. Decembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de statera minori ad quinquennium elocanda. 

Actum feria tertia in crastino festi s. Nicolai episcopi. — Spectabiles 
domini Christopherus Słowikowsky, spectabilis Stanislai Rapp protunc pro- 
consulis locum tenens, Sigismundus Alantse, Paulus Hippolith. Stanislaus 
Chodowie, Stanislaus Conrad, Mathias Woiensky (s), Christopherus Naima- 
nowic, Albertus Celesta, Mathaeus Grusczinsky, Adamus Nagoth, Christo- 
pherus Schedell, Andreas Wegrzinowic, (jeorgius Cromer, Andreas Bełza, 
Christophorus Szober, consules Cracouienses, in negocio infrascripto per 
schaedulas in praetorio conuocati et legitime congregati existentes, consi- 
derantes, quod aerarium ciuitatis impensis alijs exhaustum, pro parandis in 
aduentum serenissimi Vladislai Sueciae et recenter electi Poloniae regis, 
areubus tryumphalibus ae alijs necessarijs rebus nullam peecuniam tribuere 
potest, proinde pensam minorem cum suis reditibus omnibus speCtabili Sta- 
nislao Rapp, collegae suo consulari, ad quinquennium, incipiendo a die septi- 
raa tanuarij proxime ventura, pro summa septem millium florenorum Polo- 



') Zobacz uwagę przy poprzednim akcie. 



!OI 



nicorum inscriptione eorundem de praemissis latiore arendandam esse una- 
nimibus uotis et sententijs suis concluserunt ; interea uero, ut summa centum 
florenorum Polonicorum honorarij olim spectabili Adamo Nag-oth collegae 
in ordine seniori, retenti, soluatur, dd. lonhaeris comiserunt. 

Lib. Cons. Crac. 9, str. 439. 



ł)$G. 1632. die 9. m. Decembris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut servitori suo granarium ąuoddam 'avenae regiae asservandae 
gratia concedant. 

Spectabilibus ac famatis proconsuli, consulibus, aduocato, scabinis toti- 
que magistratui ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Wła- 
disław IV z łaski Bozey obrany kroi polski, wielkie xiązę lithewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflantskie a szwedzki, gotski, wandalski 
dziedziczny kroi, obrany wielki car moskiewski. Spectabiles et famati, fide- 
liter nobis dilecti! Mamy być za pomocą Bożą prętko w Krakowie, gdzie 
wprzód przed sobą wysyłamy slachetnego Woyciecha Bariczkę, owieszneg"o 
naszego dla skupowania owsa i inszych potrzeb na staynią nasze : przeto 
chcemy to mieć po Wier. W. abyście pomienionemu owiesznemu naszemu 
mieysce zdawna zwyczayne na bramie tworzyanskiey dla zsypowania y cho- 
wania owsa ukazali y naznaczyli, y w czymbykolwiek potrzebował, pomocz- 
nemi onemu byli. Zyczemy przytym Wier. W. zdrowia dobrego od pana 
Boga. — Dan w Warszawie dnia IX miesiąca grudnia, roku Pańskiego 
M. DC. XXX wtorego, panowania królestw naszych polskiego y śzwedskiegr* 
roku pierwszego. — Vladislaus rex. 

Oryginał papierowy. Po stronie adresowej pieczęć wedle formy i układu pieczęci pokojowej. 
Wyobraża ona wielką tarczę, nakrytą koroną, a obwiedzioną łańcuchem złotego runa, podzieloną na 
cztery pola, w nich herby szwedzkie: trzy korony i lew na przemiany. W tarczy tej tarcza mniejsza, 
również czteropolowa, z herbami polskiemi : orłem i pogonią naprzemian. We środku tarcza maleńka 
z herbem Wazów. W otoku napis bardzo uszkodzony: YLADISLAVS I DG SVEC GOT YAX 
REX HAKU PRINC POLONIAE EE MAG DVX MOSC SMÓL SEV CER DVC ADMR. 



D^T. 1632. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de solio regio, sub praetorio Cracoviensi sumptu 
civitatis exstruendo. 

Actum feria ąuarta antę festum Natiuitatis Christi proxima. — Specta- 
biles domini Georgius Pipan proconsul, Sigismundus Alantse, Paulus Hip- 
polith, Christopherus Słowikowski, Stanislaus Conradt, Christopherus Na3>-- 
manowic, Mathaeus Grusczynski, Adamus Nagoth, Andreas Węgrzynowic, 
consules Cracouienses, in negotio infrascripto per schaedulas in praetorio 

26 



202 



conuocati et legitime congregati existentes, ąuamuis ex regestris antiąuibus 
constat, quod solium, in quo serenissimus Wladislaus recenter electus rex 
Poloniae, postridie foelicis coronacionis suae morę diuorum antecessorum 
suorum a spectabili senatu Cracouiensi claues ciuitatis et iuramentum recep- 
turus est, cura et sumptu antiąuitus generosi d. magni procuratorłs construe- 
batur et adornabatur, sed ąuoniam generosus d. Witowski, modernus magnus 
procurator arcis Cracouiensis, eam curam et scriptum reseruat, ideo ne quid 
deesse uideatur dignitati actus foelicis coronacionis S. R. M. idem solium 
sub praetorio sumptu aerarii ciuitatis extruendum et parandum esse, vnani- 
mibus votis et sententijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 441. 



*)SS. 1633. die 14. m. Martii, Cracoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae, privilegia ab antecessoribus suis civitati 
Cracoviensi impertita, rata facit. 

In nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam. Significamus 
praesentibus literis nostris, ąuorum interest, vniuersis et singulis. Regiae 
munificentiae est, subditorum suorum non fructus solummodo vel commoda 
prouidere, sed iura et priuilegia eorum, quae pro meritis et fide sua a prin- 
cipibus obtinuerunt, sarta tectaque conseruare, vt eo modo et virtus eorum 
munimentis literarum firmata, aeterna maneat et ipsi ad seruitia et obsequia 
regibus praestari solita, promptiores et alacriores tali regum munificentia 
reddantur. Proinde nos Vladislaus IV Dei gratia rex Poloniae, magnus dux 
Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Seueriae, 
Czernichouiae, Smolensciaeque necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque 
haereditarius rex, electus magnus dux Moschouiae, significamus praesentibus 
literis nostris ; quorum interest, vniuersis et singulis, quia quemadmodum nos 
in proxime praeterita electione Varsauiae peracta, solenni iuramento obstrin- 
ximus ; quod omnia iura, priuilegia, libertates quorumuis subditorum nostro- 
rum omnium statuum et ordinum regni, tam publicas, quam priuatas confir- 
mare in comitijs faelicis coronationis nostrae vellemus, ita posteaque in me- 
tropolim hanc nostram regni Cracouiam peruenimus et gubernacula ipsius 
accepimus, memores iuramenti a nobis Varsauiae praestiti, omnia iura, pri- 
uilegia, libertates, imniunitates, literas ecclesiasticas et seculares, tam publi- 
cas, quam priuatas, personis cuiuscunque status et ordinis a serenissimis Po- 
loniae regibus et alijs antecessoribus nostris concessas, literas super ea re 
specialiter datas, confirmauimus eaque nos omnia sancte et inuiolabiliter obser- 
uaturos vigore praefati iuramenti obligauimus. Quia tamen nobis in comitijs 
praesentibus generalibus Cracouiensibus faelicis coronationis nostrae vna 
cum consiliarijs nostris et nuncijs terrarum regni nostri, nobiles et specta- 
biles proconsul et consules ciuitatis nostrae Cracouiensis regni primariae, 
suo et totius communitatis nomine humiliter supplicarunt , vt omnia iura, 
priuilegia, consuetudines, plebiscita, libertates et immunitates, per serenissi- 



203 

mos diuae memoriae antecessores nostros ipsis concessas, authoritate nostra 
regia approbare, ratificare, confirmare et in exequtionem debitam inducere 
dignaremur: nos habita prae oculis memoratorum proconsulis, consulum ac 
totius communitatis ciuitatis huius nostrae primariae singulari in nos prompti- 
tudine, debita subiectione, deuota obseruantia, qua nos concordibus votis ad 
hoc inclytum regnum gubernandum, Dei omnipotentis sic fauente clementia, 
vna cum alijs statibus et ordinibus regni nostri tam spiritualibus quam sae- 
cularibus feliciter per internuncios suos elegerunt, regemque et dominum 
suum habere voluerunt, attenta et intacta fide, qua vt omnibus interregni 
temporibus, ita potissimum morte serenissimi olim diui Sigismundi regis, 
parentis nostri charissimi subsecuta, ciuitatem ipsam fideliter, probe, quiete 
administrarunt, nullaque ratione facultatum suarum , sanguinis et vitae (in 
quantum res expetijsset) habita, pro defensione non solum vrbis Cracouiensis, 
sed etiam totius regni impendere parati fuerunt, susceptaque suis proprijs 
sumptibus non exigua praesidiorum siue militum manu pro defendenda vrbe 
alijsąue impensis non exiguis in militem pro defendendo regno palatinatui 
Cracouiensi collatis, ciuitatem pacatam, tranquillam et securam nobis et rei- 
publicae reddiderunt, ac insuper quanta alacritate, quam ingenti ardore nos 
metropolim hanc fauste ingredientes susceperunt, qua laetitia vsi fuerunt, 
vniuersa contemplabatur Polonia. Pro qua eorundem proconsulis et consu- 
lum Cracouiensium in nostram personam regiam totamque rempublicam 
testata promptitudine et obseruantia, vt munificentiae nostrae sentiant effec- 
tus, iure merito supplicationi eorundem tanquam iustae et legitimae annuen- 
dum duximus et de facto ex innata gratia et munificentia nostra regia an- 
nuimus, atque omnia iura, priuilegia, inscriptiones, libertates, concessiones, 
exemptiones a quolibet foro ? praerogatiuas, vtpote incorporationes militiae 
terrae Cracouiensis, liberam facultatem in regno vbique nostro bonorum tam 
terrestrium quam regalium atque suffragiorum non solum vim consilij verum 
etiam sententiae habentium, inter regni nuntios in quolibet conuentu et co- 
mitijs regni tam maioribus quam minoribus, viuentibus nobis et sub tempus 
interregni peragi solitis, decreta, indulta, consuetudines et alia omnia muni- 
menta per serenissimos olim antecessores nostros Boleslaum, Vladislaum 
duces 7 Casimirum Magnum, Ludouicum nuncupatum (Łoisz), Yladislaum Ia- 
gellonem tritauum, Vladislaum Iagellonidem , Casimirum abauos, loannem 
Albertum, Alexandrum, Sig"ismundum primum, proauos, Sigismundum Au- 
gustum auum nostros, Henricum, Stephanum ac serenissimum olim Sigismun- 
dum tertium parentem nostrum desideratissimum aliosque omnes reges, prin- 
cipes, duces, monarchas, gubernatores regni Poloniae et magni ducatus 
Lithuaniae, praedecessores nostros nec non status, ordines et proceres regni 
simul coniunctim aut diuisim proconsulibus et consulibus, aduocatis, scabinis 
totique communitati ciuitatis praedictae Cracouiensis datas et concessas, quo- 
rum omnium iurium, libertatum, priuilegiorum et praerogatiuarum tenores 
hic non insertos et non expressos, pro insertis et de verbo ad verbum ex- 
pressis habere volumus, in omnibus eorum punctis, conditionibus, clausulis, 
articulis, paragraphis, capitulis, tenoribus confirmandum, approbandum, rati- 
ficandum et roborandum ac in debitam exequtionem deducendum esse duxi- 
mus, prout exnunc et de facto in perpetuum approbamus, ratificamus, eon- 



firmamus et roboramus atąue in debitam exequtionem, vt deducantur, habere 
Yolumus : decernentes, ea omnia et quodlibet eorum in specie et genere per- 
petui roboris et raloris vim habitura et habituruin perpetuo et in aeuum, 
praesenti priuilegio nostro mediante. [n cuius rei fidem praesentes manu 
nostra subscriptas. sigillo regni nostri communiri mandauimus. Datum Cra- 
couiae in conuentu generali faelicis coronationis nostrae. die decima ąuarta 
raensis Martij anno Domini M DC XXXIII, regnorum nostrorum Poloniae 
et Sueciae primo. — Vladislaus rex. ■ — Petrus Zeronski sst. — (Na zakładce 
na brzegu) Confirmatio generalis Krakouianom. 

Dokument pargaminowy. Pieczęć, która na sznurku uwieszoną była. oderwana. 



0*0. 1633. die 21. 111. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de quadraginta bombardis cirilibus, Casimiro principi 
Poloniae et Sreciae commodandis. 

Actum feria secunda in crastino dominicae Palmarum die 25. Marcij '). — 
Spectabiles domini Georgius Pipan proconsul, Sigismundus Alantsse. Christo- 
pherus Słowikowski, Stanislaus Conradt, Christopherus Naymanowic, Albertus 
Celesta, Mathaeus Grusczynski, Adamus Nagoth, Andreas Bełza, Christophe- 
rus Szober et Nicolaus Zaidlic, consules Cracouienses, in praetorio congre- 
gati existentes , ad reąuisitionem nomine serenissimi Casimiri Poloniae et 
Sueciae principis, ratione infrascriptorum factam, bombardas longas uulgo 
muszkiety, quas pedites portare solent, ąuadraginta ciuiles, ad praesens apud 
spectabilem dominum Paulurn Cellary collegam suum consularem existentes, 
praedicto serenissimo principi mutuo concedendas postmodum inde recipien- 
das esse, summam in rem ciuitatis peditibus ciuilibus per memoratum d. 
Cellary de suo expeditam, ipsi domino collegae ex publico ciuitatis aerario 
vel ex contributione per honoratam communitatem facienda, persoluendam 
esse, prout expediendum deduxerit. concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 445. 



1MJO. i O53 . die 23. m. Novembris ; Cracoviae, 

Senatus consultum de salario quindecim florenorum Alberto Grynza 
studioso pro elogio ąuodam dando. 

Actum feria ąuarta antę festum s. Catharinae \irginis. — Spectabiles 
dd. Stanislaus Rabb proconsul, Sigismundus Alantse, Stanislaus Chodowicz ; 
Stanislaus Conradt. Mathaeus Wonieyśki, consules Cracouienses, in negocijs 



') Jestto myłka, gdyż poniedziałek po niedzieli Palmowej przypada! w tym roku na il/ień 21 
a nie na dzień 25 marca. 



205 

reipublicae per schaedulas in praetorio conuocati et legitime congregati 
existentes, venerabili Alberto Grynza studioso, ąuoniam insignia nobilitatis 
Polonae et simul elogia ciuitatis Cracouiensis ofifert se typo daturum, flore- 
norum Polonicorum ąuindecem ex aerario ciuitatis dandos esse, ita taraen, 
quod prius ea de ciuitate Cracouiensi typis mandare uoluerit, censurae ma- 
gistratus exhibeat, vnanimibus votis et sententijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 453. 

IM)1. 1634. die 24. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de iuramento syndici civilis. 

Actum feria sexta post dominicam Oculi proxima. — Spectabiles do- 
mini Christopherus Schedell proconsuh Sigismundus Alantse, Georgius Pi- 
pąn. Christopherus Słowikowski, Stanislaus Conradt, Albertus Celesta, Ma- 
thaeus Grusczynski, Andreas Węgrzynowic, Andreas Bełza, Andreas Petri- 
couius, Nicolaus Zaydlicz, Stanislaus Rabb, Gabriel Ochocki, consules Cra- 
couienses, in negociis reipublicae per schaedulas in praetorio conuocati et 
legitime congregati existentes, ad instantiam et affectationem honorati Iacobi 
Celesta senioris et Sebastiani Ochocki scabini Cracouiensis, nomine suo et 
totius judicii scabinalis Cracouiensis agentes, coram officio consulari propo- 
nerint, vtrum syndicus ciuitatis Cracouiensis iuratus ad iuramentum per alios 
simplices causarum ferendarios ąuotannis super fidelem procurationem prae- 
stari solitura in causis priuatorum, nec ne (s), eo attento, quod idem sindicus 
uno eoque generali iuramento, nunąuam alias reasumi per eum solito, fidem 
suam satis obstructam habet, et uigore eiusdem iuramenti semel per eum 
praestiti ; generalitas causarum totius ciuitatis illi committitur, in quo etiam' 
priuatis ciuibus et principalibus per eundem fides praestanda continetur. 
eum a tali juramento per alios simplices ferendarios praestari ac reponi so- 
lito, liberum esse ac debere censuerunt et concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 456. 

?>955. 1634. die 4. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de ordine publico servando. 

Actum feria tertia post festum Visitationis b. M. v. proxima. 

Veniens personaliter ad acta officij consularis Cracouiensis prouidus 
Petrus Zagorowski, ministerialis regni generalis, in vim fidelis relationis suae 
recognouit : Dnia dzisieyszego podczas targu z roskazania lego Mci pana 
burmistrza y Ich Mci pp. radziecz krakowskich publicowałem na czterech 
rogach rynku krakowskiego, na grodzkiey, tworzanskiey y sławkowskiey 
vliczy wespół z trębaczem zakasz pewny Ich Mciow, ktoreyto publicatiey 
moiey te słowa na piśmie mnie podane były: 

§ 1. Aby ludzie lozni, hultaie y którzy panów niemaią . białegiowy 



2o6 

nieuczciwe nieważyły się w mieście ani na przedmieściu, tak w domu iako 
i po vliczach bawić, bo ie do więzienia brać, okowywać y srodze karać będą. 

§ 2. Przekupniowie y przekupki aby żadnego dnia nieważyły się w mie- 
ście nic na przeday kupować, póki chorągiewka na rynku stać będzie, także 
na przedmieścia dla wykupowania rzeczy zachodzić, a to pod więzieniem 
miesięcznym pod pańską izbą, pod biciem v prągi y pod Ytraczeniem rzeczy 
kupionych. 

§ 3. Gorzałek aby nikt po rynku szynkować nie ważył się naprzód 
pod więzieniem miesięcznym y straczeniem gorzałki, a potym pod biciem 
v prągi y wyswieczeniem z miasta. 

§ 4. Srag, nieczek, przycierkow y koszów aby nikt na rynku stawiać 
y na nich czego przedawać bez pozwolenia vrzędu panów radziecz nieważył 
się, pod vtraczeniem towaru y więzieniem miesięcznym pod pańską izbą. 

Acta Cons. Crac. 36, str. 945. 



903. 1634. die 17. m. Iulii, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de defensione urbis. 

Actum feria secunda post festum s. Margarithae virginis. 

Veniens personaliter ad acta officij consularis Cracouiensis prouidus 
Petrus Zagorowski, ministerialis regni generalis, in vim fidelis relationissuae 
recognouit: Dnia piątku przeszłego z roskazania Ieg'o Mci pana burmistrza 
krakowskiego wespół z trębaczem zakaz pewny Ich Mciów takiemi słowy: 
aby każdy tak mieszczanin iako na przedmieściu mieszkaiączy, miał w do- 
mu rydle, łopaty, motyki, osęki y żywność wszelaką pod grzywien trzy- 
dziestą do kopania szańców, aby każdy był gotów, gdzie go obrócą do szań- 
ców, gdy vrząd obwieści. Chleb tak mieyski iako y przewoźny wieyski, aby 
był większy, bo go brać do szpitala będą. 

Acta Cons. Crac. 36, str. 957. 



004. 1634. die 7. m. Augusti, Varsoviae. 

Yladislaus IV. rex Poloniae, proconsuli et consulibus Casimiriensibus, 
telonariisąue regni mandat, ne a civibus et mercatoribus Cracoviensibus por- 
torium exigant. 

Vladislavs ąuartus, Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, necnon Suecorum, Got- 
torum, Vandalorumque haereditarius rex. Vniuersis et singulis, quorum inte- 
rest, praesentibus literis notum facimus. Producta nobis esse in praesenti 
conuentu regni per spectabiles Andream Bełza et Andream Petricouium 
i. v. doctorem, cosules Cracouienses, internuncios ciuitatis Cracouiensis iura 



2t>7 

et priuilegfia illustris olim Leskonis ducis Cracouiensis et serenissimorum 
Vladislai Iagellonis tritaui , Casimiri abaui et Sigismundi tertij, parentis 
nostri desideratissimi, regum Poloniae ; antecessorura nostrorum, ąuibus ciues 
et mercatores Cracouienses ab omnibus in genere thelonijs et vectigalibus 
in regno nostro exempti et absoluti sunt, paenaąue super eos, qui eiusmodi 
thelonea a dictis ciuibus et mercatoribus Cracouiensibus exigere auderent ; 
vel eo nomine bona et merces eorum arestatione astringerent . priuationis 
bonorum et colli constituta est ; quae iura et priuilegia praefatae ciuitatis 
Cracouiensis, constitutionibus regni firmata et stabilita sunt. Cum vero rela- 
tum nobis est, nonnullos regni nostri incolas, praesertim vero ciues Casimi- 
rienses ad Cracouiam priuatum ąuoddam priuilegium super exactionem the- 
lonei a mercibus ciuium et mercatorum regni quorumuis, per eandem ciui- 
tatem Casimiriensem ductis impetrasse . vigore cuius priuileg-ij ijdem ciues 
Casimirienses eiusmodi tbeloneum non solum ab externis mercatoribus, sed 
ab ipsis ciuibus et mercatoribus Cracouiensibus contra dicta iura et priui- 
legia eorum exigunt ; iuribus vero regni cautum est ; nulla thelonea sine 
consensu ordinum idque in comitijs constitui et impetrari posse, dictumque 
priuilegium ciuium Casimiriensium tanquam priuatum ; publicis ciuium Cra- 
couiensium iuribus et priuilegijs, constitutionibus regni atque in felici coro- 
natione nostra per nos sacrosancto approbatis et confirmatis derogare nequa- 
quam potest : proinde volentes eandem ciuitatem Cracouiensem, regni nostri 
metropolim, in pristino decore et iuribus suis sartam tectam conseruare, 
vobis proconsuli et consulibus Casimiriensibus ad Cracouiam degentibus, 
alijsque quibusuis regni exactoribus , theloneatoribus mandamus ; quatenus 
dictos ciues et mercatores Cracouienses ac quemlibet eorum cum eorum 
rebus, bonis et mercibus liberę sine aliquo impedimento, aresto, pignore, 
absque cuiuslibet thelonei aut vectigalis solutione, etiam per vos ad praesens 
nulliter contra iura eorum impetrata, intra et extra regnum per ipsam Ca- 
simiriam et alia quaeuis loca ire et pacifice redire permittant ac vestris sub- 
stitutis permittere sub poena suprascripta in dictis priuilegijs, nempe priua- 
tionis bonorum et colli contenta, iubeant; quod si secus feceritis et dicti 
ciues et mercatores Cracouienses ad solutionem alicuius thelonei a mercibus, 
rebus et bonis quibusuis per vos vel aresto vel exacto pignore astricti et 
compulsi fuerint, damus facultatem omnibus et singulis palatinis, capitaneis, 
vicecapitaneis eorumąue loca tenentibus alijsque omnibus magistratibus regni 
nostri, damna quaeuis dictorum ciuium et mercatorum Cracouiensium ad 
ipsorum primam requisitionem super bonis et personis vestris, vbilibet in 
regno nostro arestatis, sine quauis appellatione repetendi, exequendi et prae- 
sens priuilegium nostrum in suo robore et vigore conseruandi. Quod ad no- 
titiam omnium et singulorum palatinorum, castellanorum ; vicecapitaneorum 
eorumque loca tenentium aliorumque quorumuis regni nostri magistratuum 
deducimus, ijsdem mandantes, vt ad requisitionem ciuium et mercatorum 
Cracouiensium et cuiuslibet eorum poenas suprascriptas super ciuibus Casi- 
miriensibus bonisque et personis eorum repetant, exequantur et eosdem ciues 
et mercatores Cracouienses et quemlibet eorum circa antiqua iura, praesens 
priuilegium nostrum ipsiusque contenta conseruent et manuteneant. Pro 
gratia nostra et sub poenis in negligentes officiales sancitis, aliter non fac- 



208 

turi. In cuius rei fidem praesentes manu nostra subscriptas, sigillo regni 
communiri iussimus. Datum Varsauiae die VII mensis Augusti, anno Do- 
mini M DC XXXIV, regnorum nostrorum Poloniae II, Sueciae III anno. — 
Vladislaus rex. 

Dokument pargaminowy, opatrzony pieczęcią pokojową z czerwonego wosku, zawieszona 
•w puszce blaszanej na sznurku z pąsowego, zielonego i białego jedwabiu. 



fH>5. 1634. die 26. m, Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de pecunia, quae redit ex mensuratione vinorum, in 
usum civitatis convertenda. 

Actum sabbatho post festum S. Bartholomaei apostoli proximo. — 
Spectabiles domini Georgius Cromer procońsul, Sigismundus Alantsse, Geor- 
gius Pipąn, Christophorus Słowikowski, Stanislaus Conrad, Matthaeus Grus- 
czynski , Adamus Nagoth , Andreas Bełza, Andreas Petricouius, Nicolaus 
Zaidlicz, consules Cracouienses, per schaedulas conuocati et in praetorium 
legitime congregati existentes, incrementum boni publici prae oculis habentes, 
illudąue priuatorum commodis anteferentes, aerario ciuitatis huius notabiliter 
exhausto, succurendum esse duxerunt atąue in posterum prouent'us rationem 
iudicis vinarij fizcr dicti, prouenientis, ad aerarium publicum conferri de- 
bere vinaque tam Vngarica quam Hendeburgica coaeąuando, a singulis vrnis 
alias wiadra tam Hendeburgicis quam Vngaricis ratione mensurationis .id est 
fizerowanta, grossum vnum Polonicum dandum et accipiendum esse, vnani- 
mibus votis et sententijs suis concluserunt ac statuerunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 460. 



096. 1634. die 20. m. Octobris, Leopoli. 

Vladislaus IV. rex Poloniae civibus Cracoviensibus diem ad sohendam 
contributionem ąuandam »donativum« dictam, prorogat. 

Władysław l\ r z Bozey łaski kroi polsky, wielkie xiążę lithewskie, 
ruskie, pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflanckie a szwedzki, gotski, wan- 
dalski dziedziczny kroi, obrany wielki czar moskiewsky etc. etc. Wszem 
wobecz y każdemu zosobna, komu to wiedzieć należy, a mianowicie depu- 
tatom na tribunał radomsky zgromadzonym, vprzeymie y wiernie nam mi- 
łym, łaskę nasze królewską. Vprzeymie y wiernie nam mili! Przełożono 
nąm imieniem miasta naszego Krakowa, isz za nierychłym yniuersałow na- 
szych (ktoremi onym donativę na seymie postanowioną wydać y pro i a No- 
uembris do Radomia odwieść roskazalismy) oddaniem, donatywy tey w tak 
ścisłym czasie y sami złożyć y od miasteczek okolicznych odebrać niemogą: 
supplikowano nąm tedy, abyśmy im daley czasu do zwiezienia tey donatiwy 
prolongowali. My maiąc wzgląd na sarnę słuszność y ścisłość czasu, gdyż 



vniuersały dopiero im iedenastego dnia Oktobra oddane są, czasu tego miastu 
Krakowu tym vniuersałem naszym prolonguiemy y aby donatiwę pomie- 
nioną cale według pierszego vniuersału naszego na dzień XXVII miesiąca 
Nouembra do Lwowa prosto zwieźli, powagą naszą roskazuiemy. Dan we 
Lwowie dnia XX miesiąca Oktobra, roku pańskiego M° DC XXXIV , pa- 
nowania królestw naszych polskiego wtorego, szwedzkiego trzeciego roku. — 
Vladislaus rex. — Petrus Gembickj secr. m. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, poniżej tekstu wyciśniętą. 



997. 1635. die 17. m. Aprilis, Cracoviae. 

Senatus consultum de luxuria civium coerceenda. 

Actum feria tertia post dominicam Conductus Paschae proxima. — 
Spectabiles dd. Christophorus Naymanowic proconsul, Paulus Hyppolitus, 
Stanislaus Conrad, Mathaeus Grusczynski, Adamus Nagoth, Andreas Wegrzy- 
nowic, Georgius Cromer, Ioannes Cyrus, Andreas Petricouius, Nicolaus Zay- 
dlicz, Stanislaus Rabb, Gabriel Ochocki, consules Cracouienses, in negotio 
infrascripto per schedulas in praetorium conuocati et legitime congregati 
existentes, animaduertentes, quod eąuestris ordo ex nonnullis ciuium pro- 
iectorum ad luxum ocasione (s) in conuentibus regni non tantum id expro- 
bret et reprehendat, verum etiam regni constitutionibus in dies magis ac 
magis varijs et magnis oneribus ciuitates grauet et praemat, proinde iniąum 
existimantes, vt aliąuorum hac in parte impotentia longe plures eosąue suam 
inopiam magis quam luxum somniantes perdat, tum etiam damnosae hac in 
materia inter ciues aemulationi obuiam ire volentes, communitatisąue ho- 
nestae nunc et anno praeterito de coercendo ciuium luxu postulato satis- 
facientes, illud executioni debitae mandandum, luxum ciuium coercendum 
atque constituendum et obuiandum, ne ciues tam pernitiosam ciuitati cum 
ordine nobilium aemulationem vnquam in posterum faciant, vnanimibus votis 
et sententijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. g, str. 467. 



998. 1635. die 20. m. Aprilis, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ne dissentientibus in sacris civitatem denegent. 

Vladislaus IV Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue nec non Sueccorum, Got- 
torum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabilibus et famatis proconsuli 
consulibusąue ciuitatis nostrae Cracouiensis, fidelibus nobis dilectis, gratiam 
nostram regiam. Spectabiles et famati, ndeles nobis dilecti ! Yskarzaią się 

27 



210 

nam sławetni Andres lomes, Ierzy Schaierle, Peter Edling, Hieremiasz 
Schindler, Ierzy Hersman, Antoni Pauli, Kasper Kretsmer, Gerzy Cimdel, 
Walenty Klee, łan Diring mieszczanie kleparscy, także Stephan Henderson, 
łan Baier, Christian lozef, Andrzey Mukironi, (jerzy Krukisank, Kaspar 
Ortlan y inszi, których tu mniey przypominać potrzeba, żeście ich Wierności 
Wasze respectęm samey w religiey dissensiey do praw y wolności mieyskich 
(lubo y zachowania y żywota są nienaganionego) nie przypuścili. Co bacząc 
bydz niemałą miedzy poddanemi naszemi niezgod y rosterkow przyczyną, 
zabiegaiąc dalszym, ktoreby ztąd vrość mogły, nieznaszek okaziom. tudziesz 
rozumieiąc to bydz y z niemałą miasta tego stołecznego vimą, gdy ludzie 
pocciwi y godni bez słuszney przyczyny do miast y wolności takowym słu- 
żących nie będą przypuszczeni, dawamy to nasze do Wierności Waszych 
pisanie, którym zwierzchności naszey krolewskiey Wierności W r asze napo- 
minamy y koniecznie mieć chcemy, abyście non obstante dissensione in 
puncto religionis, gdy słuszney inszey nie będzie na kogokolwiek zabronienia 
prawa mieyskiego przyczyny, ludzi godnych y postępków nienaganionych 
do praw, priuilegiow y wolności mieyskich bez wszelakich distinctiey y dal- 
szych w tey mierze disąuisitiey przypuszczali y z powinności yrzędu swego 
iako inszych mieszczan bronili: inaczey nieczyniąc dla łaski naszey. Dąn 
w W^lrszawie dnia 20 miesiąca kwietnia roku pańskiego M. DC. XXXV, 
panowania naszego polskiego y szwedzkiego trzeciego roku. — Yladi- 
slaus rex. 

Acta Cons. Crac. 36, str. 1289. 



009. 1O35. die 20. m. Aprilis, Varsoviae. 

Yladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoriensibus 
mandat, ut dissentientibus in religione iura servent, ipsosąue tutos et inco- 
lumes reddant. 

Vladislaus IV Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeąue necnon Suecorum, Got- 
torum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabilibus et famatis proconsuli 
consulibusąue ciuitatis nostrae Cracouiensis, fidelibus nobis dilectis, gratiam 
nostram regiam. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti! Vskarżali się 
przed nami żałobliwie miesczanie y obywatele miasta naszego Krakowa, 
dissidentes in relligione, że od Wiern. WW. lubo to y powinności swey we 
wszytkim dosyć czynią, dobrym zachowaniem y życia poczciwością każdemu 
zrownywaią, wielkie iednak praeiudicia, angarie y pressury ponoszą, bo 
y żywych do prawa mieyskiego niedopusczacie y domy ich, które każdemu 
priuatnemu od wszelkich gwałtów zwłascza w mieście naszym stołecznym 
bespieczną maią bydz zasłoną, częstokroć swawola za conniuentią Wiern. 
WW. ręką zbroiną szturmuię, na dobrey sławie sczypie a nawet na zdrowia 
y dostatki ich następuie : vmarłym zas pogrzebów, lubo ie za miastem od- 
prawuią, bronią, ciała na vlice wyrzucaią y nietylko niekrzesciansko ale 



211 

y nieludzko się z nimi obchodzą, żadney z zwierzchności Wiern. WW. nie- 
maiąc obrony. Dochodziły nas y przedtym takowe ludzi tych skargi, które 
zaiste z powinności Wiern. W W. za czasem vstawaćby miały, tak, aby każ- 
demu poddanemu naszemu a mianowicie w mieście naszym stołecznym dosko- 
nała zostawała pokoiu obrona. W czym y natenczas Wiern. WW. pilno na- 
pominamy, roskazuiąc y koniecznie mieć chcąc, abyście pomięnionym dissi- 
dentom nietylko wszelakie w mieście tym zdrowia y dostatków bespieczen- 
stwo obmyślili y excessiuos pro ąualitate criminis surowszym przykładem 
karali, ale tesz do praw y wolności mieyskich, nieczyniąc zadney w relligiey 
ich Wiern. WW. distinctiey, przypusczali ; niemniey y tego pilnie przestrze- 
gaiąc, aby bespiecznie pogrzeby swe odprawować y ciała zmarłych bez 
wszelkiey czyieykolwiek przeszkody chować y ziemi oddawać mogli. Nie- 
chcemy bowiem, aby ludzie dobrzy y spokoini, którym prawa koronne miey- 
sca y bytu niebronią, takowe grauamina ponosić mieli. W czym się y Wiern. 
WW. do pierszych naszych w tey mierze mandatów y teraznieyszey woley 
naszey skłonią a inaczey nievczynią dla łaski naszey. Dąn w Warszawie 
dnia XX miesiąca kwietnia, roku Pańskiego M DC XXXV, panowania 
naszego polskiego y szwedzkiego trzeciego roku. — Vladislaus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, poniżej tekstu na dokumencie wyciśniętą. 



lOOO. 1635. die 1. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario proconsulum. 

Actum feria sexta post festa solennia Pentecostes proxima. — Specta- 
biles domini Adamus Nagoth proconsul, Sigismundus Alantsse, Paulus Hyp- 
polith, Paulus Cellary, Stanislaus Conrad, Christophorus Naymanowicz, 
Mathaeus Grusczynski, Ioannes Kothlicki, Christophorus Schedell, Georgius 
Cromer, Andreas Bełza, Gabriel Ochocki, consules Cracouienses, in negotiis 
arduis reipublicae per schaedulas conuocati et in praetorium legitime con- 
gregati existentes, ąuemadmodum anterioribus conclusionibus suis, prima 
ąuidem die 25. lunij 1630, altera vero die itidem 25 Iunij 163 1 factis, singulis 
dd. proconsulibus pro administratione proconsulatus, onerosae nimirum et 
dispendiosae prouinciae, 100 marcas ex aerario publico dandas esse assigna- 
uerunt, ita ad praesens gnari optime ac experti, quantis difficultatibus mu- 
nus istud proconsulare sit refertum, quod sine magnis molestiis, incommo- 
ditatibus, nostrumąue ac facultatum propriarum dispendio probe administrari 
neąuit, suprascripta senatusconsulta ad debitam executionem deduci mar- 
casąue centum in posterum ab initio anni currentis inchoando cuiuis dd. 
proconsulum ex aerario publico dandas esse, vnanimibus votis ac sententiis 
suis constituerunt ac concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 471. 



212 



lOOl. i Ó35. die 14. m. Decembris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
dimidiam partem bonorum caducorum. fisco regio comenientium, confert. 

Yladislus IV. Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, 
Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czerniechoviaeque, 
necnon Suecorum, (rottorum, Yandalorumąue haereditarius rex. Significamus 
praesentibus literis nostris, ąuorum interest, \niuersis et singulis. Munifi- 
centiae esse regiae ; subditorum suorum merita praemijs ornare et ampliare, 
eo etenim modo et liberalitas reges et principes decens elucescit et illa sub- 
ditos ąuosuis suos praemijs ornatos, ad vlteriora obseąuia praestanda promp- 
tiores et alacriores reddit. Praeclara sanę spectabilium proconsulis et con- 
sulum primariae regni nostri metropolis Cracouiae serenissimi praedecessores 
nostri reges et principes Poloniae merendi de se semper cognouerunt argu- 
menta, ąuibus permoti eosdem tot iuribus et immunitatibus ornatos esse, 
praecipuisąue inter aliarum ciuitatum consules praerogatiuis condecoratos 
habere yoluerunt ; cognitum et nos ipsi praefatorum proconsulis et consulum 
Cracouiensium habemus de nobis merendi studium, qui a faelici coronatione 
nostra intacta fide et rara constantia propensum obseąuendi nobis testificati 
sunt animum. Yolentes autem, vt regalis munificentiae sub faelici regimine 
nostro clara reportent argumenta, cum eos in officio consulari, munere satis 
graui et arduo , praesertim in sede regni nostri cum tot publicis calamita- 
tibus praesertim vero tempore interregni, tum alijs difficultatibus exposita, 
tenuibus et valde angustis gaudere redditibus, vnde competenter officium 
suum administrare neąueunt, perspectum geramus, eisdem ipsis proconsuli 
et consulibus Cracouiensibus, nunc et pro tempore existentibus, bonorum 
omnium mobilium et immobilium post ąuosuis ciues et incolas Cracouienses 
ex quacunque causa ad fiscum nostrum intra et extra ciuitatem manentes 
deuolutorum aut deuoluendorum, alteram medietatem damus, donamus et 
perpetuis temporibus in vsus proprios conuertendorum (s) incorporamus, cum 
ea per expressum declaratione nostra, vt vna medietas eorundem bonorum 
iuxta priuilegium serenissimi olim Casimiri regis Poloniae, antecessoris no- 
stri, et decreta in munitionem ciuitatis conuertatur, altera vero medietas, 
vt praemissum est, in vsum et consolationem memoratorum proconsulis et 
consulum Cracouiensium cedat; atque iam exnunc omnia iura et priuilegia 
in praeiudicium praesentis priuilegij nostri eo nomine per ąuempiam impe- 
trata vel impetranda cassamus, tollimus et annihilamus nulliusąue yaloris ea 
habere volumus, ipsosąue proconsulem et consules Cracouienses nunc et pro 
tempore existentes, sola hac praerogatiua praesenti in obtinenda supradicta 
medietate omnium bonorum mobilium et immobilium post ąuosuis ciues et 
incolas Cracouienses deuolutorum et deuoluendorum perpetuis temporibus 
g - audere debere declaramus, silentiumąue cuiuscunąue status et conditionis 
personis ex parte praemissorum ąuouis colore praefatos proconsulem et con- 
sules Cracouienses turbandi vel iure agendi imponimus. In cuius rei fidem 
praesentes manu nostra subscriptas, sigillo regni nostri communiri manda- 



213 

uimus. Datum Yarsauiae die decima ąuarta mensis Decembris, anno Domini 
millesimo sexcentesimo trig"esimo quinto, regnorum nostrorum Poloniae 
tertio, Sueciae vero ąuarto anno. — Yladislaus rex. — Ioannes Gembicki s. r. 

Kodeks Zaleskiego, karta 219, stronica odwrotna. 



1002. 1635. die 14. m. Decembris, Varsoviae. 

Yladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
tributum novum, ex mercibus quibusvis, Cracoviam invectis, institutum, 
confert. 

A^ladislaus ąuartus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernie- 
choviaeque, necnon Suecorum, Grottorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
Significamus praesentibus literis nostris, quorum interest, vniuersis et sin- 
gulis. Innatam regum et principum virtutem subditos bene meritos muni- 
ficentia sua regia prosequi, praesertim vero eos, qui ab antecessoribus suis 
in bene merendo de suis regibus et principibus degeneres nunąuam fuere, 
sed illibata fide, singulari constantia sese approbarunt. Eam sanę fidem et 
constantiam serenissimi antecessores nostri reges Poloniae a primaeua ciui- 
tatis Cracouiensis metropolis regni nostri fundatione, in spectabilibus pro- 
consule et consulibus satis superque perspectam habuerunt, pro qua stabili 
fide et singulari constantia singuli eorum specialibus eos decorarunt priui- 
legijs, auxerunt immunitatibus, ampliauerunt libertatibus. Sed et nos diuina 
fauente gratia ad amplissimi huius regni elati fastigium in primo statim cum 
electionis tum faelicis coronationis nostrae ingressu, ac tandem hisce sub- 
sequentibus annis semper indefessum de nobis bene merendi summa fide et 
alacritate cognouimus eorum studium. Quare cum regium est, tales subditos 
regia sua complecti liberalitate, praedictis spectabilibus proconsuli et con- 
sulibus Cracouiensibus gratiae nostrae benignum affectum testari roluimus, 
atque cum sciamus, eos satis tenuibus, quibus commode officia sua admi- 
nistrare nequeunt, auctos prouentibus, eidem proconsuli (et) consulibus ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis benigne damus et concedimus , vt ab omnibus 
mercatoribus et cuiuscunque status et conditionis hominibus seu potius ab 
eorum mercimonijs cuiusuis generis et speciei , per frusta vulgo sztukami 
dictis, quocumque tempore in ciuitatem ipsam Cracouiensem et suburbia 
ipsius advehi et euehi solitis, ridelicet od beli, fassy, beczki, skrzynie, kity, 
•węzły, sztuki, massy w wańtuchu aut quocumque alio nomine noncupatis et 
noncupandis, per grossos decem exigant et percipiant. Ex quo quidem pro- 
uentu medietatem pro munitione ciuitatis, vallorum, fossarumque restauratione 
in aliasque publicas necessitates conuertere, reliquam vero medietatem in 
consolationem laborum officij sui in vsus proprios conuertere debebunt. 
Quod quidem priuilegium nostrum memoratis proconsuli et consulibus Cra- 
couiensibus de regali munificencia nostra datum, vt ab omnibus mercato- 
ribus et alijs cuiuscunque conditionis hominibus, merces in ciuitatem Craco- 



2I 4 

uiehsem ducentibus et vehentibus, sub priuatione rerum et mercimoniorum 
suorum obseruetur, habere volumus, ąuorum medietas ciuitati ipsi vna cum 
praefatis proconsule et consulibus Cracouiensibus, altera fisco nostro cedere 
debebit. In cuius rei fidem praesentes manu nostra subscriptas, sigillo regni 
nostri communiri mandauimus. Datum Varsauiae die decima quarta mensis 
Decembris, anno Domini millesimo sexcentesimo trigesimo auinto, regno- 
rum nostrorum Poloniae tertio, Sueciae vero ąuarto anno. — Yladislaus 
rex. — Ioannes Gembicki s. r. 

Kodeks Zaleskiego, karta 220. 



1003. 1636. die 12. m. Martii, Vilnae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae magistratui civili Cracoviensi mandat, ut 
mercatores Cracovienses septem millia rlorenorum titulo contributionis »do- 
nativum« dictae, ąuantocius solvant. 

Władisław IV z łasky Bozey kroi polsky, wielkie xiązę litewskie, ru- 
skie, pruskie, mazoweckie, zmudzkie, inflantskie, smoleńskie, sewerskie, czer- 
niechowskie a szwedzkj, gottskj, wandalskj dziedziczny kroi. Wszem wobecz 
y każdemu zosobna, komu to wiedzieć należy, osobliwie vrzedowi miey- 
skiemu w woiewodztwie krakowskiem miasta naszego Krakowa, wiernym 
nam poddanym oznaymuiemy. Poniewasz donatywa na seymie pierwszym 
warszawskiem w roku M DC XXX piątym między inszemi rzeczypospolitey 
podatkami dla prętszego zniesienia długów woyakom koronnym winnych, 
przykładem vchwały seymu także warszawskiego roku M DC XXX czwar- 
tego odprawionego, znowu na miasta y stan kupieckj summa złot. czter- 
dzieści tysięcy uchwalona, do tych czas ieszce nie iest do skarbu wydana, 
a dispositia tey summy tak iako y przedtym od stanów koronnych przy nas 
iest zostawiona, tedy aby ta do skarbu istotnie wniesiona była, ninieyszym 
vniwersałem naszem naznaczamy, aby ad rationem tey summy kupcy miasta 
naszego Krakowa, ktorzykolwiek tylko iakiekolwiek handle prowadzą y do 
płacenia iey przykładem lat pierwszych należą, złotych polskich siedm tysięcy 
iako nayprendzey złożyli a do Warszawy na dzień XXV miesiąca czerwca 
w roku teraznieyszym M DC XXX szóstym oddali; inaczey nieczyniąc tak 
dla łaskj naszey iako y dla zabieżenia trudnościom swoięm, ktoreby eo no- 
mine od instygatora koronnego contrauentoribus uróść musiały. Co dla 
wiekszey wiary ręką własną podpisaliśmy y pieczęć koronną przyłożyć roska- 
zalismy. W Wilnie dnia XII miesiąca marca, roku Pańskiego M DC XXXVI, 
panowania królestw naszych polskiego y szwedzkiego czwartego roku. — 
Vladislaus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, poniżej tekstu wyciśniętą. 



215 



1004. 1O3Ó. die 1. ni. Iulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de tributo a braseatoribus civitati adscribendis, per- 
solvendo. 

Actum feria tertia in vigilia festi b. M. virginis Yisitationis. — Spec- 
tabiles domini Christophorus Naymanowicz proconsul, Sigismundus Alantsse, 
Paulus Hippolit, Stanislaus Conrad, Matthaeus Grusczynski, Georgius Kro- 
mer, Andreas Bełza, Gabriel Ochocki consules Cracouienses, per schaedulas 
in praetorium conuocati et congregati existentes, vnanimi consensione sua 
statuerunt, vt in posterum braseatores, quicumque illorum ad ius ciuitatis 
recipiendum conuolare, in catalogumąue ciuium referri voluerit, ad minimum 
triginta marcas honorarij nomine offerant , praesentibus ad praemissa me- 
diantibus. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 492. 



1005. 1636. die 14. m. Novembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de portorio a civibus Wschoviensibus exigendo. 

Actum feria sexta post festum s. Martini proxima. — Spectabiles do- 
mini Stanislaus Rabb proconsul, Sigismundus Alantsse, Stanislaus Conrad, 
Christophorus Naymanowicz, Albertus Celesta, Matthaeus Grusczynski, Ioan- 
nes Kotlicki, Adamus Nagoth, Christophorus Schedell, Andreas Bełza, loan- 
nes Cyrus, Andreas Petricouius, Gabriel Ochocki, consules Cracouienses, in 
negotio infrascripto per schaedulas conuocati et in praetorio legitime con- 
gregati existentes, petitioni honesti Michaelis Sturmii ciuis Wschouiensis, 
qua intuitu cuiusdam libertationis ciuitati Wschouiensi concessae, liberum 
se a persolutione thelonei ciuilis a mercibus ipsius, rtpote pannis, aerario 
publico prouenientis, liberum effici postulabat, nequaquam condescendendum 
esse, vnanimibus votis et sententiiś suis concluserunt. Cum enim ciuitas prae- 
fata priuilegiis suis (si quae habet), nouiter obtentis, nec in volumine legum 
regni contentis, ciuitatis huius priuilegiis antiąuis praeiudicare non valet, 
idcirco etiam ciues ipsius praetextu libertationis eiusmodi a persolutione 
thelonei ciuitatis huius immunes esse non posse statuerunt. Yocato igitur 
ad se honorato Ioanne Krokier notario thelonei ciuilis, serio eidem iniunxe- 
runt, ne in posterum tam Wschouienses, quam etiam aliarum ciuitatum et 
opidorum ciues praetextu eiusmodi libertationum sine scitu et consensu ma- 
gistratus et sine solutione thelonei liberos dimittere praesumat, rerum eos 
omnes, qui libertationes similes praetendunt, magistratui deferat et denunciet, 
ab eodem informationem eo in passu accepturus, praesentibus ad praemissa 
mediantibus. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 493. 



2\b 

1006. 1636. die 22. m. Decembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de censibus residuis exposcendis exigendisque. 

Actum feria secunda postridie festi sancti Thomae apostoli. — Specta- 
biles domini Gabriel Ochocki proconsul, Paulus Hyppolith, Matthias Woien- 
ski, Christophorus Naymanowicz, Albertus Celesta, Matthaeus (irusczynski, 
consules Cracouienses, in negotio infrascripto aliąuoties per schaedullas in 
praetorio conuocati et legitime congregati existentes, expedientes delibera- 
tionem suam super propositis iisdem, quae schaedulis proxime praeteritis 
intimata sunt, ąuoad debita aerario ciuili per nonnullos collegas et ciues 
contracta, emonenda spectat, vnanimibus votis et sententiis suis concluserunt, 
fraterne admonendos esse collegas suos de soluendis debitis, quae quisque 
eorum aerario ciuili contraxit. Et si post trinam admonitionem soluere non 
curauerit, processu iuris contra ipsos ad praestandam eandem solutionem 
agendum esse ; ciues vero alios pro debitis eisdem citandos esse peremptorie, 
et si comparuerint, detinendos esse in praetorio, donec soluerint; si vero 
non comparuerint, occlusione bonorum ciuilium, qui tenent, ex quibus aerario 
ciuili censum prouenientem non soluerunt , adigendos esse de solucione 
debitorum. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 496. 

1 007. 163 7. die 0. m. Aprilis, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de luto everrendo devehendoque. 

Actum feria secunda in crastino dominicae Palmarum. 

Ad officium et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter 
veniens prouidus Ioannes Kowalski, ministerialis regni generalis et bedellus 
officii advocatialis Cracouiensis ; in vim fidelis relationis suae recognouit pu- 
blicationem infrasequentem : Z roskazania lego Mci pana burmistrza y pp. 
radziec krakowskich publicowałęm w rynku y z trębaczem wespół na 4 ro- 
gach, po grodzkiey, tworzyianski, mikołayski, spytalski, s. lana y sławkow- 
skiey ulicach, na trzech wszędzie mieyscach, po mnieyszych zaś vlicach na 
dwóch mieyscach, aby błota wywieziono y każdy z przed swoiey kamienice 
naidaley do czwartku przyszłego wywieść kazał pod winą 14 grzywien. 

Acta Cons. Crac. 36, str. 17 16. 

lOOS. 1637. die 7. m. Aprilis, Cracoviae. 

Promulgatio senatus consulti de hominibus vagis et de cauponibus. 

Actum feria tertia post dominicam Palmarum. 

Ad officium et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter 
veniens prouidus Ioannes Kowalski, ministerialis generalis regni, bedellus 



217 

aduocatialis, in vim fidelis suae relationis recognouit et attestatus est, se 
ex mandato officij consularis Cracouiensis die hesterna coram populo per 
sonum tubae congregato, publicasse et ad hominum notitiam deduxisse in- 
fraseąuentia tenore seąuenti : Panowie raczcie wiedzieć, iz roskazanie iest 
vrzędu radzieckiego krakowskieg-o, aby lozni ludzie wszyscy z miasta, dłuzey 
się tu do zachodu słońca dziś nie bawiąc, wychodzili, bo ich brać będą do 
chędożenia miasta y okowywać ; przekupki aby gorzałek po rynku nie prze- 
dawały, bo ie z flaszkami gorzałki tłuc będą; na tretach y po rynku gdzie- 
kolwiek siedząc przekupki aby się nie swarzyły pod nurzaniem w koszu ; 
przekupniowie y przekupki, aby za miasto na przekup nie wychodziły, a tu 
w mieście póki chorągiew nie będzie zdięta, nie kupowali nic pod vtracę- 
niem tego, co kupią, y pod karaniem srogim. Sic et non aliter esse factum 
referens, de quo hanc suam fecit relationem. 

Acta Cons. Crac. 36, str. 1717. 



1OO0. 1637. die l l '• m - Aprilis, Cracoviae. 

Senatus consultum de pauperibus signandis. 

Actum feria sexta post festa solennia Paschatis proxima. — Spectabiles 
domini Mathias Woienski proconsul, Sigismundus Alantsse, Stanislaus Con- 
rad, Christophorus Naymanowicz, Matthaeus Grusczynski, Christophorus 
Schedell, Georgius Cromer, Nicolaus Zaidlicz, Gabriel Ochocki, Ioannes Ma- 
zurkowicz, consules Cracouienses, in negotio infrascripto per schaedulas con- 
uocati et in praetorio legitime congregati existentes, imposterum validorum 
mendicantium multitudinem comprimere, pauperes vero ciuitatis huius in 
rectum ordinem et certum numerum redigere cupientes, puncta infra seąuentia, 
videlicet vt conuocentur pauperes in aulam illustrissimi domini episcopi Cra- 
couiensis edicto publico ąuantocius, inibi delectus vt eorum fiat, delecti vt 
stemmate ciuitatis signentur, advocati vt habeantur, qui in ordine contineant 
mendicantes, in subsidium eorundem illustrissimus episcopus Cracouiensis vt 
ab eleemosyna edicto publico arceat non signatos mendicantes per ciuitatem, 
suburbia, Clepardiam, Casimiriam et circa ecclesias retineri iubeat hos dun- 
taxat, qui a magistratu erunt assignati. A^alidi vero mendicantes, viri et fae- 
minae in compedibus arceantur, laboribusque vrgeantur circa mundiciem 
publicam sustinendis, saluo victu, qui illis suppeditari quotidie debebit, vide- 
licet grossi sex in dies singulos festos et feriatos ex aerario ciuitatis; mo- 
nahi quoque, qui assidua frequentatione vexant homines, vt id prohibeatur, 
vnanimibus votis et sententiis suis statuerunt et concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 500. 



28 



!' ; . 



IOIO. 1637. die 5. m. Maii, Cracoviae. 

Senatus consultum de rationibus aerarii civilis per singulas hebdoma- 
des reddendis. 

Actum feria tertia post dominicam Iubilate proxima. — Spectabile^ do- 
mini Mathias Woienski (s), Sigismundus Alantsse ; Georgius Pipąn, Paulus 
Hyppolith , Stanislaus Conrad, Mathaeus Grusczynski, Georgius Cromer, 
Andreas Petricouius, Stanislaus Rabb, Gabriel Ochocki, loannes Mazurko- 
wicz, consules Cracouienses, in negotio infrascripto per schaedulas in prae- 
torio conuocati et legitime congregati existentes, obuiare volentes difficul- 
tatibus , quae ex neglectis rationibus ciuilibus euenire possent, \nanimibus 
votis et sententiis suis rationes ciuiles abhinc septimanatim, ąualibet feria 
ąuinta iniri ex ipsisąue per magistratum et Ouadraginta viros et pro debito 
officij consularis verificari , et in ąuantum festum incidens in feriam 5-tam 
id impedierit, seąuenti die expediri debendum ; pro ąuibus ąuidem rationibus 
peragendis schaedulas, ąuamlibet pro ieria 4-ta praemittendas, et Cjuadra- 
ginta viros comminata paena 3 marcarum vocandos esse, concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 504. 



IOII. 1637. di e 3- m - lulii, Varsoviae. 

Yladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut vias et pontes ad adventum reginae reficiant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus, aduocato, sc^lbinis toti- 
que magistratui ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Yla- 
dislaus ąuartus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, 
Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Seueriae, Czerni- 
houiaeąue, necnon Suecorum, Gotthorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Doszło tho wiadomości naszey, 
ze na niektórych v Krakowa mieiscach, przez które krolowey lei Mci przy- 
szły małżonce naszey, iechać przydzie, maią bydz drogi y mosty do przeiazdu 
niewczesne, zwłascza gdzieby dzdze y niepogody pod ten czas, kiedy sczę- 
sliwie da p. Bog ku Krakowu zbliżać się będzie, nastąpić miały. Zaczym 
napominamy Wier. Wass. y tho mieć po nich chcemy, abyście te drogi y 
przeiazdy nie tylko nad Krakowem ale tesz y w samym mieście, ktoremi 
ossobliwie królową lei Msć poprowadzą, wcześnie y wedle potrzeby napra- 
wili. Rzecz nąm wdzięczną y powinności ich należącą yczynią Wier. Wass. 
którym dobrego od p. Boga zyczęmy zdrowia. Dan w Warszawie dnia III 
miesiąca lipca, roku Pańskiego M DC XXXVII, panowania królestw naszych 
polskiego V, a swedzkiego VI roku. — Yladislaus rex. 

Dokument papierowy ; po stronie adresowej wyciśnięta pieczęć pokojowa. 



2iy 



1012. 1637. die 11. m. Iu]ii ; Cracoviae. 

Senatus consultum, quo rotmagistri civiles a contributionibus libe- 
rantur. 

Consules civitatis Cracoviae metropolis regni Poloniae. Universis et 
singulis, ad quoscunque praesentes nostrae devenerint literae, praesertim 
vero his, quorum interest, praemissa studiorum nostrorum diligenti commen- 
datione significamus, quia honorati Alichael Domzał ; Martinus Festa, Iaco- 
bus Borkowski, Franciscus Corlantz, rothmagistri quattuor quartualium civi- 
tatis eiusdem Cracoviensis, super quod officium de servando fideliter ordine 
in civitate iuramento obstricti sunt, personaliter venientes in consessum 
officii consularis Cracoviensis , nobis exposuerunt ; quod hactenus functioni 
suae pro bono publico et commodo civitatis tanquam veri cives inservierunt, 
solennitates quasvis cum applausu omnium pro decore civitatis non sine 
damno et praeiudicio bonorum suorum, quin etiam suis propriis sumptibus 
honorifice obiverunt et in posterum ad ulteriora obsequia officio praesenti 
et toti civitati praestanda, sese obligarunt et de facto obligant. Cum vero 
respectu laborum et servitiorum suorum, prout alii concives gaudent, nullum 
fructum et gratitudinem civitatis retulerunt, idcirco meritorum suorum quat- 
tenus ratio habeatur, ab officio praesenti tanquam magistratu suo praestari 
postularunt. Spectabiles itaque dd. Christopherus Szedell 7 proconsul, Geor- 
gius Pipan ; Paulus Hipolit, Stanislaus Conradt, ^[athaeus Gruszczyński, 
Ioannes Kotlicki, Georgius Cromer, Andreas Bełza, consules Cracovienses, 
reipublicae in negotiis in praetorio congregati existentes, animadvertentesque 
fidelia dictorum rothmagistrorum servitia, pro decore et ornamento civitatis 
solennitatibusque quibusvis publicis hactenus praestitis, volentesque eos ad 
ulteriora obsequia civitati praestanda allicere, aliosque ut eosdem immi- 
tentur, ad inserviendum civitati attrahere, gratitudinis loco, sicut ceteri offi- 
ciales civitatis gaudent, eosdem etiam gaudere debere declararunt, eosque 
a quibusvis contributionibus, sosz nuncupatis, quoad eodem in officio exti- 
terint, liberos pronunciarunt pronunciantque, neque ad solutionem earundem 
ipsos adigi posse adinvenerunt, praesenti conclusione unanimiter facta, ad 
praemissa mediante. Actum in praetorio Cracoviensi , sabbato antę festum 
s. Margarethae virginis proximo, die 11 Iulii anno Domini 1637. — Ioannes 
Rorayski civitatis Crac. secret. etc. 

Dyplom na parg aminie, pieczęci brak, wisiała na czerwonej tasiemce jedwabnej. 
Z odpisu sporządzonego przez ś. p. Teofila Żebrawskiego bez oznaczenia miejsca, gdzieby ten 
oryginał był przechowany. 



22() 



1013. 1 63 7. die 5. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de pretio mercium statera maiori ponderandarum. 

Actum sabbatho post festum s. Aegidii abbatis proximo. — Spectabiles 
domini Andreas Bełza proconsul, Sigismundus Alantse, Stanislaus Conradt, 
Andreas Węgrzynowicz, Stanislaus Spinek, consules Cracouienses, in negocio 
infrascripto per schaedulas in praetorio conuocati et legitime congregati 
existentes, ad ąuerellam honor, (s) prouentuum pensae maioris contra mer- 
catores, quod nonnulli per solidum, nonnuli vero per grossum a quolibe,t 
centenario mercium soluere soliti sint, factam, ynanimibus votis et sentenciis 
suis concluserunt, abhinc in futurum aeąualitatem ab omnibus mercatoribus 
per grossum vnum a ąuolibet centenario aeąualiter solueri (s) debere, prae- 
senti conclusione ad praemissa mediante. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 512. 



IOI ł. 1637. die 17. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de tributo ab importantibus in urbem olera lignaąua 
percipiendo. 

Actum feria ąuinta post festum Exaltationis s. Crucis proxima. — 
Spectabiles domini Andreas Bełza ; proconsul, Sigismundus Alantse, Stani- 
slaus Conradt, Christophorus Nay mano wic, Andreas Wegrzynowic, Gabriel 
Ochocki, Stanislaus Spinek, consules Cracouienses, in negocio infrascripto 
per schaedulas in praetorio conuocati et legitime congregati existentes, con- 
siderantes, quod per colonos Nouae et Nigrae villae et alios tam olera quam 
decimalia lignorum inuehentes in ciuitatem, sordes maculantur straturaąue 
lapidum destruitur, ideo omnes eos, qui vel olera vel decimalia lignorum 
inuexerint, a curru quorumuis per grossum vnum solueri (s) debere, vnanimi- 
bus votis et sentencijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 512. 



1015. 1637. die 19. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum, quo cives Casimirienses ad portorium sohendum 
astringuntur. 

Actum sabbatho post festum Exaltationis s. Crucis. — Spectabiles do- 
mini Andreas Bełza, Sigismundus Alantsse, Paulus Hipolith, Stanislaus Con- 
radt, Christophorus Naymanowicz, Georgius Cromer, Andreas Petricouius, 
Ioannes Alazurkowic, Stanislaus Spinek, consules Cracouienses, in negotio 



22 t 

infrascripto per schaedulas in praetorio conuocati et congregati existentes 7 
vnanimibus votis et sentencijs suis concluserunt, theloneum a Casimiriensibus, 
non obstante decreto sacrae regiae Maiestatis non pridem lato, quod ex 
documentis nostris cassari potest, si conuocaretur, eo nomine componen. 
neglexerint, exigendum et recipiendum esse et recipi debere, praesenti con- 
clusione ad praemissa mediante. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 512. 

1O10. 1637. die 2 3- m - Octobris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae poenam bannitionis in cives Casimirienses 
et Stradomienses statutam, ad sex suspendit menses. 

Vladislaus IV. Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiaeąue 
necnon Suecorum, .Gottorum, A^andalorumąue haereditarius rex. Significamus 
praesentibus literis nostris, ąuorum interest, vniuersis et singulis. Supplica- 
tum nobis fuisse nomine famatorum proconsulis, consulum totiusąue magi- 
stratus et communitatis ciuitatum nostrarum Casimiriensis et Stradomiensis 
ad Cracouiam, vt bannitionem, quae contra ipsos in iudicijs tribunalitijs 
regni Radomiensibus, Radomiae proxime celebratis, ad instantiam instiga- 
toris nostri et reipublicae ratione quasi non solutionis iuxta ordinationem 
priorem prouenientis summae octingentorum florenorum Polon, in contu- 
maciam cum paena confiscationis bonorum triplicisque pensionis edita et 
promulgata est ; hinc ad spatium sex mensium a data praesentium compu- 
tandorum, subleuare et suspendere dignaremur. Nos iustae huic supplicationi 
benigne annuentes ; bannitionem eandem ad temporis suprascripti spatium 
subleuandam et suspendendam esse duximus ; prout quidem subleuamus et 
suspendimus praesentibus literis nostris. Cuius quidem subleuationis nostrae 
beneficio illi ad temporis suprascripti spatium in regno et dominijs nostris 
versari, negotia sua quaeuis licita et honesta peragere, coram quibusuis iudi- 
cijs et officiorum subsellijs comparere, actus iuridicos exercere possint, per- 
sonis rebusque ipsorum omnibus sub nostra protectione saluis. Ouod omni- 
bus, quorum interest, praesertim vero capitaneis nostris locorum quorumuis 
eorumque loca tenentibus notum esse uolumus mandantes, vt has subleua- 
tionis nostrae literas seruatis de iure seruandis in acta sua castrensia inscribi 
et praeconis voce publicari faciant, et ad oranium notitiam deduci curent, 
easque et ipsi obseruent et ab alijs obseruari curent. Secus pro gratia nostra 
non facturi. In cuius rei fidem praesentes sigillo regni communiri iussimus. 
Datum Varsauiae die XXIII mensis Octobris, anno Domini M DC XXXVII, 
regnorum nostrorum Poloniae V, Sueciae vero VI anno. — Relatio reue- 
rendi in Christo patris, domini Petri Gembicki episcopi Praemysliensis, de- 
cani Cracouiensis, generalis praepositi Miechouiensis, regni Poloniae vice- 
cancellarij. — Petrus Gembickj episcopus Prem. vicecan. regni. — Andreas 
Buialsky. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, poniżej tekstu wyciśniętą. 



222 



14117. 1638. die 13. m. Martii, Yarsoriae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
Abraham Sladkowski secretarium suum et suffraganeum Chelmensem com- 
mendat. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus, aduocato et scabinis toti- 
que communitati vrbis nostrae regiae metropolitanae Cracouiensis. fideliter 
nobis dilectis. — Vladislaus IV. Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithua- 
niae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czer- 
nihouiaeąue necnon Svecorum, Gotthorum, \ r andalorumque haereditarius rex. 
Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Ala w zleceniu wielebny Abra- 
ham Sladkowski suffragan chełmski, secretarz nasz, aby Wier. Wasz. y wszyt- 
kiemu pospólstwu miasta naszego Krakowa, także pod innemi roznemi iu- 
risdictiami mieszkaiącym y przednieyszym tamecznym kupcom niektóre po- 
stulata nasze przełożył. Co gdy czynie będzie, iemu Wjer. Wasz. zupełną 
wiarę dacie y do tego chęci swoie przyłożycie, co y powolność wiernych 
poddanych przeciwko Panu y powinna miłosc po Wier. Wasz. będzie wy- 
ciągała. A my cokolwiek życzliwego affectu w tey mierze przeciwko sobie 
po Wier. Wasz. vznamy, ten mile przyiąwszy, łaską y dobroczynnością na- 
szą pańską za okazyami będziemy chcieli nagradzać. Zyczemy zatym Wier. 
W. dobrego od p. Boga zdrowia. Dan w Warszawie dnia XIII miesiąca 
Marca , roku Pańskiego M DC XXXVIII, panowania naszego polskiego 
y szwedzkiego VI roku. — Vladislaus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową po stronie adresowej wyciśniętą. 



HM*. 1638. die 7. m. Maii ; Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae duas sententias bannitionis contra procon- 
sulem, consules et communitatem civitatis Cracoviensis latas, suspendit. 

Vladislaus IV. Dei gratia rex Poloniae, magnus dux l.ithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, ^Fazouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czerniecho- 
uiaeąue necnon Suecorum, Gottorum , Vandalorumque haereditarius rex. 
Significamus praesentibus literis nostris, ąuorum interest, vniuersis et sin- 
gulis. Supplicatum nobis esse nomine spectabilium et famatorum procon- 
sulis, consulum, aduocati, scabinorum et tocius communitatis ciuitatis nostrae 
Cracouiensis, ut bannitiones binas, et primam quidem, quae contra ipsos in 
iudicijs tribunalis regni Radomiensis, Radomiae proxime celebratis, ad in- 
stantiam instigatoris nostri et reipublicae ratione quasi non solutionis iuxta 
ordinationem summae septem millium florenorum Polon, alteram \ero, quae 
contra ipsos ad instantiam instigatoris eiusdem nostri et reipublicae ob de- 
negatam per eosdem lustrationem quartae prouentuum suorum, in contuma- 
ciam cum paena confiscationis triplicisąue pensionis editae et promulgatae 



22$ 



sunt, ulterius hoc est ad decisionem causae per eosdem ciues Cracouienses 
in comitijs regni ad cassandum eosdem bannitiones eidem instigfatori nostro 
et reipublicae institutae, prorogare dignaremur. Nos eo potissimum attento, 
quod in proxime praeteritis comitijs regni eo nomine super praefato insti- 
gatore contumaciam obtinuerunt et secundam citationem super eundem ex 
cancellaria nostra expediuerunt ; ad decisionem eiusdem causae subleuandas 
et suspendendas easdem bannitiones esse duximus ; vti ad spatium dicti tem- 
poris subleuamus et suspendimus praesentibus literis nostris. Cuius ąuidem 
subleuationis nostrae beneficio illis ad tempus suprascriptum in regno et 
dominijs suis versari ac coram ąuibusuis iudiciorum et officiorum subsellijs 
comparere causasąue suas defendere ac negotia ąuaeuis licita et honesta 
peragere possint , personis rebusąue ipsorum sub nostra protectione saluis 
manentibus. Quod omnibus, ąuorum interest, praesertim vero capitaneis no- 
stris locorum ąuorumuis notum esse yolumus, mandantes, ut has subleua- 
tionis nostrae literas, seruatis de iure seruandis, in acta sua castrensia scribi 
et preconis voce publicari faciant, easąue et ipsi obseruent et ab alijs obser- 
uari curent. Secus pro gratia nostra non facturi. In cuius rei fidem prae- 
sentes sigillo regni communiri iussimus. Datum Varsauiae die VII mensis 
Maij , anno Domini M DC XXXVIII , regnorum nostrorum Poloniae VI , 
Sueciae vero VII anno. — Relatio reuerendi in Christo patris, domini 
Petri Gembicki episcopi Praemisliensis, decani Cracouiensis, praepositi ge- 
neralis Miechouiensis, supremi regni cancellarij. — Petrus Gembickj epi. 
Praem. cancell. regni. — Thomas Petrus Bielecky. 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



1O10. 1638. die 7. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de inspectore vasorum cervisiariorum constituendo 
et de officialibus minori salario conducendis. 

Actum feria secunda intra octauam ss. Corporis Christi. — Spectabiles 
domini Stanislaus Spinek proconsul, Sigismundus Alantse, Stanislaus Con- 
radt, Christophorus Naymanowicz, Albertus Celesta, Mathaeus Grusczynski, 
Adamus Nagoth, Andreas Węgrzynowicz, Stanislaus Rab, consules Craco- 
uienses, in negocio infrascripto per schaedulas in praetorium conuocati et 
legitime congregati existentes, bono regimini invigilantes et sedulo prae- 
custodientes, ut coctura cereuisiae iuxta ąuantitatem vasorum cereuisiariorum, 
ordinationibus palatinalibus expressorum, peragatur, reuisorem vasorum cere- 
uisiariorum assignandum esse constituerunt, facultatemąue eundem reuisorem 
eligendi spectabilibus dominis lonhaeris cum ea conditione, ut id fiat citra 
constitutionem non uero salarij alicuius, ne aerarium publicum nouo sumptu 
oneretur, vnanimibus votis et sententijs concesserunt. 

lidem qui supra in negotio infrascripto per schaedulas in praetorium 
conuocati et legitime congregati existentes, aerario publico ciuitatis con- 
sultum iri volentes sumptusąue minus necessarios (s) exoptantes, 



accepta informatione ab excellenti et spectabili d. Naymanowicz , collega 
suo et lonchaero, quod nonnulli officiales et artifices ciuitatis, utpote ma- 
stella, horologii magister, murator, lignifaber, vigil nocturnus minori salario 
acquiri et haberi pos.sint et tamen nihilominus experientia et dexteritate 
diligentibusąue obseąuijs ipsorum non minorem imo magis notabilem ciuitas 
sentiet Ytilitatem, proinde suprascriptos officiales et artifices modernos dispo- 
sitioni dominorum lonchaerorum in melius et pro bono aerarii ciuilis facien- 
dae, committi debere, ex pluralitate votorum et sententiarum suarum con- 
cluserunt, prout de facto commisserunt, praesentibus ad praemissa me- 
diantibus. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 516. 



1020. 1038. die 5. m. Iulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de officialibus cirilibus, munere suo orbatis, in anti- 
quum locum restituendis. 

Actum feria secunda post festum Visitationis b. M. v. proxima. — Spec- 
tabiles domini Mathaeus Grusczynski proconsul, Sigismundus Alantse ; Geor- 
gius Pipan, Stanislaus Conrad, Adamus Nagoth, Christophorus Schedel, Geor- 
gius Cromer, Andreas Węgrzynowicz, Andreas Bełza, Nicolaus Zaydlic, Sta- 
nislaus Rabb, Gabriel Ochocki, Ioannes Mazurkowicz, consules Cracouienses, 
in negotiis reipublicae per schaedulas in praetorio conuocati etlegitime con- 
gregati existentes, considerantes, quod res familiares ciuitatis istius non bene 
administrari possunt sine officialibus et artificibus ad sortem (s) 

istius ciuitatis electis et vocatis, quos spectabilis dominus Naymanowicz, 
protunc lonchaerus, ab officio suo et obsequio ciuitatis amouerat et alios 
minore salario acquiri promiserat et eos hucusque non acquisiuit, ideo eos- 
dem officiales et artifices, vtpote : mastellam, horologii magistrum, murato- 
rem, lignifabrum vigilemque nocturnum ad officia sua et obsequia ciuitatis 
istius restituendos esse, vnanimibus votis et sentencijs concluserunt, vti qui- 
dem eosdem restituunt, praesentibus ad praemissa mediantibus. 

Acta Cons. (rac. 9, str. 517. 



1021. 1638. die 4. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de contuberniorum bombardis signo eorundem atque 
civitatis exornandis. 

Actum sabbatho post festum s. Aegidii abbatis, proxima. — Specta- 
biles domini proconsul et consules ciuitatis, per schaedulas in praetorio con- 
uocati et legitime congregati existentes, bono regimini pro debito officii sui 
intenti, praecau<?Hcs, ne contrauentioni alicui locus detur, ynanimi conclu- 



225 

sione sua statuerunt, ut eiusmodi in posterum bombardae omnes per contu- 
bernales cuiuscunque contubernij circa susceptionem iuris ciuilis offerri et 
ad contubernia propria dari solitae, tum signo cuiusuis contubernij proprio, 
quam etiam signo ciuitatis solito signentur. Ad quas signandas famatum 
Martin um Welda seniorem bombardarium designant, qui a qualibet bombarda 
signata circa signationem ipsius sexqui (s) grossum a dieto contubernio, cui 
eadem bombarda cedet, accipere loco mercedis debebit, notarij quoque 
aerarii ciuilis non nisi taliter signatas bombardas contubernijs extradent sub 
pena arbitraria. Insuper alias bombardas omnes, in contubernijs existentes, 
reuidendas, conscribendas modoque praemisso signandas esse vnanimiter 
concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 521. 



I022. 1638. die 21. m. Octobris, Cracoviae. 

Senatus consultum de portorio » sztukowe '« dieto, a civibus Casimirien- 
sibus non exigendo. 

Actum feria quinta ipso die s. Vndecem millium virginum. — Specta- 
biles domini Christophorus Schedel proconsul, Sigismundus Alantse, Paulus 
Hipolit, Stanislaus Conrad, Mathaeus Grusczynski, loannes Kotlicki, Ada- 
mus Nagot, Andreas Petricouius, Stanislaus Rabb, loannes Mazurkowic, 
Gabriel Ochocki, consules Cracouienses, per schaedulas in praetorium con- 
uocati et legitime congregati existentes, vnanimi consensione sua conclu- 
serunt, non exigendum esse a ciuibus Casimiriensibus theloneum ciuitatis 
sztukowe nuncupatum, quandoquidem a solutione thelonei (s) ciui- 

tati huic concessi et seruientis, decreto sacrae regiae Maiestatis liberi sunt 
pronunciati, unde ijsdem etiam pignora ipsorum eo nomine in praetorio 
retenta, tum viceuersa pignora nostrorum ciuium apud eosdem deposita, iti- 
dem nostris restituenda, extradi per nuncium thelonei ciuilis debere statue- 
runt, saluis iuribus depositorij Cracouiensis in toto. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 524. 



1023. 1638. die 9. m. Novembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de consulibus, qui consilium non frequentant, emo- 
lumentis eorum privandis. 

Actum feria tercia antę festum s. Martini episcopi proxima. — Spec- 
tabiles domini Gabriel Ochocki proconsul, Sigismundus Alantse, Paulus Hi- 
polit, Stanislaus Conrad, Mathaeus Grusczynski, loannes Kotlicki, Christo- 
phorus Schedel, Andreas Bełza, Andreas Petricouius, loannes Mazurkowic, 
Stanislaus Spinek, Raphael Delpace, consules Cracouienses, in negotio in- 

29 



22Ó 

frascripto per schaedulas in praetorio conuocati et legitime congregati exi- 
stentes, rolentes excitare intermissum consultando in praetorio de bono pu- 
blico studium, negligentes omnes dominos collegas suos et absentantes sese 
a praetorio sine vlla legalitate, obuentionibus, que sub proconsulatu ąuouis 
ijs absentibus obuenerint, priuandos esse, vnanimibus votis et sententijs suis 
concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. v 527. 



IO-JI. 1638. die 15. m. Novembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de appellatione ratione contributionis ^kamieniczne* 
dictae ; interposita, proseąuenda. 

Actum feria secunda post festum s. Martini pontincis proxima. — Spec- 
tabiles domini Gabriel Ochocki proconsul, Stanislaus Conrad, Mathaeus 
Grusczynski, Ioannes Kotlicki, Adamus Nagot, Christophorus Schedel, An- 
dreas Petricouius, consules Cracouienses, aliąuoties in negotio infrascripto 
per schaedulas conuocati et in praetorio legitime congregati existentes, in- 
haerendo consilijs dominorum iurisperitorum ex parte appellationis in causa 
ratione contributionis publicae kamieniczne dictae, a decreto officii castrensis 
capitanealis Cracouiensis ad iuditia tribunalitia per Certas personas interpo- 
sitae, datis, in ąuantum nobilitas easdem appellationes ibidem praeattentauerit, 
etiam sibi in iudicijs tribunalicijs comparendum esse ; proseąuutiones sacrae 
regiae Maiestatis extra ipsos eadem in causa editas, inferendas, remissam- 
que ad iudicium sacrae regiae Maiestatis expetendam 7 ynanimi sua sententia 
statuerunt et concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 528. 



1025. 1639. die 22. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de officiis ąuaestorum aerarii civilis. 

Actum feria tertia antę festum s. Mathiae apostoli. — Spectabiles do- 
mini proconsul et consules ciuitatis Cracouiensis, in negotio infrascripto per 
schaedulas legitime conuocati et pleno in numero congregati existentes, con- 
siderantes, quod vtilitas publica ciuitatis istius, quae officio consulari pro 
(s) proposita est, plurimum eget omnibus et consilio, vt sine 
damno dirigi possint, proinde in (s) duos dominos lonchaeros non posse inten- 
dere omnibus, quae ad ciuitatem et eius commoda pertinent, animaduerte- 
rint, pro uoluntate dominorum commissariorum sacrae regiae Maiestatis 
seorsiuo scripto, manu ipsorum subscripto, expressa ; vnanimibus votis et 
sententijs suis concluserunt et constituerunt, partienda esse officia domino- 
rum lonchaerorum et prouentus atque etiam numerum eorumdem domino- 



227 

rum lonchaerorum augendum esse, prout quod ea eo modo, quo a dominis 
commissarijs sacrae regiae Maiestatis connotata sunt, partiti sunt. 
Oificia duorum dominorum lonchaerorum infrascriptorum : 
Praetorii necessaria, — Dominorum proconsulum, — Praemia consu- 
lum, ■ — Lonchaerorum, — ■ Salaria officialium praetorii, — Vestitura, — 
Salis censuum , — Praemia officialium praetorii, — Conuentus regni, — 
Itinera dominorum, — Vinum dono datum, — Dona et honoraria, • — Pro- 
uentus, — Braxatura, — A panno, — Census a ciuilibus, — Theloneum, — 
Census reuenditorum, — Sztukowe. 

Ex his quod (s) officiis et prouentibus praeinsertis spectabiles domini 
proconsul et consules ciuitatis Cracouiae praefecerunt mediante electione sua 
splendidum et excellentissimum dominum Georgium Pipan medicinae docto- 
rem et nobilem ac famatum Petrum Ochocki. 

Officia aliorum duorum dominorum lonchaerorum infrascriptorum: 
Mastella cum laborantibus, — Ad mastellam empta et vectores ciui- 
tatis, — Auena empta, — Carpentarius cum familia, — Sera ciuitatis, — 
Rurmagister cum familia, — Faber ferrarius et serrifex, — Aedificia ciui- 
tatis et murator, — Saxifragi, — Defluitatores lapidum, — I.atericina, — Via 
et munitio, — Prouentus, — Ducillaria vinorum, — Srotlon, — Nigra signa, — 
Canalia, — Pontalia, — A^enditio lapidum, — Lapidum, — Calcis, ■ — Sera 
ciuitatis, ■ — ■ Census a nauigiis, — Venditio canalium, — Venditio lignorum. 
Ex his quod (s) officijs ac prouentibus suprascriptis spectabiles domini 
proconsul et consules ciuitatis Cracouiae praefecerunt mediante electione 
sua nobilem et honoratum Ioannem Furmankowic et Petrum Bezechowic. 
Ex quo electi et praefecti lonchaeri iuramento super officium suum 
lonchaeratus in eam rotham : 

»Isz Królowi lego Mci panu naszemu miłościwemu chcemy bydz wier- 
»nemi, IchMMPanom Raycom miasta tego posłusznemi, dobra pospo- 
litego y pożytków wszelakich miasta tego pilnie, wysoce a ostrożnie 
»szukac bendziemy iako swego własnego, tak percepty iako y dystry- 
»buty Aviernie administrować, tak nam Panie Boże pomoz y wszyscy 
»Swieci«, praestito, eam prouinciam lonchaeratus susceperunt cum pro- 
testatione ea facta, quod ad decursum vnius anni saltim hoc officium sunt 
gesturi. 

Iijdem cum dominis 40 viris congregati existentes, vocatis ad se no- 
tarijs aerarij ciuilis tum mastella et alijs officialibus, septimanam primam 
perceptorum et distributorum anni praesentis 1639 in punctis omnibus lege- 
runt, examinarunt actisque praesentibus se id fecisse connotari commiserunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 534. 



1O20. 1639. die 18. m. Aprilis, Cracoviae. 

Senatus consultum de salario vespillonis. 

Actum feria secunda post dominicam Palmarum proxima. — Specta- 
biles domini Mathias Woienski medicinae doctor, proconsul, Sigismundus 



228 

Alantse, Georgius Pipąn, Paulus Hipolit, Stanislaus Conrad, Mathaeus Grus- 
czynski, Gabriel Ochocki, consules Cracouienses, in negotio infrascripto per 
schaedulas in praetorio conuocati et legitime congregati existentes, vocato 
ad se vespillone ecclesiae beatae Mariae virginis, in circulo Cracouiensi sitae, 
eidemąue cura sumendorum pauperum sedulo demandata, a singulis cadaue- 
ribus per ciuitatem prostratorum ac sumptu omni pro sepultura carentium, 
per grossos duodecem ex aerario publico ipsi solui debere, idąue obuiando 
infectioni ciuitatis, quae ex decumbentibus passim per plateas ciuitatis pau- 
peribus, postąue morte extinctis, exoriri de facile possit, vnanimiter consti- 
tuerunt ac concluserunt : hac conditione adiecta, vt respillo dictus, quam pri- 
mum resciuerit de aliąuo paupere in platea defuncto et iacente, illum sine 
mora sumi mandet, nec cadauer ipsius pro corradenda in sepultura eleemo- 
sinisąue exponat (s). 

Acta Cons. Crac. 9, str. 540. 



I027. 1639. die 30. m. Aprilis, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de residuis vectigalibus exigendis. 

Actum sabbatho pridie dominicae Conductus Paschae. — Ad officium 
et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter ueniens prouidus Sta- 
nislaus Brzeskiewic, ministerialis regni generalis et bedellus officij aduoca- 
tialis, in vim fidelis relationis suae recognouit, se die hodierna mandato 
spectabilis magistratus Cracouiensis in ąuatuor circuli seu fori Cracouiensis 
partibus, praecinente clangore tubae tubicine, in praesentia freąuentis populi 
clara uoce infraseąuentia intimasse et proclamasse, tali serie uerborum : 

Isz wiele ludzi takich, którzy dóbr mieyskich, domów, dworów, ogro- 
dów, jatek, kramów, bud zazywaią a czynsow na ratusz nie przynoszą, vrząd 
miasta tego roskazuie, aby naydaley do czwartku na ratusz wszyscy na cło 
mieyskie odnieśli tak dawne iako teraznieysze czynse, bo od piątku przyszłego 
urząd takowym dobra te mieyskie brać y komu inszemu w arendę podawać 
będzie. Roskazuie tesz urząd, aby ludzie lozni mesczyzna (s) białegłowy, 
którzy panów nie maią, w mieście y przedmieściach iego do zachodu slonca 
nie byli, bo takowych brać, w okowy wdawać y na roboty publiczne od- 
dawać beda. 

v 

Acta Consul. Crac. 37, str. 370. 



I02*. 1639. die 6. m. Maii, Cracoviae. 

Senatus consultum de victu custodiaąue in vincula coniectorum. 

Actum feria sexta post dominicam Conductus Paschae proxima. — 
Spectabiles domini proconsul et consules Cracouienses, diuturnae detentioni 



229 

miserorum incarceratorum occursum iri uolentes, eo considerato, quod ma- 
gistratus consularis Cracouiensis carceres publicos nemini denegare potest, 
complures autem reperiuntur, qui detrusos in eosdem negligunt nec actiones 
illis intentando nec uictum procurando custodiamąue adhibendo, ideo una- 
nimi sua consensione sentierunt et decreuerunt perpetuis temporibus seruan- 
dum nec a quoquam conuellendum , ąuatenus vnusquisque incarcerandum 
officio praesentet seque intra triduum acturum uictumque et custodiam captiuo 
daturum inscribat, idque sub nullitate carceris, hoc est, quod liberum erit 
magistratui captiuos eiusmodi dimittere. Praesentibus ad praemissa me- 
diantibus. 

Acta Consul. Crac. 37, str. 372. 



102?>. 1639. die 10. m. lunii, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de tumultibus comprimendis. 

Actum feria sexta post dominicam Exaudi proxima. — Ad offieium et 
acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter ueniens prouidus Sta- 
nislaus Brzeskowic, ministerialis regni generalis, in uim fidelis suae rela- 
tionis recognouit et attestatus est, se die hodierna in quatuor locis circuli 
Cracouiensis ex mandato officij capitanealis castrensis Cracouiensis et officij 
consularis Cracouiensis publicasse ad notitiamque hominum per sonum tubae 
congreg-atorum deduxisse infrascripta tenore sequenti : 

Panowie raczcie WMć wiedzieć, isz vrząd grodzki także y mieyski za- 
kazuie, aby sie żaden nie ważył tumultów wsczynac y czynie, bo któryby 
sie iedno kupie chciał do tumultów, tedy takiego kozdego imać y na garle 
karać będą, a ktoby sie bronił, tedy zabiiac będą. Nadto aby sie nikt miey- 
skiey conditiey do tumultów nie mieszał, bo na garło karan będzie. Sic et 
non aliter esse factum referens, de quo hanc suam fidelem fecit relationem. 

Acta Consul. Crac. 37, str. 394. 



1030. 1639. die 17. m. Iunii, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de rebus urbanis in ordinem redigendis. 

Actum feria sexta post festa solennia Pentecostes proxima. — Ad offi- 
cium et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter veniens ministe- 
rialis generalis regni, prouidus Stanislaus Brzeskowic, in uim fidelis suae 
relationis recognouit, se die hodierna ex mandato officij consularis Craco- 
uiensis in quatuor locis circuli Cracouiensis populo per sonum tubae con- 
uocato, publicasse et intimasse infrasequentia tenore tali : 

Panowie raczcie wiedzieć, isz IchMć pp. commisarze Króla lego Mci 
także vrząd mieyski nakazuie, aby w bramach wszytkich mieyskich wozów, 



230 

sań nie stawiono, a te, które stoią, aby uprzątniono do wtorku przyszłego; 
także y kominy w bramach aby wiecey nie były, zęby te, co są, poznoszono 
y żadnych smazonek y kiełbas nie smażono dali wtorku pod winą dziesiąci 
grzywien. Item świni, bydła aby w mieście nikt nie chował także y miedzy 
murami, bo gdzie do wtorku tego bydła nie uprzątną, tedy piechota zam- 
kowa brać tę bydła y zabiiac będzie y kozdy, u kogoby sie bydła te na- 
lazły, dziesięć grzywien winy przepadać będzie. A isz piwnice są łotrów 
przechowaniem y zaprzątają scieszki y przescie zastepuią, tedy IchMc pp. 
commissarze K. I. Mci znoszą ie y od s. Michała pozawierać każą, a tak 
każdy piwniczny niech sie zawczasu sobie stara o mieszkanie. A teraz każdy 
aby zaraz piwniczny y gospodarz kominy w szyiach piwnicznych poznosił 
do wtorku pod winą dziesiąci grzywien; a ktoby tych kominów nie znosił, 
tedy vrząd mieyski y grodzki obalać ie każe y winę te naznaczoną brać 
będzie. Sic et non aliter factum esse referens, de quo hanc suam fecit re- 
lationem. 

Acta Consul. Crac. 37, str. 396. 



1031. 1639. die 17. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de munere nuntiorum a consulibus Cracoviensibus 
obeundo. 

Actum sabbatho post festum Exaltationis s. Crucis proximo. — Specta- 
biles domini Christophorus Schedel proconsul, Sigismundus Alantse, Paulus 
Hipolith, Stanislaus Chodowie, Stanislaus Conrad, Mathias Woienski, Chri- 
stophorus Naymanowic, Mathaeus Grusczynski, Adamus Nagoth, Andreas Pe- 
tricouius, Stanislaus Rabb, Gabriel Ochocki, Ioannes Mazurkowic, Stanislaus 
Spinek, Raphael Delpace, Iacobus Celesta, consules Cracouienses, in negotio 
infrascripto per schaedulas aliąuoties legitime conuocati et congregati exi- 
stentes, etsi magistratus consularis id maxime optaret, vt eos viros iuditio 
et sententia delegeret, ąuibus iura, libertates, immunitates ciuitatis publica 
ad conuentus regni legatione traderet, tamen quia haec legationis functio 
vitari ad ea tempora maxime caepit, vt venientibus malis oceureret, id quod 
ciuitati in remedio esset, ordinatione praesenti sanat. lam enim non obscure, 
vt antea, sed manifeste et experientia cernit, neglectione comitiorum fasti- 
gium iurium et libertatum ciuitatis labi, ruere singularem et prae alijs regni 
ciuitatibus vrbi concessam praerogatiuam , vt electionibus serenissimorum 
regum suorum adsit, intersit publicis ordinum regni consilijs omnibus non 
praesentia dumtaxat suorum, sed suffragio et sententia cernit et vna prima- 
rium vrbis suumąue decus concidere, magnis laboribus et summis in patriam 
meritis a maioribus partum, cultuąue iugi et assiduo ad praesentia tempora 
propagatum, quo ciuitas vniuersa regni et palatinatus Cracouiensis equitibus 
liberaliter adscita, cooptata vnitaque existit, quam nos, qui supra, consules 
Cracouienses decernendum et concludendum esse duximus, prout decernimus 
et concludimus ynanimiter, vt in posterum munia nuntiorum a nobis omni- 



*3 l 

bus nostrisąue succedaneis consulibus Cracouiensibus ad conuentus omnes 
generales et particulares ex ordine obeantur suniptoąue a primo et medio 
consule initio tamdiu in orbem eatur, donec a nobis omnibus munus id ex- 
pleatur. Nec uero unąuam ąuispiam nostrum ab functione hac semet excusari 
poterit, rerum legi praesenti parere tenebitur, sub paena aureorum centum 
collegio nostro consulari in instanti pendenda, alioąuin facto hoc ipso re- 
fectionibus omnibus, suffragio et sententia consulari priuabitur, nec schaedulis 
ad functiones consulares vllis uocabitur. Et si vero aeąuum videretur, legum 
impeditorum rationem habere nec eos ad obseruationem ordinationis prae- 
sentis cogi, tamen quia cuique nostrum consulem alium suum in locum 
substituendi relinąuitur potestas ; longeąue facilior sit ratio vni nostrum vices 
suas alteri committendi, quam nobis omnibus (vti experientia testatur) eos 
obtinendi, qui publicum legationis munus sustinere vallent: ideo id etiam 
nobis omnibus praecustodiendum iudicauimus, prout ordinatione praesenti 
praecustodimus, porro volumus, ut eorum nomina tempestiue magistratui 
constent, qui iuuandis alijs eo in munere atąue officio semet obtulerunt, 
vicesque aliorum receperunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 544. 



1032. 1640. die 10. m. Februarii ; Cracoviae. 

Publicatio praecepti de nummis Silesiacis reprobandis. 

Actum feria sexta post festum s. Dorotheae virginis proxima. — Ad 
officium et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter veniens pro- 
uidus Stanislaus Brzeskowic, ministerialis regni generalis, in vim fidelis rela- 
tionis suae recognouit, quia ipse de mandato ill. dni palatini et generalis 
capitanei Cracouiensis, die hodierna in angulis circuii Cracouiensis, in fre- 
quentia et concursu populi pro foralibus congregati et clangore tubae ad 
audiendum conuocati, alta et sonora voce publicauerit infra scripta, tenore 
verborum tali: Panowie raczcie wiedzieć, iż iasnie wielmożny IMP. woiewoda 
y generał krakowski zakazać raczył, aby się zadęn nie ważył brać sląskiey 
monety pod vtracenięm iey y karaniem. Sic et non aliter factum esse referens. 

Acta Consul. Crac. 37, str. 526. 



1033. 1640. die 5. m. Iunii ; Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsulem consulesque Cracovienses 
hortatur, ut summam quandam D aureorum quantocius ipsi persolvant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totique magistratui ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Wladislaus IV Dei 
gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, 



22,2 

Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiae nec non Sueccorum, Gotto- 
rum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabiles et famati, fideliter nobis 
dilecti ! Z uważnych przyczyn przychodzi od miast naszych królewskich ko- 
ronnych pewną summę pieniężną skarbowi naszemu priwatnęmu oddać. 
Która zęby zupełnie doszła, zadamy Wiern. WW. żebyście na dzień XXV 
miesiąca lipca z miasta Krakowa do Warszawy przez posłańca swego 
ymyslnego in specie odesłali pięćset czerwonych złotych, za których odlicze- 
niem y oddaniem Wiern. WW. quit dostatecznie otrzymacie, a my tę Wiern. 
WW. ochotę wdzięcznie przylawszy, miasto y libertates iego mieć będziemy 
w ossobliwey obronie y protectiey naszey. Życząc Wiern. WW. dobrego od 
Pana Boga zdrowia. Dan w Warszawie dnia V miesiąca czerwca roku Pań- 
skiego M. DC. XL panowania królestw naszych polskiego VIII, a szwedz- 
kiego IX roku. — Vladislaus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią wielką koronną , po stronie adresowej wyciśniętą. 



1034. 1640. die 17. m. Decembris, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de luto everrendo. 

Actum feria secunda post festum s. Luciae virginis et martyris pro- 
xima. — Veniens personaliter ad officium praesens et acta praesentia con- 
sularia Cracouiensia prouidus Stanislaus Brzeszkowic, ministerialis generalis 
regni, in vim fidelis suae relationis recognouit: Z roskazania lego Mci bur- 
mistrza y Ich MMpp. radziec krakowskich, dnia dzisieiszego po ranu po 
wszytkich vlicach, w murze (s) krakowskim będących, publicowałem ludziom 
na głos trąby zgromadzonym, aby każdy gospodarz przed kamienicą abo 
domem swoim y w drodze samey błoto na święta przyszłe chędozył, y zęby 
się żaden nie ważył plugastw tak przed kamienice abo domy iako tez y na 
drogi wylewać przez się abo przez czeladź swoię, pod winą czternastu grzy- 
wien. Potym na czterech wiertelach w rynku krakowskim publicowałem 
także wszytkim y do wiadomości na głos także trąby zgromadzonym poda- 
łem, iz vrząd miasta tego nie pozwala szynku piwnego, winnego, miodo- 
wego, gorzałczanego , ani żadnego inszego dłuzey tylko do wybiianey ; a. 
ktoby się ważył szynkować przeciw temu zakazaniu, 14 grzywien przepadać 
ma. Wolno iednak na miasto the napoie dawać. 

Acta Consul. Crac. 37, str. 697. 



IO. '!."». 1641. die 24. m. Aprilis, Casimiriae. 

Senatus consultum de munditia in urbe servanda. 

Actum feria quarta post dominicam Iubilate proxima. — Honorati do- 
mini proconsul, consules, aduocatus cum scabinis, residentes et antiąui nec- 



233 

non honesta communitas ciuitatis huius, in praetorium congregati, conside- 
rantes, quod praeuisa iacula minus feriant, neąue optantes sui mało sapere 
aliorum vero infelicitati condolentes neąue contemnentes paruos rumusculos 
famae de peste, quae crescit eundo, illamąue Lublini pullulare audientes, 
circa singularem D. O. M. prouidentiam ; quae voluntatem timentium se facit, 
eos exaudit et saluos facit, cui se totos absolute resignarunt, ordinationem 
eiusmodi domino protegente, qui custodit ciuitatem, et frustra vigilat ; qui 
custodit eam ; fecerunt per ciues et incolas ciuitatis obseruandam. 

Quoniam contagio pestilentialis ex corruptione aeris ; qui ex locis lutosis, 
caenosis, excrementorum variorum sordibus deprauatur, sine quo vita homi- 
num, si impurus efficiatur, salubris non potest ducere horas et momenta, 
imo misere miseri ob id moriuntur mortales experientia teste, quam diuina 
bonitas auertat plagam, ideo vnanimi consensu statuerunt, latrinas, feces, 
lutum, sordes et alia aerem purum inficientia amouere, euehere, efferre et 
canalibus alijsque stillicidijs e ciuitate depellere mundamque ciuitatem facere, 
quod quilibet vicinorum praestare tenebitur infra vnam septimanam sub 
quinque marcas (s) paena pro rusticis et operarijs ad deferendas sordes con- 
ducendis, irremissibiliter luenda. 

Custodiam autem peragent ciues quilibet ex persona per ordinem, quem 
dirigent domini proconsules, ex ordine praesidentes, quorum prudentiae et 
dexteritati assisstente prouidentia diuina, principaliter commissa est ea pro- 
uincia. 

Acta Consul. Casim. 801, str. 658. 



1036. 1 64 1, die 1. m. Augusti, Casimiriae. 

Proconsul consulesque Casimirienses cives Cracovienses a portorio libe- 
ros esse declarant. 

Proconsul et consules ciuitatis Casimiriae ad Cracoviam notum testa- 
tumque facimus praesentibus. Exortas fuisse certas lites et actiones iudicia- 
rias inter ciuitatem Cracouiensem et nostram Casimiriensem ratione thelo- 
neorum, quae tam a nostris conciuibus Cracouiae, quam a Cracouiensibus in 
ciuitate nostra Casimiriensi vigore priuilegiorum alioquin contra extraneos 
et non priuilegiatos vtrique ciuitati seruientium, promiscue exigebantur. 
Cum vero in actione nostra ratione certae exactionis in vim transgressi the- 
lonei per exactores ciuitatis Cracouiensis factae, decretum libertatis a the- 
loneo ciuitatis Cracouiensis per ciues nostros Casimirienses non soluendo, 
in iudicijs relationum sacrae regiae maiestatis ; domini nostri clementissimi 
obtinuissemus, nosque circa idem decretum et libertates a non soluendo 
theloneo per spectabilem magistratum Cracouiensem mamiteneri et conser- 
uari videamus ; ex re et commodo ciuitatis nostrae futurum iudicauimus sponte 
et beneuole, eo quod deteriorem conditionem ciuium Cracouiensium eo in 
passu non agnoscamus neque simile iudicatum libertatis pro ciuibus Craco- 
uiensibus in actione eorundem ratione eiusdem thelonei per nos ab ipsis 

30 



234 

» 

accepti expectare frustraneasąue impensas erogare, putabamus consultum, 
ad transactionem et compositionem amicabilem concordibus votis condescen- 
dere, concordiamąue, qua res paruae crescunt, expansis brachijs amplexari 
animosąue complanato domi negotio, indissolubilis vicinae amicitiae ad in- 
uicem vinculo adunare. Vigore łtaąue eiusdem transactionis amicabilis id, 
quod in vim praefati thelonei hucusąue accepimus, ciuibus Cracouiensibus 
restituimus, ac praeterea ex senatus consulto nostro totiusąue communitatis 
nostrae, ad id per pulsum campanae conuocatae, assensu, ciuitati Cracouiensi 
cauemus praesentibus in perpetuum, quod amplius in posterum a nullo ciuium 
Cracouiensium tanąuam de iure priuilegiatorum et ab omnibus theloneis 
absolutorum, vllum theloneum exigemus, successoresąue seu succedanei nostri 
exigent, atąue amodo in futurum iura yicinitatis, amicitiae et mutuae bene- 
volentiae cum eadem ciuitate Cracouiensi semper sacrosancte ab vtrinque 
colere et obseruare tenebimur ac studebimus. In praemissorum fidem sigillo 
maiori ciuitatis Casimiriensis praesentes communiri iussimus. Dabantur in 
praetorio Casimiriensi ad Cracouiam die prima mensis Augusti, anno Domini 
millesimo sexcentesimo ąuadragesimo primo. — Stanislaus Ligonski specta- 
bilis magistratus Cazimiriensis ad Cracouiam notarius et syndicus manu 
propria. 

Kodeks Zaleskiego, karta 227. 



1037. 1 64 1, die 10. m. Augusti, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ne a civibus Clepardiensibus iniusta portoria exigant. 

Spectabilibus ac famatis proconsuli, consulibus, scabinis totiąue magi- 
stratui ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Władisław IV 
z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiązę lithewskie, ruskie, pruskie, mazowie- 
ckie, zmudzkie, inflantskie, smoleńskie, czerniechowskie y szwedzki, gottski, 
wandalski dziedziczny kroi. Sławetni wiernie nam mili ! Doniesiona nam iest 
żałosna skarga od miasta naszego Kleparza, które pod iednym prawie dzwo- 
nem y w tymże ambicie miasta naszego Krakowa mięszkaiąc y takowy misz 
praw T ami y wolnościami ab antiąuo vprzywileiowane bęndąc, od Wier. WW. 
znaczne praeiudicia ponosi, y od ktorychby praesidia y wszelaką ochronę 
mieć miało, w wybieraniu sztukowego y w exactiach rożnych myt, niezwy- 
czaine ciężary y rożne angaryae bezprawnie cierpi. Co ze iest przeciw inten- 
tiey naszey, bo sztukowe ab extraneis tylko, którzy non includuntur ambitu 
ciuitatis, rozumieć się ma, więc y przeciw wolnosciąm ich iako conciuibus 
Wiern. WW. od świątobliwych przodków naszych y od nas danym y con- 
ferowanym, napominamy Wier. WW. abyście iurisdictią swoię ad conser- 
uanda vincula zgody y ostrzegania spolnych praw obracali a oney na szkodę 
eo habitantium nie zażywali ; bo iezliby nas takie skargi więcey dochodzić 
miały, iakoby to niebyło bez znaczney vrazy naszey, tak sądownie przyszłoby 
animaduertere, aby imposterum a magistratu ykrzywdzenia bezprawnego ci, 



235 

co subsunt protectioni magistratus, nie cierpieli. Zyczemy zatym Wier. W. 
dobrego od pana Boga zdrowia. Dan w Warszawie dnia X miesiąca Sierpnia, 
roku Pańskiego MDCXLI, panowania naszego polskiego IX, szwedzkiego 
X roku. — Vladislaus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, po stronie adresowej wyciśniętą. 



I ©38. 1642. die 26. m. Martii, Varsoviae. 

Yladislaus IV. rex Poloniae civibus Cracoviensibus poenam bannitionis, 
in ipsos statutam, remittit. 

A T ladislaus IV. Dei gratia rex Poloniae, magfnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiae- 
que necnon Suecorum, Gottorum, Yandalorumąue haereditarius rex. Signi- 
ficamus praesentibus literis nostris, ąuorum interest, vniuersis et singulis. 
Productam coram nobis fuisse ąuietationem authenticam, manu magnifici 
Ioannis Nicolai Daniłowicz, supremi regni nostri thesaurarij subscriptam et 
eiusdem sigillo communitam, qua idem magnificus regni thesaurarius specta- 
biles et famatos proconsulem, consules totamąue communitatem ciuitatis 
nostrae Cracouiensis de summa septem millium florenorum Polonicalium, 
vigore donatiuae certae super mercatoribus regni in anno millesimo sexcen- 
tesimo trigesimo ąuinto, in comitijs generalibus sancitae, ad thesaurum regni 
realiter ac effectualiter persoluta, ąuietat liberosąue facit, supplicatumąue 
nobis est eorundem ciuium nostrorum Cracouiensium nomine, vt paenas 
bannitionum siue infamiarum, contra ipsos eo nomine in iudicijs tribunalitijs 
regni obtentas, relaxare et abrogare dignaremur. Cui supplicationi nos be- 
nigne annuentes,-* ac per eosdem ciues supramemoratos in summa supraex- 
pressa satisfactum thesauro regni nostri esse animaduertentes, paenas banni- 
tionum siue infamiarum et alias ąuasuis modo praemisso obtentas, relaxan- 
das et abrogandas esse duximus, vti quidem relaxamus et abrogamus prae- 
sentibus literis nostris, ab omnibusąue praedictis paenis liberos et absolutos 
pronunciamus, iuribus ac libertatibus regni, ąuibus antea gaudebant et po- 
tiebantur, restituimus ac in pristinum statum, detersa omni proscriptionis 
macula, reponimus. In ąuorum fidem praesentes sigillo regni nostri com- 
muniri iussimus. Datum Varsauiae die XXVI mensis Martij, anno Domini 
MDCXLII, reg^norum nostrorum Poloniae et Sueciae X anno. — Petrus 
Gembickj episcopus Praem. cancell. regni. — Rellatio reuerendissimi in 
Christo patris, domini Petri Gembicki, episcopi Praemisliensis, decani Cra- 
couiensis, abbatiae Tynecensis perpetui administratoris, supremi regni can- 
cellarij. — Andreas Buialsky secretarius regius. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią wielką koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



236 



1O30. 



i6ą2. die 18. m. Septembris, in Młocko. 



Vladislaus IV. rex Poloniae magistratum Cracoviensem certiorem facit 
se magistratum civitatis Clepardiensis monuisse, ne emporium Cracovier.se 
damno afficiat. 

Vladislavs IV. Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae ; Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiae- 
que necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Specta- 
bihbus et famatis proconsuli, consulibus, aduocato, scabinis totique magistra- 
tu! cmitatis nostrae Cracouiensis, fidelibus nobis dilectis, gratiam nostram 
regiam. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Intelleximus ex infor- 
matione Fidelitatum vestrarum, mandatum certum ex cancellaria nostra sub 
data Niepołomicijs die XVIII mensis Iulij in anno currenti extraditum, 
mribus et priuilegijs Fidelitatum vestrarum contrarium esse vsuique antiquo 
et consuetudini hucusque reseruatae repugnare. Quocirca prospectum esse 
volentes integritati priuilegiorum Fidelitatum vestrarum, neue quidquam 
ljsdem derogetur consulentes, ad magistratum Clepardiensis nostrae ciuitatis 
mandati nostri literas extradi mandauimus, ne sub praetextu praenominati 
mandati quidquam tale, quod iuribus et priuilegijs ciuitatis Fidelitatum 
yestrarum et consuetudinibus antiquis repugnet, attentare praesumant, nec 
in domos suas cum mercibus homines externos et mercatores in praeiudicium 
depositorij ciuitatis Fidelitatum vestrarum recipiant: id ipsum quoque et 
Fidelitatibus yestris mandantes, quatenus circa vsum et consuetudinem 
hactenus vigore iurium suorum obseruari solitam, vsque ad decisionem per 
decretum relationum faciendam sese gerant. Facturae id ipsum pro debito 
officiorum suorum. Datum in Młocko die XVIII mensis Septembris, anno 
Domini M DC XLII, regnorum nostrorum Poloniae X ; Sueciae XI anno. — 
Vladislaus rex. — Iohannes Gembicki secretarius regni maior. 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną poniżej tekstu wyciśniętą. 



1040. 1642. die 15. m. Decembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de rationibus aerarii civilis examinandis. 

Actum feria secunda post festum s. Luciae rirginis et martyris pro- 
xima. — Spectabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, per 
schaedulas conuocati et in praetorio congregati existentes ; uolentes consul- 
tum ire rationibus aerarij ciuilis, quae septimanis omnibus hic statim per- 
ceptorum et distributorum ab aerarijs tam per consularem magistratum, 
quam honoratos 40 viros recipi solent, ut eo diligentius examinari, facilius 
Yentas earumdem rationum inquiri et deinde expediri possint. unanimi con- 
sensu suo concluserunt, dictas rationes ex diurnali tam perceptorum quam 
distributorum per ordinem antę diem Iouis examinandas esse, uidelicet ut 



237 

vnus ex dd. consulibus, alter ex scabinis, tertius ex 40 viris huic rationum 
examini adsint, illudąue subscribant, ąuemadmodum pro septimana praesenti 
deputant spectabilem d. proconsulem, honoratum Michaelem Szwandrowic 
ex scabinis, et honoratum Valentinum Tym ex 40 viris. Quiquidem die 
crastino septimanam ; in qua rationes septimanales cessarunt ; excutient, ex- 
cussasąue subscribent ; et ąuoniam dictae septimanales rationes sunt retentae 
in anno praesenti, liberum erit dd. deputatos plures etiam septimanas, quam 
unam videre, praeuidere atque ea ratione maereri de ciuitate, maioremque 
gloriam apud posteritatem sibi comparare. Quam conclusionem praesentem 
spectabiiis magistratus honoratis 40 viris primo consensu publicandam esse 
conclusit. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 571. 



1041. 1642. die 30. m. Decembris ; Cracoviae. 

Senatus consultum de emolumentis residuis magistratui consulari per- 
solvendis. 

Actum feria tertia post festum Natalis Domini proxima. — Spectabiles 
domini Mathias Woienski proconsul, Mathaeus Grusczynski, Adamus Na- 
goth, Georgius Cromer, Andreas Petricouius, Gabriel Ochocki, Martinus Pa- 
czoska 7 Ioannes Furmankowic, Franciscus Cyrus, consules Cracouienses ; per 
schaedulas conuocati et in praetorio congregati existentes, eo considerato, 
quod certae summae incipiendo ab anno 1626 inclusiue nomine refectionum 
magistratui consulari debitae, ad hucusque tempus persolutae non sint, ur- 
geant autem praesentia eiusdem magistratus negotia, vt illarum solutio fiat, 
concluserunt, dictarum summarum officio ex vi refectionum non persoluta- 
rum, secundum regestra prouentuum et distributorum ciuitatis publicorum 
lonchaeri persoluant, si integre non potuerint propter prouentum minorem 
ciuitatis, ad rationem conferant, ne nimirum summa excrescenś tempore fu- 
turo ciuitatis grauis existat. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 573. 



1042. 1643. die 27. m. Aprilis, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ut peritos quosdam pretii rerum merciumque constituendi gratia 
Varsoviam mittant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus, aduocato, scabinis toti- 
que magistratui ciuitatis nostrae Cracouiensis, fidelibus nobis dilectis. — 
Vladislaus IV. Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, 
Prussiae, Masouiae, Samog^itiae, Liuoniae, Smolensciae, Czerniechouiaeque, 



238 



necnon Suecorum, Go.torum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabiles 
et famati, fideles nob.s dilecti I Deputowani sa cons.ytutia seymu przeszłe™ 

Z~ul ?rwo z senatu - iako y 2 koła poseliki ^ y do -uZSS 

podskarb.ch tak koronnego tako y w. x. 1. wysadzeni na taxe wszystkich 
towarów et ad constituenda pretia rerum. Która eommiszya TsiT w W ar 
szawte przy resydencyiey naszey dnia dwudziestego siódmego miesia a maia 
ma odprawowac, dla tego roskazalismy obwieście to WiL W chcaTto 
m.ec abysce podług inteneyey stanów koronnych ludzi sposobnych w rze 

rstcuZJh ń dTOSOiC [ y Va, ° rU tOWar ° W -^--kieb wiadomych y 
w szacunkach przezornych z posrzodka siebie obrawszy, onych na nomie 

tTa^To^fa m 'd ySCe dySt °,~ Zesłali . *"** tofco „a „ich ^ 
Źe Wił W ,' PraW ' C y g ' Ch informowac -^li- W czyn rozumiemy 
do ZZ • Z P ° m ~ SWme y d °^ ™*y*° «cbcą y „iemieszkanie swoych 
do tego actu na którym wszystkiey rzeczypospolitey y pri ua tis wiele na 

rWaTsrwrdniS^"-. ^ F* "^ ^"'^enty'^ 
w » arszawie dnia XXVII mtesiąca kwietnia, roku Pańskiego M DC XLIII 

panowania naszego polskiego y szwedzkiego XI roku. -^ladislaus rex 

Dokume.u p a pie r „ y , opatrzo „ ; pieczęd , ^ ^^ ^ ^ ^^ ^^ 



■ 043. 



1643. die 11. m. Maii, Varsoviae. 



civitati! a r iSlaUS IV ' - reX POl ° niae ' P r ° consuli > consuhbus totigue communitati 

::r:^:::r andĄ ut ludaeis incendi ° da ™ ^ -«**»- 

Władysław IV z Bozey łaski kroi polski, wielgie xiaże litewskie ruskie 
pruskie mazowiedzkie, zmudzkie, inflanckie, smoleńskie, czerniehows^t i 
szwedzki, gotcky, wandalski dziedziczny kroi. Sławetnym burmistrzowi ay 
com, wo.tow, ławnikom y wszystkiemu yrzedowi miasta naszego S 

nie nam k m T m p W T enamm!łym ' "*« tós ^ k ™-s ka. sLetni, 7^ 
nie nąm m,h ! Przełożono nam imieniem zydow krakowskich, isz przes po- 
gorzel medawna Wielgie szkody w budynkach y rzecach poniesl, Tzeby 
przeto w takowym nawiedzeniu pańskim przychylenie mieć mogH clfcemy 
mieć po Wier. Wasz. y roskazuięmy, ażebyście im naymow, póki », ? 4 
pogorzel, budynków niepos.awia, po Kazimierzu do mieszkania nieZniel, 

d,a g Tk fn" Ć iCh " ie2akaZOWali - **** Wier' Wasz. „ieuc" 

dla łask, naszey y s powinność, swey. Dan w Warszawie dnia ,, miesiąca 

ki:g a oxi u ™ku n v,"^ c xun ' panowanii ntee «° » olsk ^° y -X 

kiego XI roku. - Vlad,slaus rex. _ Thomas Vieyski rgt. secr. mpp. 

. Doi™, papierowy, op.tozo.y wieli, pieczęci, koronn,, p„„Uej ,ek,.u wyciśnie,,. 



'■39 



1044. IÓ43- die 20. m. Maii, Cracoviae. 

Senatus consultum de actis suburbii Cerdoniae in praetorio Cracoviensi 
asservandis. 

Actum feria ąuarta post dominicam Exaudi proximam. — Spectabiles 
domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, per schaedulas in praetorio 
conuocati et congreg"ati existentes, unanimi sua consensione statuerunt, Acta 
Cerdonica in praetorio Cracouiensi asseruari debere, idąue ob periculum 
casus alicuius, quod Deus auertat, fortuiti ; solum actis dumtaxat anni cuius- 
libet praecurrentis exceptis, quae penes notarium Cerdonicum remanere 
debebunt. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 576. 



104.>. 1Ó43. die 22. m. Iunii, Varsoviae. 

Yladislaus IV. rex Poloniae civibus Cracoviensibus mandat , ut ipsi 
summam duodecim millium florenorum intra sex hebdomades solvant. 

Władysław IV z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiążę lithewskie, 
ruskie, pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflantskie, Smolińskie, czernihow- 
skie a szwedzki, gottski, wandalski dziedziczny kroi. "Wszem wobecz y każ- 
demu zosobna, komu to wiedzieć należy, osobliwie vrzędowi miasta naszego 
stołecznego Krakowa, wiernie nam miłym. Oznaymuięmy, iz internuntij te- 
goż miasta przykładem innych stanów koronnych in vim debitae gratitudinis 
na zniesienie długów naszych dla rzeczypospolitey zaciągnionych, ofiarowali 
nam imieniem wszytkich kupców krakowskich dwanaście tysięcy złotych 
polskich. Czego vpominaiąc się to mieć chcemy, aby pomięnięni kupcy 
wszyscy krakowscy y przysięznycy Wyszego Prawa y na iakimkolwiek innym 
vrzędzie będący także y legerowie w Krakowie iakimkolwiek towarem han- 
dluiący (co się iednak o ybogich przekupkach nie ma rozumieć), za wzię- 
ciem wiadomości vniuersału tego naszego, takową summę naidaley do szesci 
niedziel złożeli y temu, co od nas będzie miał do tegoż miasta naszego Kra- 
kowa assignatią, za kwitem iegoz oddali ; a któryby s pomięnionych kupców 
tego, coby nań iuxta proportionem przyszło, conferre niechciał, tego exactor 
od miasta na to naznaczony ma podać in delatis za dworem naszym, gdzie 
in triplo według prawa y processu skarbowego to, co nań włożą, vna cum 
paenis płacić musi. Na co dla niesposobnosci zdrowia naszego wielmożnemu 
kanclerzowi naszemu koronnemu podpisać się y pieczęć nasze koroną przy- 
cisnąć roskazalizmy. Dan w Warszawie dnia XXII miesiąca czerwca roku 
Pańskiego M. DC. XL. III° ; panowania królestw naszych polskiego y szwedz- 
kiego XI roku. — Ierzy Ossolinsky kanclerz w. koroni mp. — Thom. 
Vieysky Rae. Mttis secretarius mppa. 

Oryginał papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



240 

1O40. IÓ43- die 29. m. Iulii, Cracoviae. 

Senatus consultum de vestibus sumptuosis abiiciendis. 

Actum feria ąuarta post festum s. Iacobi apostoli proxima. — Specta- 
biles domini Gabriel Ochocki proconsul, Stanislaus Conrad, Mathaeus Grus- 
czynski, Ioannes Kotlicki, Adamus Nagoth, Christophorus Schedel, Georgius 
Cromer, Raphael Delpace, Iacobus Celesta, Martinus Paczoska, Ioannes Fur- 
mankowicz, consules Cracouienses, in negotio infrascripto per schaedulas in 
praetorio conuocati et congregati existentes , considerantes ornatum splen- 
didum nonnullarum faeminarum Cracouiensium magnum in eąuestri ordine 
contra ciuitatem hanc excitare odium et ipsos ciues Cracouienses exinde 
etiam ad egestatem uergere, ideo huic mało obuiare uolentes, bullas ada- 
mantinas alias kanacki et vestes ankry dictas, interdicendas faeminis Craco- 
uiensibus et vsum ipsarum e ciuitate tollendum et proscribendum esse, una- 
nimibus uotis et sententiis suis concluserunt, praesentibus ad praemissa me- 
diantibus. 

Spectabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae in negotio 
infrascripto per schaedulas in praetorio conuocati et legitime congregati 
existentes, spectabiles Stanislaum Conrad, Georgium Cromer, Raphaelem 
Delpace, Iacobum Celesta, Ioannem Furmankowicz, Franciscum Cyrus col- 
legas suos ad constituendas pro ordine ciuium vestes elegerunt et deputa- 
runt ; unius uel duorum absentia non obstante. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 377. 

1047. 1643. die 6. m. Novembris ; Cracoviae. 

Senatus consultum de pretio ponderationis rerum statera maiori. 

Actum feria sexta post festum Omnium Sanctorum proxima. — Spec- 
tabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, in negotio infra- 
scripto per schaedulas aliąuoties conuocati et in praetorio Cracouiensi con- 
gregati existentes ; cupientes pro debito officij sui 7 ut prouentus aerarij pu- 
blici ciuitatis huius etiam incremento redituum expositorum prouenientium 
auctiores amplioresąue fiant et existant, siąuidem hac iniąuitate temporum, 
ąuibus res et merces ąuaeuis in summum ferre in dies precium excrescunt 
et attoluntur, necessaria maioris pensae grandiori quam antehac sumptu com- 
parantur, eapropter prouentus quoque pensae eidem maiori solui solitos, ex 
aequo et iusto augendos esse, unanimiter concluserunt ordinationemque in 
vim noui instructiarij exigendorum uidelicet in futurum pro eadem pensa 
maiori prouentuum auctionem constituerunt infrasequentem : 

Instructarz wielkiey wagi krakowskiey podług starodawnego zwy- 
czaiu, co kto składnego powinien płacie, także y od wagi. 

§ 1. Gdy miesczanin tuteczny bierze ołów swoy własny z składu a wy- 
syła go gdziekolwiek, powinien dac składnego od kazdey sztuki po groszy 



241 

trzy a z osobna od cetnara pieniążek; a gdy zas obczy człowiek, to iest 
ten, który nie iest ciuis ciuitatis huius, bierze ołów z składu, powinien dac 
od kazdey sztuki ołowiu szkładnego po groszy trzy a z osobna od każdego 
cetnaru po dwu pieniądzu. 

§ 2. Od sztuki ołowiu, g-dy ią na poły przecinaią, powinien ten, czyia 
iest, dac waznikowi groszy szesnaście: z tych przychodzi na czeladź groszy 
cztery, a waznik powinien drwa dac swoye do rospalania ołowiu. 

§ 3. Gdy sztuki na czworo roscinaia, za to groszy dwadzieścia ośm od 
niey ten, czyia iest, dac ma; a iezliby na szesc czesci przecięto, tedy od 
tego złoty ieden y groszy szesc dac powinno a czeladzi samey groszy dzie- 
sięć a drwa waznik powinien dac. 

§ 4. Gdy sztuki ołowiu na bigos rąbią, tedy ten, czyi ołów iest, po- 
winien od cetnaru dac groszy cztery a waznik powinien dac swoye drwa, 
z czeg _ o przychodzi czeladzi groszy osm ; także gdy sztukę ołowiu na cetnary 
rąbią, powinno sie płacie od cetnaru po groszy cztery. 

§ 5. Od faski gleyty powinien każdy dac składnego groszy trzy; od 
faski siarki ten co ią kupuie, dac ma groszy trzy, a ten co ią przedaie, dac 
ma groszy trzy, a od pułbeczki siarki połowica tego, uti supra. 

§ 6. Od towarów wszelakich, iako są fasy, bello sukna et id genuś 
merces, powinien każdy miesczanin płacie od cetnaru po groszy iednemu, 
cudzoziemiec zaś powinien dac po groszu półtora iako y zyd y ten, który 
nie iest ciuis miasta tego. 

§ 7. Od cetnara miedzi ten, co ią kupuie, powinien dac od wagi grosz 
ieden, także ten, co przedaie, dac ma grosz ieden. 

§ 8. Tymże sposobem od żelaza płacić się powinno. 

§ 9. Cudzoziemiec, to iest wszelki, któryby nie był miasta tego miescza- 
ninem , gdyby tak czasu iarmarku iako kram iarmarku z takowemi towary 
z miasto wyiezdzali, powinni także od każdego cetnaru towaru do wielkiey 
wagi płacie po groszu pułtora. 

§ 10. A g'dyby też który bądź tuteczny miesczanin, bądź cudzoziemiec 
skład krakowski y wagę mieyską minąwszy, takowe towary swe na brzegu 
wislnym składał albo na którymkolwiek inszym mieyscu, tedy nihilominus 
od kazdey sztuki ołowiu albo beczek płacie nie inaczey powinien, iedno 
iakoby to na mieyscu własnym vprzywileiowanym przy wadze mieyskiey 
złożono było. 

Acta Cons. Crac. 9, str. 580. 



I04*. 1644. die 15. m. Februarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de adnotationibus, quae ad bona in urbe Cracoviensi 
sita pertinent, in libros suburbii Cerdonici non referendis. 

Actum feria secunda in crastino dominicae Inuocauit. — Spectabiles 
domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, per schaedulas in praetorio 
conuocati et legitime congregati existentes, considerantes, quam multi errores 

3i 



2Ą2 

in iudicio Cerdonico committantur, cum homines (s) volentes de- 

bita, resignationes bonorum, roborationes chirographorum, ad iudicium Cer- 
donicum descendunt, lapideasque, domos (s) in iurisdictione ciuili 

Cracouiensi existentes, actis eiusdem iudicij inonerant, magno detrimento 
publico praeiudicioąue ciuitatis summo, concluserunt idque publica sub rotha 
iuramenti ad officium scabinale anno praesenti praestandi, eidem iudicio sta- 
tuerunt, ąuatenus in posterum sub nullitate actis (s) paenaąue priuationis 
officij nec aduocatus nec scabini audeant ullas inscriptiones debitorum, bona 
ciuitatis Cracouiensis afficientes, aut lapidearum aliorumąue generaliter bo- 
norum ciuitati subiectorum resignationes admittere, roborationes membra- 
narum aut contractuum aliorum praetermittere nec mandata sine sacra regia 
Maiestate (s) actis suis insereri (s), rerum ea ad acta officij uel iudicij Cra- 
couiensis transmittere, vno verbo nihil actis Cerdonicis insereri, quod bona 
ciuitatis afficere posset; notarius quoque iudicij Cerdonici id facere sub paena 
priuationis officij non audebit eamque particulam rothae iuramenti sui sera ■ 
per inposterum addet: »iz zapisów żadnych, które (s) Cerdonicum 

Cracouien. r dobra tego excedunt, ftrzrimowac mc będą y acta /a/c controuer- 
siarum tako inscriptionum ad mundum przepisane, co rok die prima Februarij 
magistratui consulari Cracouiensi do rewiziey przynosić będę*. Dabit igitur 
operam iudicium Cerdonicum, ut nullas paenitus inscriptiones admittat, quae 
(s) Cerdonicum afficiunt, idque sub paena supranominata. 

Acta Consul. Crac. 1498, str. 4. 



1049. 1644. die 6. m. Martii, Yilnae. 

Yladislaus IV. rex Połoniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ne a civibus Clepardiensibus iniusta exigant portoria. 

Yladislaus JY. Dei gratia rex Połoniae, magnus dux Littuaniae, Russiae, 
Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiaeque 
necnon Suecorum, dottorum, A ;r andalorumque haereditarius rex. Spectabilibus 
et famatis proconsuli, consulibus, aduocato, scabinis totique communitati 
ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis, gratiam nostram regiam. 
Spectabiles, famati, fideliter nobis dilecti ! Gram cum ąuerela deposuerunt 
coram nobis per certos consiliarios nostros famati proconsul, consules, aduo- 
catus et scabini totaque communitas ciuitatis nostrae Clepardiensis, quod 
Fidelitates Vestrae non attenta litispendentia in iudiciis relationum nostra- 
rum ratione certorum grauaminum ijsdem ciuibus Clepardiensibus per Fide- 
litates Vestras illatorum, praecipue vero exactionis ab iisdem indebitorum 
theloneorum et praepeditionis exercitij negotiationis eorundem intercedent-'. 
spretisque binis tam occlusis quam et patentibus literis monitorijs, ex can- 
cellaria nostra ad Fidelitates Vestras emanatis, quibus Fidelitatibus vestris 
demandaueramus, ne praedictos ciues Clepardienses praetextu quorundam 
priuilegiorum aliarumque quarumuis praerogatiuarum aggrauaretis: nihilo- 
minus non attentis suprascriptis omnibus, ab iisdem inferendis iniurijs, literis 



2 43 

mandatorum nostrorum Fidelitates Vestrae requisitae non supersederunt, 
imo eadem thelonea ab ijsdem exegerunt tam antiąuiorum quam recentium 
exactionibus theloneorum ąuorumuis in modo ąuaeritandi victus ac exer- 
cendi ąuauis mercatura eosdem impediuerunt et impediunt cum summo ipso- 
rum praeiudicio. Ouod sanę aegre ferimus. Mandamus itaque denuo Fide- 
litatibus vestris, ąuatenus ab attentatis supra expressis omnibus Fidelitates 
Vestrae ad decisionem vsque nostram iudicialem totaliter, non obstantibus 
quibusuis literis in contrarium ex cancellaria nostra emanatis et emanandis, 
sub paena mille aureorum Vngaricalium irremissibiliter succumbenda, absti- 
neant. Datum Vilnae die VI a mensis Martij, anno Domini MDCXLIV, regno- 
rum nostrorum Poloniae et Sueciae XII anno. — Vladislaus rex. — Sigis- 
mundus Sulinski se reg. Mtis. 

Oryginał papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną poniżej tekstu wyciśniętą. 



10'50. 1644. die 23. m. Augusti, in Proszowice. 

Yladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ut portam lateralem, quae est sub arce Cracoviensi, reficiant. 

Spectabilibus proconsulibus, consulibus ciuitatis nostrae Cracouiensis, 
fideliter nobis dilectis. Yladislaus IV Dei gratia rex Poloniae, magnus dux 
Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, 
Czernihouiaeque necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius 
rex. Spectabiles, fideliter nobis dilecti ! lakosmy ustny nasz roskaz W. Wa- 
szym dali przez wielmożnego kanclerza koronnego, tak przez to pisanie na- 
sze onże powtarzamy, chcąc mieć, abyście WW. poboczną pod zamkiem 
krakowskim przy stayniach naszych bramę tak reformowali, iako dimensia 
circumuallatiey potrzebować będzie, w czym rady y ukazu szlachetnego 
Pleitnera ingeniera y capitana naszego słuchać będziecie WW. Którym zy- 
czemy dobrego od Pana Boga zdrowia. Dan w Proszowicach dnia XXIII 
mca sierpnia, roku Pańskiego MDCXLIV, panowania królestw naszych pol- 
skiego XII szwedzkiego XIII roku. — Vladislaus rex. 

Oryginał pargaminowy, opatrzony pieczęcią pokojową, po stronie adresowej wyciśniętą. 



10.51. 1644. die 12. m. Septembris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsulem consulesque Cracovienses hor- 
tatur, ut sub arce Cracoviensi post stabula regia aggerem exstruant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totique magistratui ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis. — Vladislaus IV '). Spectabiles et famati, fideliter 
nobis dilecti ! Mamy tę wiadomość od vrodzonych Fromholta Ludinghausa 
Wolffa obersterleutenanta y lana Pleitnera kapitana y ingeniera naszego, 



') Tytuły królewskie są opuszczone, zostawione jest tylko puste miejsce, gdzie wypisane być miały. 



244 

ze Wier. W. podiąwszy się przy okrągłej baszcie za stayniami wał y bel- 
luardę sypać , teraz zasłaniaiąc się listem naszym, ktorysmy do Wier. W. 
niebendąc dobrze informowani dali , do tey roboty przystąpić niechcecie. 
A ysz wiele na tym nam y rzeczypospolitey należy, aby iak nayprędzey 
zamek krakowski, gdzie insignia regalia y skarby królestwa naszego asser- 
uantur, był ufortificowany, przeto pilnie zadamy Wier. W. abyście te mieysce, 
któreście na się wzięli, iako wielce potrzebne wałem wedle dimenssyi inge- 
niera naszego obwarowali y kończyli , g'dysz snadniey inne mieysca potym 
stanąć y ufortificowane bydz mogą. Rzecz nam w tey mierze miłą Wier. W. 
uczynicie, którym zatym zyczemy dobrego od Pana Bog-a zdrowia. Dan 
w Warszawie dnia XII września, roku Pańskiego MDCXLIY, panowania 
królestw naszych polskiego XII a szwedzkiego XIII roku. — Yladislaus rex. 

Oryginał papierowy, opatrzony wielką piec/ęcią koronną, po stronie adresowej wyciśniętą. 



1052. 1644. die 9. m. Octobris, in Płońsk. 

Yladislaus IY. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
iterum mandat, ut portam lateralem, quae est sub arce Cracoviensi, reflciant. 

Spectabilibus proconsulibus , consulibus ciuitatis nostrae Cracouiensis. 
fideliter nobis dilectis. — A^ladislaus IY Dei gratia rex Poloniae, magnus 
dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, l.iuoniae, Srno- 
lensciae, Czernihouiaeąue nec non Suecorum, Gottorum, Yandalorumąue 
haereditarius rex. Spectabiles, fideliter nobis dilecti ! Nie możemy wiedzieć, 
iakim się to sposobem zstało, ze list nasz z Warszawy pisany, nie doszedł 
W- W. w którym to było nasze do W. W. roskazanie, abyście W. W. 
z ingenierem naszym, który został dla fortificatiey zamku krakowskiego, 
zniozszy się, onemu pomogli do tego, iakoby wedle iego dimensiey brama 
poboczna pod zamkiem krakowskim w nowey tey circumuallatiey zostawała. 
Które nasze roskazanie znowu podaiemy do W. W. którym zyczemy do- 
brego od Pana Boga zdrowia. Dan w Płońsku dnia IX mca października 
roku Pańskiego MDCXLIY, panowania królestw naszych polskiego XII", 
szwedzkiego XIII roku. — Yladislaus rex. 

Oryginał papierów}', opatrzony pieczęcią pokojową, po stronie adresowej wyciśnięta. 



1053. 1644. die 23. m. Novembris, Yarsoviae. 

Vladislaus IY. rex Poloniae, proconsuli, consulibus totiąue mag-istratui 
civitatis Cracoviensis mandat, ne Iudaeos Cracovienses a mercatura libera 
prohibeant. 

Yladislaus IY Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiac- 



245 

que necnon Suecorum, Gotthorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spec- 
tabilibus et famatis proconsuli, consulibus, aduocato et scabinis, totiąue ma- 
gistratui ciuitatis nostrae Cracouiensis ; fideliter nobis dilectis, gratiam no- 
stram regiam. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Byliśmy tego ro- 
zumienia, ze Wier. W. zrozumiawszy wolą y intentią naszą ze dwóch man- 
datów, do siebie w sprawie zydow krakowskich strony wolnego przepusz- 
czenia towarów ich tak na iarmarki iako tyz do Kazimirza y do domów 
ich danych, mieliście byli one wypełnić y raczy respectowac na powagę 
rozkazania naszego, aniżeli na priwaty y zawziętość swoie onym dosyć uczynić. 
Co ze się niestało y owszem iawna contrauentia mandatu naszego pokazała 
się ztąd, ze Wier. W. mimo dawnieysze angarie, które pomienieni żydzi od 
Wier. W. z wielkim swym besprawiem ponosili y ponoszą, teraz swiezo gdy 
towary swoie na Lelów z Iarosławia prowadzili, one po drogach hamować, 
furmanów z nimi zabierać y do Krakowa ku wielkiey szkodzie ich nawracać 
rozkazaliście, dlatego nie może nas iedno wielce urazac to nieposłuszeństwo 
Wier. W. którzy wiedząc, w iakiey obseruantiey powinny byc mandaty na- 
sze, y co za wina na tych, którzy się onym sprzeciwiaią, zwykła bywać 
extendowana, przeciescie na nie nie respectowali y do takiey wiolentiey 
udali się, a to praetextem snąc iakimsi decretu z miesczany miasta naszego 
Kazimirza, strony składu między nimi otrzymanego, który iako zydow nie- 
mogł stringere, poniewasz żadna z nimi około tego controuersia niebyła 
y ich actia ta non concernebat, tak y Wier. W. niemogł byc do szkodzenia 
ich powodem. Daiemy tedy potrzecie ten mandat nasz do Wier. W. suro- 
wie rozkazuiąc y koniecznie to mieć chcąc, abyście uwazywszy wprzód damni- 
ficatią y praeiudicium skarbu naszego we cłach, w których niemała uyma 
z praepedityi w handlach byc musi, tudziesz respectuiąc na szkody ich wiel- 
kie, które z omieszkania iarmarkow ponoszą, tracenie creditow, do którego 
przez hamowanie towarów przychodzą, y sumpty, które na furmany onych 
do prowadzenia towarów naymuiąc daremnie dla przeszkody Wier. W. czy- 
nią, więcey tey cięszkosci, szkody y besprawia onym czynie niewazyli się, 
w wolnym wywożeniu y prowadzeniu kupi swych na iarmarki także do 
Kazimirza y do domów swych y we wszelakich handlach przeszkody zadney 
nieczynili y owszem onych przy dawnych zwyczaiach zachowali y wniwczym 
trudnie niewazyli się, iakoby spokoynie swoie handle prowadzić y na poży- 
wienie y insze necessaria zarabiać mogli. Inaczey nieuczynicie dla łaski na- 
szey y pod winą sześciu tysięcy złotych polskich , która irremissibiliter na 
Wier. W. w niedosyć uczynieniu temu rozkazaniu naszemu będzie skazana. 
Dan w Warszawie dnia XXIII miesiąca listopada, roku Pańskiego MDCXLIY, 
panowania naszego polskiego XIII a szwedzkiego XIII roku. — Yladislaus 
rex. — Iac. Max. Fredro, regens cancellariae maioris. 

Oryginał papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną poniżej tekstu wyciśniętą. 



246 



IO Vi. 1645. die 4. m. Iulii, Yarsoyiae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae Stanislaum Lubomirski, palatinum capita- 
neumąue generałem Cracoviensem hortatur, ut munitiones ąuasdam in urbe 
Cracoviensi quantocius exstruat. 

Wielmożnemu Stanisławowi hrabi na Wiśniczu Lubomirskiemu, woie- 
wodzie y generałowi naszemu krakowskiemu, vprzeymie nam miłemu. — 
Władysław IV z łaski Bozey kroi polski, wielkie xiązę litewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflantskie, smoleńskie, czerniechowskie 
y szwedzki, gotski, wandalski dziedziczny kroi. Wielmożny, yprzeymie nam 
miły! Niemozemy iedno wdzięcznie od Vprz. W. przyjmować, zes Vprz. W. 
stosuiąc się do woli naszey y wygadzaiąc tey munitiey, która się około 
zamku krakowskiego prowadzi, nietylko niebył przeciwny temu, aby dwór 
niegdy vrodzonego Marchockiego starosty czhowskiego, na którym summa 
woiewodztwu krakowskiemu przez niego do skarbu coronnego za potomki 
niebosczykowskie wniesiona y zapłacona służyła, iest gwoli pomienionemu 
okopowi zniesiony, ale owszem wszelakie staranie czynie przyobiecał, iakoby 
to woiewodztwo pro rato et grato przyiąc chciało, co się in commodum pu- 
blicum y dla potęznieyszego ufortyficowania pomienionego zamku krakow- 
skiego stało. Co ze Vprz. W. y rzeczą samą z wielkiey swey ku usłudze 
naszey y rzeczypospolitey ochoty y miłości oświadczysz, y obywatelow ta- 
mecznych w tey pretensiey ich acąuietuiesz, niewątpiemy. A ze wiele natym 
leży, aby samo miasto Kraków słuszną fortificatią in omnes casus et peri- 
cula mieć mogło, dlatego pilnie Vprz. W. żądamy, abyś iako woiewoda 
y generał mieysca tamtego, z yrzędem y z tymi, którym należy, około tey 
fortificatiey zniozszy się zaraz, one przez te rzemiesniki, którzy około zamku 
krakowskiego one robili, od poboczney bramy zamkowy zaczął y do wislny 
prowadzieł, y ile może byc tego lata wyniósł, a potym communicato cum 
magistratu consilio, tak rzeczy accommodował, aby z prowentow mieyskich 
dobrze Vprz. W. (ktorys rachunki prouentow tego miasta spoinie z drugimi 
commissarzami od nas naznaczonymi odprawował y dotąd iescze nieskonczył) 
wiadomymi, na te fortificatią ąuotannis przynamniey dziesięć tysięcy złotych 
pewnych ukazane y obracane były, z ktorychby ta munitia powoli prowa- 
dzona y kończona byc mogła. Do czego niewątpiemy, ze się y obywatele 
woiewodztwa tamecznego, widząc tak potrzebnie zaczęte opus, przyczynie, 
y sumptu cokolwiek, gdy authoritas et persuasia Vprz. W. nastąmpi, dla 
lepszego bespieczenstwa y ozdoby woiewodztwa swego wazyc zechcą y do- 
pomogą. Co ze Vprz. W. pro suo zelo erga bonum publicum uczynisz y iako 
nayprędzey te fortificatią prowadzić zechcesz, niew T ątpiemy. Któremu przy 
tym dobrego od p. Boga zdrowia życzymy. Dan w Warszawie dnia IV mie- 
siąca lipca, roku Pańskiego M DCXLV, panowania naszego polskiego XIV 
a szwedzkiego zaś XIV roku. — Vladislaus rex. 

Oryginał papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, po stronic adresowej wyciśniętą. 



247 



1055. iÓ45- c ^ e 4- m - lulii,, Varsoviae. 

Yladislaus IV. rex Poloniae Stanislao Lubomirski, palatino et capi- 
taneo Cracoviensi generali mandat, ut summam ąuandam quinque millium 
florenorum in munitionem urbis Cracoviensis convertat. 

Wielmożnemu Stanisławowi hrabi na Wiśniczu woiewodzie y genera- 
łowi krakowskiemu, niepołomskiemu staroście naszemu, vprzeymie nam mi- 
łemu. — Władysław IV z łaski Bozey kroi polski, wielkie xiąze litewskie, 
ruskie, pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflantskie, smoleńskie, czernichow- 
skie y szwedzki, gotski, wandalski dziedziczny kroi. Wielmożny, yprzeymie 
nam miły! Wiadomo to iest Vprz. W. ktorys calculatią prouentow miey- 
skich krakowskich iako woiewoda y starosta tameczny spoinie z drugimi 
commissarzami , od nas do wysłuchania rachunków deputowanemi, odpra- 
wował, iako sławetny (s) Szulc, pisarz na ten czas mieyski kra- 

kowski, pewną summe piąciu tysięcy złotych został na rachunkach. Ktorey 
ze dotąd nieoddał, pilnie zadamy Vprz. W. abyś modum ineas, za ktorymby 
ta summa od niego mogła byc odyszkana (s) y potym na fortificatią, która 
ma byc około miasta prowadzona, była obrócona. Co ze Vprz. W. przywo- 
dząc do effectu odprawione lubo iescze nie in toto dokończone rachunki, 
uczynisz, niewątpiemy. Któremu przytym dobrego od p. Boga zdrowia ży- 
czymy. Dan w Warszawie dnia IV mca lipca, roku Pańskiego M DC XLV, 
panowania naszego polskiego XIV, szwedzkiego XIV. — Vladislaus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, po stronie adresowej wyciśniętą. 



1O50. 1645. die 4. m. Iulii, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut summam decem millium florenorum urbis muniendae gratia quo- 
tannis persolrant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus, scabinis totiąue magi- 
stratui ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. Vladislaus IV. 
Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Maso- 
uiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiaeąue necnon Suecorum, 
Gotthorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabiles et famati, fideliter 
nobis dilecti ! Vzylismy wielmożnego woiewode krakowskiego, aby z Wier. 
W. około fortificatiey miasta Krakowa zniozszy się, one zaraz przez tez rze- 
miesniki, którzy one około zamku krakowskiego prowadzili, od poboczny 
bramy zacząwszy do wislny continuował, y ile może byc, tego lata wyniósł. 
Chcemy tedy to mieć po Wier. W. y pilnie reąuiruiemy, abyście skłoniwszy 
się w tey mierze do intentiey naszey, temu przeciwni niebyli , ale owszem 
communicatis consiliis do tego -rzeczy przywiedli, aby na te munitią z pro- 
uentow mieyskich ad minus summa dziesiąci tysięcy złotych ąuotannis wy- 



248 

dawana była, za ktorąby continuowana byc mogła, y to opus do pożądanego 
przyszło effectu. Pewni tedy tego iestesmy, ze Wier. W. serzy intentią na- 
sze z wielmożnego woiewody krakowskiego zrozumiawszy, to pro rato et 
grato mieć zechcecie y na to potrzebne y pożyteczne ku obronie y ozdobie 
miasta tego opus chętnie zezwolicie y sumpt odważycie. Co my wdzięcznie 
od Wier. W. przyimiemy, którym na ten czas dobrego od p. Boga zdrowia 
życzymy. — Dan w Warszawie dnia IV miesiąca lipca, roku Pańskiego 
M DC XLV, panowania naszego polskiego XIV, szwedzkiego XIV. — 
Vladislaus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią wielką koronną, po stronie adresowej wyciśniętą. 



1057. 1645. die 27. m. Octobris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli totiąue magistratui civitatis Cra- 
coviensis mandat, ne Zachaeo Kestner mercatori Cracoviensi cuprum magno 
pretio vendendi ipsumąue e regno evehendi licentiam permittant. 

Vladislaus ąuartus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czerni- 
houiaeąue, necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus, aduocato, scabinis totiąue 
magistratui ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis, gratiam no- 
stram regiam. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Expositum est no- 
bis per certos consiliarios nostros, famatum Zachaeum Kestner mercatorem 
Cracouiensem, adscito in societatem commercij sub specie factoris genero 
suo, monopolium cupri contra praescriptum legum publicarum instituere et 
exercere, cum grauiąue omnium regnicolarum ac subditorum nostrorum prae- 
iudicio et damno vltra consuetum et constitutum ipsius valorem viginti ali- 
quot florenorum Polonicalium ąuemlibet eiusdem cupri centenarium alias 
cetnar augendo, appreciari, extraque fines regni non contentus tanto lucro 
euehere, insuper et alios mercatores seu factores e regno Hungariae, patro- 
cinium ipsius nactos, onera contributionum publicarum exoluendarum effu- 
gere. Id vero cum legibus regni aduersetur, fieriąue talia minime conueniat, 
praesertim priuata authoritate cum maximo aliorum praeiudicio et damno 
tantum lucrum quaerendo et instituendo, proinde serio Fidelitatibus Vestris 
mandamus, sicąue fieri omnino volumus, ąuatenus his omnibus maturę ob- 
uiam eant, preciumque tantum ad morem antiquum iuxta praescriptum taxae 
temperent et reducant, diligenterque prospiciant, ne amplius vltra fines regni 
per quempiam idem cuprum euehatur tantoąue precio distrahatur. Secus 
Fidelitates vestrae non facturae pro gratia nostra officiorumąue suorum debito. 
Diitum Varsauiae die XXVII mensis Octobris, anno Domini MDCXLV t0 , 
regnorum nostrorum Poloniae XIII, Sueciae vero XIV anno. — Vladislaus 
rex. — Adamus Ioannes de Komorów Komorowski can. Cracov. regens 
cancel. mp. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, poniżej tekstu wyciśniętą. 



249 



1058. 1646. die 21. m. Vaii, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli totiąue magistratui civitatis Cra- 
coviensis mandat, ut Bartholomaeo Bołzoni in theatro ad coronationem re- 
ginae exstruendo, opem ferant. 

Spectabilibus et famatis proconsuli et consulibus totiąue magistratui 
ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — Władysław IV z łaski 
Bozey kroi polski, wielkie xiążę lithewskie, ruskie, pruskie, mazowieckie, 
zmudzkie, inflanckie, smoleńskie, czerniehowskie a szwedzki, gotski, wandal- 
ski dziedziczny kroi. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Iedzie do 
Krakowa z własnego rozkazania naszeg"o królewskiego slachetny Barthło- 
miey Bołzoni sługa nasz, nam dobrze z wielu miar zasłużony y potrzebny, 
na wystawienie y przygotowanie z własney iego inuenciey pewnych machin 
do comediey na sczęsliwą da Bog coronacią naiasnieyszey krolowey Iey 
Mci paniey małżonki naszey służących. Ze tedy w prędkim czasie potrzeba 
mu sztuki te wygotować, dla tego chcemy to mieć po Wier. Waszych y 
rozkazuięmy, abyście z ochoty swey y poddanskiego obowiązku onemu jako 
słudze naszemu, któremu do tey functiey daliśmy plenariam potestatem et 
facultatem , w wystawieniu tych machin bez zadney tergiuersaciey y tru- 
dności dopomogli, mieysce mu do tego sposobne pokazali, dali y naznaczyli, 
powrozów, window y inszych, iako sobie dac rozkaże, pondera, które potym 
Wiernosciom WW. powrocie będzie powinien, dodawali i użyczali, rze- 
mieślnika y wszelakich operarios naznaczali y przysposabiali, robić kazali, 
y we wszytkim iego potrzebom y reąuisitiom dosyć czynili. Co gdy od Wier. 
Waszych na ten czas uznamy, wdzięcznie to y mile przymiemy. Którym na 
ten czas przy łasce naszey zyczemy dobrego od pana Boga zdrowia. Dan 
w Warszawie dnia XXI mca maia, roku Pańskiego M DC XLVI , panowania 
królestw naszych polskiego XIV, szwedzkiego XV roku. — Vladislaus rex. 

Oryginał papieroM r y, opatrzony był pieczęcią pokojową, po stronie adresowej Avyciśniętą, która 
już odpadła. 



1O50. 1646. die 24. m. Maii, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae senatus consultum civitatis Casimiriensis 
de processu iuris abbreviando, assensu suo comprobat. 

Vladislaus qvartvs Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Mazouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernicho- 
uiaeque, necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex, 
Significamus praesentibus literis nostris vniuersis et singulis, ąuibus interest, 
intererit aut ąuomodolibet in futurum interesse poterit. Praesentatas nobis 
fuisse et esse literas infrascriptas, in praetorio ciuitatis nostrae Casimiriensis 
ad Cracouiam per honoratos proconsulem et consules, aduocatum, scabinos, 

32 



250 

duodecim viros senioresque contubernioram Casimiriensium , totam commu- 
nitatem praedictae ciuitatis nostrae Casimiriensis repraesentantium, vnani- 
miter ratione abbreuiationis processus antiąui laudatas et scripto conceptas, 
supplicatumque nobis per certos consiliarios nostros, quattenus eisdem autho- 
ritatem nostram regiam apponeremus, easdem confirmaremus, pro laudo seu 
potius iure publico habendas declararemus et sine quauis cuiusuis renitentia 
infuturum perpetuo ab omnibus obseruari mandaremus. Quarum quidem 
literarum tenor seąuitur estąue talis : 

»Nos proconsul et consules pleno in numero per schaedulas vna cum 
honoratis dominis aduocato et scabinis Casimiriensibus necnon famatis duo- 
decem viris atque senioribus omnium contuberniorum Casimiriensium legi- 
time in praetorium Casimiriense congregati et conuocati existentes, ibidem- 
que bono ciuitatis Casimiriensis ciuibusque et incolis eandem inhabitantibus, 
praecipue vero in abreuiando processu iuris, cuius contumaciae multiplices 
hactenus obseruatae, iustitiam sacram retardabant aliosque a consequenda 
iustitia deterrebant, consultum iri, indilatamque iustitiam memores iuramen- 
torum nośtrorum vnicuique reddere yolentes, alijsque sese ciuitatibus, prae- 
cipue vero Cracouiensi in similibus conformare cupientes, proinde saluis 
omnibus beneficijs iuris hucusque de iure ysitatis, de ijsdem contumacijs et 
dilationibus minus necessarijs in omnibus causis processum iuris requiren- 
tibus ; coram officio nostro consulari, aduocatiali et iudicio scabinali tam 
institutis et in quocumque gradu punctoque iuris dependentibus, quam in 
posterum instituendis, legem infrascriptam exnunc tenendam et ab omnibus 
in perpetuum obseruandam esse volumus, prout rnanimibus et concordibus 
votis atque yocibus (salua in eo sac. reg. Mttis dd. nostri clementissimi vti 
legislatoris supremi authoritate et approbatione manente) ordinamus atque 
constituimus : 

§ i. Et inprimis quod attinet contumacias, hae in primo litis ingressu 
sint duae simplices, tertia vero peremptoria, beneficio tamen arresti gaudens; 
in vlteriori vero processu post gradus decretandi, \idelicet post procede, 
responde et directe responde , necnon in terminis ex dilatione concessa et 
deliberatione officij et ex citatione in processu ad translapsum terminum, 
si haec fuerit intra duas hebdomadas a translapso termino posita ; omnes 
contumaciae peremptoriae itidem cum beneficio arresti; post amputatam 
vero dilationem tam in accessorio quam in negocio principali omnis contu- 
macia cum beneficio arresti peremptoria. 

§ 2. Quod attinet dilationes in accessorio, nullae dilationes nisi sint 
accessoria peremptoria et vim definitiuae habenda necnon ad probandum 
illa ; quae erunt in controuerso non vero ad simplices replicationes etc. in 
negotio vero principali, vbi necessitas requirit dilationes, saltem ad ąuadru- 
plicandum inclusiue conceduntur, rlteriores vero nimirum ad contradicendum 
et refutandum exnunc amputantur, sed is, qui contradicere aut refutare 
uoluerit, id in instanti praestare uel antę expeditionem deliberationis in 
scripto porrigere poterit. 

§ 3. In causis vero boni regiminis, testimonij ferendi, causis fisci, con- 
tributionum ciuilium, censuum reemptionalium , inscriptionum officiosarum 
et membranariarum, aedilium, prouisorum hospitalis, diuisionum, causarum 



2 SI 



inter consanguineos exortarum, miserabilium personarum, spiritualium ac 
aliarum causarum raorara non patientium, causis hospitum ; recentium crimi- 
num nec non emigrationum, modo sit citatio literalis 7 cum expressa causa 
et praefixione termini peremptorij et citatus sit praesens circa ciuitatem, 
primus terminus peremptorius cum beneficio tamen arresti et processu de 
die in diem agitando. 

Sic itaąue ordinatum, conclusum et datum in praetorio Casimiriensi ad 
Cracouiam , feria ąuarta antę festum sancti Martini pontificis et confessoris 
proxima, die octaua mensis Nouembris, anno Domini millesimo sexcentesimo 
ąuadragesimo quinto«. 

Nos itaąue eorundem consiliariorum nostrorum precibus nomine totius 
ciuitatis nostrae Casimiriensis ad Cracouiam ad nos factis, benigne annuentes, 
praeinsertas literas in omnibus earundem punctis, clausulis, articulis, in quan- 
tum iuris est, approbandas, confirmandas, pro laudo publico habendas et in 
futurum perpetuo ab omnibus obseruandas esse duximus, prout approbamus, 
confirmamus, eisdem authoritatem nostram regiam apponimus easque pro 
laudo publico habendas et in futurum perpetuo ab omnibus obseruandas 
esse duximus, prout approbamus, confirmamus, eisdem authoritatem nostram 
regiam apponimus easque pro laudo publico et iure haberi atque in omnibus 
ab omnibus, tam ab eisdem Casimiriensibus quam extraneis quibusuis ciuibus 
et incolis, iusticiam requirentibus uel respondentibus, a prima earundem in 
foro publico publicatione obseruari mandamus. In cuius rei fidem praesentes 
manu nostra subscriptas, sigillo regni communiri mandauimus. Datum Var- 
sauiae die XXIV mensis Alaij , anno Domini millesimo sexcentesimo qua- 
dragesimo sexto, regnorum nostrorum Poloniae XIV, Sueciae vero XV. — 
Vladislaus rex. — Thomas Vieysky regiae Mttis secretarius mppa. 

Dokument pargaminowy. Pieczęć wraz z sznurkiem oderwana. 



lOiiO. 1646. die 3. m. Augusti, in Wojnicz. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
mandat, ne dissentientibus a religione iura libertatesque denegent. 

Sławetnym a nam wiernym myłym burmistrzowi y radzie miasta na- 
szego Krakowa oddać należy. — Władysław IV z Bozey łaski kroi polski, 
wielkie xiąze litewskie, ruskie, pruskie, zmoidzkie, mazowieckie, inflantskie, 
smoleńskie, czernihowskie a szwedzki, gotski, wandalski dziedziczny kroi. 
Sławetni wiernie nam mili! Wydaliśmy niepoiednokrotno mandaty nasze 
do W W. abyście WW. tak tych, którzy reformatae, iako y tych, którzy 
Augustanae religionis są, tak iako y catolicow ad ius ciuile Cracouiense 
z wolnym odprawowaniem wszelakich handlów, tak iako y catholikow za- 
chowali ; lecz ze WW. nietylko tym mandatom naszym ale y ustnemu nam 
przyobiecaniu dosc czynie niechcecie y nieczynicie, który ten WW. postępek 
y to lekkie poważenie mandatów naszych niepomału uwazac musi, przeto 
serio WW. napominamy y rozkazuiemy, abyście WW. według ustnei roz- 



mowy z nami y postanowienia nietylko sami powodem do tego, aby ci tak 
reformaci, iako tez y Augustanae religionis ad iura ciuilia y wszelakie com- 
mercia przykładem catholikow przypusczoni byli y drugich collegow swych, 
iakoscie nam przyrzekli, aby temu contrarij nie byli, omnimode wiedli, gdyż 
bychmy o takie lekkie poważenie mandatów naszych y o słowo nam przy- 
rzeczone rozkazali instygatorowi naszemu coronnemu z WW. in foro com- 
petenti prawem czynie. Napominamy przytym, abyście W W. przypusczac 
y onych ad iura ciuilia nad słuszność powinnościami niesłusznemi względem 
mieskiego nie aggrawowali. Inaczei nieczyniąc z powinności swei dla laski 
naszey, którym zyczerny dobrego od pana Boga zdrowia. Dan w Woiniczu 
dnia I LI mca Augusta, roku Pańskiego MDCXLVI, panowania naszego pol- 
skiego XIV, szwedzkiego XV. — Vladislaus rex. 

Oryginał papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, po stronie adresowej wyciśniętą. 



1O01. 1646. die 20. m. Octobris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ut vectigal in potulenta impositum, exigi faciant. 

Władysław IV z łaski Bozey kroi polski , wielkie xiązę lithewskie, 
ruskie, pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflanckie, smoleńskie, czernichow- 
skie a szwedzki, goteki, wandalski dziedziczny kroi. Spectabilibus et famatis 
proconsuli, consulibus, aduocatis, scabinis totiąue communitati ciuitatis 
nostrae Cracouiensis. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Za wzię- 
ciem wiadomości z artikułow seymiku proszowskiego, ze woiewodztwo kra- 
kowskie podatek ducillarum alias czopowe sobie in casum potrzeby wszelkiey 
na rzeczpospolitą przypadaiącey uchwaliło, zdało sie nam z pewnych przy- 
czyn do dalszej declaratiey naszey wydawanie tego podatku rzetelne zatrzy- 
mać, oczymesmy do yrodzonego starosty y generała naszego krakowskiego 
pisali. Accomoduiąc sie iednak woiewodztwa tamtego laudo, daięmy takową 
declaracią y rozkazanie nasze, abyście Wier. Wasze ten podatek czopowego, 
od kogo należy, od czasu postanowionego na seymiku laudum connotowali, 
albo (do dalszey declaratiey naszey) tak seąuestrowali , żebyście one tam, 
gdzie będzie należało, oddać zawsze byli gotowi. W czym na tęn czas woli 
y rozkazaniu naszemu żebyście czynili dosyć, dla laski naszey y z powin- 
ności Waszych, koniecznie to mieć chcemy. Dan w Warszawie dnia XX mie- 
siąca, października, roku Pańskiego MDCXLVI, panowania królestw naszych 
polskiego XIV a szwedzkiego XV roku. — Vladislaus rex. ■ — Thomasz 
Vieysky secret. r. Mtis. 

Oryginał papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



2b3 



IO<>2. 1646. die 20. m. Decembris, Varsoviae. 

Vladislaus IV. rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ne dissentientibus in religione sepulturam mortuorum in coemeterio 
ipsorum denegent. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus, totiąue magistratui civi- 
tatis nostrae Cracoviensis, fideliter nobis dilectis. — Vladislaus IV Dei gratia 
rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samo- 
gitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiaeąue necnon Svecorum, Gottorum, 
A^andalorumąue haereditarius rex. Spectabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! 
Otrzymali z cancellariey naszey Oycowie discalceati conuentu krakowskiego 
przywiley na pewny grunt, cmyntarz albo ogród zayfretowski zdawna na- 
zwany, na Kleparzu leżący, gdzie dissidentes in religńone Christiana wzglę- 
dem fundaciey y nadania s. pamięci króla Augusta przodka naszego, a przes 
nas tegosz ich przywileiu confirmowanego , ciała przodków swych chować 
y grześć zwykli. Co isz się stało za inakszą nas informacią y przeciwko pra- 
wom y przywileiom ludzi pomięnionych, od świątobliwych przodków na- 
szych onym danych y od nas samych coufirmowanych, a lubosmy iusz w tey 
mierze mandat nasz zadworny ad reponendum ipsum priuilegium wydać 
roskazali, daięmy to iednak do wiadomości Wier. WW. żebyście z powin- 
ności vrzęndow swych do skończenia przes sententią nasze sprawy tey, 
zadney cogniciey nieczynieli y intromissiey niedopusczali, y zęby dissiden- 
tibus in relligione w chowaniu ciał na wzwysz mianowanym mieyscu, prze- 
szkoda się interea żadna niedziała, żądamy y tak mieć chcemy pod łaską 
naszą. Życząc zatym Wiern. WW. dobrego od pana Boga zdrowia. — 
Dan w Warszawie dnia XX mca grudnia, roku Pańskiego M DC XLVI, 
panowania naszego polskiego XIV a szwedzkiego XVI roku. — Vla- 
dislaus rex. 

Oryginał papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, po stronie adresowej wyciśniętą. 



1O03. 1647. die 7. m. Iunii, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de tumultibus comprimendis. 

Actum feria sexta post dominicam Exaudi proxima. — Ad officium et 
acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter veniens prouidus Ioannes 
Gawronek, ministerialis generalis regni, bedellus officij aduocatialis Craco- 
uiensis, in vim fidelis suae relationis recognouit, se die hodierna ex mandato 
spectabilis senatus Cracouiensis, conuocato populo per sonitum tubae, clara 
et sonora voce in ąuatuor locis fori publicasse et proclamasse infraseąuentia 
tenore tali: Panowie raczcie wiedzieć WM. iz vrząd nakazuie, aby wszysci 
ludzie, którzy należą do iurisdictiey mieyskiey, w domach swych y z cze- 
ladzią swą siedzieli, niechodzili kupami y niedziwowali się tumultom albo 



^54 

zwadom niiakim, bo vrząd każe imać tych, co się kupie albo dziwować będą 
y karać surowie. Sic et non aliter factum esse referens, de quo hanc suam 
per expressum fecit relationem. 

Acta Consul. Crac. 38, str. 1462. 



1O04. 1Ó48. die 4. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de custodia urbis sub interregno agenda. 

Actum feria ąuinta post festa solennia Penthecostes proxima. — Spec- 
tabiles domini Ioannes Furmankowicz proconsul, Paulus Hipolith, Stanislaus 
Conrad, Mathaeus Gruscz)mski, Ioannes Kotlicki, Christophorus Schedell, 
Gabriel Ochocki, Stanislaus Spinek, Raphael Delpace, Martinus Paczoska, 
Franciscus Cyrus, Stanislaus Ianuszowic, Franciscus Rolinski, Hieronimus 
Pinoci, Andreas Cieski, Sigismundus Hipolith consules Cracouienses, per 
schaedulas in praetorio conuocati et congregati existentes, securitati ciuitatis 
huius consulere sub hoc interregno consulere (s) cupientes, custodiam diur- 
nam in portis per ciues et nocturnam in turribus per contubernales ad turres 
et muros, prout cuilibet ipsorum turres sunt assignatae, per mercatores uero 
in praetorio, dum et ąuando per rothmagistros suos obdestinati fuerint, cum 
ea modestia, ut nemo bombardam explodere sub paena graui luenda officio 
audeat, peragenda esse ; centum ąuadraginta pedites suscipiendos, rothma- 
gistrumąue rei militaris peritum praeficiendum eisdem peditibus eligendum 
esse, unanimibus votis et sententijs suis concluserunt. 

Et quoniam ad eas necessitates ciuitas tam cito perceptas ex contri- 
butionibus colligi non potest, ideo mutuo pecuniam a mercatoribus et ciuibus 
ditioribus accipiendam et ex proxime laudatis contributionibus restituendam 
esse concluserunt, praesentibus ad praemissa mediantibus. 

Acta Consul. Crac. 1498, str. 73. 



IO0.3. 1648. die 2. m. Septembris, Cracoviae. 

Senatus consultum de emporio plumbi. 

Actum feria tertia *) post festum s. Aegidij abbatis proxima. — Specta- 
biles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, in negotio infrascripto 
per schaedulas conuocati et in praetorio congregati existentes, eo in con- 
sideratione habito, quod repositorium plumbi nullum fere fructum in aera- 
rium ciuitatis publicum inferat, cum tamen ąuolibet anno in reparationem 
ipsius sumptus non mediocris impendatur, proinde consulendo aerario eidem 



') Jestto myłka pisarska, a winno być quarta , gdyż w r. 1648 św. Idzi przypadał właśnie 
na wtorek. 



255 

notabiliter tenuo et exhausto, sumendum esse in futurum a qualibet strue 
decimali lignorum ibidem constituto, per fiorenum vnum, manimibus votis 
et sententijs suis concluserunt. 

Acta Cons. Crac. 1498, str. 76. 



1O00. 164(3. die 3. m. Februarii, Cracoviae. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae iura et privilegia a praedecessoribus 
suis regibus Poloniae civitati Cracovienśi concessa, rata esse iubet. 

Ioannes Casimirvs Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Livoniae, Smolensciae, Czernieho- 
viaeque necnon Sveccorum , Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
In nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam. Significamus prae- 
sentibus literis nostris, ąuorum interest, vniuersis et singulis, ąuod cum 
regiae maiestatis celsitudo propter ąuaeuis uirtutum suarum augusta decora 
semper gloriosa existens, tanto celebrioris famae venustetur auspiciis, ąuanto 
accuratius subditorum suorum incrementis consulit et prospicit eosdemąue 
iustitia et aeąuitate dirigendo, in iuribus suis et priuilegijs, quae pro meritis 
et fide sua a principibus obtinuerunt, tuetur, conseruat et manutenet, proinde 
licet nos in proxime praeterita electione nostra, Varsauiae feliciter peracta, 
solenni iuramento obstrinximus ; quod omnia iura, priuilegia, libertates, et 
immunitates ąuorumuis subditorum nostrorum omnium statuum et ordinum 
regni atąue ciuitatum, tam publicas, quam priuatas, confirmare in comitijs 
felicis coronationis nostrae vellemus, ita postąuam in metropolim hanc nostram 
ciuitatem Cracouiam, regni sedem peruenimus et gubernacula eiusdem regni 
accepimus, memores iuramenti a nobis Varsauiae praestiti, omnia iura, pri- 
uilegia, libertates, immunitates, literas ecclesiasticas et seculares tam publicas 
quam priuatas, personis cuiuscunąue status et ordinis a sereneissimis Polo- 
niae regibus et aliis antecessoribus nostris concessas, literis super ea re spe- 
cialiter datis, confirmauimus eaque nos omnia sancte et inuiolabiliter obser- 
uaturos, vigore praestiti iuramenti obligauimus. Quia tamen nobis in comitiis 
praesentibus Cracouiensibus regni generalibus felicis coronationis nostrae, 
vna cum senatoribus et consiliarijs nostris atąue terrarum regni nuntijs, no- 
biles et spectabiles proconsul et consules ciuitatis nostrae Cracouiae, regni 
huius primariae, suo et totius communitatis eiusdem ciuitatis nomine humil- 
lime supplicarunt, vt omnia iura, priuilegia, consuetudines, plebiscita, liber- 
tates et immunitates, per serenissimos diuae memoriae antecessores nostros 
ipsis concessas, authoritate nostra regia approbare, ratificare, confirmare et 
in executionem debitam inducere dignaremur, nos habita prae oculis merao- 
ratorum proconsulis et consulum totiusąue communitatis primariae huius 
ciuitatis nostrae singulari in nos promptitudine, debita subiectione, deuota- 
que obseruantia, qua nos concordibus votis ad hoc inclytum regnum guber- 
nandum (Dei omnipotentis sic fauente clementia) vna cum alijs statibus et 
ordinibus regni tam spiritualibus quam secularibus feliciter per internuntios 



256 

suos elegerunt, regemque et dominum suum habere voluerunt, attenta prae- 
terea illorum hinc ab hominum memoria anteactis retro annis et temporibus 
tam erga serenissimos reges Poloniae et alios antecessores nostros, quam 
erga rempublicam Polonam vti ąuietam et fiorentem, ita perturbatam et quo- 
modolibet eifflictam immota semper fide, qua omnibus quidem vacantis et 
orbati regni temporibus claruerunt, potissime tamen hoc funestissimo et huic 
inclyto regno pene fatali morte serenissimi olim Vladislai IV regis, fratris 
et praedecessoris nostri desideratissimi, subsecuta interregno elucescunt ; cum 
videlicet ciuitatem ipsam tam perturbato tempore fideliter, probe et quiete 
administrarunt, nullaque ratione facultatum suarum habita, eas pro defen- 
sione eiusdem vrbis Cracouiae et totius regni impendere parati fuerunt, vti 
re ipsa impenderunt, cum suscepta insigni praesidiorum seu militum raanu, 
eandem suis proprijs sumptibus et stipendiis omnibus necessariis bellicis 
optime per se instructam, non exiguo tempore in disciplina militari pro 
dicta defensione aluerunt, exploratores non paucos. pro cognoscendis hostium 
itineribus, viribus et intentis, quo facilius reprimerentur, non exiguis im- 
pensis fouerunt, ciuitatem ipsam omnimoda munitione, quae necessaria et 
in tam arcto ac violento ingruente periculorum tempore possibilis videbatur, 
intus et extra cinxerunt, expeditiones varias in negotijs reipublicae consu- 
lendo cum aliis statibus et ordinibus de bono patriae publico cum immodico 
sumptu susceperunt et Ytiliter peregerunt, praeterea non habito respectu 
eiusmodi sumptuum suorum internorum, plurimas contributiones tam in mi- 
litem palatinatus sui Cracouiensis, quam in alias publicas totius reipublicae 
necessitates (tametsi ex aequitate ipsa per suas suprascriptas expensas iustis- 
sime ab illis contributionibus excusarentur), ipso amore boni publici alacri 
animo collegerunt; insuper cum inualescerent hostium impetus augerenturque 
pericula et motus, ipsi immoti tantis periculis cum residuo opum et faculta- 
tum suarum , sanguinem vitamque ipsorum (si id vltimum periculum expe- 
tiisset) diurnas nocturnasque vigilias in personis suis agendo pro defensione 
vrbis totiusque regni exposuerunt atque sic tutatam et conseruatam nobis 
et reipublicae eam, quam a maioribus suis acceperunt, tranquillam et secu- 
ram ciuitatem cum ingenti alacritate et ardore summoąue laetitiae publicae 
apparatu, nouis impensis suis magnifice comparato, quem vniuersa intuebatur 
Polonia, reddiderunt. Pro qua eorum proconsulis et consulum atque totius 
communitatis ciuitatis nostrae Cracouiae in personam nostram regiam totam- 
que rempublicam testata fide ; promptitudine et obseruantia, vt munificentiae 
nostrae sentiant effectus, iure merito supplicationi eorundem tanquam iustae 
et legitimae annuendum esse duximus et de facto ex innata gratia et rau- 
nificentia nostra regia annuimus, atque omnia iura ; priuilegia, inscriptiones r 
libertates, concessiones, exemptiones a quolibet foro ? iuxta priuilegium Vla- 
dislai Iagellonis anni millesimi trecentesimi nonagesimi noni et constitutio- 
nem millesimi sexcentesimi vndecimi, praerogatiuas, vtpote incorporationem 
ciuitatis Cracouiensis militiae terrae Cracouiensis, per serenissimos anteces- 
sores nostros, nominatim vero Sigismundum primum de anno millesimo 
quingentesimo decimo tertio, liberam facultatem in regno vbique nostro bo- 
norum tam terrestrium quam regalium ciuibus Cracouiensibus variis priui- 
legijs, praesertim vero priuilegio Yladislai Iagellonis regis Poloniae feria 



257 

secunda infra octauas Assumptionis b. v. M. anno millesimo trecentesimo 
nonagesimo nono et priuilegio anni millesimi quingentesimi auadragesimi 
tertii, tum et constitutione anni millesimi sexcentesimi vndecimi atąue de- 
creto comitiali anni millesimi sexcentesimi trigesimi ąuinti cautam et rati- 
ficatam, necnon suffrag"iorum non solum vim consilii sed etiam sententiae 
habentium, inter regni nuntios in ąuolibet conuentu et comitiis regni tam 
particularibus quam generalibus, viuentibus regibus et sub tempus interregni 
peragi solitis, consulibus Cracouiensibus non solum priuilegiis anni millesimi 
ąuingentesimi vigesimi primi, millesimi ąuingentesimi trigesimi noni et aliis 
quam plurimis collatam, sed etiam confaederatione ordinum regni sub inter- 
regno anni millesimi ąuingentesimi octogesimi sexti declaratam , quam et 
nos praesentibus declaramus, omnino sic habere volentes, vt internuntij ciui- 
tatis nostrae Cracouiensis e gremio consulum ad conuentus regni tam gene- 
rales quam particulares missi, inter nuntios terrestres residentes, habeant 
vocem positiuam tam eligendi regis noui et marschalcorum nunciorum ter- 
restrium, quam consultandi de bono reipublicae et contradicendi ; si quod 
reipublicae aut ciuitati siue sibi aduerterint esse onerosum; item ius depo- 
sitorii pluribus itidem priuilegiis ciuitati Cracouiensi collatum 7 praecipue 
vero priuilegio Ludouici Poloniae et Hungariae regis ; de anno millesimo 
trecentesimo septuagesimo secundo, die sexta Augusti, quod in se sonat, vt 
omnes mercatores ex quibuscunque locis venientes, qualescunque merces 
aduexerint ; easdem nullibi uendere, nisi in ciuitate Cracouiensi, neque vlte- 
rius extra ciuitatem cum illis procedere audeant, atque alijs constitutione 
anni millesimi quingentesimi sexagesimi quinti descriptis et approbatis, liber- 
tatem ab omnibus theloneis, inductis et euectis, alijsque quouis nomine appel- 
latis exactionibus ; omniaque priuilegia super ea re Cracouiensi ciuitati ser- 
uientia, vtpote priuilegium Lesconis anno millesimo ducentesimo octogesimo 
octauo, ciuibus Cracouiensibus ob profligatos Tartaros et partam de ipsis 
victoriam benigne collatum , priuilegium Ioannis Alberti regis Poloniae de 
data feria quinta die s. Valentini anno millesimo quadringentesimo nona- 
gesimo tertio in conuentu generali Petricouiensi et alia quam plurima eo 
nomine ciuitati Cracouiensi a serenissimis antecessoribus nostris pro meritis 
illius concessa ; item ius onerum ciuitatis legę publica descriptum, vt vide- 
licet omnes incolae ciuitatis, nullo excepto ; non obstantibus quibusuis exemp- 
tionibus (praeterquam personarum in magistratu ciuili Cracouiensi nunc et 
pro tempore existentium) etiam et spirituales ac nobiles personae domos 
et lapideas, hortos atque praedia sub iurisdictione ciuili habentes et possi- 
dentes, iuxta statutum anni millesimi quingentesimi quinquagesimi et decre- 
tum comitiale anni millesimi sexcentesimi vigesimi octaui ex eiusmodi bonis 
et fundis onera publica et ciuilia pariter cum aliis ciuibus ferant et soluant, 
contrauenientes vero in causis eiusmodi et aliis quibuscunque fundos et bona 
talia concernentes, ad officium consulare Cracouiense citati , coram eodem 
officio respondeant, decretis eiusdem satisfaciant ; seu grauati nonnisi ad nos 
et iudicium nostrum appellationes suas ab iis interponant; item priuilegium 
donationis vnius medietatis bonorum post ciues et incolas Cracouienses ex 
legitima causa ad fiscum nostrum deuolutorum ; pro munitione ciuitatis, et 
priuilegium serenissimi olim Yladislai IV fratris nostri desideratissimi, dona- 

33 



2 5 8 

tionis consulibus Cracouiensibus alterius medietatis bonorum praefatorum 7 
iuri caduco obnoxiorum ; pacta cum Iudaeis per ciuitatem ratione mercan- 
tiarum, quas in ciuitate Cracouiensi, ąuomodo et ąuando exercere possint, 
inita ; priuilegium seu decretum Sig"i.-mundi primi de data Cracouiae anno 
millesimo quingentesimo quadragesimo tertio, quo inter alia ratione hospi- 
tiorum, per aulicos reg-ios apud ciues Cracouienses nonnisi ex conducto ha- 
bendorum, cauetur consulibus Cracouiensibus tum et viduis de omnimoda 
ab hoc onere libertate, tum et alia quaeuis priuilegia, consuetudines, decreta 
vniuersaque munimenta, ciuitati nostrae Cracouiensi ratione praemissorum 
et aliarum quarumuis rerum per serenissimos olim antecessores nostros Bo- 
leslaum, Yladislaum duces, Casimirum Magnum, Ludouicum Loysz nuncu- 
patum, Vladislaum Iagellonem tritauum, Yladislaum Iagellonidem, Casimirum 
abauos, Ioannem Albertum, Alexandrum, Sigismundum primum proauos, 
Sigismundum Augustum auum nostros, Henricum , Stephanum ac serenis- 
simos olim Sigismundum III parentem et Yladislaum IY fratrem germanum 
nostros desideratissimos, aliosque omnes reges et reginas, principes, duces, 
monarchas et gubernatores regni Poloniae et m. d. L. antecessores nostros, 
necnon status, ordines et proceres regni simul coniunctim aut diuisim pro- 
consulibus, consulibus, aduocatis, scabinis totique communitati ciuitatis prae- 
dictae Cracouiae data et concessa, quorum omnium iurium, priuilegiorum, 
libertatum et praerogatiuarum tenores hic non expressos et non insertos, 
pro expressis et de verbo ad verbum exaratis habere volumus, in omnibus 
punctis, clausulis, articulis, tenoribus, paragraphis, capitulis, ligamentis, con- 
tentis et conditionibus, approbanda, reassumenda, confirmanda, ratificanda 
et roboranda, ac in executionem debitam deducenda esse duximus, prout 
quidem non obstantibus vllis abusibus et seu exorbitantiis, si quae per 
iniuriam temporum quomodolibet irrepserunt, etiam et priuilegijs, si quae 
a quocunque in contrarium priuilegiorum ciuitatis Cracouiensis fuerint obtenta, 
ipso facto irritis et nullis, inhaerendo etiam articulis et intercessioni nun- 
ciorum terrestrium, nobis pro eadem ciuitate Cracouiensi per eosdem factae, 
ex nunc et de facto in perpetuum approbamus, reassumimus, confirmamus, 
ratificamus et roboramus atque ad debitam executionem, vt omnino dedu- 
cantur, habere volumus: decernentes ea omnia et quodlibet eorum in specie 
et genere perpetui roboris et valoris vim et firmitatem habitura et habitu- 
rum perpetuo et in aeuum. In cuius rei fidem praesentes manu nostra sub- 
scriptas, sigillo regmi nostri communiri iussimus. Datae Cracouiae in con- 
uentu generali felicis coronationis nostrae, die III a mensis Februarij anno 
Domini MDCXLIX, regnorum nostrorum Poloniae et Sueciae primo anno. — 
Ioannes Casimirus rex. — Thomas Yieysky regiae Mttis secretarius mpp. 

Oryginał pargaminowy ; na sznurze z białego i pąsowego jedwabiu, wisi w mosie/.nej puszce 
wielka pieczęć koronna z czerwonego wosku, niemal zupełnie wykruszona. 



259 



1067. 1649. die 6. m. Februarii, Cracoviae. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae statuit, cives Cracovienses etiam sub 
interregno nonnisi iurisdictioni magistratus civilis subiectos esse debere. 

In nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam. Ioannes Casi- 
mirws Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, 
Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czerniehoviaeque necnon 
Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Significamus prae- 
sentibus literis nostris, ąuorum interest vniuersis et singulis, quia licet au- 
gustissimae inaugurationis nostrae tempore solenni iureiurando et diplomate 
publice edito, omnium regni ordinum, singulorum etiam potestati nostrae 
regiae subiectorum hominum publica et priuata iura et priuilegia, a qui- 
buscunąue maioribus et praedecessoribus nostris gratiose concessa et indulta, 
seruaturos nos et rata firmaąue habituros esse spoponderimus, ob eamąue 
causam pondus et firmitatem inuiolabilem habeant, tamen cum spectabilis 
magistratus ciuitatis nostrae Cracouiae, huius inclyti regni primariae, suo 
totiusąue communitatis eiusdem ciuitatis nomine nobis humiliter supplicaret, 
vt omnia eiusdem ciuitatis iura, priuilegia, literas, immunitates, decreta, 
libertates, praerogatiuas, ipsi a serenissimis antecessoribus nostris Poloniae 
regibus et alijs ąuibusuis maioribus nostris pro meritis ipsorum benigne 
concessas, insuper et consuetudines, ąuibus hactenus vsi sunt, specialibus 
literis nostris approbare, innouare, confirmare et ratificare ac in executio- 
nem deducere dignaremur, nos eidem supplicationi vti iustae benigne an- 
nuentes, omnia et singula praedictae ciuitatis nostrae Cracouiae iura, priui- 
legia, rescripta, literas, decreta, libertates, immunitates, praerogatiuas, a se- 
renissimis piae memoriae regibus Poloniae, praedecessoribus et alijs ąui- 
busuis maioribus nostris, vtpote Boleslao, Vladislao ducibus, Casimiro Magno, 
Ludouico Loysz nuncupato, Vladislao Iagellone tritauo, Vladislao Iag-ellonide, 
Casimiro abauo, Ioanne Alberto, Alexandro , Sigismundo primo proauis, 
Sigismundo Augusto auo nostris, Henrico, Stephano ac serenissimo olim 
Sigismundo tertio parente et Vladislao ąuarto fratre germano nostris desi- 
deratissimis, alijsąue omnibus regibus et reginis, principibus, ducibus, mo- 
narchis et g'ubematoribus regni Poloniae et magni ducatus Lithuaniae, ante- 
cessoribus nostris necnon statibus, ordinibus et proceribus regni simul, 
coniunctim aut diuisim proconsulibus, consulibus, aduocatis, scabinis totiąue 
communitati ciuitatis nostrae Cracouiensis uti iuste et legitime concessas, 
datas et emanatas, insuper et omnes laudabiles vsuque tentas et obseruatas 
ipsius consuetudines, nullis penitus exceptis aut exclusis, non secus atąue (s) 
hic omnia et singula in genere et specie de verbo ad verbum in suo tenore 
et contextu descripta et exarata forent, approbanda, innouanda, confirmanda 
et ratificanda ac in executionem debitam deducenda esse duximus, prout 
ąuidem exnunc et defacto , non obstantibus etiam ąuibusuis priuilegijs et 
rescriptis nostris, si ąuae a ąuocunąue in contrarium ąuorumuis priuilegio- 
rum ciuitatis Cracouiae ąuandocunąue fuerint obtenta, vti ipso facto nullis 
et irritis, ex innata clementia et benignitate nostra regia in omnibus eorum 



2ÓO 

punctis, clausulis, articulis, capitulis, tenoribus, paragraphis, ligamentis, con- 
tentis et conditionibus approbamus, innouamus, confirmamus et ratificamus 
atque ad debitam executionem, vt omnino deducantur, habere rolumus: de- 
cernentes ea omnia et ąuodlibet illorum in genere et specie perpetui roboris 
et valoris vim et firmitatem habitura et habiturum perpetuo et in aeuum. 
Eo insuper confirmationi huic specialiter adiecto et apposito, quod cum ex 
proconsule et consulibus eiusdem ciuitatis nostrae Cracouiae suo ac totius 
communitatis dictae ciuitatis nomine grauiter coram nobis conquerentibus, 
intellexerimus 7 quod quidam iurium contemptores proxime praeteriti inter- 
regni tempore ciues nostros Cracouienses, omisso foro ipsorum competenti 
ciuili, tum et ipsum magistratum Cracouiensem ad iudicium capturale contra 
ipsorum iura et priuilegia euocare ausi sunt ; iudiciumąue illud capturale non 
attentis legitimis tam magistratus quam ciuium Cracouiensium exceptionibus 
et defensis, ipsos varijs processibus et decretis innodare et aggrauare prae- 
sumpsit, nos praeuidentes in futurum securitati ciuitatis nostrae Cracouiensis 
ipsisąue iurium inuiolabili integritati, ne inposterum iurisdictiones confun- 
dantur, cauemus et statuimus in perpetuum, vt ciues nostri Cracouienses tam 
stante regno quam sub tempus interregnorum non alibi, quam coram ma- 
gistratibus suis ciuilibus iuxta iura sua antiquissima respondeant; magistratus 
vero nonnisi regiae maiestatis decreta expectent. Nullus autem in posterum 
perpetuis temporibus tam magistratum quam ciues nostros Cracouienses tam 
stante quam vacante regno extra forum ipsorum supradescriptum euocare 
et iudicare audeat sub nullitate processuum et quorumuis iudicatorum ac paena 
euocationis quinquagentarum marcarum parti euocatae per euocantem irre- 
missibiliter succumbenda. Caeterum cognouimus ex certis consiliarijs nostris 
tum et ipsis proconsule et consulibus ciuitatis nostrae Cracouiae, quod Iudaei 
Casimirienses ad Cracouiam ponte magno, quo Casimiria Cracouiam itur, 
maximis sumptibus solius ciuitatis Cracouiae extructo et quotannis reparari 
solito, aequaliter cum ciuibus Cracouiensibus Ytantur et in eiusmodi sumpti- 
bus ciuitatem minime iuuent, nos cupientes, vt sub felici regimine nostro in 
omnibus iusta aequitatis ratio seruetur, alterque alterius onera non portet, 
sed omnes, vnde commoda percipiunt communia, ibidem etiam onera ferant 
proportionalia, prouidentes insuper, ne ciuitas nostra Cracouiensis, quae in- 
numerabilibus expensis tam in priuatas suas quam in publicas reipublicae 
necessitates semper est obnoxia, immodicis sumptibus sola eneruetur, ex 
eoque ad studia et obsequia sua, quae nobis et reipublicae vtiliter praestare 
solet, minus apta reddatur, statuimus praesentibus sic omnino habere yolentes, 
vt Iudaei Casimirienses ad Cracouiam ad reparationem supradicti pontis vna 
cum ciuitate nostra Cracouiensi aequaliter concurrant et spectent, ad me- 
dietatemque sumptuum in eiusmodi reparationem tam erogatorum iam per 
ciuitatem, quam in futurum sequentibus annis et temporibus erogandorum, 
iuxta reiestra et liquidationem lonhaerorum ciuitatis nostrae Cracouiae re- 
fundendam in perpetuum teneantur et omnino sint adstricti. In cuius rei 
fidem praesentes manu nostra subscriptas sigillo regni communiri iussimus. 
Datae Cracouiae in conuentu generali felicis coronationis nostrae die VI 
mensis Februarij, anno Domini MDCXLIX, regnorum nostrorum Poloniae 



2ÓI 

et Sueciae primo anno. — Ioannes Casimirus rex. — Albertus Kadzidłowskj 
secretarius reg. Maiestatis. 

Dokument pargaminowy, opatrzony pieczęcią z czerwonego wosku, w puszce mosiężnej na sznu- 
rze z białego i pąsowego jedwabiu zawieszoną. 



IOG&. 1649. die 17. m. Februarii, Cracoviae. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae magistratus civiles Cracoviensem, Stra- 
domiensem, Casimiriensem et Clepardiensem certiores facit de legatis, qui- 
bus munus constituendorum hospitiorum publicorum demandatum est. 

łan Kazimierz z Bozey łaski kroi Polski, wielkie xiąze litewskie, 
ruskie, pruskie, mazoweckie, zmudzkie, inflantskie, smoleńskie, czerniechow- 
skie, a szwedzki, gottski, wandalski dziedziczny kroi. Sławetnym y vcciwym 
burmistrzom, raycom, woytom , ławnikom y wszystkim vrzędom miast na- 
szych Krakowa, Stradomia, Kazimierza, Kleparza y innych przyległych 
mieysc, wiernie nam miłym, łaskę nasze królewską. Sławetni y yccsciwi, 
wiernie nam mieli! Wszystkie sprawowania nasze chcąc zawsze w porządny 
wprowadzić skutek, za słuszną mamy, aby gospody we wszystkich miastach 
pod czas residencyey naszey dworu naszego nietrudnili, naznaczyliśmy tedy 
byli commissarzow do miasta Krakowa y innych iemu przyległych wie- 
lebnego xiędza lana Vszynskiego scholastyka łuckiego, sekretarza i vrodzo- 
nego Ewarista lana Bełzeckiego, pokojowego dworzanina naszego, aby ode- 
brawszy od wielmożnych marszałków koronnych regestra gospod na dwór 
nasz prywatny należących, przy vrzędach mieyskich one zrewidowali y wy- 
dzielili na to, aby ani gosc v gospodarza więcey stanowiska y innych gma- 
chów, niz mu commissia opisała, mógł się vpominać, ani gospodarz gościowi 
mniey ważył się puszczać. Którą commissyą iż oni odprawili y do ksiąg 
mieyskich krakowskich podali, chcemy to mieć po vrzędach y napominamy, 
aby tego przestrzegali, iakoby na tych gospodach, na które commissia za- 
szła, herby nasze same następuiących da Bog po nas krolow IchMci a nie 
czyie insze zawsze przybite były. Do tego aby żaden gospodarz vmnieyszac, 
odmieniać stanowiska w budynkach nie ważył się, sub poenis arbitrarijs pro 
tempore iudicio et fisco nostro adiudicandis, chybaby strzeż Boże trafunkowy 
iakowy przypadek miał zniesc, albo tez in melius gospodarz kamienice wy- 
murować. Ktoby zas tym punctom sprzeciwić się miał, taki w sądzie przed 
vrzędem (do którego iurisdictiey kamienica albo dom będzie należał), termino 
peremptorio odpowiedac powinien; co się ma ściągać y na tych, którzy 
gospodarzami albo naiemnikami v tych, którzy iurisdictią szlachecką albo 
xięzą będą się chcieli y kamienice swoie ab onere ciuili vwolniac, a w tey 
commissyey zadney słuszności nie pokazali. A zęby sprawy takowe y dela- 
tora miewały, naznaczamy na to Hyacintha Broszka, wiertelnika przysięgłego 
miasta Krakowa, potym zas w ręce vrzędu miasta Krakowa dajemy. Dan 
w Krakowie dnia XVII miesiąca lutego roku Pańskiego MDC XXIX (s), 
panowania naszego polskiego y szwedzkiego roku (s). — Ioannes Casimirus rex. 



Acta Cons. Crac. 39, str. 490. 

Rejestr gospód, o którym w powyższym liście królewskim jest mowa, oblatowany jest w tejże 
księdze radzieckiej na str. 412 i następnych. 



10(H>. 1649. die 8. m. Iulii, Lublini. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae mandat, ne cuprum e regmo evehatur. 

łan Kazimierz z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiąze litewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudskie, inflantskie, smoleńskie, czernichowskie, 
szwedzki, gotski, wandalski dziedziczny kroi. Wszem wobec y każdemu zoso- 
bna, komu to wiedzieć należy, a mianowicie administratorom y dozorcom 
na cłach, komorach y przy komórkach w państwach naszych będącym, także 
ich succollectorom y pisarzom, Wiern. nam miłym, łaskę nasze królewską. 
Wiernie nam milj ! Większy co raz niedostatek miedzi w państwach naszych 
przyczyną był swietey pamięci królowi IeMci panu bratu naszemu, że zlecił 
był wielmożnemu nieg"dy Stanisławowi Lubomirskięmu woiewodzie krakow- 
skiemu, aby miedzi nikomu do Gdańska spusczać niepozwalał y wszelakim 
sposobem tego zabraniał. Co y my vpatruiąc y nie chcąc, aby rzeczpospolita 
z tak potrzebnego kruszczu in aliąuem casum necessitatis ogołocona była, 
zlecilizmy także y zlecamy wielmożnemu Ierzemu z Teczyna Ossolińskiemu, 
kanclerzowi wielkiemu koronnemu, aby także pilne miał o tym staranie, 
iakoby pod żadnym pretextem miedz z korony na doł nie była prowadzona. 
Czego zabraniać moc wszelaką temuż wielmożnemu kanclerzowi wielkiemu 
koronnemu dalizmy y daiemy tym pisaniem naszym. Napominamy przeto 
Wiern. WW. y to po nich mieć chcemy, abyście Wiern. WW. gdziebykol- 
wiek takowa miedz znaydowała sie y prowadzoną była, one wszędzie ha- 
mowali y zabierali. Na co dla lepszey wiary ręką sie własną podpisawszy, 
pieczęć koronną przycisnąć roskazalizmy. Dan w Lublinie dnia VIII miesiąca 
lipca roku Pańskiego M DC XL IX, panowania naszego polskiego i szwedz- 
kiego II roku. — Ioannes Casimirus rex. — Thomas Yieysky regiae Ma- 
iestatis secretarius mpp. 

Oryginał papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



I070. 1649. die 18. m. Octobris, in Lyskowice. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae notum facit, facultates civium Craco- 
viensium a stationibus contributionibusąue militaribus liberas esse. 

łan Kazimierz z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiązę lithewskie, ru- 
skie, pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflantskie, smoleńskie, czernichowskie 
y szwedzki, gotski, wandalski dziedziczny kroi. Wszem wobecz y każdemu 
zossobmi, komu to wiedzieć należy, a mianowicie pułkownikom, obersterom, 



26$ 

obersterlentenantom, rotmistrzom, kapitanom, porucznikom y inszym officie- 
rom, także ich namiestnikom y wszystkiemu rycerstwu tak jeznemu iako 
y pieszemu woyska naszego polskiego y cudzoziemskiego narodu, na vsługę 
nasze y rzeczypospolitey teras y napotym zaciągmionemu, wiadomo czynięmy. 
Aczkolwiek prawem pospolitym y constitutiami koronnemi pod winami ostremi 
zabronione są stanowiska żołnierskie w dobrach ziemskich y żywności z nich 
zaciągania, że iednak odniesiono nam iest imieniem slachetnych burmistrza 
y rady tudziesz wszystkiego pospólstwa miasta naszego stołecznego Kra- 
kowa, isz mimo ten zakaz prawa pospolitego w dobrach miesczan naszych 
krakowskich dziedzicznych ziemskich, które oni podług praw y przywileiow 
miasta Krakowa od naiasnieyszych antecessorow naszych iure nobilium na- 
danych y od nas potwierdzonych, zdawna trzymaią, niektórzy z ludzi żołnier- 
skich z przechodzących companii w służbie rzeczypospolitey będących, temi 
czasy vpornie stanowiska y contributiey żołnierskich napieraią się y przeciw 
prawu pospolitemu mieć chcą, przetosz aby y teras exnunc y napotym kto- 
kolwiek z ludzi polskiego y cudzoziemskiego narodu, w służbie rzeczypospo- 
litey będących y na vsługę nasze zaciągnionych, niewiadomością prawa ko- 
ronnego nie zasłaniaiąc się ani iakimiszkolwiek assignatiami przeciw temusz 
prawu wydanemi, które exnunc cassuiemy y annihiluiemy, niezasczyczaiąc, 
w dobrach takowych przes prawo pospolite vwolnionych, żadnych noclegów 
ani stanowisk sobie zakładać y odprawować a pogotowiu żywności z nich 
niiakim sposobem zaciągać nie ważył się, pod winami w prawie pospolitym 
opisanymi y surowością artykułów woyskowych ninieyszym listem naszym 
serio roskazuiemy y zabraniamy y dobra takowe iako prawem koronnym 
od wszelakich y podobnych ciężarów vwolnione, przy teyze ich praeroga- 
tywie, swobodzie y wolności od każdego zachowane mieć chcemy. Na co 
dla lepszey wiary ręką naszą podpisalizmy się y pieczęć nasze przycisnąć 
roskazalizmy. Dan w Łyskowicach dnia XVIII miesiąca października, roku 
Pańskiego MDCXLIX, panowania naszego polskiego i szwedzkiego II. — 
łan Kazimierz król. 

Oryginał papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, poniżej tekstu wyciśniętą. 



14)71. 1649. die 21. m. Octobris, in Kozłów. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensibus 
mandat, ne cives Cracovienses ad exactionem ąuandam mediae ollae vini, 
vicepalatino Cracoviensi solvendam, adigant. 

Ioannes Casimirus Dej gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Seueriae 
Czerniechouiaeąue, necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haeredita- 
rius rex. Spectabilibus proconsuli et consulibus ciuitatis nostrae Cracouiensis, 
hdeliter nobis dilectis, gratiam nostram regiam. Spectabiles et fideliter nobis 
dilecti ! Expositum est nobis nomine honoratae communitatis ciuitatis nostrae 
Cracouiensis, eam non ita a multo tempore persuasione Fidelitatum vestra- 



264 

rum eo adductam esse, ut certam exactionem mediarum ollarum vini a quo- 
libet vase vicepalatino intuitu taxae eiusdem vini cum summo grauamine 
et praeiudicio suo concedere sit coacta, supplicatumąue est nobis eiusdem 
communitatis nomine, ut i 1 li hac in parte gratia nostra regia subuenire digna- 
remur. Cui suppiicationi uti iustae et aeąuitati consentaneae nos benigne 
annuentes, eoque attento , quod ea ipsa exactio ciuibus nostris imposita, 
nullo iure scripto nitatur et in maximum grauamen ac praeiudicium ipsorum 
vergat, praesertim hac iniąuissima temporum conditione ac victus ąuaerendi 
difficultate, idcirco Fidelitatibus vestris mandamus, ne in futurum ciues 
nostros ad hanc insolitam et nimirum aggrauabilem exactionem, quam nos 
hisce praesentibus nostris irritam declaramus et annihilamus, adigere eamue 
ullo modo admittere praesumant, imo eosdem ab eadem exactione tueantur 
et in ąuantum aliąuid pro officio vicepalatini in contrarium attentatum fuerit, 
ad nos quam primum deferant ac nihilominus ciues nostros interim in liber- 
tate a soluenda eiusmodi exactione manu teneant. ne ex aliena causa suum 
faciant et poenas arbitrario (s) nostro casu contrauentionis erogandas, incur- 
rant. Pro gratia nostra. Datum in Kozłów die XXI mensis Octobris, anno 
Domini AIDCXLIX, regnorum nostrorum Poloniae primo, Sueciae vero 2do. 
Ioannes Casimirus rex. — Albertus Kadzidłowski secretarius S. R. Mtis. 

Acta Consul. Crac. 39, str. 694, 



1072. 1650. die 9. m. Februarii, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae, inter instigatorem regfni et cives Cra- 
covienses de tributo coronario litem dirimit. 

Ioannes Casimirus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czerni- 
chouiaeąue necnon Suecorum, Gotthorum, Vandalorumque haereditarius 
rex. Significamus praesentibus literis nostris, ąuorum interest, vniuersis et 
singulis, citatos fuisse ad nos et iudicium nostrum assessoriale literis cita- 
tionis nostrae spectabiles et honoratos proconsulem, consules, aduocatum, 
scabinos totamąue communitatem ciuitatis nostrae Cracouiensis, ad instan- 
tiam instigatoris nostri ex delatione nobilis Matthiae Szepkowki (s) actoris 
ideo, quia ipsi non ueriti paenas legum, pecuniam coronationis nostrae nec 
non et antecessorum nostrorum nobis debitam, solui prouenientem, nescitur 
qua temeritate sua retinuerunt, neque eandem in thesaurum nostrum intu- 
lerunt, neque existentes requisiti, inferre uolunt. Quo suo facto prouentus 
nostros diminuentes, in poenas in statuto descriptas incurrerunt. Ad quas 
super ipsis bonisque eorum omnibus ob non persolutionem realem decer- 
nendas, citati sunt: citatione ipsa de praemissis latiore. Quo in termino ex 
eadem citatione cadente, cum partes supranominatae actorea per nobilem 
Albertum Cieszicki, citata uero uidelicet magistratu et communitate Craco- 
uiensi per nobilem Andream Wyszyński, plenipotentes suos coram nobis 
et iudicio assessorum nostrorum Yarsauiae sabbatho in crastino festi sanctae 



2Ó5 

Agnetis virginis et martyris anno praesenti comparerent et secum iudicia- 
liter disceptarent, iudicium assessorum nostrorum causam eandem cum toto 
illius effectu ad nos et iudicia relationum nostrarum propriarum remiserat, 
alias prout citatio originalis et remissa iudicij assessorialis de praemissis 
fusius in se disponunt et obloąuuntur. In termino itaąue hodierno ex eadem 
remissa ad praesens legitime prouenienti et hucusąue continuato ; partibus 
supranominatis, actorea nempe instigatore regni eiusąue delatore nobili 
Matthia Szepkowski per nobilem Albertum Cieszicky plenipotentem suura 
coram nobis et iudicijs relationum nostrarum propriarum comparente eum- 
que terminum attentante, citata videlicet magistratu et communitate Craco- 
uiensibus uoce ministerialis terrestris regni generalis, nobilis Gaspari Gał- 
kowki (s) ter et ultra solitam iuris formam ąuater ad nos et iudicia rela- 
tionum nostrarum propriarum acclamatis, non tamen per se nec per suum 
ąuempiam legitimum plenipotentem comparentibus, nos cum consiliarijs lateri 
nostro assidentibus, audita ministerialis praefati relatione de acclamatione 
citatae partis facta, in contumatiam illius, ad legitimam uero et iuridicam 
actoris delatorisąue nostrorum instantiam et affectationem , citatos eosdem 
in lucro causae praesentis condemnandos esse duximus ? prout ąuidem con- 
demnamus, et in vim lucri taliter super ipsis obtenti, ąuatenus ijdem citati, 
videlicet magistratus et tota communitas ciuitatiś nostrae Cracouiensis pecu- 
niam memoratam in citatione expressam, tam uidelicet felicis coronationis 
nostrae, quam et serenissimi diuae memoriae fratris nostri charissimi, dela- 
torem memoratum legitime concernentem, per se nuliiter et indebite reten- 
tam ; eidem actori seu delatori memorato realiter et in effectu, totaliter et 
plenarie coram officio castrensi capitaneali Cracouiensi, ad quod partes in 
termino, dum pars partem ad id legitime adcitauerit peremptorie, remittimus, 
in spatio duarum septimanarum, a die iudicialiter oblati praescripti decreti 
nostri computandarum, persoluant et numerent, idąue sub poena perpetuae 
bannitionis, quam casu huic decreto nostro contrauentionis eidemąue non 
satisfactionis , uidelicet pecuniae suprascriptae pro tempore supraassignato 
non persolutionis, super ijsdem citatis exnunc decernimus et ad eandem pu- 
blicandam nobilem Gasparum Gałkowski ministerialem regni generałem ad- 
dimus et deputamus, atąue pro executione ad id officium castrense capita- 
neale Cracouiense partes easdem peremptorie remittimus, iniungimus et man- 
damus. Damna insuper et litis expensas per eundem actorem perpessa et 
erogatas, simplici illius assertione eidem actori adiudicamus ad eorumąue 
realem persolutionem absąue alia ąuauis liąuidatione, moderatione uel iura- 
mento faciendo citatos eosdem teneri et omnino adstrictos esse debere decla- 
ramus, praesentis decreti nostri uigore. In cuius rei fidem praesentibus sigil- 
lum regni est appensum. Datum Varsauiae feria ąuarta ipso die festi sanctae 
Apoloniae virginis et martyris, anno millesimo sexcentesimo quinquagesimo ; 
regnorum nostrorum Poloniae et Suetiae secundo anno. - — Georgius Osso- 
linsky cancellarius r. supr. — Relatio illustrissimi domini Georgij a Tenczyn 
Ossolinki (s) supremi regni cancellarij, Lublinensis, Lubomlensis, I.ubaczo- 
uiensis, Brodnicensis, Bohuslauiensis, Adzelensis, Recensisąue capitanei. — 
Philippus Huttinus s. r. M. secretarius et notarius. 

Dokument papierowy; poniżej tekstu wyciśnięta wielka pieczęć koronna. 

34 



2Ó6 

1073. 1Ó50. die 22. m. Februarii, Cracoviae. 

Publicatio literarum universalium de yectigale »donativum« dieto. 

Actum feria tertia antę festum s. Matthiae apostoli proxima. 

Ad officium et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter ve- 
niens prouidus Ioannes Gawronek, ministerialis regni generalis et bedellus 
officij advocatialis Cracouiensis iuratus, in vim fidelis relationis suae recogno- 
uit, se die hesterna iussu spectabilis magistratus Cracouiensis in ąuatuor fori 
partibus coram populo ad se per clangorem tubae conuocato, publicationem 
infrascriptam clara et sonora voce fecisse tenore seąuenti : 

Panowie raczcie WMc wiedzieć, iz iest vniwersał IMpana podskarbiego 
koronnego, aby miasto Kraków albo raczey ludzie kupieccy w nim miesz- 
kaiący, summę dziesięć tysięcy donatiwy na blisko przeszłym seymie vchwa- 
loney, pro die prima Martij nieomieszkanie oddali ; a kupcy się rozumieią 
Korsuni y cudzoziemcy, Włoszy, Francuzowie, Ormianie, Persowie, Grecy, 
Turcy, Szoci y inszy kupieccy ludzie zbożem handluiący, kleynotami, złotem, 
srebrem, bławatami, suknami, płótnami, muchaierami, anszkotami, miedzią, 
mosiądzem, żelazem, korzeniem, futrami, wszelkim winem y likworami, by- 
dłem, końmi, skórami, łoiami y wszystkiemi innemi towarami lubo dorao- 
wemi lubo cudzoziemskiemj, a to sub poena peculatus, która będzie skazana 
na przyszłey commissyey Lubelskiey. A tak abyście to WM. wiedzieli y na 
ratusz tak iako WM. vrząd liąuidowac będzie, znosili. Sic et non aliter 
factum esse referens, de quo hanc suam per expressum fecit relationem. 

Acta Cons. Crac. 39, str. 761. 



1074. 1650. die 10. m. Martii, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracovien- 
sibus mandat, ut collegas ąuosdam ipsorum ad vectigal »donativum« dictum, 
adigant. 

Ioannes Casimirus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Mazouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernie- 
chouiaeąue, necnon Sueccorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totiąue magistratui ciuitatis 
nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis, gratiam nostram regiam. Spec- 
tabiles, famati, fideliter nobis dilecti ! Relatum est nobis per certos consi- 
liarios nostros, nonnullos ex spectabili magistratu Fidelitatum vestrarum re- 
periri, qui licet varia mercimonia exerceant et non modicam exinde vtilita- 
tem percipiant, attamen donatiuum in proxime praeteritis generalibus regni 
comitijs Yarsauiensibus, nemine penitus excepto, laudatum, ad thesaurum 
regni pendere renuunt atque omnimode subterfugiunt ; quo facto thesaurus 
regni nostri summum referret detrimentum, atque conciues et eiusdem ciui- 



267 

tatis incolae graue praeiudicium paterentur. Quamobrem nos inhęrentes legum 
publicarum praescripto, Fid. vestris serio mandamus, omnino id habere vo- 
lentes, vt non obstantibus ąuibusuis priuilegijs et immunitatibus, per nos et 
serenissimos antecessores nostros antehac quouis modo concessis, in tam 
ardua necessitate 7 semotis ąuibusuis excusationibus, eosdem collegas Fid. 
vestrarum mercatores ad donatiuum praefatum pro rata parte sua contri- 
buendum adigant et compellant, illudąue ad thesaurum nostrum inferant, 
omninoąue curent, vt lauda et constitutiones nostrae suum sorciant effectum. 
Secus Fid. vestrae pro gratia nostra officiorumąue suorum debito non factu- 
rae. Datum Varsoviae die X Martij, anno Domini MDCL, regnorum nostro- 
rum Poloniae et Sueciae II . — loannes Casimirus rex. — Ioannes Vieysky 
reg. Mtis secretarius mpp. 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



107.J. 1650. die 13. m. Iunii, Varsoviae. 

loannes Casimirus rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensi- 
bus nuntiat, se custodiam urbis capitaneo Cracoviensi demandasse. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus, aduocato, scabinis toti- 
que magistratui ciuitatis nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — 
loannes Casimirus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Rus- 
siae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiae- 
que necnon Sueccorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spec- 
tabiles et famati, fideliter nobis dilecti ! Nie bez żalu naszego wyrozumieliśmy 
o buncie przez ludzi swowolnych w Krakowie wznieconym, o czym napi- 
saliśmy do wielebnego w Bogu xiędza biskupa krakowskiego, aby dalszym 
takim buntom zabiegał, miasta zas securitatem zleciliśmy wielmożnemu mar- 
szałkowi wielkiemu koronnemu, staroście naszemu krakowskiemu, aby z po- 
winności swoiey takimi iako przedtym starostowie krakowscy spossobami 
pokoy zatrzymywał, Zyczęmy zatym Wier. WW. dobrego od pana Boga 
zdrowia. Dan w Warszawie dnia XIII miesiąca czerwca anno Domini MDCL, 
regnorum nostrorum Poloniae secundo, Sueciae vero tertio anno. — ICa- 
simirus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, po stronie adresowej wyciśniętą. 



1076. 1650. die 13. m. Iunii, Varsoviae. 

Literarum proxime praecedentium aliud argumentum. 

Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totique ciuitati nostrae 
regiae Cracouiensis (s), fideliter nobis dilectis. — loannes Casimirus Dei gratia 
rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samo- 



268 

gitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernihouiaeąue necnon Suecorum, Gottorum, 
Yandallorumąue haereditarius rex. Spectabiles ; famati, fideliter nobis dilecti ! 
Przyimuięmy mile od Wier. WW, tę ostrożność, ktoreyscie zażyli in sedando 
tumultu, swiezo przez pewnych swawolnikow excitato ; o czym dostateczną 
wzięliśmy sprawę od vrodzonego Philipa Huttiniego, sekretarza y pisarza 
naszego dekretowego. Nie omieszkaliśmy tez zaras pisać tak do wielebnego 
x. biskupa krakowskiego, iako do wielmożnego marszałka wielkiego koron- 
nego, aby Wier. WW. assistentiam praeberent, iakoby w podobne niebes- 
pieczenstwo miasto to stołeczne nie przychodziło, którego iako ozdób pomno- 
żenia, tak y pokoiu chcemy zawsze przestrzegać. Łaskę zatym nasze kró- 
lewską Wier. WW. ofiaruięmy. Datum Varsauiae die XIII mensis Iunij, 
anno Domini MDCL, regnorum nostrorum Poloniae II, Sueciae vero III 
anno. — ICasimirus rex. 

Dokument papierowy, opatrzony pieczęcią pokojową, po stronie adresowej wyciśniętą. 



lOTT. 1650. die 20. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de vectigale cervisiario instituendo. 

Feria secunda infra octauas sacratissimi Corporis Cristi. — Spectabiles 
dd. Franciscus Cyrus proconsul, Stanislaus Conrad, Adamus Nagoth, Chri- 
stophorus Schedel, Andreas Węgrzynowicz, Raphael Delpace, Iacobus Ce- 
lesta, Ioannes Formankowicz, Franciscus Rolinski m. d. Andreas Cieski, 
Georgius Pipąn, Sigismundus Hipolit, Andreas Cieniowic, Iacobus Borkow- 
ski, consules Cracouienses, in negotijs reipublicae per schaedulas conuocati 
et in praetorio Cracouiensi legitime congregati existentes, permoti crebra 
instantia dd. lonherorum ciuitatis huius, rem angustam aerarij ciuilis hac 
inąuietate temporum notabiliter exhausti tenuisąue ipsius prouentus defe- 
rentum simuląue conąuaerentum, quod non solum propter maenium, turrium, 
portarum aliorumąue aedificiorum publicorum, partim iam collapsorum, par- 
tim ruinam minantium, tum et stratarum, viarum reparatione sumptu et im- 
pensis necessarijs distribuantur, verum etiam census hospitalium retenti sum- 
mam ingentem efficientes, merces operariorum , salaria familiae debita a 
multo tempore solutione frustrentur, quodque summopere dolendum, iura et 
priuilegia ciuitatis ob eiusmodi defectum extremum aerarij, grandem iactu- 
ram pati cogantur, matura deliberatione praehabita succursum ire eidem 
aerario constituerunt modo infraseąuenti , videlicet supplicandum esse fer- 
uentissime s. regiae maiestati, domino clementissimo, vt pro sua regia mu- 
nificentia et paterna in ciuitatem suam regni metropolim propensione, de 
reditibus infrascriptis prouidere, et vt a singulis vasis vulgo actualibus cere- 
uisiae tabernatores Cracouienses grossos sex per emptores pendendos et 
soluendos ad aerarium ciuitatis inferant, soluatur, et vt a Iudaeis intuitu 
pontis ad Casimiriam siti, ciuitati nimium onerosi et dispendiosi, toties, quo- 
ties illum pertransierint, solidus vnus exigi possit, clementissime concedere 
dignetur, rnanimibus votis et sententijs suis concluserunt. 

Acta Consul. Crac. 1498, str. 121. 



269 



1078. 1650. die 23. m. Iulii ; Cracoviae. 

Senatus consultum de altero syndico civili instituendo. 

Sabbatho in vigilia festi s. Iacobi apostoli. — Spectabiles domini pro- 
consul et consules ciuitatis Cracouiae, per scbaedulas in praetorium conuo- 
cati et vna cum honoratis 40 viris congregati existentes, considerantes, quod 
freąuentes d. syndici in causis ciuitatis huius Varsauiam expeditiones magnis 
sumptibus peragantur et multocies vano conatu suo d. syndicus vel ob limi- 
tationes judiciorum vel ob tardam incidentiam ex regestro causarum ciui- 
tatis huius redire Cracouiam cogatur, ideo obuiam ire cupientes ijsdem ex- 
pensis inhaerendoąue conclusionibus suis prioribus et honoratae communi- 
tatis, expedire ciuitati, vt alter syndicus in locum spectabilis Borkowski, qui 
causas et negotia ciuitatis huius in curia S. R. M. tractet et ijsdem inuig-ilet, 
ex salario quadringentorum flor. Pol. ąuantocicius constituatur et eligatur, 
concluserunt, praesentibus ad praemissa mediantibus. 

Z księgi rękopiśmiennej : Conclusiones splis Magistratus etc. 



IO70. 1650. die 4. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de praeceptis a syndico postcuriali observandis. 

Feria ąuinta post festum s. Petri in vinculis proxima. — Spectabiles 
domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, per schaedulas in praetorio 
conuocati et vna cum honoratis 40 viris congregati existentes, ąuemadmo- 
dum proxime praeterita conclusione die uidelicet 2$ Iulij anni huius facta, 
et per honoratam communitatem approbata, expedire ciuitati, ut syndicus 
postcurialis eligatur, concluserunt conclusione eadem de praemissis lature (?), 
ita eandem conclusionem in effectum deducere uolentes, prius de postcuriali 
syndico, qui uidelicet an antiąuus syndicus an nouiter eligendus sit in syn- 
dicum postcurialem creandus, consultandum et determinandum esse pro- 
posuerunt. Cumąue trutinarent d. Adami Cześkowie syndici antiąuioris in 
curia S. R. M. conuersationem atąue in expediendis S. R. M rescriptis, 
mandatis et alijs vniuersalibus expeditionibus dexteritatem , facile in eam 
sententiam iuerunt, ut eum in postcurialem syndicum eligerent, uti ąuidem 
elegerunt per praesentes, cum infrascriptis conditionibus, quas ipse beniuole 
et libenter in se suscepit : 

§ 1. Quod in nulla officia uel obseąuia ąuarumuis personarum 7 quae 
ipsi impedimento ad expeditiones ciuitatis forent 7 sese ingeret, sed solis ne- 
gotijs ciuitatis huius vacabit. 

§ 2. Aduigilabit, ne jura, priuilegia, inmunitates, libertates huius ciui- 
tatis aliąuid damni patiantur, ąuinimo ad deffensionem eorum omnes conatus 
suos et omnes uires ingenii sui intendet, atąue ad id etiam operam ąuantum 
uiderit necessariam, adhibebit. 



270 

§ 3- Causas et actiones generaliter omnes, jura, libertates et praeroga- 
tiuas ciuitatis istius afficientes promouebit, idque quam minimo sumptus 
dispendio ; in grauioribus uero causis utetur cum scitu magistratus huius 
promotore. Ratione ąuarum ąuidem causarum ciuitatis huius curiam S. R. M. 
sequi debebit, si eaedem causae ad aduentum Varsauiam S. R. M. non fuerint 
suspensae vel limitatae. 

§ 4. Singulis septimanis de rebus et negotijs postcurialibus nec non de 
alijs, si quae digna scitu fuerint, magistratui significabit. 

§ 5. ATandata, rescripta, priuilegia, plebiscita ciuitatis huius et genera- 
liter expeditiones omnes sibi a magistratu commissas, cum omni possibilitate 
minimi dispendii a S. R. M. obtinere procurabit. 

§ 6. Comitijs generalibus, ubicunąue ea peragentur, adesse atque in ijs 
una cum dominis nuncijs nostris oneribus, si quae ciuitati impenderint, 
obuiam ire studebit. 

§ 7. Vt breuibus omnia complectantur, quidquid illi a magistratu com- 
missum fuerit, et quidquid in rem ciuitatis cedere uiderit, id totum bona 
fide procurare et expedire contendet, vt boni syndici nomen sibi conci- 
liare possit. 

Racione quorum quidem praemissorum omnium per praefatum syndi- 
cum postcurialem praestandorum, licet quidem magistratus cum honoratis 40 
viris conclusione priori eidem syndico quadringentos florenos Polonicales 
salarij nomine constituerit, tamen promptiorem eum et alacriorem ad omnia 
ciuitatis huius obsequia efficere cupiens, ipsi salarium auxit, atque sexcentos 
florenos Polonicales ipsi annuatim (quod et honorata communitas approbauit) 
pendendos constituit. Praesentibus ad praemissa mediantibus. 

Z księgi rękopiśmiennej in folio zatytułowanej Conclusiones splis Magistratus et Honoratorum 
Quadraginta Yirorum Cracouien. ab Anno 1649 incipiunt. 



1080. 1650. die 31. m. Augusti, Cracoviae. 

■ 

Publicatio senatus consulti de ordine publico conservando. 

Actum feria quarta post festum s. Bartholomaei apostoli. - — Ad offi- 
cium et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter veniens ministe- 
rialis regni generalis, prouidus Ioannes Gawronek, officij aduocatialis Cra- 
couiensis bedellus, in vim fidelis suae relationis recognouit et attestatus, se 
ex mandato officij consularis Cracouiensis die hodierna coram populo per tubi- 
cinem conuocato, infrasequentia publicasse et ad notitiam hominum deduxisse, 
prout in copia parata porrexit. 

Panowie raczcie WM. wiedzieć, iz vrząd mieyski krakowski rozkazuie, 
aby żaden z mieszczan niewazył się chować w mieście wieprzów, bydła. 
Item nie ważył się v rząpiow prać chust. Item szuflować błota podczas 
deszcza, gdyż się futryny zatykaią. Item w targowe dni aby żadna przekupka 
ani przekupień nieważyli się na targu zadney rzeczy kupować, póki chorą- 
giewki niezłozą. Item aby każdy przed swym domem błota wywozie dawał. 



271 

Item aby grania, tancow y pijaństwa w nocy w domach szynkownych nie- 
były dalej dwudziestey czwartey godziny, a to pod czternastą grzywien vrzę- 
dowi o każdą rzecz wzwyż pomienioną, któreyby się kto sprzeciwie chciał 
popadłych. Item aby żaden loznych ludzi także podeyrzanych białychgłow 
niewazył się w domu swym chować ani im mieszkania naymowac pod winą 
vrzędową y pod wyświeceniem z miasta, która się tak na gospodarze iako 
y nałozne podeyrzane białegłowy rozciągać się będzie. 

Acta Cons. Crac. 39, str. 913. 



IOHI. 1650. die 17. m. Novembris, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae magistratum Cracoviensem monet, ut 
tumultus contra Iudaeos exortos, comprimere studeat. 

łan Kazimierz z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiąze litthewskie, 
ruskie, pruskie, mazowieckie, zmuydzkie, inflanckie, smoleńskie y czerni- 
howskie a szwedzki, godzki, wandalski dziedziczny kroi. Sławetnym bur- 
mistrzom, raycom y wszystkiemu vrzędowi mieyskiemu krakowskiemu, wier- 
nie nam miłym, łaskę nasze królewską. Sławetni, wiernie nam mili ! Nie bez 
podziwienia nas to dochodzi, jakoby Wier. W. którym ex officijs publicam 
securitatem przestrzegać, y gdyby się iaka yiolentia albo tumult pokazał, 
on sedare y vspakaiać należałoby, przeciwnym sposobem na takowe vio- 
lentie, a mianowicie, gdy się żydom w mieście od swawolnych ludzi dzieią, 
Wier. W. przez spary na to patrzaią y nieiako tą swoią conniuentią swey 
w r oley do- większey licentiey pobudkę dawacie. Co iako my indignabundi 
przyimuięmy, tak gdyby się na Wier. W. co pokazało, karać takowy po- 
stempek będziemy. Teraz surowo W. W. przykazuiąc, abyście podobnym 
zabiegali violentiom y spoiną z vrzedem grodzkim radą około tego chodzili, 
aby ta swawolna licentia mogła bydz poskromiona, gdyzby inaczey w pe- 
wnym o porozumieniu się z tą swawolą zostawalibyście Wier. W. podey- 
rzeniu. Yczynicie to Wier. W. y z powinności vrzędow swoich y dla łaski 
naszey. Dan w Warszawie dnia XVII miesiąca Nouembra roku Pańskiego 
MDCL, panowania królestw naszych polskiego IIP, szwedzkiego IV roku. — 
łan Kazimierz kroi. — Albertus Goraiski praep. aul. sce. r. Mtis. 

Dokument papierowy, poniżej tekstu wyciśnięta wielka pieczęć koronna. 



1082. 1651. die 3. m. Ianuarii, Varsoviae. 

Nicolaus Potocki supremus dux exercituum regni, militibus mandat, 
ne in bonis civium Cracoviensium stativas sibi ąuaerant. 

Mikołay z Potoka Potocki kastelląn krakowski, hetman wielki koronny, 
y barski, ostroski, wiźyński etc. etc. starosta. Wszem wobecz y każdemu 



272 



z osobna, komu to wiedzieć należy, a mianowicie vrodzonym pułkownikom, 
obersterom, rotmistrzom, kapitanom y inszym officierom, także ich namie- 
stnikom y wszytkiemu towarzystwu ludzi żołnierskich polskiego y cudzo- 
ziemskiego narodu, na ysługę rzeczypospolitey teraz y napotym zaciągnio- 
nych, wiadomo czynię. Aczkolwiek prawem pospolitym y constytutiami 
koronnemi pod winami ostremi zabronione są stanowiska żołnierskie w do- 
brach ziemskich y żywności z nich zaciągania, że iednak odniesiono imie- 
niem szlachetnych panów burmistrza y rady y wszytkiego pospólstwa miasta 
stołecznego Krakowa, że mimo ten zakaz prawa pospolitego w Dąbiu wsi 
mieyskiey, na gruncie mieyskim zasadzoney, y po przedmieściach krakow- 
skich y w dobrach mieszczan krakowskich dziedzicznych ziemskich, które 
oni podług prawa y przywilegiow miasta Krakowa od krolow Ich Mości 
zdawna nadanych iure nobiliiim trzymaią, niektórzy z ludzi żołnierskich 
z przechodzących companiy w służbie rzeczypospolitey będących, temi czasy 
vpornie stanowiska y contrybutiey żołnierskich vpominaią się, y przeciw 
prawu mieć chcą, przetoż aby y teraz exnunc i na potym ktokolwiek z ludzi 
polskiego y cudzoziemskiego narodu, w służbie rzeczypospolitey będących, 
y na vsługę iey zaciągnionych, niewiadomością nie zasłąniaiąc się ani iakiemi- 
kolwiek assignatiami przeciw temuż prawu wydanymi niezaszczycaiąc się, 
w dobrach takowych y przez prawo vwolnionych pospolite, żadnych nocle- 
gów y stanowisk sobie zakładać y odprawować a pogotowiu żywności z nich 
niiakim sposobem zaciągać się niewaźył, pod winami w prawie pospolitym 
opisanymi y surowością artykułów woyskowych, ninieyszym listem moim 
serio zakazuie y zabraniam, y dobra takowe iako prawem koronnym od 
wszelakich y podobnych ciężarów uwolnione, przy teyże ich praerogatywie, 
swobodzie y wolności od każdego zachowane mieć chcę. Na co dla lepszey 
wiary ręką moią podpisałem się y pieczęć przyłożyć kazałem. Dan w War- 
szawie dnia trzeciego miesiąca stycznia, roku Pańskiego tysiącznego sześć- 
setnego pięćdziesiątego pierwszego. — Mikołay Potocki. 

Kodeks Zaleskiego, karta 234, stronica odwrotna. 



1093. 1 65 1, die 10. m. Ianuarii, Yarsoviae. 

Ioannis Casimiri regis Poloniae literae universales de subsidio a mer- 
catoribus Anglis et Scotis regi Angliae solvendo. 

łan Kazimierz z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiążę litewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflantskie, smoleńskie, czerniechowskie, 
a szwedzki, gotski, wandalski dziedziczny kroi. Wszem wobec y każdemu 
zosobna, komu to wiedzieć należy, a mianowicie wielebnym, wielmożnym 
y vrodzonym, także vrzędom mieyskim w dobrach tak naszych królewskich 
iako duchownych y świeckich będącym, vprzeymie y wiernie nam miłym, 
łaskę nasze królewską. Vprzeymie, wiernie nam mili ! Iakośmy zawdzięczaiąc 
chęci dziada króla I. M. angielskiego rzeczypospolitey pod czas gwałtowney 
potrzeby iey za nastąpieniem cesarza tureckiego na państwa nasze, oświad- 



-?73 

czone, ze wszytkimi Stanami koronnymi na blisko przeszłym seymie zgro- 
madzonymi, zgodnie postanowili, aby mu nadanie przyzwoitego subsidium 
w tym, które od niezbożnych przeciwko panu swemu poddanych straciwszy 
rodzica swego świeżo poniósł, vtrapieniu, kupcy wszyscy narodu angielskiego 
y szockiego y potomkowie w Koronie y w. x. 1. z pomienionych narodów 
descendentes y w prowincyach do państw naszych należących, znayduiący się, 
żadnymi prawy ciuitatum , seruitoratami, libertatiami ani żadnymi penitus 
praerogatiwami y tytułami, tak w miastach naszych królewskich iako du- 
chownych y świeckich od każdego sta złotych substantiey swoiey po dzie- 
siąci złotych naydaley w niedziel ośm, to iest pro die decima tertia Martij 
wydali, a to praeuio corporali iuramento sami gospodarze kupcy przez swoie 
osoby, wdowy zaś przez się y faktory swoie, iako sprawiedliwie substancye 
swoie ruchome y nieruchome, to iest domy, folwarki, towary tak przy sobie 
iako y w rożnych handlach, kreditach, sprzęty domowe, pieniądze y inne 
tym podobne, quocunque alio no?nine nazywaiące się dobra, które a die quinta 
Decembris ad diem decimam tertiam Martij mieli y maią, liąuidowali y nic 
in fraudem constitucyey seymu blisko przeszłego y pobożney I. K. M. y 
rzeczypospolitey intencyey nie derogowali y nie vtaili : tak teraz pomienioną 
constitucyą cale do executiey przywodząc, y wątpliwościom wszelakim, kto- 
reby mogły executią iey nienależnie przez tych, coby się radzi pod prae- 
textem przyiętego lubo świeżo lubo dawno prawa mieyskiego y otrzyma- 
niem seruitoratow, które dla vchronienia się donatyw kupieckich raczey niż 
dla służby naszey otrzymywać zwykli, wymknęli, trudnić zawczasu zabie- 
gaiąc, declaruiemy w tym wolą nasze y rzeczypospolitey, że przeciwko tey 
constituciey żaden z kupców pomienionych narodów lubo prawem y iuris- 
dictią mieyską, lubo seruitoratami naszymi, lubo libertatione per constitutio- 
nem et priuilegia nostra, lubo iakimi inszymi praerogatiwami od nas y naia- 
śnieyszych przodków naszych nadanemi, w płaceniu tego subsidium szczycić 
się nie ma ani może być (ponieważ też eo respectu od wszytkich podatków 
prócz ceł naszych y rzeczypospolitey są exempti) od tego ciężaru, za po- 
wszechną zgodą Stanów koronnych włożonego, vwolniony, ale owszem każdy, 
którykolwiek się angielskiego y szockiego narodu w miastach y miastecz- 
kach y wsiach naszych, także pp. duchownych y świeckich znaydować bę- 
dzie, cale tey constitutiey podlegać powinien. Sposób zaś w oddawaniu tego 
subsidium taki ma być zachowany, aby Szoći y Angielcżycy w miastach 
naszych królewskich przed vrzędem mieyskim liąuidatią substantiey swoiey 
czynili, a po wykonaniu iuramentu pieniądze według taxy do rąk tegoż 
vrzędu mieyskiego oddawali; ci zaś, którzy w miastach pp. duchownych 
y świeckich mieszkaią, także też praeuio iuramento do rąk pp. swoich odda- 
wać będą, a pp. ich iako y vrźędy mieyskie do rąk wielmożnych podskar- 
bich naszych pro die ij Martij iako się wyżey namieniło, wybrane pieniądze 
sine adcitatio?ie sub paena peculatus et processu fisci wnosić będą. Napomi- 
namy tedy Vprź. y Wiern. WW. koniecznie mieć chcąc, abyście nieochra- 
niaiąc w tey mierze nikogo, y controuersiy żadnych przeciwko wyrażney 
constitutiey y tey declaratiey naszey nieprzypuszczaiąc y nieprzyimuiąc, 
constitutią pomienioną we wszytkich contentach do executiey nieodwłocznie 
przywodzili. Vpewniamy przy tym wszytkich contrauenientes tey vchwale 

35 



^74 

seymowey, że bez wszelkiey commiseratiey pooia coufiscatiouis buiiorum y 
wydawaniem zaraz na dobra ich kaduków karani będą ; celnicy zaś y pisa- 
rze na komorach wszytkich residuiący, przestrzegać tego będą, aby żaden 
narodu szockiego y angielskiego z towarami y dobrami swymi extra regnum 
ychodząc, płacenia tego subsidium nie zbraniał się, ażby zapłacił abo cautią 
skuteczną po sobie stawił. A gdzieby kto ypornie płacić nie chciał, prze- 
konany, że to malitiose ycżynił, ma bydz arestowany ze wszytkim y wiel- 
możnym podskarbim naszym doniesiony. O co fonaii miastom naszym za 
dworem, pp. duchownych zaś y świeckich w trybunale radomskim, także 
też sine adcitatione naznaczamy. Inaczey nie czyniąc dla łaski naszey y z po- 
winności swoiey. Na co dla lepszey wiary ręką się naszą podpisawszy, pie- 
częć koronną przycisnąć kazaliśmy. Dan w Warszawie dnia 10 miesiąca 
stycznia roku Pańskiego M. DC. pięćdziesiątego pierwszego, panowania na- 
szego polskiego II, szwedzkiego III roku. — łan Kazimierz kroi. — łan 
Yszynski sekr. I. K. M. 

Druk spółczesny, niepoświadczony. 



10$4. 1 651. die 25. m. Ianuarii, Varsoviae. 

Literarum universalium proxime praecedentium aliud argumentum. 

łan Kazimierz z bozey łaski kroi polski, wielkie xiąze litewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudzkie, infląntskie, smoleńskie, czerniechowskie 
y szwedski, gotski, wandalski dziedziczny kroi. Wszem w obecz y każdemu 
z osobna, naywielebnieyszym, wielebnym, wielmożnym, yrodzonym, slache- 
tnym dzierżawcom y ich namiestnikom miast, miasteczek, wsi naszych, du- 
chownych y świeckich, także pomienionych miasteczek burmistrzom, raycom, 
woytom y innym wszytkim, komu na tym należeć będzie, wiadomo czy- 
niemy. Do wykonania przywodząc blisko przeszłego seymu constitutią ratione 
subsidii królowi lego Mci angielskiemu, w takiey się potrzebie nayduiącemu, 
za zgodą wszech stanów postanowioney, poruczylizmy yrodzonemu Henry- 
kowi Dziossowi, pisarzowi skarbowemu koronnemu, którego nam ymieiętnosc 
y biegłość w sprawach dobrze zostawa zalecona , aby wszędzie, gdzie się 
tylko ludzie narodu szockiego albo angielskiego nayduią w Koronie y pro- 
winciach do niey należących, ziechał y przysięgę przy yrzędach do tego na- 
leżących, każdego, nikomu niefolguiąc, od pomienionych narodów ludzi pod 
takową rothą wysłuchał : isz nie ma woli ani intentiey namnieyszey namniey- 
szego pieniądza substantiey swoiey, tak ruchomey, iako y nieruchomey, 
w gotowiznie iako tesz w towarach, tak na długach iako y w rękach swoich 
zostaiącey ytaic, ale tak, iako się w sobie znayduie, onę szczerze y bez nay- 
mnieyszego yszczerbku liąuiduie, isz nic a nic z niey jakimkolwiek prze- 
kaskiem ani darowizną na oszukanie pomienioney iakieykolwiek osobie lubo 
tesz mieyscom pobożnym iakim nie viął ani ymnieyszył. Po którey wyko- 
naniu przysięgi, tak iako pomieniona chce mieć constitutią, dziesiątą częsc 
substantiey swoich wniesc będzie każdy z pomienionych szotów y angiel- 



275 

czykow powinien, a to sub poena peculatus, taż constitutią wyrazoney. Co 
do wiadomości wzwysz pomienionych iakichkolwiek dostoienstw przywodząc, 
list ten ręką naszą podpisuiemy y pieczęcią koronną zapieczętować roska- 
zuiemy. Dąn w Warszawie dnia XXV miesiąca stycznia roku pańskiego 
M. D. CLI, panowania naszego polskiego y szwedzkiego III roku. — łan 
Kaźmierz kroi. — Albertus Kadzidłowski secret. reg. Mttis. 

Acta. Cons. Crac. 39, str. 1043. 



10S5. 1651. die 24. m. Martii, Cracoviae. 

Senatus consultum de munere scabinorum. 

Actum feria sexta post dominicam Laetare proxima. — Spectabiles 
dd. proconsul et consules ciuitatis Cracouiensis, per schaedulas in praetorio 
conuocati et congregati existentes, obuiare volentes negligentijs per sca- 
binos Cracouienses hactenus in officio scabinali commissis, eosdem ad iura- 
menta super officium ipsorum facta reelectione ipsorum praestanda vocatos, 
serio monuerunt, vt officium suum diligentius quam antehac exequi curent, 
taliaąue si in iudicijs suis, tum in testamentis ac racionibus lhonericalibus 
cum honoratis 40 viris et in sessionibus communitatum per 12 vices non 
accepta a seniore venia nec illata legalitate et comprobata, se sistere negle- 
xerint, extunc inhabiles ad scabinale officium pro futuro electionis anno et 
ineligibiles esse vnanin\ibus votis et sententijs suis concluserunt. 

Et ąuoniam inconueniens hoc irrepsit, quod multi scabinorum diebus 
festorum solennium in stallis suis in ecclesia archipresbyterali b. AL v. non 
soleant comparere nec et offertis adesse, ideo talibus inconuenientijs occur- 
sum ire cupientes, hos scabinos et offertis sese solennioribus festis absen- 
tantes, pecuniae quinque marcis toties, quoties praesentes cum magistratu 
consulari Cracouiensi offertis non fuerint, obnoxios esse vnanimibus votis 
et sententijs suis concluserunt, praesentibus ad praemissa mediantibus. 

Acta Consul. Crac. 1498, str. 149. 



IO86. 1 65 1, die 5. m. Aprilis, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae capitaneis, proconsulibus consulibusque 
oppidorum regiorum mandat, ut vectoribus tormentorum bellicorum equos 
necessarios suppeditent. 

Iąn Kaźmierz z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiąze litewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudzkie, infląntskie, smoleńskie, czerniechowskie 
a szwedzki, gottski, wandalski dziedziczny kroi. Wszem w obecz y każdemu 
z osobna, komu to wiedzieć należy, a mianowicie starostom, podstarościm, 
burmistrzom, raycom y wszytkim obywatelom miast y miasteczek naszych 



2jb 

królewskich, wiernie nam miłym oznaymuięmy. Dali nam sprawę dozorcę 
y przełożeni nad armatą naszą, ze dla skąpości formanow w miastach y mia- 
steczkach naszych nie podobna rzecz, aby konie do armaty y munitiey wo- 
ienney sprowadzili, a za tym w omieszkaniu zęby karania nie odnieśli, 
oświadczyli się. Zaczym ze tego wielka a prawie ostatnia pod ten czas wy- 
ciąga potrzeba, gdy sie sami osobą naszą po Wielkiey Nocy przeciwko nie- 
przyiacielowi ruszemy, y pospolite ruszenie nie omieszkanie za nami postę- 
pować będzie, surowie roskazuiemy Wiernościom WW. abyście w miastach 
y miasteczkach naszych konie mieyskiego stanu ludzi y zydow v tych wszyt- 
kich, którzy czeladź y konie na potrzebę swoię do wożenia chowaią, tym 
co zlecony zaciąg maią, nie omieszkanie przydawali za zwyczayną zapłatą 
po fl. 6 na kon na tydzień. A iesliby który vchodząc tey potrzeby y płacy 
naszey y rzeczypospolitey konie swoie przedawał pod arestem, albo odesłał 
po swey potrzebie, tedy dobra iego maią bydz vproszone przez donatariusze 
nasze y delatorowi połowę a na vbogich drugą przepadać ma. Starostowie 
zas y vrzędnicy albo starsi w miastach pilnie maią y wiernie tym, którzy 
to maią w zleceniu, dopomagać, pod winami w prawie o pospolitym rusze- 
niu opisanemi. Inaczey WWW. nie vczynią dla łaskiey naszey y z powin- 
ności swoiey. Dąn w Warszawie d. 5 miesiąca kwietnia, roku Pańskiego 
M. D. C. L. I, panowania królestw naszych polskiego III a szwedzkiego 
IV roku. — łan Kazimierz kroi. — Remigianus Piasecki regens cancellariae 
maioris regni. 

Acta Cons. Crac. 39, str. 1088. 



10*7. 1651. die 6. m. Maii, in Lublin. 

Ioannis Casimiri regis Poloniae literae universales de defensione urbium 
Cracoviensis, Casimiriensis, Stradomiensis Clepardiensisque. 

łan Kaźmierz z Bozey łaski kroi polski, wielkie xiąze litewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudzkie, infląntskie, smoleńskie, czerniechowskie, a 
szwedzki, gotski, wandalski dziedziczny kroi. Wszem wobecz y każdemu 
z osobna, komu należy wiedzieć, mianowicie grodzkim y wielkorządowym 
vrzędom krakowskim, burgrabiom, burmistrzom, raycom, pospólstwu y inszym 
wszelakiey conditiey w zamku y mieście Krakowie, Kaźmierzu, Stradomiu, 
Kleparzu y tym przyległych przedmieściach, pod iakąkolwiek iurisdictią 
mieszkaiącym ludziom oznaymuięmy, isz osobą naszą przeciwko nieprzyia- 
cielowi na Koronę polską następuiącemu, idziemy y do rycerstwa wszytkiego, 
aby się za nami pospolitym ruszeniem spieszyli, trzecie wici wydać roska- 
zalismy : zapomnieć iednak zamku y miasta stołecznego Krakowa, gdzie 
nietylko insignia regni ale ciała patronów ss. polskich y świątobliwych ante- 
cessorow naszych, nayprzednieysze oyczyzny naszey skarby są złożone, nie 
możemy, ale przy zacney wielebnego w Bogu x. Piotra Gęmbickiego biskupa 
krakowskiego ochocie, który z wrodzoney swoiey ku oyczyznie miłości 
y osobliwey przeciwko mieyscu temu y cathedrze swoiey przychylności, 



277 

pewną liczbę ludzi kosztem swoim na obronę mieysca tego zaciągnął, mieć 
to po wszytkich wzwyż mianowanych chcemy, aby miasta y zamek w pro- 
chy y kule do dział y w munitią wszelaką przysposobione były, a przytym 
zęby nietylko sami gospodarze z kamienic y domów, ale tesz y komornicy, 
czeladź kupiecka y rzemiesnicza do monstry, popisu y obrony tak z Kra- 
kowa, Kaźmierza, Stradomia y Kleparza, iako tesz y inszych wszytkich, 
iakimkolwiek imieniem nazwanych, in circumferentia, nie excipuiąc zadney 
iurisdictiey zostaiących, armatno, z strzelbą dobrą y orężem stawali. Żydzi 
także z naiemnych kamienic y z sklepów w mieście Krakowie y Kaźmierzu 
na swoim mieyscu ludzi do obrony sposobnych chować będą miastu swo- 
iemu, sami osobami swemi na obronę zostaiąc. Z kamienic tesz slacheckich 
pro interesse fundi ciuilis zołdata z rynsztunkiem dobrym, także y ci, którzy 
się dla bespieczenstwa do Krakowa sprowadzać będą, excmplo praeteriti in- 
łerregni stawie powinni. A ze ludzie bez prowiantu y prochu zadneyby 
mieyscu temu nie vczynili obrony, surowo napominamy, aby każdy gospo- 
darz dla siebie y dla swoiey czeladzi żywności y prochu na pułroku przy- 
sposobieli ; co tesz y ci, którzy się do miasta sprowadzać będą, y owi, którzy 
pachołka z kamienic z muszkietem stawią, vczynią, zęby drugich nie głodzili. 
Czego vrząd grodzki y mieyski secundum qualitates personarum przestrzegać 
y te zywnosc rewidować będzie. Naostatek zęby to mieysce słuszną mogło 
mieć munitią, vzylizmy osobliwem listem naszym wielebnego w Bogu x. bi- 
skupa krakowskiego, aby znioszy się z pomienionemi vrzędami, potrzebny 
praesenti necessitałi przez ingeniera vmięietnego wymierzony okop y sposób 
kopania namówił albo wedle szerokości domów albo po iednemu z domu 
do spolnego kopania posyłaiąc, iako tego sama potrzeba requiret. Do ktorey 
munitiey y obrony niewątpiemy, ze y clerus wszytek dla spolnego bezpie- 
czeństwa za obwieszczeniem wielebnego w Bogu x. biskupa krakowskiego 
chętnie się przyczyni, z którym iako wysokim senatorem pomienione vrzędy 
grodzki, wielkorządowy y mieyski aby się tak względem executiey wzwysz 
mianowanych od nas podanych do obrony sposobów y karania nieposłu- 
sznych, iako tesz względem swawolnych y luźnych ludzi y zamknięcia do 
czasu piwnic, receptaculorum sweywoli y w tym co ad securitatem mieysca 
tego należeć będzie, znosie się będą y posłuszni onemu we wszytkim, albo 
temu, któremu on dozór y regimen obrony powagą naszą królewską poruczy. 
Co aby do wiadomości wszytkich obywatelow y pospólstwa krakowskiego 
iako nayprędzey także y innych miast przyległych przyszło , ten nasz vni- 
wersał vrzędom grodzkiemu y mieyskiemu actikowac y publikować roska- 
zuięmy. Na co dla lepszey pewności y wiary ten vniwersał ręką naszą pod- 
pisawszy, pieczęć koronną przycisnąć roskazalismy. Dąn w Lublinie dnia VI 
miesiąca Maia, roku Pańskiego M. D. C. LI, panowania królestw naszych 
polskiego y szwedzkiego trzeciego roku. — łan Kaźmierz kroi. — Andreas 
Trzebicki S. R. M. secretarius. 

Acta Consul. Crac. 39, str. 1 1 36. 



7 8 



1©S8. 1651. die 9. m. Maii, Lublini. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae proconsuli consulibusąue Cracoviensi- 
bus mandat, ne tumultus in urbe excitari permittant. 

Ioannes Casimirus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernicho- 
uiaeąue necnon Sueccorum, (.TOttorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
Spectabilibus et famatis proconsuli, consulibus totiąue magistratui ciuitatis 
nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis, gratiam nostram regiam. Spec- 
tabiles et famati, fideliter nobis dilecti! Lubo to nic nie wątpiemy, ze Wier. 
W W. z powinności yrzendu swego pilnie tego przestrzegać będą, aby w mie- 
ście tamecznym pod ten czasz oszobliwie pospolitego ruszenia pokoi był 
zachowany y ci, ktorziby się ważyli tumulty iakie wsczynać et securitatem 
publicam gwałcie, słuszne y należne karanie odnosili, jednak y my niniey- 
szym listem naszym surowie Wier. W W. rozkazuiemy, żebyście wszelakie 
insolencie, swawolenstwa y excessy hamowali, karali y iako cojiciuibus sitis 
tak tesz y żydom tamecznym żadnych violentiy, vciąszenia y przykrości 
czynie nie dopusczali y owszem onych od wszelakich infestatiey y bezprawia 
sczycieli ; inaczey nie czyniąc dla łaski naszey y z powinności swey. Dan 
w Lublinie dnia IX miesiąca Maia roku Pańskiego M DC LI, panowania 
królestw' naszych polskiego y szwedzkiego trzeciego roku. — Ioannes Ca- 
simirus rex. — Albertus Kadzidłowsky secr. reg. Mtis. * 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



1©£9. 1 65 1, die 11. m. Maii, Cracoviae. 

Senatus consultum de stativis militum. 

Actum feria ąuinta post festum sancti Stanislai episcopi et martyris 
proxima. — lidem qui supra domini per schaedulas in praetorio Cracouiensi 
conuocati et congregati existentes, vnanimibus votis suis concluserunt, con- 
ferendum esse de securitate et immunitate ciuitatis cum perillustri domino 
rectore academiae, d. yicecapitaneo castri Cracouiensis et magnifico domino 
succamerario Cracouiensi, neque permittendum esse, vt statiua sua habeant 
pedites aut eąuites in comitijs Prossouiensibus particularibus, pro tuitione 
ciuitatis et palatinatus Cracouiensis laudati et assignati, in ciuitate, cum hoc 
esset contra sua iura et priuilegia, sed tenebuntur hospitia sua et diuerticula 
habere pedites in Cerdonia, eąuites in suburbijs ciuitatis, praesentibus ad 
praemissa mediantibus. 

Acta Cons. Crac. 1498, str. 152. 



279 



1090. 1Ó5 1 • die 7. m. lunii, ad villam Kosina. 

Ordo eąuestris palatinatus Cracoviensis testatur, cives Cracovienses 
munere aliąuo civili fungentes, ab expeditione bellica communi libe- 
ros esse. 

My dygnitarze, vrzędnicy y wszytko rycerstwo woiewodztwa krakow- 
skiego za vni\versałami y trzeciemi wiciami od lego królewskiey Mci wy- 
danemi, na pospolite ruszenie przeciwko Kozakom rebellizuiącym idący, 
między wsiami Kosina a Głuchowem zgromadzoni, wszem wobecz y każdemu 
zosobna wiadomo czyniemy. Praesentowali nam mieszczanie krakowscy iu 
magistratu et officijs będący prawo z constitutiey anui millesimi sexcentesimi 
vigcsimi primi o pospolitem ruszeniu napisaney a na seymie teraźnieyszym 
reassumowaney, którym prawem vwolnieni są od expedytiey pospolitego 
ruszenia. Przy którym onych zachowuiąc y dosyć prawu pospolitemu czyniąc, 
pomienionych mieszczan in magistratu et officijs będączych, od teraźnieyszy 
expedicyey pospolitego ruszenia wolnych czyniemy, declaruiąc y vznawaiąc, 
iż tak osoby ich od tego pospolitego ruszenia wolne maią bydz , iako tez 
y od pocztów y od dóbr swoich ziemskich stawać w pospolitem ruszeniu 
nie powinni. Na co tę naszą daiemy attestatią z podpisem rąk naszych y 
przycisnieniem pieczęci. Datum pod Kosina die septima Iunij, millesimo 
sexcentesimo quinquagesimo primo. — Władysław Dominik xiążę na Ostrogu 
y Zasławie woiewoda krakowski mppa. — Stephan z Piłce Koryciński oświę- 
cimski , oycowski , wolbrąmski starosta mppa. — Alexander Płaza starosta 
brzeźnicki. — Andrzey Rey starosta małogoski. — Władysław Rey z Na- 
gło wicz starosta lubuski. — łan Stanisław z Piłce Koryciński starosta gniew- 
kowski. — Adam Rey mppa. — Alexander Koryciński chorąży woiewodz- 
twa krakowskiego. — łan z Dembiąn Dembiński mppa. — Paweł z Stoku 
Stokowski mppa. — Achacy Taranowski czesnik sanocki mppa. 

Kodeks Zaleskiego, karta 234, stronica odwrotna. 



1O01. 1 65 1, die 14. m. Iunii, ex castris ad Sokal positis. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae magistratum civilem Cracoviensem hor- 
tatur, ut in urbe pacem constituere studeat. 

Ioannes Casimirus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Mazouiae, Samogitiae, Smolensciae, Czernihouiaeąue, 
necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. Spectabilibus 
et famatis, proconsuli et consulibus totiąue magistratui ciuitatis nostrae Cra- 
couiensis, fideliter nobis dilectis, gratiam nostram regiam. Spectabiles et fa- 
mati, fideliter nobis dilecti ! Expositum est nobis cum graui ąuerella a per- 
fidis Iudaeis Cracouiensibus, ąuomodo non ita pridem in ciuitate nostra 
Cracouiensi academiae Cracouiensis studiosi ausu nefario tumultum conci- 



28o 

tauerunt et varij homines, vtpote artifices plurimiąue ciuium filij et ciues, 
obliti suae conditionis et status, vestrae iurisdictioni subiecti, concitato tu- 
multui se immiscuerunt vnaque cum tumultuantibus, legibus et publica secu- 
ritate violata, Iudaeos negotiantes domosque suas ad ciuitatem suam redeuntes, 
mercibus multis imo vestitu ipso spoliauerunt, fustibus et armis verberarunt, 
cruentis vulneribus affecerunt, aliąuos crudeliter occiderunt, execarunt, ciui- 
tatem illorum expugnandam inuaserunt. In haec tanta et tam enormia sce- 
lera si quo tempore seuere est animaduertendum , tum maxime hac tempe- 
state, dum hostilis rebellionis tumultus coniuratamąue potentiam reprimere 
et bono .... confundere adnitimur. Vestris itaąue Fidelitatibus districte 
praecipimus, vt in idipsum omnibus incumbatis viribus, ąuatenus omnimoda 
pax et tranąuillitas in nostra ciuitate Cracouiensi seruetur, securitas locorum 
ąuorumuis et viarum custodiatur; mandamus autem praesentibus literis no- 
stris, vt praenominatos tumultuatores omnesąue nebulones et ąuosuis pu- 
blicos latrones per ciuitatem et suburbia aliaąue loca oberrantes capiatis, 
poenis grauibus seueritate legum sancitis, afficiatis seuereąue puniatis : pro 
gratia nostra et officiorum suorum debito Fidelitates vestrae secus non factu- 
rae. Datum in castris ad Sokalium die XIV mensis Iunij , anno Domini 
MDCLI, regnorum nostrorum Poloniae III, Sueciae vero IV anno. — Ioan- 
nes Casimirus rex. — Remigianus Piasecki regens cancellariae reg. Mai. 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną, poniżej tekstu wyciśniętą. 



1O02. 165 1. die 10. m. Iulii, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de defensione urbis. 

Actum feria secunda antę festum s. Margarethae virginis et martyris 
proxima. — Ad officium et acta praesentia consularia Cracouiensia perso- 
naliter veniens prouidus Gregorius Tokarski m. r. generalis castrensis, in 
vim fidelis relationis suae recognouit tenore verborum seąuenti : Z roska- 
zania magistratu tutecznego krakowskiego obchodziłem we czwartek przeszły 
w Krakowie wszytkie kamienice krakowskie, których miałem na delacie 
N. 143, także y dworki y domy, vpominaiąc y opowiadaiąc mieszkańców 
y gospodarzow, ażeby pachołków z muszkietami wysyłali do piechoty miey- 
skiey dla obrony miasta, także y zęby na grabarkę do kopania wałów po- 
syłali. Sic et non aliter factum esse referens, relatione sua praemissa 
firmante. 

Acta Consul. Crac. 39, str. 1 149. 



281 



1O03. 1651. die 30. m. Decembris, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae advocato ; scabinis totiąue communitati 
civitatis Cracoviensis mandat, ne cives ullos a vectigalibus et contributio- 
nibuś liberos faciant. 

Honoratis et famatis aduocato, scabinis totiąue communitati ciuitatis 
nostrae Cracouiensis, fideliter nobis dilectis. — łan Kazimierz z łaski Bozey 
kroi polski, wielkie xiążę lithewskie, ruskie, pruskie, mazowieckie, zmudzkie, 
inflanckie, smoleńskie, czerniechowskie a szwedzki, gottski, wandalski dzie- 
dziczny kroi. Sławetni nam wiernie mili ! Z osobliwey przychylności naszey 
krolewskiey przeciwko miastu tutecznęmu chcemy, aby w tych ciężarach, 
w których się naiduie za tak gwałtownymi czasów teraznieyszych podatkami, 
iako naywiększe vlzęnie y folgę za panowania naszego vznało. Przeyrzawszy 
się tedy, isz ztąd naiwiększe vciążęnie ponosi, że wiele się takich naiduie, 
którzy rożnymi praetextami pospolitych ciężarów vchodzą, coby do wszyt- 
kich należeć miało, naimnieyszą część wkładaią, przez co nisczeć y wniwecz 
się obracać muszą, nic słusznieyszego nie rozumiemy, aby pod iednęm pra- 
wem będący iednakowo do wszytkich ciężarów należeli, które tym snadniey- 
sze do zniesienia będą, gdy ich zarówno wszytkim dostawać się będzie. 
Iakosmy tedy tym naywięcey respektem abusum dawszy przywileiow sca- 
binorum Iuris supremi, swiezęm naszęm wyrokiem, ktoręmi się od ponosze- 
nia zarownie z drugimi miesczany ciężarów pospolitych zasłaniali, na instan- 
tią Wier. WW. znieśli, tak aby się y tęm nikomu krzywda nie działa, ros- 
kazuięmy surowo Wier. WW. abyście nikogo w tym y samey zwierzchności 
rady tameczney nie ochraniali, ani zadnęmi respektami nie idąc, któryby 
się z obywatelow tutecznych iakimkolwiek praetextem z tego wyłamywać 
chcieli, onych do tego środkami sprawiedliwymi prawnęmi przycisnęli, będąc 
tego pewnymi, że w tak słuszney Wier. WW. praetensiey skutecznie do- 
pomożemy. Co osobliwęm roskazanięm radzie tuteczney intimuięmy, aby 
w to pilno weyrzeli, iakoby żaden od podobnych nie był vwolniony cięża- 
rów, który gruntów zażywa tamecznych. Poczuć się w tym , co po Wier. 
WW. mieć chcemy, zechcecie dla łaski naszey, którą Wier. WW. ofiaruięmy. 
Dan w Warszawie dnia XXX miesiąca grudnia roku Pańskiego MDCLI, pano- 
wania naszego polskiego III , szwedzkiego IV roku. — łan Kazimierz kroi. 

Dokument papierowy, opatrzony wielką pieczęcią koronną , po stronie adresowej wyciśniętą. 



1O04. 1652. die 3. m. Aprilis, Varsoviae. 

Ioannis Casimiri regis Poloniae decretum, inter communitatem civitatis 
Cracoviensis et magistratum consularem Cracoviensem de contributionibus 
solvendis litem dirimens. 

Ioannes Casimirus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czerniecho- 

36 



2^2 

uiaeque, nec non Suecorum, (rottorum, Yandalorumąue haereditarius rex. 
Significamus praesentibus literis nostris, quorum interest, rniuersis et sin- 
gulis, citatos fuisse ad nos et iudicium nostrum literis citationis nostrae 
secundae spectabiles proconsulem, consules totumąue magistratum consula- 
rem Cracouiensem, ąuorum nomina et cognomina hic pro expressis et in- 
sertis habere yolumus, de personis, causa infrascripta ac bonis ipsorum ge- 
neraliter omnibus, ad instantiam instigatoris nostri et reipublicae eiusąue 
delatorum, honoratorum scabinorum totiusąue communitatis ciuitatis nostrae 
Cracouiensis, actorum, qui ipsos coniunctim et diuisim vnumquemque eorum 
secundo post obtentam conturnatiae paenam citarunt ideo, quia ipsi, licet de 
corpore ciuitatis Cracouiensis sint, ibique ad instar aliorum conciuium ne- 
gotia et mercaturas exerceant, iuribus, priuilegijs, immunitatibus et liberta- 
tibus ciuitati Cracouiae eiusque ciuibus per diuos antecessores nostros col- 
latis, per nos approbatis gratiose, ad instar aliorum ciuium gaudeant et in 
qualibet occasione tutarentur, nihilominus tamen in graue eorundem conci- 
uium suorum et totius reipublicae praeiudicium ac daranum, contributiones 
tam per status regni in comitijs regni generalibus sancitas, vtpote sosz et 
donatiuum nuncupatas, quam et alias plurimas, per communitatem Craco- 
uiensem prout ante ; ita vel maxime sub tempus publicae modernae et prae- 
teritae belli generalis expeditionis, pro praesidio ciuitatis ad fouendum pe- 
ditatum , ex mente legum publicarum sancitas, conferre et soluere nolunt 
et recusant, insuper onera ciuilia, vtpote custodias aliaque onera, munia 
per ciues obiri et expediri solita et necessaria, subterfugiunt et ab ijs sese 
eximunt. Quo facto conciues suos aggrauantes depauperant. Ad quarum 
omnium contributionum tam hucusque cum summo praeiudicio delatorum 
retentarum et ad summam ducentorum millium florenorum Polonicalium per 
actores contra quemlibet ipsorum seorsiue taxatarum et liquidatarum, quam 
et successu temporis oriundarum laudandarumque solutionem, insimul cum 
alijs ciuibus faciendam, necnon onerum ciuilium omnium cum conciuibus 
alijs aequaliter subportationem praestandam, citati sunt, citatione ipsa de 
praemissis latius obloquente et enarrante. Quo in termino ex eadem citatione 
incidente, cum partes vtraeque, actorea videlicet generosus instigator per- 
sonaliter, honesta communitas Cracouiensis per nobilem et honoratum Ioan- 
nem Pernus seniorem scabinum, Quadraginta viri per nobilem et honoratum 
Marcum Antonium Moriconi, factorem nostrum, contubernia vero per fama- 
tum Georgium Iantoszowicz, contubernalium Cracouiensium seniorem, citata 
autem vtpote spectabili magistratu consulari Cracouiensi per excellentem ac 
spectabiles G-abrielem Ochocki medicinae doctorem, Martinum Paczoska et 
Georgium Pipan, consules et collegas suos, iuxta plenipotentiam a toto ma- 
gistratu consulari ea in causa collatam, in iudicio nostro assessoriali com- 
parerent atque defensores sibi ad tutandam causam et promouendam dedi 
peterent, iudicium assessorum nostrorum actoribus nobiles Andream Wy- 
szyński et Simonem Andream Staniewicz ad promouendam, citatis vero no- 
bilem Thomam Bystrzycki ad defendendam causam addidit, causamque prae- 
sentem ad diem crastinum reiecit. Ouo rursus in termino ex eadem reiectione 
incidente, partibus vt supra coram nobis et iudicio nostro assessoriali com- 
parentibus et in controuersias suas descendentibus, et actoribus quidem ex 



283 

citatione sua contra citatos proponentibus, iuxta contenta illius in omnibus 
decerni postulantibus , citatis vero terminum et forum ex varijs rationibus 
excipientibus, idem iudicium assessorum nostrorum, termino et foro citatis 
adinuento, ijsdem in causa praesenti procedere mandauit. Porro in proce- 
dendo memoratis citatis generosum instigatorem, actoresąue modernos incom- 
petentes esse, siąuidem non ag"itur de contributionibus publicis regni sed 
ciuitatis Cracouiae et sic priuatis, excipientibus, ąuoad autem modernos córa- 
parentes nomine communitatis ab ijsdem exhiberi plenipotentiam affectan- 
tibus, actoribus vero plenipotentiam sufficientem ab honesta communitate 
producentibus, seąue esse competentes actores asserentibus, generoso vero 
instigatore regni, se legitimum ac competentem actorem ex varijs legitimis- 
que rationibus iudicialiter allegatis deducente, iudicium nostrorum assesso- 
rum auditis partium controuersijs et allegationibus, ijsdemąue diligenter per- 
pensis, actoribus competentibus adinuentis, eisdem ad contenta citationis 
actorum respondere iniunxit. In respondendo itaąue citatis supranominatis 
incompetentiam actionis ex varijs rationibus oretenus illatis, obijcientibus 
aliasque suas defensas inferentibus, memoratum iudicium assessorum nostro- 
rum causam eandem vna cum toto illius effectu, saluis omnibus defensis 
et beneficijs iuris, vtrique parti de iure seruientibus, ad nos et iudicia rela- 
tionum nostrarum propriarum remiserat, decretis ijsdem iudicij assessorialis 
tum et remissa latius praemissa in se continentibus et obloąuentibus. In ter- 
mino itaąue hodierno iudicij relationum nostrarum propriarum ex eadem 
remissa proueniente legitime et hucusąue continuato, partibus supra nomi- 
natis modo praemisso cum suis patronis nobilibus Andrea Wyszyński et 
Simone Andrea Staniewicz atąue Thoma Bystrzycki ad hanc causam ab 
vtrinque additis, coram nobis et iudicijs relationum nostrarum propriarum 
comparentibus eumąue terminum attentantibus et in controuersias ab vtrin- 
que inter se iure mediante descendentibus, et actorea quidem reassumpta 
sua propositione eandemque meliorando , in eodem spectabili magistratu 
viginti personas, quae antehac et ad praesens sat opima mercimonia tractant 
et exercent 7 vt ex registris et libris camerarum theloneorum regni authen- 
tice depromptis, per ipsos actores iudicialiter productis, constat, indebite 
cum summo praeiudicio, damno et extrerna fere inopia et ruina communi- 
tatis totius omnia onera publica et priuata pro ijsdem mercatoribus in ma- 
gistratu existentibus, semper ex viliori sua mercatura exoluentis, a tot annis 
sese subtraxisse et hucusque subtrahere, nec iusto et legitimo praetextu ac 
titulo eadem onera, videlicet contributiones publicas, vulgo szos, donatiua 
et alias omnes, tam in comitijs regni, quam et ab ipsis laudatas, aliaque 
onera ciuilia in propositione sua fusius expressa, proportionaliter sustinere 
detrectasse deducente, quatenus ijdem in magistratu existentes mercatores 
tam in posterum huiusmodi onera omnia cum communitate aequaliter seu 
proportionaliter, habita tamen ratione quantitatis et qualitatis fundorum, 
mercimoniorum et negotiationum sufferant, quam et retentas contributiones, 
donatiua et onera tempore sui consulatus, quae vltra damna et litis expensas, 
sibi ad ducenta millia fiorenorum Polonicalium taxant, realiter et in effectu 
exoluant et restituant, competenti actione adinuenta, ipsis decreto iniungi 
et serio demandari postulante ; in contrarium vero citatis ad exceptionem 



28 4 



suam incompetentis actionis in iudicio nostro assessoriali illatam , recurren- 
tibus, reproductisąue in fulcimentum intentionis suae decretis aliąuot sere- 
nissimorum diuae memoriae Poloniae regum, praedecessorum nostrorum, 
videlicet Sigismundi primi anni millesimi quingentesimi vigesimi primi et 
millesimi quingentesimi vigesimi ąuarti , deinde tertio serenissimi olim Si- 
gismundi tertij parentis et praedecessoris nostri desideratissimi, inter cora- 
munitatem et magistratum Cracouiensem anni millesimi sexcentesimi vige- 
simi sexti, in facie iudicij nostri exhibentibus atąue vigore eorundem decre- 
torum se liberos et immunes ab omnibus contributionibus publicis et priuatis 
pronuntiari contendentibus, seque conseruari circa huiusmodi decreta et liber- 
tatem petentibus, quod vero attinet tabulas mercatorias et varia regestra 
per actores reproducta, illis in omnibus et per omnia contradicentibus et 
ad informationem nostram varias rationes oretenus inferentibus et se simi- 
liter ratione praeteritorum ab incompetenti actione liberari postulantibus, 
ex aduerso autem actoribus actionem per se citatis vti ciuibus et mercato- 
ribus Cracouiensibus, licet in magistratu existentibus, ratione ferendorum 
pariter omnium onerum cum communitate soluendarumąue contributionum, 
a ąuibus nobilitas nec clerus neutiąuam liberatur, competentissimam esse 
actionem, idąue ex vi legum publicarum, ąuibus contributiones omnes vulgo 
pobory, szosę et donatiui non obstantibus ąuibusuis priuilegijs, rescriptis, 
decretis ac alijs immunitatibus sine ulla exceptione et restrictione officialium 
exoluendas esse, seuere cautum est ; deducentibuś, atąue ad probandam hanc 
competentiam actionis priuilegia varia tum constitutiones regni tam anti- 
ąuiores ąuam nouellas praelegentibus, decreta vero bina per citatos exhibita 
olim Sigismundi primi annorum millesimi ąuingentesimi vigesimi primi et 
millesimi ąuingentesimi vigesimi ąuarti ad causam hanc nihil ąuidąuam 
facere nec operari , eo, quod ex contextu eorundem non apparet libertas 
magistratus consularis Cracouiensis ab omnibus oneribus publicis et priuatis, 
ratione ąuorum ad praesens actio rertitur, sed potius pro communitate ex- 
positarum summarum restitutio ijsdem decretis iniuncta fuerit allegantibus, 
et insuper decretum inter eosdem actores et magistratum atąue honoratos 
aduocatum et scabinos Iuris supremi arcis nostrae Cracouiensis ex serijs 
partium controuersijs in simili materia Varsauiae feria ąuinta postridie festi 
sanctae Luciae virginis et martyris anno proxime praeterito millesimo sexcen- 
tesimo ąuinąuagesimo primo latum, producentibus, tum etiam varia decreta 
nostra et serenissimorum praedecessorum nostrorum in similibus lata, alle- 
gantibus, ąuantum vero attinet decretum serenissimi olim Sigismundi tertii 
parentis et praedecessoris nostri desideratissimi, in anno millesimo sexcen- 
tesimo vigesimo sexto, in relationibus latum, illud ąuoąue citatos de piano 
non liberare eo ; quod ad vnum dumtaxat fundum seu lapideam, in qua qui- 
libet ex magistratu consulari habitat, tum et a victu esse liberos, serenissi- 
mus olim Sigismundus tertius in praeallegato decreto pronuntiauerit, non 
vero ea libertas ad omnes et singulos fundos aliasque opimas merces, quae 
citatis singulis annis Cracouiam inducuntur et inuehuntur, nec ad lucrum 
ex huiusmodi mercibus proueniens extendi \llatenus possit, luculenter pro- 
bantibus, atque non obstantibus hisce decretis praetextu libertatis particu- 
lariter et restrictive appositae, generali llbertate, qua nec clerus neque no- 



285 

biles, fundos ciuiles possidentes, vt praemissum est, in reg"no gaudere et 
sese tueri possunt, citatos modernos de plano ; vtpote cum a nonnullis mer- 
eibus, videlicet institis salinarijs et apothecis contributiones non tutando sese 
praedicto decreto anni millesimi sexcentesimi vigesimi sexti solvant, immunes 
pronuntiari posse, verum eosdem ad restitutionem seu solutionem retentarum 
contributionum, modo suprascripto taxatarum, ac damnorum ac litis expen- 
sarum, per actores inde perpessarum, iudicialiter stringi et compelli ; atąue 
vt in posterum sine vlla renitentia et vlterioribus diffugijs contributiones 
ąuasuis publicas et priuatas, per ordines ac communitatem atąue magistra- 
tum Cracouiensem iuxta antiąuam consuetudinem laudatas vel laudandas, 
omnes et singulas vna cum communitate soluant et onera tam publica quam 
priuata ferant ; de rigore iuris prouideri et sententiari postulantibus, ąuinimo 
paenas super magistratu, eo, quod non tantum ipsimet contributiones soluere 
renuerint, verum etiam et viduas relictas defunctorum mercatorum et con- 
sulum Cracouiensium, mercimonia maritorum suorum exercentes et consti- 
tuentes, cum maximo itidem communitatis damno et iniuria, acsi respectu 
immunitatis personalis maritorum, quae cum vita cuiusuis extincta est, tum 
et alias diuersas personas officiales ab oneribus et exactionibus decretis suis 
eliberasse et in patrocinio suo fouisse, ausi fuerint, decerni et irrogari ex- 
poscentibus, et ne in posterum talia patrocinia tam viduis praefatis, quam 
et alijs diuersis personis sub praetextu et colore quorumuis officiorum exi- 
stentibus, magistratus praebere audeat, serio et sub paenis inhiberi, ipsosque 
in damnis et litis expensis, in cancellaria decretorum nostrorum liquidandis, 
condemnari vrgentibus ; e contra citatis replicantibus pro sui officij debito 
iuxta antiquum morem et consuetudinem, ingruente publica necessitate, pro 
dignitate officij sui vigilias et custodias absoluere et summo periculo salutis 
et fortunarum suarum tumultibus, qui saepe solent accidere, pro viribus suis 
consulere aliaque pro integritate et conseruatione ciuitatis et iurium ac liber- 
tatum ipsius publice et priuatim gerere et pati, ad quae priuati ciues non 
tenentur, ex hisque rationibus libertatem ab impetitione actorum et tota 
causa praesenti perpetuo ex benignitate et clementia nostra supplicantibus ; 
actorea vero parte declarante se, quod non affectant citatos cogi ad onera 
seruilia sed dumtaxat ad contributiones, donatiuua et alia onera publica et 
priuata, vt supra specificata, iuxta taxam per duos deputatos ex consulatu 
et alios mercaturae et artis peritos, a communitate deputatos, vt moris est, 
faciendam, praestanda et ferenda cogi et compelli petentibus : nos cum con- 
siliarijs, lateri nostro assidentibus, auditis partium ambarum controuersijs, 
allegationibus et defensis, ijsdemque accurate perpensis, remissa per iudi- 
cium assessorum nostrorum ad nos et iudicium relationum nostrarum pro- 
priarum facta, necessaria adinuenta, illam expediendo competenti actione 
adinuenta, citatis in causa praesenti directe respondere mandauimus. Porro 
partibus vtrisque ad anteriores suas rationes sese referentibus, generoso 
quoque instigatore regni coram nobis comparente atque non solum citatos 
verum etiam consulum viduas ad solutionem contributionum ąuarumuis tam 
publicarum quam priuatarum, legibus et constitutionibus publicis stringi de- 
bere, nec quempiam ipsorum ab eiusmodi contributionibus . de quibus res 
est, nullatenus liberari posse, multis rationibus suis deducente , vbi etiam 



286 

spirituales et cuiusuis ordinis regulares ac cuiuscunąue status, dignitatis, 
etiam eąuestris ordinis personas, bona ciuilia Cracouiae possidentes, vna 
cum eorum inąuilinis victum ibi ąuouis modo quaerentibus, ad easdem con- 
tributiones et alia onera publica et priuata ex praescripto legum publicarum 
ac iuxta varia praeiudicata regia teneri et obligatos esse comprobante : nos 
cum ijsdem consiliarijs, lateri nostro assidentibus, auditis vtrarumque par- 
tium controuersijs, visis, lectis ac bene examinatis priuilegijs, decretis, iuri- 
bus, regestris ac documentis, ab vtrinque productis, tum legibus et consti- 
tutionibus publicis ac alijs rationibus iuridicis hinc inde allegatis, licet qui- 
dem iuxta declarationem decreti diuae memoriae serenissimi Sigismundi 
tertij parentis et praedecessoris nostri desideratissimi , sub data Yarsa- 
uiae feria sexta antę festa solennia Pentecostes proxima, anno millesimo 
sexcentesimo vigesimo sexto ex controuersijs partium lati, ex rationibus 
in eodem decreto expressis, spectabiles proconsul et consules ciuitatis nostrae 
metropolis regni Cracouiae a contributionibus tam a victu, quam ab vna 
saltem domo, in qua quispiam consulum residet, immunes sint, nihilominus 
tamen eo in consideratione habito, quod in eodem decreto anni millesimi 
sexcentesimi vigesimi sexti de alijs domibus et fundis, tum etiam de modo 
victus et ratione mercaturae et negotiationis ac alijs, de quibus ad praesens 
mouetur quaestio, nihil quidquam specialiter sancitum sit, ideo amputando 
omnes et quascumque difficultates et differentias, inter actores et citatos 
intercedentes, suprascriptum decretum anni millesimi sexcentesimi vigesimi 
sexti declarando, quod attinet contributiones et alia onera publica et priuata 
ratione vnius domus spectabilis proconsulis et cuiuslibet consulis, tum etiam 
ratione victus, spectabilem proconsulem et quemlibet consulem, nunc et pro 
tempore existentem, ratione vnius domus duntaxat et a victu sine quauis 
tamen mercatura et negotiatione quaesito ; a quibusuis contributionibus, dona- 
tiuis et alijs quibusuis publicis et priuatis oneribus, quouis nomine et ra- 
tione impośitis et imponendis, ac laudatis et laudandis, liberos et immunes 
esse et fore decernimus et pronuntiamus; qua etiam libertate et immuni- 
tate viduas consulum relictas, in \iduali statu permanentes, gaudere et po- 
tiri debere declaramus. Spectabilem vero proconsulem et quemlibet consu- 
lum praeter vnam lapideam alias domos, lapideas, fornices, institas et fun- 
dos possidentes, vti etiam a tempore sui proconsulatus et consulatus merca- 
turas, negotiationem et mercimonia cuiusuis generis, speciei et quantitatis 
exercentes, eorumąue suecedaneos, nemine penitus excepto, ad omnes et 
singulas contributiones, tam publicas pro necessitatibus reipublicae in comi- 
tijs generalibus regni laudatas et in posterum laudandas, vulgo szos, dona- 
tiuum, simpla et alio quouis nomine nuncupatas, quam et ciuiles sub tempus 
interregni, coronationis, publicae expeditionis et alio quouis tempore et quo- 
uis modo in quosuis vsus, commoditates et necessitates ciuitatis nostrae Cra- 
couiensis per spectabilem magistratum cum honesta communitate constitutas 
et constituendas, tum etiam omnia onera ciuilia (exceptis tamen seruilibus 
et personalibus, a quibus illos et quemlibet illorum immunes facimus) ad 
instar aliorum ciuium ratione fundorum, tum et mercatorum mtione merca- 
turae, negotiationis et mercimoniorum iuxta taxam per duos e spectabili 
magistratu tum et deputatos a honesta communitate, videlicet duos ex sca- 



28; 

binis ; duos ex mercatoribus et duos ex contubernijs ea in re peritos, habita 
ratione qualitatis, ąuantitatis et valoris bonorum et mercimoniorum, fideliter. 
vt moris et consuetudinis est, reassumptis super officijs suis iuramentis, fa- 
ciendam, omnino adstrictos fuisse et esse ; teneriąue perpetuo, non obstan- 
tibus priuilegijs et exemptionibus quibusuis, eisdem citatis antehac concessis, 
decernimus et statuimus, et ad omnia ea viduas consulum relictas ad instar 
ipsorum proconsulis et consulum teneri et obligatos esse sancimus. Ouod 
autem attinet contnbutiones et onera, de ąuibus agitur, ad praesentem vsque 
diem retenta et debita, tum danina et litis expensas ; per actores perpessa, 
citatos proconsulem et consules infra denominatos in retentis ac damnis et 
litis expensis condemnamus et amputando inter easdem partes ulteriores 
litis anfractus, difficultates et expensas, ea omnia ad triginta millia floreno- 
rum monetae Polonicalis absąue alia liąuidatione et comprobatione actorum 
moderamur. Et ąuoniam coram nobis iudicialiter deductum et comprobatum 
est, viginti ex spectabili magistratu, yidelicet Stanislaum Conradt, Matthaeum 
Gruszczyński, Christophorum Schedel, Andream Węgrzynowicz, Gabrielem 
Ochocki, Stanislaum Spinek, Raphaelem Dellpace, Iacobum Celesta, Marti- 
num Paczoska, Ioannem Formankowicz, Franciscum Cyrus, Hieronymum 
Pinoci, Andream Cieski, Sebastianum Zacherla, Sigismundum Hyppolith, 
Andream Cieniowicz, Paulum Fryznykier, Michaelem Behem, Benedictum 
Sayioli et Iacobum Borkowski mercaturam et negotiationem ac mercimonia 
exercuisse et exercere, ideo ipsos supranominatos ad solvendam dictam 
summa m florenorum triginta millium et ąuemlibet ipsorum pro rata sua 
infra expressa, yidelicet Stanislaum Conradt ad florenos trecentos Polonicales, 
Matthaeum Gruszczyński ad florenos ąuadringentos itidem Polonicales, Chri- 
stophorum Schedel ad florenos ter mille quingentos, Andream Węgrzynowicz 
florenos ąuingentos, Gabrielem Ochocki florenos octingentos, Stanislaum 
Spinek florenos octingentos, Raphaelem Dellpace florenos ter mille ąuadrin- 
gentos, Iacobum Celesta florenos quinque millia, Martinum Paczoska florenos 
mille quingentos, Ioannem Formankowicz florenos octingentos, Franciscum 
Cyrus florenos bis mille, Hieronymum Pinoci florenos bis mille, Andream 
Cieski florenos ducentos, Sebastianum Zacherla florenos ter mille, Sigismun- 
dum Hyppolit florenos bis mille, Andream Cieniowicz florenos quingentos, 
Paulum Fryzneikier mille ducentos, Michaelem Bechem mille ducentos, Be- 
nedictum Savioli florenos 650, Iacobum Borkowski florenos 450 teneri et 
obligatos esse sententiamus. Cuiusquidem summae florenorum triginta mil- 
lium proconsul et consules memorati yiginti millia actoribus in recompen- 
sam damnorum et litis expensarum, per ipsos perpessorum, pro festo Nati- 
uitatis sancti Ioannis Baptistae proxime venturo anni praesentis, reliqua 
vero decem millia in exemptionem bonorum villae Dąmbie, pro simili summa 
decem millium florenorum oppignoratorum, pro festo sanctorum Trium Re- 
gum anni proxime venturi millesimi sexcentesimi quinquagesimi tertij absque 
vlla mora et defalcatione, non obstantibus quibusuis rescriptis ac litteris 
moratorijs, in cancellaria officij consularis Cracouiensis realiter et in parata 
pecunki persoluere et numerare, salua quietatione actorum tenebuntur et 
erunt adstricti, idque sub paenis peculatus et priuationis officiorum alijsque 
in retentores contributionum publicarum et priuatarum legibus et constitu- 



288 

tionibus regni et decretis regijs sancitis, quas exnunc super ipsos et quem- 
libet ipsorum contrauenientem absąue alia adcitatione seu termini cunser- 
uatione decernimus et ad easdem publicandas quemlibet ministerialem regni 
generałem, dum et ąuando pars actorea id affectauerit, addimus et pro exe- 
cutione in bonis et personis cuiuslibet praesenti decreto nostro non satisfa- 
cientis, ad ąuodlibet iudicium seu officium competens remittimus. Caeteros 
vero consules, vtpote generosum Philippum Huttini secretarium nostrum et 
decretorum curiae nostrae notarium, Adamum Nagoth, Franciscum Rolinski 
et Georgium Pipąn, siąuidem ipsos aliąuam mercaturam exercuisse et exer- 
cere non deducitur et vnam tantum domum possident, ab actione praesenti 
liberos facimus et pronuntiamus, ita tamen, quod si aliąuis ipsorum merca- 
turam seu negotiationem exercuerit et praeter vnam domum alias lapideas, 
fornices, institas et fundos possederit, ad contributiones et alia onera ad 
instar aliorum consulum tenebuntur ; in futurum vero in ąuantum ijdem citati 
et eorum in magistratu successores contributiones, donatiua et alia omnia, 
ad quae vigore praesentis decreti nostri condemnantur, iuxta taxam per 
deputatos ex spectabili magistratu et ex honesta communitate iuratos et rei 
huius peritos habita vt supra ratione ąualitatis, ąuantitatis et valoris bono- 
rum et mercium factam, non persoluerint, neque onera ciuilia, vt supra, 
praestiterint, aut aliąuis eorum non persoluerit nec praestiterit, de eisdem 
et ąuolibet ipsorum spectabilis magistratus Cracouiensis vnica citatione prae- 
via peremptoria, amputatis ąuibusuis dilationibus et exceptionibus indilatam 
iustitiam administrare tenebitur. Et ąuoniam interest, vt omnes, vt supra, 
bona ciuilia Cracouiae possidentes, mercaturas exercentes, et victum quovis 
modo ąuaerentes, nemine excepto, (praeter spectabilem proconsulem et con- 
sules iuxta anteriorem nostram praesentem declarationem) vigore legum pu- 
blicarum et decretorum regiorum ad easdem contributiones et onera adi- 
gantur et compellantur, idcirco eidem spectabili magistratui Cracouiensi, ne 
ąuempiam ciuilis status et conditionis, etiam officiales et ministros seu pri- 
uatas ąuasuis personas ab huiusmodi contributionibus et oneribus pendendis 
et praestandis ąuouis praetextu et causa liberet et absoluat, nisi suam litem 
et causam facere velit, ąuinimo eosdem ad ea omnia iure mediante, vt supra 
dictum est, adigat et compellat, serio iniungimus et mandamus et amputando 
difficultates, quae ratione huiusmodi contributionum et onerum ciuilium cum 
spiritualibus etiam cuiusuis ordinis regularibus et eąuestris ordinis personis 
eorumąue inąuilinis, borni ciuilia Cracouiae possidentibus, ea tamen, (licet 
ex vi legum publicarum et decretorum regiorum antę hac latorum, teneantur) 
soluere et praestare in summum damnum et praeiudicium ciuium nostrorum 
Cracouiensium recusantibus, interuenire possent, g'eneroso instigatori regni, 
ąuatenus ex delatione spectabilis magistratus et honestae communitatis Cra- 
couiensis easdem spirituales et cuiusuis ordinis regulares et eąuestris ordinis 
personas directe post curiam nostram (non derogando tamen ąuidąuam 
iurisdictioni ciuili in causa fundorum et onerum ciuilium cum alijs personis 
ad spectabilem magistratum vigore legum pulicarum competenti) peremptorie 
adcitet, serio iniungimus et praecipimus praesentis decreti nostri vigore. 
In cuius rei fidem praesentibus sigillum regni nostri est appressum. Datum 
Yarsauiae feria ąuarta post festa solennia sacri Paschatis, gloriosissimae 



28Q 

Resurrectionis domini nostri lesu Christie anno eiusdem millesimo sexcen- 
tesimo quinquagesimo secundo, regnorum nostrorum Poloniae et Sueciae 
ąuarto. — Relatio reuerendissimi in Christo patris, domini Andreae de Leszno 
Leszczyński, episcopi Culmensis et Pomeraniae, praepositi Plocensis et sancti 
Michaelis in arce Cracouiensi, supremi regni cancellarij. — Andreas de Leszno 
episcopus Culmensis et Pomeraniae ; cancellarius regni. — Philippus Lluttinus 
sacrae regiae maiestatis secretarius et notarius mppa. 

Kodeks Zaleskiego, karta 237. 



1O05. 1652. die 15. m. Aprilis, Varsoviae. 

loannes Casimirus rex Poloniae, inter communitatem civi.tatis Craco- 
viensis et adrocatum scabinosque Iuris supremi castri Cracoviensis, de con- 
tributionibus solvendis litem dirimit. 

loannes Casimirus Dei gratia rex Poloniae , magnus dux Lithvaniae, 
Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Smolensciae, Czerniecho- 
viaeque, necnon Svecorum , Gottorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
Significamus praesentibus literis nostris, quorum interest, vniuersis et singulis, 
intercessisse antea decretum nostrum inter spectabiles proconsulem, consules, 
aduocatum, scabinos totamque communitatem ciuitatis Cracouiensis, actores 
ab vna, atque nobiles ac honoratos Nicolaum Oczkowicz aduocatum, Ioan- 
nem Neapolitan, Rudolphum Kortyni, Gerardum Pryiami, Ioannem Lode- 
ryk, Franciscum Lupi ? Philippum Forconi ; Michaelem Krauz, scabinos Iuris 
supremi castri nostri Cracouiensis, citatos, parte ex altera, pro eo ; quia ipsi ; 
licet de corpore ciuitatis Cracouiensis sint, ibique negotia et mercaturam 
exerceant, patrocinantibus ipsis iuribus, priuilegijs, immunitatibus et liber- 
tatibus, ciuitati Cracouiensi eiusque ciuibus per diuos antecessores nostros 
et per nos ipsos gratiose approbatis, in graue eorumdem conciuium Craco- 
uiensium et totius reipublicae praeiudicium, contributiones tam per status 
regni in comitijs regni generalibus sancitas, vtpote sosz et donativum nun- 
cupatas, quam et alias plurimas per communitatem Cracouiensem, prout antę, 
ita vel maxime sub tempus publicae modernae expeditionis pro praesidio 
ciuitatis ad fouendum peditatum ex mente legum publicarum sancitas, con- 
ferre et soluere nolunt et recusant; insuper onera ciuilia, vtpote custodias 
aliaque munera per ciues obiri solita, subterfugiunt et ab ijs sese eximunt; 
ad harum omnium contributionum tam hucusque retentarum, quam successu 
temporis oriundarum solutionem et onerum ciuilium vna cum conciuibus 
aequaliter subportationem , Varsauiae feria quinta postridie festi sanctae 
Luciae virg'inis et martyris, anno proxime praeterito millesimo sexcentesimo 
quinquagesimo primo ex sertis partium ambarum controuersijs latum et pro- 
mulgatum. Quo quidem decreto nostro, licet citati honorati aduocatus et 
scabini Iuris supremi castri nostri Cracouiensis producerent priuilegium 
diuae memoriae serenissimi Casimiri primi Poloniae regis, praedecessoris 
nostri, primaevae institutionis iudicij prouincialis Iuris supremi castri nostri 

37 



2< O 



Cracouiensis eiusque honoratorum aduocati et scabinorum, antecedaneorum 
modernorum citatorum , tum eiusdem priuilegij confirmationes per nos et 
serenissimos antecessores nostros, Poloniae reges factas, tum etiam alia pri- 
uilegia et iura supraspecificata : nihilominus tamen eo in consideratione na- 
bito, quod citati moderni eorumąue antecedanei ab immemorabili tempore 
cum scitu et yoluntate nostra et eorundem praedecessorum nostrorum non 
ex scultetis, aduocatis et scabinis locorum extra ciuitatem nostram Craco- 
uiensem situatorum, iuxta eiusdem priuilegij Casimiriani obloquentiam, sed 
ex ordine ciuilium personarum et iurisdictioni ciuitatis nostrae Cracouiensis 
subiectarum electi sint , ijdemąue in eadem ciuitate nostra Cracouiensi rem 
soli possideant, mercaturam exerceant, iuribus, priuilegijs, libertatibus, immu- 
nitatibus et praerogatiuis generaliter vniuersis ad instar aliorum ciuium 
gaudeant et potiantur, priuilegioąue praedicto Casimiriano et alijs per citatos 
allegatis et productis, per varia decreta eorundem serenissimorum praede- 
cessorum nostrorum tum leges publicas ratione onerum ciuilium et contri- 
butionum publicarum et priuatarum ac aliarum rerum, de ąuibus agitur, 
lata, derogatum sit, confirmationesąue eorundem priuilegiorum, per citatos 
allegatorum, a nobis et eisdem serenissimis atecessoribus nostris factae, in 
ąuantum iuri publico vsuique contrarientur, nullius sint roboris et momenti, 
idcirco dispositioni legum publicarum tum et decretis per serenissimos ante- 
cessores nostros, Poloniae reges latis, inhaerendo, eosdem citatos, ridelicet 
honoratum aduocatum et scabinos Iuris supremi castri nostri Cracouiensis 
et eorum succedaneos ad omnes et singulas contributiones, tam publicas pro 
necessitatibus reipublicae in comitijs generalibus regni laudatas et in poste- 
rum laudandas, rulgo sosz, donativum ; simpla siue quouis alio nomine nun- 
cupatas, quam etiam ciuiles sub tempus interregni, coronationis, publicae 
expeditionis et alio quouis tempore et quocumque modo in quosuis vsus et 
commoditates ciuitatis nostrae Cracouiensis per spectabilem magistratum 
cum communitate constitutas et constituendas, tum etiam omnia onera ciuilia, 
nullis penitus exceptis, ad instar aliorum ciuium Cracouiensium perferenda, 
omnino adstrictos et obligatos fuisse et esse, tenerique perpetuo, non obstan- 
tibus priuilegijs et exemptionibus quibusuis eisdem citatis antę hac concessis, 
decreueramus et statueramus, eosdemque citatos honoratum aduocatum et 
scabinos Iuris supremi ratione retentarum publicarum et priuatarum contri- 
butionum, donatiui et aliarum, tum etiam onerum ciuilium non praestitorum, 
reliquorumque in citatione expressorum, de quibus agitur, ad illam vsque 
diem, amputando vlteriores litis anfractus et expensas absque alia liquida- 
tione et moderatione ad quindecem millia florenorum monetae Polonicalis 
condemnaueramus. Quam quidem summam quindecem millium florenorum 
citati memorati sub paenis in retentores contributionum publicarum et pri- 
uatarum legibus publicis et decretis regijs sancitis, quas exnunc decreuera- 
mus, penes acta cancellariae decretorum nostrorum reponere tenebantur 
duabus ratis: primam quidem in termino sex septimanarum a die iudicialiter 
oblati praesentis decreti nostri proximarum peremptorio, nouem millia flore- 
norum monetae Polonicalis, quae honestae communitati Cracouiensi in recom- 
pensam damnorum et litis expensarum , per eandem communitatem hac in 
causa errogatarum et coram nobis liquidatarum , adiudicaueramus et me- 



2gi 

diante ąuietatione eidem communitati realiter et integre extradi mandaue- 
ramus ; residua vero sex millia in termino aliarum sex septimanarum, dictas 
septimanas immediate subsequentium peremptorio , quam summam sex mil- 
lium florenorum in vsum et commodum ciuitatis nostrae Cracouiensis, prout 
spectabilis magistratus cum honesta communitate Cracouiensi conuenerit, 
assignaueramus et appropriaueramus. Casu vero contrauentionis et pro ąuali- 
bet rata dictarum summarum non solutionis, terminum eisdem citatis coram 
nobis et iudicio nostro assessoriali pro publicatione paenarum supra decre- 
tarum , cum causa praesens ex regestro per ministerialem regni generałem 
acclamata fuerit ; absąue alia citatione peremptoria conseruaueramus, — alias 
prout hoc idem decretum nostrum anterius de praemissis fusius disponit et 
obloąuitur. Quo in termino ex eadem termini conseruatione legitime conin- 
cidente, cum partes suprascriptae, actorea quidem spectabilis magistratus et 
honorata communitas Cracouiensis per nobilem Andream Wyszyński, citata 
vero yidelicet honorati aduocatus et scabini supremi Iuris castri Cracouiensis, 
per honoratum Nicolaum Oczkowicz aduocatum et Ioannem Neapolitan sca- 
binum Iuris supremi castri Cracouiensis, Varsauiae feria sexta post diem 
Cinerum proxima anno currenti millesimo sexcentesimo quinquagesimo se- 
cundo, coram nobis et iudicio nostro assessoriali comparerent eumąue ter- 
minum attentarent, atque procuratorem sibi ad defendendam causam addi 
peterent, iudicium assessorum nostrorum procuratorem ad defendendam cau- 
sam citatis nobilem Andream Simonem Staniewicz addidit causamąue prae- 
sentem vna cum toto illius effectu ad nos et iudicia relationum nostrarum 
propriarum, siąuidem a nobis ipsis decretum anterius est prolatum, remisit. 
In termino itaque hodierno iudicij relationum nostrarum propriarum, ex 
eadem remissa ad praesens legitime proueniente et hucusque continuato, 
partibus vtrisque vt supra coram nobis et iudicijs relationum nostrarum pro- 
priarum comparentibus eumąue terminum attentantibus et in controuersias 
suas ab vtrinque inter se descendentibus et actorea quidem iuxta obloquen- 
tiam decreti nostri paenas in retentores contributionum publicarum et priua- 
tarum, legibus publicis sancitas, nimirum paenam peculatus ex causa summae 
quindecem millium florenorum Polonicalium ratione retentarum publicarum 
et priuatarum contributionum, donatiui et aliarum, tum etiam onerum ciui- 
lium non praestitorum , nec non in recompensam damnorum et litis expen- 
sarum, per communitatem errogatarum, solui binis ratis decretae, et per 
aduocatum et scabinos citatos modernos non persolutae, neque in tempore 
primae similiter et secundae ratae iuxta decretum nostrum in cancellaria 
decretorum nostrorum repositae, manifestationibus in eodem tempore, quo 
ijsdem ratis satisfactum non est, coram ijsdem actis cancellariae decretorum 
nostrorum factis, deducente, exindeque rigorem paenarum, decreto anteriori 
decretarum , ob non satisfactionem rei iudicatae, irrogari et publicari ex- 
postulante atque declarationem et moderationem vlteriorem (cum in decreto 
nostro absque alia quauis liquidatione et moderatione solutio summae supra- 
scriptae decreta est), non posse partem citatam vrgere, decreto eodem ante- 
riori nostro comprobante, similiter et impossibilitatem persolutionis non posse 
citatos opponere, cum non modo summam quindecem millium florenorum 
sed multo maiorem ex inductis mercibus in regnum nostrum quotannis pro 



aliąuot centenis millibus tenerentur persoluere, probationibus thelonei came- 
rae Cracouiensis inductionem in iudicio nostro exhibente atąue eosdem cita- 
tos omnes, aduocatum insimul cum scabinis oneri et rigori, in decreto nostro 
anteriori apposito subesse debere, inferente, neąue aduocatum a sufferendis 
contributionibus publicis et priuatis, vti aeque cum alijs ciuibus mercantias 
exercentem, liberum esse debere, tanąuam contra decretum anterius nostrum, 
quo insimul cum alijs citatis omnia onera sufferre decreueramus ; eodem de- 
creto nostro euincente ac paenas conuulsionis iuxta praescriptum legum ex- 
poscente ; in oppositum vero parte citata non per modum contradicendi de- 
creto nostro, quod pro sacrosancto habent ; sed per modum supplicis Hbelli, 
se nullam contrauentionem et conuulsionem decreti nostri commisisse ac 
exinde nec paenam peculatus ratione non repositionis suramae in decreto 
specificatae, vllatenus succubuisse, eo, quod tam in officio consulari Craco- 
uiensi circa incidentiam praefixi termini soluendae summae, quam in cancel- 
laria decretorum nostrorum in puncto requisitionis eiusdem non per aliquod 
medium refractarium citati processerunt, sed omnem spem in clementia 
nostra regia et declaratione eiusdem, vti supremi et clementissimi principis, 
quam nunc benignissime implorant, ob certas rationes totaliter collocauerint, 
allegante, rationemque singularem impossibilis praedicto decreto nostro sa- 
tisfactionis, eo, quod non uno eodemque tempore omnes scabini Iuris supremi 
Magdeburgensis castri Cracouiensis officio suo scabinatus fungi caeperunt, 
proindeque iuxta temporis differentiam ad paria onera publica respectu 
officij sui vna cum alijs recenter officium ingressis absque taxa officiosa non 
teneantur, tum quod in eodem scabinatu non nisi sint tres mercatores ijque 
exhausti tam per varias temporum calamitateś, quam inuidiam fortunae et 
aliam fortuitam rerum suarum iacturam ; solutioni summae in decreto nostro 
expressae sufficere et ne vtiquam correspondere possint, insuper quod non 
temere, sed freti iuribus priuilegiisque Casimirianis, decretisque serenissimo- 
rum olim regum, antecessorum nostrorum, Sigismundi primi et Sigismundi 
Augusti, quibus ab omnibus contributionibus dicti spectabiles scabini Turis 
supremi liberi et immunes pronuntiati sunt, egerint et sese defenderint, in- 
ducente, ad extremum inhaerendo praeiudicato recenti inter communitatem 
ciuitatis Cracouiensis et spectabilem magistratum consularem, itidem ex par- 
tium controuersijs lato, se a seruilibus operis et oneribus, vtpote cum ipsi 
spectabiles aduocatus et scabini Iuris supremi yigore suorum priuilegiorum 
et decretorum, officio suo in hucusque cum summa integritate fungantur, 
iudicia solita exerceant , sumptus et impensas notabiles sine fructu faciant, 
de piano liberari et hoc in passu respectu officii sui , per quod authoritas 
praeeminentiae nostrae regiae repraesentatur , a plebe separari , magistra- 
tuique consulari Cracouiensi, vti in pari magistratu existenti, praedictos spec- 
tabiles aduocatum et scabinos Iuris supremi aequiparari postulante atque 
libertatem de piano vt supra petente ; porro nobili ac honorato Nicolao 
Oczkowicz, Iuris supremi castri Cracouiensis aduocato, praemissis in vim 
informationis nostrae certis rationibus ac defensis per suum plenipotentem 
et semetipsum latis, humiliter supplicante, seque circa priuilegium nostrum. 
ipsi vti aduocato benigne concessum, conseruari et a ąuibusuis oneribus, 
dationibus et contributionibus tam publicis quam priuatis. laudatis et in 



293 

futurum quandocunque laudandis, vti ciuitati nostrae Cracouiensi in varijs 
eiusdem ciuitatis functionibus et officijs satis emeritum, liberum et immunem 
pronuntiari petente ; actoribus vero, quod attinet contrauentionem decreti 
nostri anterioris, tum etiam defalcationem summae eodem anteriori decreto 
nostro expressae, quam fidelibus subditis nostris clementiae nostrae regiae 
id totum submittentibus et nihilominus tamen, quatenus ciuitati eidem ante- 
riori decreto nostro quo ad contributiones, donatiua et alia onera publica 
et ciuilia, tum etiam solutionem summae declarandae absque vlteriori decla- 
ratione satisfaciant, sub rigore paenarum, in eodem decreto nostro anteriori 
decretarum et in instanti publicandarum, cogi et compelli petentibus ; quod 
autem attinet spectabilem aduocatum obstantibus legibus publicis, omnium 
priuilegiorum reuocatorijs, et decreto nostro anteriori, ea omnia praepostere 
per ipsum allegari, tum in exequutione anterioris decreti nostri non esse 
locum vlterioribus controuersijs, inferentibus, citatis vero clementiam et be- 
nignitatem nostram regiam implorantibus : nos cum consiliarijs, lateri nostro 
assidentibus, remissa per iudicium assessorum nostrorum ad nos et iudicia 
relationum nostrarum propriarum facta, necessaria adinuenta, illam expe- 
diendo, partes vtrasque circa rem iudicatam nostram conseruandas esse du- 
ximus, vti quidem conseruamus, cum ea tamen declaratione nostra, quod 
habita ratione citatorum , nobilium et honoratorum aduocati et scabinorum 
Iuris supremi castri Cracouiensis, vti personarum in officio publico consti- 
tutarum, eosdem a seruilibus oneribus, ad quae ciues Cracouienses tenentur, 
ex benignitate et clementia nostra regia liberos et immunes facimus et pro- 
nuntiamus, vigilias vero et custodias ac alia onera personalia ingruente pu- 
blica necessitate ad instar spectabilium proconsulis et consulum Cracouien- 
sium praeuia obdestinatione absoluere teneri, eosdem aduocatum et scabinos 
Iuris supremi decernimus et sententiamus. Quod vero attinet solutionem 
florenorum quindecem millium, licet quidem ex vigore eiusdem anterioris 
decreti nostri ad integram eiusdem summae solutionem teneantur et paenas 
in eodem decreto succubitas promeruerint ; nihilominus tamen, quoniam acto- 
rea pars tanquam fideles subditi nostri vtrumque gratiae et clementiae no- 
strae regiae pro sua erga maiestatem nostram regiam submissione remittit, 
ideo quod attinet paenas contrauentionis succubitas, easdem citatis ex mera 
benignitate et clemencia nostra regia condonamus; ex summa vero floreno- 
rum sex millium in vsum et commodum ciuitatis nostrae Cracouiae per nos 
assignata, quinque millia florenorum itidem ex clementia nostra regia con- 
donamus, ita tamen, vt citati memorati residuam summam florenorum decem 
millium hoc modo, videlicet honorati Nicolaus Oczkowicz aduocatus florenos 
sexaginta tres, Ioannes Neapolitan florenos sexaginta sex, Rudolphus Kor- 
tyni florenos tria millia sexcentos septuaginta nouem , Ioannes Lodyng flo- 
renos octingentos, Franciscus Łupi florenorum duorum millium sexcentorum 
sexaginta sex ; Michael Krauz florenorum duo millia septuaginta, Gierardus 
Pryami florenos trecentos triginta tres, Philippus Forconi florenos trecentos 
viginti tres Polonicales in instanti in parata pecunia absque ulla contra- 
dictione, mora, defalcatione in cancellaria officij consularis Cracouiensis iuxtei 
tenorem anterioris decreti nostri applicandam, realiter et in effectu nurae- 
rent et persoluant et quilibet ipsorum pro rata, ipsum vt supra concernente, 



294 

numeret et persoluat, idąue sub paenis eodem anteriori decreto expressis 
et decretis, quas nunc declaramus, videlicet peculatus atque priuationis offi- 
ciorum , super ipsos citatos et ąuemlibet contrauenientem irremissibiliter 
absque alia citatione seu termini con.seruatione publicandis , iniungimus et 
mandamus, atque ad publicandas easdem paenas casu contrauentionis super 
praefatis citatis et ąuemlibet ipsorum , ministerialem quemuis regni gene- 
rałem, si et quando pars actorea id affectauerit, addimus et deputamus, atque 
pro exequutione tam in bonis quam personis facienda, causam praesentem 
vna cum partibus ipsis ad officium seu iudicium quoduis regni competens, 
remittimus, praesentis decreti nostri vigore. In cuius rei fidem praesentibus 
sigillum regni est appressum. Datum Varsaviae feria secunda post domini- 
cam Misericordiae proxima, anno Domini millesimo sexcentesimo quinqua- 
gesimo secundo, regnorum nostrorum Poloniae et Sueciae quarto anno. Re- 
latio reuerendissimi in Christo patris, domini Andreae de Leszno Leszczyń- 
ski, episcopi Culmensis et Pomeraniae, praepositi Plocensis et sancti 
Michaelis in arce Cracouiensi, supremi regni cancellarij. Andreas de Leszno 
episcopus Culmensis et Pomeraniae, cancellarius regni. Philippus Huttinus 
sacrae regiae maiestatis secretarius et notarius. 

Kodeks Zaleskiego, karta 235. 

Poprzedni wyrok królewski wydany w tej sprawie, nosi datę z Warszawy, czwartek po św. 
Lucy i r. 1651, i przechowany jest w archiwum miejskiem tylko w kopii spółczesnej, poświadczonej. Gdy 
treść tego wyroku podana jest dokładnie w wyroku niniejszym, przeto nie zamieszczamy tu dosłownego 
powtórzenia tekstu onegoż. 



1096. 1652. die 24. m. Maii, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de vagis. 

Actum feria sexta post festa solemnia sacri Pentecostes proxima. — 
Prouidus Gawronek ministerialis regni generalis et bedellus officij aduoca- 
tialis Cracouiensis iuratus, publicationem infrascriptam in partibus quatuor 
cornuorum voce proclamatam sono tubae, ad acta praesentia consularia Cra- 
couiensia retulit, quae erat eiusmodi : Panowie radźcie WMć wiedzieć, isz 
z roskazania JEMci pana burmistrza y Ich MMciow pp. radziec do wiado- 
mości się W W. podaie, zęby się zadęn z luźnych ludzi w Krakowie y po 
przedmieściach niewazył bawić, któryby służby nięmiał, bo kędy się o takim 
dowiedzą, surowo karać będą y samych y gospodarzow, u kogoby się takowi 
znaydowali. A gdyby kto o takowych luźnych ludziach wiedział, zęby vrzę- 
dowi dawał znać. 

Acta Consul. Crac. 39, str. 1381. 



295 



1O0T. 1652. die 7. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de stipendiis satellitibus civilibus solvendis. 

Actum in praetorio Cracouiensi feria 6* a postridie octauae ss. Corporis 
Christi, videlicet die ia Iunij 1652 (s). — Spectabiles domini proconsul et 
consules ciuitatis Cracouiae, per schaedulas in praetorio in negocio infrascripto 
conuocati et vna cum honoratis 40 viris congregati existentes,, considerantes 
quod exactiones civium constitutae pro peditore(?) ciuili a multis sint retentae 
nec solutae, easąue domini exactores ob discessum multorum e ciuitate 

propter pestem grassantem et aliorum paupertatem eon are non 

possunt, ideo conuertendos esse f. mille Polonicales pro stipendijs et salarijs 
. . . dis ijsdem satellibus (s) ex ea summa et pecunia ciuitati proueniente 
a scabinis Iuris supremi decreto S. R. Mtis adiudicata, vnanimibus votis et 
sentencijs concluserunt. Praesentibus ad praemissa mediantibus. 

Z księgi rękopiśmiennej „Conclusiones ab anno 1649". 

IO08. 1652. die 13. m. Iunii ; Cracoviae. 

Senatus consultum de peste infectis curandis. 

Actum in praetorio Cracouiensi feria ąuinta ipso die festi sancti Antonij 
de Padua confessoris. — Cjuoniam cuilibet mało obuiare ąuantocius salu- 
berrimum esse censeatur ; praesertim vt tempore praesenti, quo ciuitas Cra- 
couiae pestilentiae labę contactiua depopulatur, ideo tantae malignitati spec- 
tabilis senatus Cracouiensis mederi cupiens, dum in freąuenti consessu per 
schaedulas conuocatus congregatur, ordinationem facit eiusmodi. 

Et ąuidem considerans ac praeopponens, triplex genus infectorum in 
ciuitate ista reperiri, vnum eiusdem de facto signis malignitatis infectum ; 
secundum suspectum propter cohabitationem peractam cum prioribus, tertium 
opinatiuum, quos oculus humanus indicat sanos, illi tamen possunt esse in- 
fecti et caeteros perambulantes inficere, cuiusmodi sunt mendicantes, paupe- 
res, caeteraąue plebs et multitudo vaga , vnanimi consensu , votis et con- 
silijs suis constituunt ; vt cuilibet generi illorum ex suprarecensitis seorsiua 
extra ciuitatem prouideant, prout de fecto adinuenta sunt statiua et habi- 
tacula, vbi sic segregati, diuisi et educti atque praeseruati, alimentis cibarijs, 
potu, medicamentis et alijs necessarijs, ac insuper ; quod praecipuum est, 
(s) salutari confessione et sacrosancta eucharistia ad superas 
sedes praeparentur. Cjuorum infectorum ąuoniam non exiguus in tanta ciui- 
tate reperiatur nuraerus, certum autem ob eius nobilitatem (s) enumerare sit 
difficile pecuniaąue pro suppeditatione victus tantae multitudini, accedente 
aerarij ciuilis publici maximo defectu, licet ex singulari sua et munifica pro- 
uisione (s) ergo ciuitatem hanc et affectum populum illustrissimus 

dominus episcopus Cracouiensis pro eo centum florenos in ąuamlibet lar- 
giatur septimanam et eleemosyna per ciues conferenda non suffiełat, si vnde 



296 

modum conąuirendae pecuniae adinuenire possent modo proportionali in 
quantitatem certam et numerum cuiuslibet generis seu status infectorum pro- 
uisione victus et necessariorum, ne ita, vt si in vno lazaretto vel ad id com- 
modo loco delecto et comparato ex priori genere infectorum congregaretur 
numereturąue centenarius, in sustentationem ipsorum pro alimentis sic quod 
sufficiant, floreni centum Polonicales in ąuamlibet septimanam, pro vna per- 
sona per florenum vnum ; assignando ; in personas vero alias tam superinten- 
dentes quam obseąuia praestantes et medicamenta, floreni alij centum, vtpote 
distributori, qui curam habeat alimentorum et ordinem subministrandi victua- 
lia, floren. io ; sacerdoti confessario fl. io ; chirurgo curanti eos fl. 10, coctri- 
cibus fl. 9, seruitoribus fl. io ; pro mensa suprascriptis (s) fl. 15, 

residuum pro medicamentis et praeseruatiuis fl. 36 , ita vt ąuaelibet septi- 
mana pro personis centum indigeret fl. ducentis et sic ducta proportione in 
alium similem pro ąuantitate cuiuscunąue generis (s) non paruus 

reperitur. In suspectos vero 2di generis, quos itidem omnino expedit educere 
domibus in locum commodum et purioris aeris, necessum erit in septimanam 
vnam pro personis centum similiter pendere fl. 100 pro victu ; officialibus, 
qui curam ipsorum habeant et ministris ac coctricibus fl. 29. Ad tertium 
autem ordinem procedendo sufficerent pro victu et pro superintendentibus 
in centum numerum personarum similiter fl. 130 Polonicales et sic propor- 
tionatim de maiori numero intelligendum partiendumąue. Quibus sic peractis 
et compositis, reliąui sacerdotes pro administrandis sacramentis, qui vices 
possint obire alternatim, praeseruati constituentur, chirurgi etiam plures 
assumentur, lapideae et domus (e ąuibus quam citissime infecti educentur 
et segregabuntur) purgabuntur et quam maxima diligentia in reddenda pri- 
stina sanitate Deo maximo propitio et auspicante praestabitur, caeteraque 
contra eiusmodi malignitatem, quae saluberrima consilia et prouisiones non 
intermittentur ; paxque publica custodietur. 

Acta Cons. Crac. 1498, str. 178. 



IO09. 1652. die 15. m. Iunii 7 Cracoviae. 

Senatus consultum de salario proconsuli consulibusque Cracoviensibus 
peste grassante augendo. 

Actum sabbatho ipso die ss. Viti et Modesti martyrum. — Spectabilis 
et amplissimus senatus Cracouiensis cum domino Martino Paczoska procon- 
sule ciuitatis, vt antea aliquoties, ita et die hodierna infrascriptae ordina- 
tionis causa sanciendae per schaedulas conuocatus et legitime in praetorio 
congregatus existens ; eo in matura deliberatione habito, quod diuina sic 
volente iustitia pestis malignitas in ciuitate hac Cracouiensi de die in diem 
maius capiat incrementum ac virus infectionis suae profusius diffundat, ita, 
vt non modo turmatim ciues ipsi solo patrio relicto, in tutiora \aria loca 
salutis ergo conseruandae gratia conuolarunt, sed et nonnulli ex spectabi- 
libus dd. collegis mało eiusmodi cedentes, in diuersas residentias contulerunt 
sese, meliori fortunae et tempori reseruantes: interest autem magistratus, 



297 

nec ciuitas haec metropolitana et caput regni Poloniae regimine et custodia 
destituatur, vtque bono publico et securitati omni ąuamuis hoc tempore 
calamicioso et deplorando dignis medijs, avixilio et consilijs succuratur: in- 
haerendo superiori conclusioni suae per modum ordinationis factae, referen- 
doąue sese in omnibus ad alias ordinationes, per eiusmodi spectabilera sena- 
tum retroactis temporibus et annis potissimum 1543 et 1622 sancitas, ipsas 
seruari debere et attendere in regimine ciuitatis obeundo, vnanimibus votis 
suis et sententijs concluserunt cum eo adiecto, vt spectabiles dd. proconsules, 
quos ordo muneris proconsularis obeundi tangeret, vel ipsi per se vel per 
alium ąuempiam ex ordine tamen consulari , munus suum obeant et magi- 
stratum consularem administrent. Cum vero eo tempore maior cura tam in 
mitigando eo pestilentiae mało saluteąue ciuium conseruanda, quam et secu- 
ritate ciuitatis prouidenda, non sine graui periculo uitae et iactura rerum 
suarura per eundem dominum proconsulem nunc et pro tempore existentem 
impendatur, idcirco habita temporis praesentis ratione, quo annonae Caritas 
et rerum ad victum pertinentium precium supra modum creuit ; eidem spec- 
tabili domino proconsuli in solatium laborum ipsius in quamlibet septimanam 
florenos decem Polonicales, spectabilibus vero dominis consulibus quibuscun- 
que 7 (qui) domino proconsuli hac iniquitate temporis praesto adesse voluerint 
(facta tamen declaratione et submissione sua), sex floreni similiter septima- 
natim dandos esse assignauit, d. notario quoque hic mansuro vel in locum 
sui idoneam personam hoc tempore collocaturo, septimanale solarium itidem 
per florenos sex Polonicales ex aerario publico ciuitatis vsque ad iudicio- 
rum ex limitatione causarum generali facta denunciationem dandos esse de- 
creuit. Ule vero vel substitutus ipsius spectabili domino proconsuli protunc 
existenti ; in causis securitatem ciuitatis tangentibus et decisionem requiren- 
tibus, opera et consilio praesto adesse atque ea, quae opus fuerint, pro rei 
et temporis exigentia actis connotare et conscribere tenebitur. 

Etiam quoniam accedente maxima aerarii ciuilis publici penuria, solu- 
tiones supra assignatae pro tempore fieri non possent praesenti, nisi aliunde 
pecunia acquiratur ; ideo idem spectabilis senatus Cracouiensis tam domino 
proconsuli pro exnunc pro tempore existenti dominisque collegis hic manen- 
tibus, quam officialibus aerarij ciuilis vel notario plenam et omnimodam 
aliunde pecuniam acquirendi pro hoc et fidem aertirij dat et confert facul- 
tatem, qui sumptum successu temporis ex aerario eodem ciuili persolui 
quamprimum et restitui debebit. Vimque et firmitatem conclusio praesens 
a die hodierna obtinet et obtinebit. 

Post quam ordinationem modo praemisso factam, spectabilis dominus 
Andreas Węgrzynowicz consul ciuitatis declarauit et submisit se ; hoc toto 
tempore suspecto pestilentiae in ciuitate mansurum , dominoque proconsuli 
in omnibus causis et actiohibus publicis, dum accersitus per sagittarium 
fuerit, pro rei exigentia praesto adfuturum. Similiter et nobilis ac honoratus 
Nicolaus Proszykowski ciuitatis secretarius et actorum notarius, pro custo- 
diendo et conseruando bono publico obsequia et vires suas deuouit, perma- 
nereque circa dominos proconsules sese declarauit , Deo ipsos adiuuante 
propitio, cui sit laus in aeternum amen. 

Acta Consul. Crac. 1498, str. 178. 

38 



298 

llOO. 1653. die 13. m. lanuarii, Cracoviae. 

Senatus consultum de famulis praetorii et de militibus urbanis. 

Actum in praetorio Cracouiensi feria secunda in octaua festi ss. Trium 
Regum proxima. — Spectabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cra- 
couiae, per schaedulas ad praetorium in negocio infrascripto conuocati et 
legitime die hodierna vna cum honoratis 40 viris congregati existentes ; in 
meliorem ordinem familiam praetorianam et opportuniorem necessitatem 
ciuitatis redigere cupientes, vnanimibus votis suis et sententijs suis consti- 
tuerunt et concluserunt, ąuatenus famuli praetoriani sint in numero sex, 
septimus intendens illorum circelmagister. Pedites vero ad custodias noctur- 
nas circa ciuitatem obeundas et vigilias peragendas N° 14 et quindecimus 
illorum rothmagister seu decurio praetorianus. Quibus peditibus pro appa- 
rentia maiori personarum et decore ciuitatis habitum dragonis consuetum 
comparari debere, famulis vero iuxta morem antiąuam. Et ąuoniam ad prae- 
sens caritas rerum et victualium in maius quam temporibus praeteritis creuit 
incrementum, ideo sub ea temporis ratione ijsdem peditibus ciuilibus 14 
augenda esse salaria, videlicet vnicuique illorum in mensem vnum per fi. i, 
decurioni ■ vero fi. io ; famulis vero praetorianis iuxta salaria ipsis solita per 
fi. et gr. (?) 4 Polonicales soluendum, dandumąue ad praesens ipsis peditibus 

vestes superiores ad modum in aerario ntes ; quousque illis vestitura 

conclusa non fuerit comparata. 

Z księgi „Conclusiones ab anno 1649". 



IIOI. 1653. die 18. m. Ianuarii, Cracoriae. 

Senatus consultum de ąuaestoribus aerarii cirilis. 

Actum sabbatho ipso die s. Priscae virginis et martyris proximo. — 
Spectabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, per schaedulas 
in praetorio Cracouiensi in negotio infrascripto conuocati et congregati vna 
cum honoratis 40 viris existentes, bono meliori et commodiori ciuitatis con- 
sulendo, quod officium lonchaeratus quo plures habet administratores, eo 
res ipsius et administratio remissiori peragitur diligentia, morę antiquo prae 
oculis et ordine recto habito, duos tantummodo eligendos esse lonchaeros 
ciuitatis et sufficere administrationi, vnum quidem ex senatu, alterum a parte 
honoratae communitatis, ynanimibus votis suis et sententijs concluserunt. 
Praesentibus ad praemissa mediantibus. 

Z księgi „Conclusiones ab anno 1649". 



299 



1102. iÓ53- die 7. m. Aprilis, in Brześć litewski. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae .civitati Casimiriensi quaevis bona 
civium Casimiriensium sine prole mortuorum, confert. 

Ioannes Casimirus Dei gratia rex Poloniae, raagnus dux Lituaniae, 
Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniae, Smolensciae, Czernicho- 
uiaeąue necnon Suecorum , Gotthorum, Vandalorumque haereditarius rex. 
Signincamus praesentibus literis nostris, ąuorum interest, vniuersis et sin- 
gulis. Cum nostri regij muneris eśse censeamus, benignitate nostra conser- 
uari ciuitates et oppida debere, quae vicibus aduersantis fortunae, praesertim 
vero praesentis pestilentiae ictibus concussa conuulsaąue manent, ita vt de- 
sertae desolataeąue domus plurimae reperiantur vixque non totae ciuitates 
et oppida in ruinam abeant, quo infortunio etiam Casimiria ciuitas nostra 
ad Cracouiam sita, affecta ingemiscit : cui nos prouidere volentes ; vt facilius 
pristino restituatur statui et ordini, eiusdem ciuitatis magistratui et commu- 
nitati bona omnia mobilia et immobilia summasque quasuis pecuniarias siue 
paratas siue aliqua ratione obligatas, vbicunque locorum in regno et domi- 
niis nostris existentia ; post incolas et conciues eorum Casimirienses, sine 
testamentis et legittimis successoribus morituros et iam hactenus peste ab- 
sumptos, ad fiscum et dispositionem nostram deuoluendas et deuolutas, iure 
perpetuo et irreuocabilis donationis dandas et conferendas esse duximus, 
vti quidem damus et conferimus per praesentes, ita vt eadem bona omnia 
iuri caduco obnoxia, cum vniuersis eorum attinentijs et pertinentijs iure 
adeant, inquirant, \indicent, possideant et pro necessitatibus ac conseruatione 
restaurationeque eiusdem ciuitatis nostrae conuertant perpetuo et in aeuum. 
Quod omnibus et singulis magistratibus et officijs tam castrensibus quam 
ciuilibus, sub quorum iurisdictione bona praefata existunt ; notum esse vo- 
lentes, mandamus, vt requisiti a praedicto magistratu et communitate Ka- 
zimiriensibus, bona omnia praefata ; vbicunque reperta fuerint ; illis in realem 
et actualem possessionem tradant et assignent curentque , vt sine quauis 
mora et difficultate ijsdem bonis potiantur. Pro gratia nostra. In cuius rei 
fidem praesentes manu nostra. subscriptas, sigillo regni communiri iussimus. 
Datae Brest. Lith. die septima mensis Aprilis, anno Domini MDCLIII, regno- 
rum nostrorum Poloniae IV, Sueciae V. — Ioannes Casimirus rex. 

Dokument papierowy, poniżej tekstu wyciśnięta wielka pieczęć koronna. 



1103. 1653. die 6. m. Iunii, Cracoviae. 

Senatus consultum de contributionibus solvendis. 

Actum feria sexta post festa solemnia sacri Pentecostes proxima. — 
Spectabiles domini proconsul, consules ciuitatis Cracouiae, per schaedulas 
in praetorio Cracouiensi conuocati et vna cum honoratis 40 viris congregati 



300 

existentes, non ferendo summara ciuitatis oppressionem, quam pro solutione 
ąuietationis de contributionibus redditis ad f. iooo et vltra assolescat (?) 
a sui colectoribus et solitam eiusmodi ąuietationum temporibus anteactis in 
florenis solummodo considerando contentationem, standum esse consuetudini 
antiąuae in soluendo ; interim autem ex respectu certo temporis expectantia(?) 
florenos 300 dandos esse generoso domino exactori non amplius. Ouos si 
suscipere et ąuietationem ciuitati dare noluerit, manifestationem pro eo fa- 
ciendam esse vnanimibus votis suis et sentencijs concluserunt. Praesentibus 
ad praemissa mediantibus. 

Z księgi „Conclusiones ab ,111110 1649". 



IIOI. 1653. die 2$. m. Augusti, Craeoviae. 

Senatus consultum de contributionibus a tabernatoribus exigendis. 

Actum sabbatho postridie octauam Assumptionis in coelum b. M. vir- 
ginis. — Spectabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, per 
schedulas in praetorio Cracouiensi conuocati et vna cum honoratis 40 viris 
congregati in negotijs infrascriptis existentes, postulatis honestae communi- 
tatis satisfacere cupientes, volenti ; vt tabernatores Cracouienses pari pen- 
sione in reddendis simplis vna cum mercatoribus procedant, pro hac vice 
ijsdem condescendendum esse, ob celerem contributionum praesentium col- 
lectionem ; nihilominus in posterum , si ad instar mercatorum solitas con- 
tributiones et simplas soluere recusauerint, citandos esse pro eo cum remis- 
sione appellationis ratione cognitionis privilegiorum ad judicium S. R. Al. 
sumptum autem pro ea causa, vt honorata communitas prouideat, rnanimi- 
bus votis suis et sententijs concluserunt. Praesentibus ad praemissa me- 
diantibus. 

Z księgi r Conclusiones ab anno 1649". 



I IO-V 1653. die 2Q. m. Augusti, Cracoviae. 

Senatus consultum de advenis ; meigistratui civili nuntiandis. 

Actum feria sexta post festum sancti Bartholomaei apostoli proxima. — 
Ad officium et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter yeniens 
ministerialis regni generalis, prouidus Iacobus Gawronek, bedellus officij 
aduocatialis recognouit, se ex mandato officij huius infraseąuentia populo 
clangore tubae congregato, in ąuatuor partibus ciuitatis publicasse et ad 
notitiam deduxisse, tenoris talis: Panowie radźcie WM. wiedzieć, isz vrzędy 
zakazuią, aby zadęn do domów swych przyiezdzaiących tu do Krakowa nie- 
prziymował, niedawszy wiadomości wprzód o tym vrzędowi, także y zakon- 
ników, którzy /. rożnych mieysc przyieszdzaią ; także zęby zadęn z podda- 



301 

nych tak slacheckich iako y duchownych na targ tu niewazyli sie przy- 
iezdzac bez attestatiy pana swego, ze z dobrego powietrza iedzie. Vbodzy 
obczy także y ludzie luźni aby w mieście iako y w przedmieściach niebawili 
się, bo ich wypędzać będą. Tandeta tak na mieyscu zwyczaynym iako y pod 
kamienicami aby niebyła wykładana; w piwnicach aby nieprzechowywano 
na noc łotrów y inszych luźnych ludzi, pod karaniem surowym. Sic et non 
aliter factum esse referens, de quo hanc suam per expressum fecit rel- 
lationem. 

Acta Cons. Crac. 40, str. 245. 



1106. 1653. die 5. m. Octobris, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de commutationibus domiciliorum, magistra- 
tui nuntiandis. 

Actum feria ąuinta post festum sancti Francisci confessoris proxima. — 
Ad officium et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter veniens 
prouidus Ioannes Gawronek, bedellus iudicij aduocatialis Cracouiensis, sanus 
mente et corpore existens, in vim fidelis suae rellationis recognouit, se feria 
tertia ex mandato officij praesentis proxime praeterita proclamasse in qua- 
tuor partibus circuli Cracouiensis publicationem, cuius tenor seąuitur talis : 
Panowie raczcie WM. wiedzieć, isz vrzędy zakazuią, abyście WM. z miesz- 
kania swego niewazyli prowadzić do inszego ani w mieście ani na przed- 
mieście, bez opowiedzenia się dziesiątnikowi swemu, a dziesiątnik vrzędni- 
kowi, pod winą więzienia. Sic et non aliter factum esse referens, de quo 
hanc suam per expressum fecit rellationem. 

Acta Cons. Crac. 40, str. 269. 



1107. 1653. die ó. m. Novembris, Cracoviae. 

Plebiscitum de reisduis vectigalium exigendis. 

Actum feria quinta post festum Omnium Sanctorum proxima. — Dum 
famatus Albertus Adamowicz exactor contributionum anni 1650, per hono- 
ratam communitatem laudatarum, vna cum coexactoribus suis affectaret exe- 
cutionem de retentoribus contributionis exhiberetque laudum honoratae com- 
munitatis die ió a. 1Ó53 factum tenoris talis: 

»Aby exactores wszystkie retenta wybierali prosząc o executią z nie- 
posłusznych, aby była czyniona. Na co wszyscy zezwalaią y submituią się, 
któryby tak teraznieyszych simpl iako y retent wszelakich z mieszczan nie 
płacił y nie chciał zapłacić, tedy po niego na ratusz posłać y nie zpuszczać 
go z ratusza aszby zapłacił. Stoiemy przytym wszyscy y zastępuiemy ma- 
gistratum y pp. iudices retentorum«, peterentque idem laudum approbari, 



302 

spectabiles domini proconsul et consules ciuitatis Cracouiensis, per schae- 
dulas in praetorium conuocati et vna cum honoratis 40 viris congregati 
existentes, idem laudum praeinsertum honoratae communitatis approbaue- 
runt et approbant. Praesentibus ad praemissa mediantibus. 

Z księgi „Conchisiones ab anno 1649". 



IIO*. 1654. die 19. m. Aprilis, Varsoviae. 

Ioannes Casimirus rex Poloniae officialibus telonariisąue mandat, ne 
a mercatoribus Cracoviensibus indebita portoria exigant. 

łan Kazimirz z łaski bożey kroi polski, wielkie xiąze lithewskie, ruskie, 
pruskie, mazowieckie, zmudzkie, inflandskie, smoleńskie, czerniechowskie, 
a szwedzki, gottski, wandalski dziedziczny kroi. Wszem wobecz y każdemu 
z osobna, komu to wiedzieć należy, osobliwie starostom, podstaroscim, dzier- 
żawcom dóbr naszych duchownych y swietskich y innym wszelakim vrzędom 
ziemskim y grodzkim, także superintendentom, factorom ceł naszych y rze- 
czypospolitey koronnych w Wielkiey i Małey Polszczę y na Podgórzu, exacto- 
rom podatków naszych y rzeczypospolitey oznaymuiemy : Supplikowali nam 
mieszczanie stołecznego miasta naszego Krakowa, iż przeciwko prawom 
y przywilegiom ich constitutiami approbowanym, factorowie ceł naszych 
wynieszli z kancellariey naszey vniversały, za ktoremi nienależycie kupców 
mieszczan krakowskich do płacenia cła intra regnum przeciw prawu ich po- 
ciągaią y insze nouitates w tymże vniuersale wyrażone, z wielkim vciąźeniem 
ich inducere vsiłuią. My tedy chcąc stolicy naszey wolności w swoiey za- 
trzymać klubie y one cale przy prawach zachować, Wiernosciom Waszym 
rozkazuiemy, abyście żadnych ceł y exactiy nowych, /'// quarwm possessione 
przed constitutią millesimi sexcentesimi quadragesimi noni skarb nasz nie był 
y od kupców mieszczan krakowskich nie wybierał, takowychze ceł exactiy 
y teraz od nich Wiern. WW. nie wybierali, y na komorach tak w Wielkiey 
Polszczę iako y w Małey Polszczę na Podgórzu praetexłu wyniesionych 
vniwersałow kupców nie trudnili. Nieczyniąc inaczey z powinności swoiey 
y dla łaski naszey. Dąn w Warszawie dnia dziewiętnastego miesiąca Kwie- 
tnia, roku Pańskiego tysiącznego sześćsetnego pięćdziesiątego czwartego, 
panowania królestw naszych polskiego szóstego a szwedzkiego siódmego 
roku. — łan Kazimierz kroi. — Albertus Goraiski praepositus Posnaniensis, 
regens cancellariae regni. 

Kodeks Zaleskiego, karta 240. 



303 



HO!). 1654. die 15. m. Maii, Cracoviae. 

Senatus consultum de portorio in portis urbis exigendo. 

Actum feria sexta postridie festi Ascensionis domini nostri lesu Christi. — 
Spectabiles dd. proconsul et consules ciuitatis Cracouiae, per schaedulas in 
negotio infrascripto in praetorio Cracouiensi conuocati et congregati existen- 
tes, eo in consideratione habito, quod per currus vectorum et eąuorum, qui- 

bus merces varij generis, sal, ligna, ferra in ciuitatem trahunt et a ) 

stratae publicae pessumdantur et deteriorantur, in reparationem earuradem, 
ąuatenus ab vno curru sub eiusmodi mercibus vel ąuibuslibet oneribus (?) 
per ciuitatem proficiscente, custodes portarum per vnum grossum a ąuolibet 
tocies, ąuocies ipsi permeare contigerit, emoneant, exigant et ad aerarium 
sub iuramentis suis fideliter differant, vnanimibus votis suis et sententijs 
concluserunt, praesentibus ad praemissa mediantibus. 

Acta Consul. Crac. 1498, str. 198. 



lllO. 1654. die 17. m. Iulii, Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de peste. 

Actum feria sexta post festum Diuisionis apostolorum proxima. — ■ Ad 
officium et acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter veniens pro- 
uidus Iacobus Gawronek ministerialis regni generalis, sanus mente et corpore 
existens, in vim fidelis relationis suae recognouit, se die hodierna ex man- 
dato officij praesentis proclamasse in ąuatuor partibus circuli Cracouiensis 
publicationem ex parte pestis in tenore tali verborum : Pp. raczcie WM. 
wiedzieć, iż powietrze w Preszowie y daley panuie po Węgrzech ; tedy vrząd 
napomina y przestrzega, abyście WM. z Węgier do gospod swych nikogo 
nie ważyli się przymować, pod karaniem surowym. Sic et non aliter factum 
esse referens, de quo hanc suam per expressum fecit relationem. 

Acta Cons. Crac. 40, str. 463. 



1111. 1654. die 28. m. Iulii ; Cracoviae. 

Publicatio senatus consulti de peste. 

Actum feria tertia post festum s. Annae proxima. — Ad officium et 
acta praesentia consularia Cracouiensia personaliter veniens prouidus Iacobus 
Gawronek, ministerialis regni generalis, in vim fidelis relationis suae reco- 



') Wyraz nieczytelny z powodu bardzo pobieżnego i niedbałego pisma brulionowego. 



304 

gnouit, die hodierna ex mandato officij praesentis proclamasse in quatuor 
partibus circuli Cracouiensis ex parte pestis, cuius tenor seąuitur talis : Pa- 
nowie raczcie WM. wiedzieć, iz urząd maiąc z wielu mieysc pewną wiado- 
mość, ze w Węgrzech na mieyscach rożnych a osobliwie w Preszowie po- 
wietrze morowe zawzięło się y wymiera, przeto przykazuie, aby żaden tam 
iezdzić ani tez tu przyimowac Węgrów pod winami surowemi nie ważył się. 

Acta Cons. Crac. 40, str. 471. 



1112. 1654. die 13. m. Augusti, Varsoviae. 

Ioannis Casimiri regis Poloniae decretum, inter instigatorem officii con- 
sularis Cracoviensis et ąuartalienses civiles de